CHƯƠNG 1 : THIẾT KẾ VÀ THI CÔNG PHẦN CƠ KHÍ Chương thiết kế phần cơ khí robot sẽ trình bày cụ thể các phương án thiết kế truyền động cho robot mà nhóm đã tìm hiểu từ đó rút ra được một phương án thiết kế truyền động tối ưu cho việc thi công robot phù hợp với điều kiện thực tế, thiết kế các chi tiết của robot, mô phỏng ứng suất và chuyển vị cho robot, bài toán động học thuận nghịch, động lực học robot.1 Các phƣơng án thiết kế truyền động cho robot. Với mục đích của đề tài là gắp các sản phẩm đang được dịch chuyển trên băng chuyền vì vậy yêu cầu đế dưới của robot phải chuyển động song phẳng với đế cố định do đó phương án thiết kế phải đáp ứng được số bậc tự do của cơ cấu là 3 bậc. Ngoài việc robot có chuyển động song phẳng của đế dưới robot nếu được gắn thêm đầu công tác thì robot yêu cầu có thêm 1 bậc tự do xoay để có thể điều chỉnh hướng của vật được gắp. Đối với bậc tự do quay này (hay gọi là trục xoay) được gắn thêm vào chính giữa tâm đế dưới nên trong quá trình thiết kế xem đây là một bộ phận hỗ trợ thêm cho hoạt động của robot cho nên tác động của trục xoay không ảnh hướng lớn đến kết cấu của robot.
Theo các báo cáo nghiên cứu khoa học về robot song song trong nước ở [phụ lục 1] để robot song song chuyển động song phẳng thì một trong hai phần chân của cánh tay robot được tạo bởi cơ cấu bình hành 4 khâu, đảm bảo được độ cứng vững hơn. Tiếp thu ưu điểm đảm bảo độ cứng vững của cơ cấu bình hành 4 khâu mà trong ba phương án thiết kế robot dưới đây được đề xuất với các chân robot gắn với đế chuyển động đều là cơ cấu bình hành 4 khâu. Chỉ khác nhau ở bộ phận tạo chuyển động cho robot là cánh tay trên.1 Phương án 1 Ba cánh tay trên chuyển động trượt lên xuống 3 thanh thẳng đứng như hình 1. Mỗi thanh dùng cho chuyển động trượt của robot sẽ được đặt trên ba đỉnh của một tam giác đều.
Ở phương án này, nhóm đã suy nghĩ và đề suất phương án sử dụng bộ truyền động vít me – đai ốc để tạo chuyển động trượt lên xuống của các cánh tay. Khi sử dụng bộ truyền vít me – đai ốc thì tốc độ cũng như độ chính xác có phần bị hạn chế. 10 Luan van Hình 1. Phương án 2 ba cánh tay trên sẽ trượt theo 3 cạnh của một hình chóp tam giác đều như hình 2.
Ba chân cố định đặt tại ba đỉnh của một tam giác đều. Ở phương án này cũng gần giống với phương án thứ nhất nhưng khoản dịch chuyển của các cánh tay phụ thuộc vào chiều dài các cạnh của hình chóp.3 Phương án 3 Ở phương án 3, mỗi cánh tay trên của robot sẽ được tạo chuyển động quay bằng các khớp quay như hình 1. Vị trí đặt cố định mỗi gối đỡ trục quay là tại đỉnh của một tam giác đều. 11 Luan van Bảng 1.1: Đặc điểm của các phƣơng án di chuyển của robot.
Phương án Đặc điểm - Vị trí đặt bộ truyền động là cố định. - Khối lượng robot nhỏ. - Tốc độ chuyển động nhanh. - Độ cứng vững tốt.
- Không gian hoạt động của robot nhỏ. - Việc di chuyển tịnh tiến phần nào làm giảm sự linh hoạt và chính xác do ma sát và sai số của bộ chuyển động trượt. - Cấu trúc đế đơn giản. Phương án 1 - Vị trí đặt bộ truyền động là cố định.
- Khối lượng robot nhỏ. - Tốc độ chuyển động nhanh. - Độ cứng vững tốt. - Không gian hoạt động của robot lớn hơn so với phương án thứ nhất, nhưng bị giới hạn về chiều cao.
- Cũng dựa trên nguyên lý tịnh tiến nên sự linh hoạt cũng không cao do hiện tượng ma sát. - Cấu trúc phần đế lớn. Phương án 2 - Vị trí đặt bộ truyền động là cố định. - Khối lượng robot lớn hơn so với hai phương án trên.
- Tốc độ chuyển động rất nhanh. - Độ cứng vững hợp lý. - Không gian hoạt động của robot lớn - Do việc các cánh tay chuyển động phụ thuộc vào việc truyền trực tiếp chuyển động từ động cơ qua cánh tay nên việc di chuyển được linh hoạt hơn. - Cấu trúc đế đơn giản.
Phương án 3 Với phương án 3 được đưa ra thì các cánh tay trên được thiết kế dài hơn cũng như tạo được chuyển động quay chứ không phải chuyển động tịnh tiến như hai phương án đã được đề cập tới ở trên. 12 Luan van Hình 1.4 Lựa chọn phương án chuyển động tối ưu. Trong thiết kế máy nói chung cũng như là robot nói riêng thì việc cần đảm bảo sự ổn định cũng như sự rung động và độ chính xác của robot ở mức chấp nhận được cần phải quan tâm chú ý. Đối với phương án thiết kế robot dựa vào cánh tay trên chuyển động tịnh tiến lên xuống 3 thanh thẳng đứng thì phạm vi hoạt động cũng như độ linh hoạt và chính xác bị hạn chế.
Đối với phương án thiết kế robot dựa vào ba cánh tay trên trượt theo 3 cạnh chóp tam giác thì đã có thể giải quyết được phạm vi hoạt động của robot nhưng độ chính xác và khả năng linh động còn bị hạn chế phần nào do ma sát trượt khi chuyển động tịnh tiến. Theo yêu cầu thiết kế robot của đề tài là ứng dụng cho việc gắp sản phẩm trên băng chuyền đang chuyển động. Nên yêu cầu về độ chính xác, tính linh hoạt của robot phải tương đối tốt, đáp ứng được nhiệm vụ đặt ra trong đề tài nên phương án thiết kế robot với mỗi cánh tay trên có chuyển động quay bằng các khớp quay được xem là tốt hơn các phương án khác và phù hợp nhất yêu cầu đặt ra.5 Tính số bậc tự do cho kết cấu robot. Theo các tài liệu tham khảo [1] và [2] ta thấy được nhận xét trong chuỗi động học kín, hình thành các vòng (Loop).
Người ta đã chứng minh được rằng quan hệ giữa số vòng độc lập L, số khâu N và số khớp J, số chuyển động trùng giữa hai khớp kề nhau và số bậc tự do Dof của robot như sau: Dof (n j 1) fi f p (1.1) Với: là thông số động học của cơ cấu. n là số khâu của cơ cấu. j là số khớp của cơ cấu. 13 Luan van f i là số khớp có khả năng di chuyển được.
f p là số chuyển động trùng nhau giữa hai khớp liền nhau. Đế cố định q3 rA q2 y x L2 dA z q1 q4 L3 L1 Đế di rB chuyển y x z Hình 1.4: Sơ đồ robot song song dạng Delta sẽ được thiết kế. Từ công thức (1.4 ta có số bậc tự do của cơ cấu robot được chọn là 4 bậc tự do gồm 3 bậc tự do tịnh tiến và 1 bậc tự do xoay với cách tính cụ thể ở [phụ lục 2].2 Mô phỏng kết cấu robot. Trong tất cả các quy trình của công đoạn thiết kế thì việc đòi hỏi các chi tiết được thiết kế ra phải đảm bảo một số tính năng về độ bền lực, độ bền biến dạng cũng như vị trí các điểm có ứng suất lớn nhất phải được biết trước để có được các phương án điều chỉnh thiết kế cho phù hợp để đảm bảo tính an toàn cho các chi tiết được thiết kế.2: Thông số khối lƣợng các bộ phận của robot.
STT Tên chi tiết/ bộ phận của robot Số lượng Khối lượng/chi tiết 1 Đế trên 1 ~ 27.2 kg 2 Gối đỡ động cơ 3 ~ 1.8 kg 3 Cánh tay trên 3 ~ 1.7 kg 4 Cánh tay dưới 6 ~ 0.45 kg 5 Trục xoay 1 ~ 0.8 kg 14 Luan van Khối lượng của các chi tiết cùng hình dạng các chi tiết ảnh hưởng rất lớn đến việc tìm ứng suất cũng như chuyển vị lúc mô phỏng. Nhờ vào phần mềm mô phỏng mà ta có thể biết trước được khối lượng của các chi tiết, bộ phận của robot như bảng 1. Đối với các chi tiết có biên dạng phức tạp cũng như các bộ phận được lắp ghép từ nhiều chi tiết lại với nhau thì việc tính toán sức bền cũng như là chuyển vị được xem là khó nên việc sử dụng các phần mềm hỗ trợ cho việc tìm ra các thông số hay phân tích sức bền, độ chuyển vị của chi tiết rất là cần thiết.5: Ứng suất của robot dưới tác động của trọng lực khi không có trục xoay.6: Chuyển vị robot dưới tác động của trọng lực khi không có trục xoay.6 thể hiện độ bền của robot khi được mô phỏng với thiết kế không có trục xoay dưới tác động của ngoại lực tác dụng vào phần tâm đế dưới của robot.5 thể hiện ứng suất bền của robot dưới tác dụng của trọng lực với điểm có ứng suất lớn nhất là 13.04 MPa tại điểm nối giữa cánh tay trên với khớp cầu của cánh tay dưới. Còn 15 Luan van hình 1.6 thì thể hiện chuyển vị của các chi tiết robot dưới tác dụng của trọng lực với điểm có chuyển vị lớn nhất là 0.02112mm cũng tại điểm nối giữa cánh tay trên với khớp cầu của cánh tay dưới.
Thông qua hình 1.8 thể hiện độ bền của robot khi được mô phỏng với thiết kế có trục xoay dưới tác động của trọng lực tác dụng vào phần tâm đế dưới của robot. So sánh thông số ứng suất bền thể hiện ở hình 1.7 ta thấy được ứng suất bền lớn nhất cũng xác định tại cùng một điểm nhưng đã giảm từ 13.7 cũng như chuyển vị lớn nhất của robot cũng giảm và trên tất cả các cơ cấu của robot sự chuyển vị của các chi tiết cũng được giảm xuống. Từ đó có thể nhận thấy được rằng khi có thêm trục xoay ngoài việc làm cho robot hoạt động linh hoạt hơn nhờ có thêm một bậc tự do mà nó còn giúp robot tăng thêm độ cứng vững.7: Ứng suất của robot dưới tác động của trọng lực khi có trục xoay.8: Chuyển vị robot dưới tác động của trọng lực khi có trục xoay.3 Lựa chọn cơ cấu truyền động. Với phương án chuyển động cho robot đã được lựa chọn như trên thì ta chỉ cần có ba động cơ để tạo chuyển động quay bằng các khớp quay cho cánh tay trên cùng và một động cơ tạo chuyển động quay của trục xoay quanh trục z.