Chương 1 nêu lý do, tầm quan trọng của nghiên cứu, mục tiêu và mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, tầm quan trọng của việc nghiên cứu và tổ chức của nghiên cứu. Chương 2 gồm hai phần. Phần thứ nhất nêu tình hình các nghiên cứu liên quan trước đây. Phần thứ hai liên quan đến nền tảng lý thuyết liên quan đến các vấn đề trong nghiên cứu này.
Chương 3 trình bày phương pháp nghiên cứu và quy trình mà nghiên cứu sẽ tuân theo để thu thập và phân tích dữ liệu. Chương 4 tập trung vào phân tích các đặc điểm cấu trúc và đặc điểm ngữ nghĩa của thành ngữ về gia đình trong tiếng Việt và tiếng Anh và thảo luận về kết quả của nghiên cứu. Chương 5 tóm tắt các phát hiện chính, theo sau là những gợi ý cho việc học tập và giảng dạy thành ngữ về gia đình trong tiếng Việt và tiếng Anh như một ngoại ngữ. Một số gợi ý cho nghiên cứu tiếp theo liên quan đến nghiên cứu này cũng được bao gồm.
5 Chương 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THÀNH NGỮ TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH Trong cuộc sống hàng ngày chúng ta sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp, để truyền đạt ý nghĩ đến người nghe. Sự thành công trong giao tiếp phụ thuộc vào nhiều yếu tố nhưng không thể không kể đến thành ngữ. Mọi ngôn ngữ trên thế giới đều có một số lượng lớn các thành ngữ.
Thành ngữ làm nên màu sắc cho ngôn ngữ và giúp người sử dụng nó truyền tải một thông điệp hay một ý tưởng đến người nghe một cách súc tích và dễ hiểu. Thành ngữ thường ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng và tính biểu cảm cao nên có thể dễ dàng bày tỏ, bộc lộ được tâm tư, tình cảm của người nói, người viết. Trong thời gian gần đây, nghiên cứu về thành ngữ trong tiếng Việt và tiếng Anh đang được quan tâm và phát triển mạnh mẽ. Các nhà nghiên cứu đang tập trung vào việc phân tích, giải thích và so sánh các thành ngữ trong hai ngôn ngữ này, từ đó giúp người học và người dùng hiểu sâu hơn về văn hóa, tư tưởng và tình huống sử dụng của từng thành ngữ.
Tình hình nghiên cứu thành ngữ tiếng Anh Trong danh mục từ điển thành ngữ tiếng Anh, có một số tác phẩm nổi tiếng được viết bởi các nhà nghiên cứu, ví dụ như “The American Heritage Dictionary of Idioms” của Ammer (1997). Trong từ điển này, tác giả liệt kê các thành ngữ hiện đang được sử dụng trong tiếng Anh Mỹ và sắp xếp chúng theo thứ tự chữ cái. Ông cũng giải thích ý nghĩa của chúng và làm rõ bằng ví dụ. Trong “NTC’s American Idioms Dictionary”, Spears (2000) tập trung vào ý nghĩa, cách sử dụng và ngữ cảnh phù hợp cho mỗi cụm từ thành ngữ.
Họ cũng cung cấp định nghĩa với hai hoặc nhiều ví dụ để làm cho mỗi thành ngữ trở nên rõ ràng hơn. Các thành ngữ cũng được sắp xếp theo thứ tự chữ cái. Ngoài ra, còn có nhiều từ điển thành ngữ khác như “Oxford Learner’s Dictionary of English Idioms” của Helen (1995), một từ 6 điển toàn diện xử lý về các biểu hiện thành ngữ chung trong tiếng Anh hiện đại. Tác giả của từ điển này cũng đưa ra ví dụ và giải thích về các đặc điểm thông thường trong ngữ pháp và cách sử dụng của thành ngữ “Oxford Dictionary of Idioms” của Siefring (2005) cung cấp cho người học các thành ngữ được cập nhật bao gồm giải thích rõ ràng trong các ngữ cảnh điển hình.
Nhiều công trình nghiên cứu về thành ngữ tiếng Anh có thể kể đến như công trình nghiên cứu “Idiom Structure in English” của Strasler. Công trình nghiên cứu “Idioms organizer: Organized by metaphor, topic and key word” của Wright, J. (1999) nghiên cứu thành ngữ về cách cấu tạo, tổ chức thành ngữ theo phép ẩn dụ, chủ đề. Các nghiên cứu có sự phát triển đa dạng và phong phú, từ việc phân tích cấu trúc, ý nghĩa, xu hướng sử dụng đến tìm hiểu nguồn gốc và lịch sử hình thành của từng thành ngữ và tục ngữ.
Nhiều nghiên cứu cũng tập trung vào việc áp dụng thành ngữ và tục ngữ vào giảng dạy tiếng Anh, giúp học sinh hiểu sâu hơn về ngôn ngữ và văn hóa của nước ngoài như trong công trình nghiên cứu của Robert, L. Tình hình nghiên cứu thành ngữ tiếng Việt Nghiên cứu về thành ngữ tiếng Việt cũng đang được quan tâm và phát triển, nhất là trong lĩnh vực giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài. Nhiều nhà nghiên cứu đang tìm hiểu và phân tích các thành ngữ truyền thống của Việt Nam, từ đó giúp người học hiểu sâu hơn về văn hóa, tư tưởng và tình huống sử dụng của từng thành ngữ. Nguyễn Lực, Lương Văn Đang (1978) là hai tác giả đã có đóng góp đáng kể trong lĩnh vực thành ngữ tiếng Việt.
Họ đã viết cuốn sách “Thành ngữ Tiếng Việt”, một tập hợp các thành ngữ tiếng Việt được sắp xếp theo thứ tự chữ cái, đi kèm với những giải thích rõ ràng và ví dụ được trích từ tiểu thuyết, báo và tạp chí tiếng Việt. Đỗ Hữu Châu (2003) nổi tiếng với cuốn sách “Từ vựng, ngữ pháp Tiếng Việt”. 7 Trong tài liệu này, tác giả phân tích các thành ngữ tiếng Việt và chỉ ra các đặc điểm về ngữ nghĩa và cú pháp của chúng. Nguyễn Trần Trụ (2005), tác giả của cuốn sách “Thành ngữ tục ngữ lược giải”, giải thích ý nghĩa của những thành ngữ và tục ngữ phổ biến nhất một cách đơn giản, rõ ràng để người học có thể sử dụng cuốn sách này để tra cứu và tham khảo.
Bên cạnh đó còn có một số bộ sưu tập thành ngữ tiếng Việt đáng chú ý như: “Từ điển thành ngữ, tục ngữ Việt Nam” của Vũ Dung, Vũ Thúy Anh, Vũ Quang Hào (2000) đã thu thập các thành ngữ và tục ngữ tiếng Việt chính, sắp xếp chúng theo thứ tự chữ cái và cung cấp giải thích rõ ràng cùng với ví dụ được trích từ tiểu thuyết, báo và tạp chí tiếng Việt. "Tuyển Tập Thành Ngữ Tục Ngữ Ca Dao Việt - Anh Thông Dụng" của tác giả Nguyễn Đình Hùng (2007) đã tập hợp những thành ngữ và tục ngữ tiếng Việt, sắp xếp chúng theo thứ tự chữ cái và cung cấp giải thích rõ ràng cùng với ví dụ được trích từ tiểu thuyết, báo và tạp chí tiếng Việt. Cuốn sách này giúp người học tiếng Anh tìm kiếm các thành ngữ và tục ngữ tương đương trong tiếng Anh một cách hiệu quả. Nó cũng là một tài liệu hữu ích cho người nước ngoài đang học tiếng Việt để tìm hiểu về văn hóa dân gian Việt Nam.
Ngoài ra có một số nghiên cứu so sánh về các khía cạnh của thành ngữ do các nhà nghiên cứu Việt Nam thực hiện như Ngô Đình Diệu Tâm (2005), “Nghiên cứu so sánh thành ngữ tiếng Anh và tiếng Việt”, hoặc “Đặc điểm vế so sánh trong thành ngữ so sánh tiếng Việt”của PSG.TS Hà Quang Năng viết trên trang Ngôn ngữ văn học năm 2020. Tình hình nghiên cứu thành ngữ về gia đình trong tiếng Việt và tiếng Anh Khi tìm hiểu các công trình nghiên cứu thành ngữ về gia đình, chúng tôi quan sát thấy có rất ít công trình nghiên cứu thành ngữ về gia đình. Qua tìm kiếm chúng tôi chỉ tìm thấy một số bài viết đăng trên tạp chí của tác giả Nguyễn Xuân Hòa, Nguyễn Hữu Tưởng (2014) bàn về từ ngữ, thành ngữ và tục ngữ tiếng Việt về tình yêu đôi lứa, hôn nhân và tình nghĩa vợ chồng. Nghiên cứu thành ngữ về gia đình trong tiếng Anh có tác giả Harry (2023).
Ông đã nghiên cứu 8 về “Family Idioms In English” nhưng chỉ dừng lại ở liệt kê một số thành ngữ về gia đình và đưa ra các ví dụ áp dụng chúng trong kĩ năng nói. Trên một số websites cũng đề cập đến chủ đề về thành ngữ gia đình như “22 Idioms for Talking About Family” của tác giả Bradford Jones (2017). Trong bài viết này, ông tập trung vào việc giới thiệu 22 thành ngữ quan trọng để nói về gia đình, kèm theo câu hỏi trò chuyện để thực hành hay trên website “Englishradar” giới thiệu một số thành ngữ và biểu hiện về gia đình trong tiếng Anh, kèm theo ví dụ và ý nghĩa chi tiết. Ngoài ra, có một số công trình nghiên cứu bằng tiếng Anh của các tác giả trong nước như “A study on image-bearing idioms of family relationships in English and Vietnamese” của Phạm Thị Thúy (2017) đã nghiên cứu các thành ngữ có từ miêu tả hình ảnh biểu trưng về các mối quan hệ gia đình trong tiếng Anh và tiếng Việt.
Nguyễn Thu Hiền (2014) với “Proverbs denoting family relationships in English and Vietnamese: a contrastive analysis and teaching implicatons” đã phân tích đối chiếu các câu tục ngữ biểu thị quan hệ gia đình trong tiếng Anh và tiếng Việt và đưa ra các ứng dụng trong dạy học. Luận án tiến sĩ của Nghiêm Thị Bích Diệp (2022) đã đối chiếu thành ngữ Việt-Anh về tình yêu, hôn nhân và gia đình. Như vậy, có rất ít công trình nghiên cứu so sánh đối chiếu thành ngữ về gia đình trong tiếng Việt và tiếng Anh. Luận văn này tuy không phải là công trình nghiên cứu đầu tiên về gia đình, nhưng lại là công trình nghiên cứu có tính kế thừa những đề tài đi trước để nghiên cứu cụ thể và đầy đủ hơn những thành ngữ về gia đình trong tiếng Việt đối chiếu với tiếng Anh.
Thành ngữ tiếng Việt 2. Định nghĩa Thành ngữ là một loại cụm từ cố định, có nghĩa bóng bẩy. Nghĩa của thành ngữ là nghĩa toát ra từ cả cụm từ, chứ không phải được suy ra từ nghĩa của từng thành tố. Thành ngữ thường có tính hình tượng và thường được xây dựng dựa trên các hình ảnh cụ thể.
Chúng có tính biểu cảm cao và thường mang ý nghĩa sâu sắc. Người học cần phải hiểu và phân tích một cách kỹ càng mới có thể giải thích được. 9 Xét về mặt ngữ pháp thì thành ngữ chưa thể coi là một câu hoàn chỉnh vì nó chưa có đủ cấu tạo cơ bản của một câu. Như vậy, thành ngữ mang những nét đặc thù về cấu tạo và ngữ nghĩa, ẩn chứa những dấu ấn về văn hóa, phong tục tập quán của mỗi dân tộc.
Theo nhà nghiên cứu ngôn ngữ Hoàng Văn Hành (2004) thì “thành ngữ là những cụm từ cố định, ổn định về cấu trúc ngữ pháp, hoàn chỉnh và mang ý nghĩa hình ảnh, được sử dụng rộng rãi trong giao tiếp, đặc biệt là trong lời nói”.