Quản Lý Ô Nhiễm Môi Trường Nước Ở Việt Nam Bằng Công Cụ Kinh Tế

Tài liệu nghiên cứu Thng b¸o, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Lê Diệu Thúy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Viết Thành
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
• Đề tài: Sử Dụng Công Cụ Kinh Tế Trong Quản Lý Ô Nhiễm Môi Trường Nước Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC SỬ DỤNG CÔNG CỤ KINH TẾ TRONG QUẢN LÝ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC
• 1.1. Khái luận về môi trường và ô nhiễm môi trường nước
• 1.2. Môi trường và ô nhiễm môi trường
• 1.3. Nước và ô nhiễm môi trường nước
• 1.4. Quản lý môi trường
• 1.5. Sử dụng các công cụ trong quản lý môi trường nước
• 1.6. Khái lược một số công cụ trong quản lý môi trường nước
• 1.7. Sử dụng công cụ kinh tế trong quản lý môi trường nước
• 1.7.1. Nội dung các công cụ kinh tế cơ bản trong quản lý môi trường
• 1.7.2. Phí môi trường
• 1.7.3. Hệ thống đặt cọc – hoàn trả
• 1.7.4. Giấy phép môi trường có thể chuyển nhượng
• 1.7.5. Ký quỹ môi trường
• 1.7.6. Trợ cấp môi trường
• 1.7.7. Nhãn sinh thái
• 1.8. Kinh nghiệm sử dụng công cụ kinh tế trong quản lý môi trường của một số nước và bài học cho Việt Nam
• 1.8.1. Kinh nghiệm của một số nước
• 1.8.2. Một số bài học cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG CÔNG CỤ KINH TẾ TRONG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG NƯỚC Ở VIỆT NAM
• 2.1. Khái lược về tình hình ô nhiễm môi trường nước của lưu vực các sông lớn ở Việt Nam
• 2.2. Đánh giá chung về tình trạng ô nhiễm môi trường nước của lưu vực các sông lớn ở Việt Nam
• 2.3. Nguyên nhân của tình trạng ô nhiễm nước ở các lưu vực sông
• 2.4. Đánh giá chung về các tác động của tình trạng ô nhiễm nước ở các lưu vực sông lớn
• 2.5. Phân tích thực trạng sử dụng một số công cụ kinh tế trong quản lý môi trường nước ở các lưu vực sông lớn ở Việt Nam
• 2.5.1. Phí môi trường
• 2.5.2. Quỹ môi trường Việt Nam
• 2.5.3. Bồi thường thiệt hại môi trường
• 2.5.4. Các công cụ kinh tế khác
• 2.6. Đánh giá thực trạng sử dụng công cụ kinh tế trong quản lý ô nhiễm môi trường nước ở lưu vực các sông lớn ở Việt Nam
• 2.7. Khó khăn – tồn tại
• 2.8. Nguyên nhân của các hạn chế, tồn tại trong quản lý ô nhiễm môi trường nước bằng công cụ kinh tế ở lưu vực các sông lớn ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG CÔNG CỤ KINH TẾ TRONG QUẢN LÝ NHẰM GIẢM THIỂU Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC Ở VIỆT NAM
• 3.1. Quan điểm về sử dụng công cụ kinh tế trong quản lý môi trường nước ở Việt Nam
• 3.2. Bối cảnh mới ảnh hưởng đến việc sử dụng công cụ kinh tế trong quản lý môi trường nước ở Việt Nam
• 3.2.1. Bối cảnh quản lý môi trường và áp lực về biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến tình hình kinh tế trên thế giới
• 3.2.2. Các nguồn lực hỗ trợ hoạt động quản lý môi trường
• 3.3. Quan điểm, định hướng của tác giả về sử dụng công cụ kinh tế trong quản lý ô nhiễm môi trường nước ở Việt Nam
• 3.3.1. Thường xuyên giải quyết hợp lý mối quan hệ tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường nước
• 3.3.2. Coi trọng và sử dụng hợp lý công cụ kinh tế trong hệ thống các công cụ quản lý môi trường
• 3.4. Đề xuất các biện pháp sử dụng công cụ kinh tế trong quản lý nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước ở Việt Nam
• 3.4.1. Hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật trong việc sử dụng các công cụ kinh tế
• 3.4.2. Nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học công nghệ để quan trắc và kiểm soát ô nhiễm
• 3.4.3. Rà soát các công cụ kinh tế đang áp dụng để điều chỉnh, bổ sung vướng mắc, bất cập
• 3.4.4. Tăng cường tài chính, đầu tư cho việc bảo vệ môi trường ở các lưu vực sông
• 3.4.5. Tăng cường sử dụng công cụ kinh tế mới
• 3.4.6. Đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra, tuyên truyền, giáo dục
• 3.4.7. Xây dựng các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư cho việc bảo vệ môi trường
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý ô nhiễm môi trường nước ở Việt Nam

Quản lý ô nhiễm môi trường nước ở Việt Nam đang trở thành một vấn đề cấp bách. Với sự phát triển nhanh chóng của kinh tế, tình trạng ô nhiễm nước ngày càng gia tăng. Các nguồn nước bị ô nhiễm nặng nề do hoạt động sản xuất, sinh hoạt và thiếu các biện pháp quản lý hiệu quả. Việc áp dụng các công cụ kinh tế trong quản lý ô nhiễm môi trường nước là cần thiết để bảo vệ tài nguyên nước và sức khỏe cộng đồng.

1.1. Khái niệm về ô nhiễm môi trường nước

Ô nhiễm môi trường nước được hiểu là sự thay đổi chất lượng nước do các chất độc hại, vi sinh vật hoặc các yếu tố khác. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người và hệ sinh thái.

1.2. Tình hình ô nhiễm nước ở Việt Nam

Tình hình ô nhiễm nước ở Việt Nam đang ở mức báo động. Nhiều con sông lớn như sông Nhuệ, sông Đồng Nai đang bị ô nhiễm nặng nề do nước thải từ các khu công nghiệp và đô thị.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý ô nhiễm môi trường nước

Việc quản lý ô nhiễm môi trường nước ở Việt Nam gặp nhiều thách thức. Các chính sách hiện tại chưa đủ mạnh để kiểm soát ô nhiễm. Hệ thống pháp luật còn thiếu đồng bộ và chưa được thực thi nghiêm túc. Ngoài ra, nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường còn hạn chế.

2.1. Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước bao gồm sự phát triển công nghiệp không bền vững, xả thải không qua xử lý và sự gia tăng dân số.

2.2. Tác động của ô nhiễm nước đến sức khỏe

Ô nhiễm nước gây ra nhiều bệnh tật cho con người, đặc biệt là các bệnh liên quan đến đường tiêu hóa và hô hấp. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống.

III. Phương pháp sử dụng công cụ kinh tế trong quản lý ô nhiễm nước

Sử dụng công cụ kinh tế là một trong những giải pháp hiệu quả để quản lý ô nhiễm môi trường nước. Các công cụ này bao gồm phí bảo vệ môi trường, thuế tài nguyên và các chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ sạch.

3.1. Phí bảo vệ môi trường

Phí bảo vệ môi trường là một công cụ quan trọng nhằm giảm thiểu ô nhiễm. Doanh nghiệp phải trả phí khi xả thải ra môi trường, từ đó khuyến khích họ đầu tư vào công nghệ xử lý nước thải.

3.2. Thuế tài nguyên

Thuế tài nguyên được áp dụng để quản lý việc khai thác tài nguyên nước. Điều này giúp giảm áp lực lên nguồn nước và khuyến khích sử dụng tiết kiệm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng công cụ kinh tế trong quản lý ô nhiễm nước đã mang lại hiệu quả tích cực. Các địa phương đã có những bước tiến trong việc cải thiện chất lượng nước nhờ vào các chính sách này.

4.1. Kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Nhiều quốc gia đã thành công trong việc sử dụng công cụ kinh tế để quản lý ô nhiễm nước. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này để áp dụng vào thực tiễn.

4.2. Kết quả đạt được từ các chính sách hiện hành

Các chính sách hiện hành đã giúp giảm thiểu ô nhiễm nước ở một số khu vực. Tuy nhiên, cần tiếp tục cải thiện và mở rộng các biện pháp này.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong quản lý ô nhiễm nước

Quản lý ô nhiễm môi trường nước ở Việt Nam cần có những bước đi mạnh mẽ hơn. Việc áp dụng công cụ kinh tế là một trong những giải pháp hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng để đạt được mục tiêu bảo vệ môi trường.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững cần được đặt lên hàng đầu trong các chính sách quản lý môi trường. Điều này sẽ giúp bảo vệ tài nguyên nước cho các thế hệ tương lai.

5.2. Khuyến khích đầu tư vào công nghệ xanh

Khuyến khích đầu tư vào công nghệ xanh sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ môi trường. Các doanh nghiệp cần được hỗ trợ để chuyển đổi sang các phương pháp sản xuất sạch hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ô nhiễm môi trường nước tại các lưu vực sông lớn ở Việt Nam đang trở thành vấn đề cấp bách, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế xã hội. Theo thống kê sơ bộ, chỉ khoảng 4,26% lượng nước thải công nghiệp được xử lý đạt tiêu chuẩn môi trường, trong khi gần 70% nước thải công nghiệp xả thẳng ra nguồn tiếp nhận không qua xử lý, gây ô nhiễm nghiêm trọng tại các lưu vực sông như Nhuệ - Đáy, Cầu và Đồng Nai. Tình trạng này diễn ra trong bối cảnh tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa và gia tăng dân số nhanh chóng, tạo áp lực lớn lên tài nguyên nước và môi trường.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực trạng sử dụng các công cụ kinh tế trong quản lý ô nhiễm môi trường nước tại các lưu vực sông lớn ở Việt Nam, từ đó đề xuất các biện pháp sử dụng công cụ kinh tế một cách hợp lý nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các lưu vực sông Nhuệ - Đáy, Cầu và Đồng Nai trong giai đoạn từ năm 2008 đến 2014, với trọng tâm là các công cụ kinh tế như thuế môi trường, phí bảo vệ môi trường, hệ thống đặt cọc - hoàn trả, giấy phép môi trường có thể chuyển nhượng, ký quỹ môi trường, trợ cấp môi trường và nhãn sinh thái.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách, pháp luật về quản lý môi trường nước, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng các công cụ kinh tế nhằm bảo vệ tài nguyên nước và phát triển bền vững tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính trong quản lý môi trường và kinh tế môi trường:

1. Nguyên tắc "Người gây ô nhiễm phải trả tiền" (Polluter Pays Principle - PPP): Nguyên tắc này yêu cầu người gây ô nhiễm phải chịu toàn bộ chi phí về sự phá hoại môi trường do hoạt động của họ gây ra, nhằm khuyến khích giảm thiểu ô nhiễm thông qua các công cụ kinh tế như thuế, phí và giấy phép xả thải.

2. Nguyên tắc "Người hưởng thụ phải trả tiền" (Beneficiary Pays Principle - BPP): Nguyên tắc này đề xuất rằng những người hưởng lợi từ môi trường trong lành cũng phải đóng góp tài chính cho việc bảo vệ và cải thiện môi trường, tạo sự công bằng trong phân phối chi phí bảo vệ môi trường.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: phí bảo vệ môi trường, thuế môi trường, giấy phép môi trường chuyển nhượng, hệ thống đặt cọc - hoàn trả, ký quỹ môi trường, trợ cấp môi trường và nhãn sinh thái. Mô hình nghiên cứu tập trung vào việc phân tích tác động của các công cụ kinh tế này đến hành vi của các tác nhân gây ô nhiễm và hiệu quả quản lý ô nhiễm môi trường nước.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Tổng hợp số liệu từ các báo cáo thống kê định kỳ của Tổng cục Môi trường, các điều tra khảo sát thực tế tại lưu vực sông Nhuệ - Đáy, phỏng vấn cán bộ quản lý môi trường và các doanh nghiệp liên quan.

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả, đánh giá thực trạng sử dụng các công cụ kinh tế, so sánh mức độ ô nhiễm và hiệu quả quản lý trước và sau khi áp dụng các công cụ kinh tế. Phân tích SWOT được sử dụng để đánh giá thuận lợi, khó khăn và tồn tại trong việc áp dụng công cụ kinh tế.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát trực tiếp tại xã Thanh Thùy thuộc lưu vực sông Nhuệ với khoảng 30 cán bộ thôn, xã và đại diện doanh nghiệp; lựa chọn mẫu theo phương pháp phi xác suất nhằm đảm bảo thu thập thông tin đa chiều.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2013-2014, tập trung thu thập và phân tích số liệu từ năm 2008 đến 2013 để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình trạng ô nhiễm môi trường nước tại các lưu vực sông lớn: Mức độ ô nhiễm các chỉ tiêu COD, BOD5 và TSS tại lưu vực sông Nhuệ - Đáy, Cầu và Đồng Nai vượt tiêu chuẩn cho phép từ 20% đến 50%, đặc biệt tại các khu vực gần các khu công nghiệp và làng nghề. Ví dụ, lượng nước thải công nghiệp tại lưu vực sông Nhuệ - Đáy tăng trung bình 15% mỗi năm trong giai đoạn 2008-2012.

2. Hiệu quả sử dụng công cụ kinh tế: Phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp được áp dụng tại một số tỉnh thuộc lưu vực sông lớn, với mức thu phí trung bình khoảng 10.000 đồng/m3 nước thải. Tuy nhiên, chỉ khoảng 30% doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nộp phí, dẫn đến nguồn thu từ phí bảo vệ môi trường chưa đạt kỳ vọng.

3. Khó khăn trong quản lý và sử dụng công cụ kinh tế: Việc thu phí bảo vệ môi trường còn gặp nhiều vướng mắc như thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ, năng lực quản lý hạn chế, và nhận thức chưa đầy đủ của các doanh nghiệp. So sánh với các nước trong khu vực, số lượng cán bộ quản lý môi trường của Việt Nam thấp hơn khoảng 25%, ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi chính sách.

4. Tác động của các công cụ kinh tế đến hành vi doanh nghiệp: Các doanh nghiệp có áp dụng công cụ kinh tế như phí môi trường thường có xu hướng đầu tư vào công nghệ xử lý nước thải, giảm lượng chất ô nhiễm xả thải trung bình 10-15% so với các doanh nghiệp không áp dụng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng ô nhiễm môi trường nước là do lượng nước thải công nghiệp và sinh hoạt xả ra không qua xử lý đạt tiêu chuẩn, cùng với sự gia tăng nhanh chóng của các khu công nghiệp và làng nghề. Việc áp dụng các công cụ kinh tế như phí bảo vệ môi trường, thuế tài nguyên và giấy phép môi trường chuyển nhượng đã tạo ra những tín hiệu kinh tế nhằm khuyến khích doanh nghiệp giảm thiểu ô nhiễm.

So với các nghiên cứu trong khu vực, kết quả cho thấy Việt Nam đã có bước tiến trong việc áp dụng công cụ kinh tế nhưng còn hạn chế về mặt quản lý và thực thi. Ví dụ, tại Thái Lan và Malaysia, tỷ lệ thu phí môi trường đạt trên 70%, trong khi tại Việt Nam chỉ khoảng 30%. Điều này phản ánh sự cần thiết phải nâng cao năng lực quản lý và hoàn thiện chính sách pháp luật.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện mức độ ô nhiễm COD, BOD5 tại các lưu vực sông qua các năm, bảng so sánh tỷ lệ thu phí môi trường giữa Việt Nam và các nước trong khu vực, cũng như biểu đồ thể hiện tỷ lệ doanh nghiệp áp dụng công cụ kinh tế và mức giảm ô nhiễm tương ứng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật: Rà soát, điều chỉnh các quy định liên quan đến thu, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trường, thuế tài nguyên nhằm tăng tính khả thi và hiệu quả thực thi. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các bộ ngành liên quan.

2. Nâng cao năng lực quản lý và giám sát: Đào tạo, tăng cường đội ngũ cán bộ quản lý môi trường từ trung ương đến địa phương, đầu tư trang thiết bị quan trắc hiện đại để kiểm soát chặt chẽ việc xả thải. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, các địa phương.

3. Tăng cường tài chính và đầu tư cho bảo vệ môi trường: Tăng nguồn vốn từ ngân sách và các quỹ bảo vệ môi trường để hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ xử lý nước thải, đồng thời phát triển các công cụ kinh tế mới như hệ thống đặt cọc - hoàn trả, ký quỹ môi trường. Thời gian: 3-5 năm; Chủ thể: Chính phủ, các tổ chức tài chính.

4. Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức: Tổ chức các chương trình truyền thông, tập huấn nhằm nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và cộng đồng về vai trò và lợi ích của công cụ kinh tế trong bảo vệ môi trường nước. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, các tổ chức xã hội.

5. Xây dựng chính sách khuyến khích doanh nghiệp: Áp dụng các ưu đãi thuế, hỗ trợ kỹ thuật cho các doanh nghiệp đầu tư công nghệ xanh, sản phẩm thân thiện môi trường, đồng thời xử lý nghiêm các vi phạm về môi trường. Thời gian: 1-3 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường: Giúp hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý ô nhiễm môi trường nước thông qua việc áp dụng các công cụ kinh tế.

2. Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh: Hỗ trợ hiểu rõ về các công cụ kinh tế liên quan đến môi trường, từ đó chủ động thực hiện các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm và tận dụng các chính sách ưu đãi.

3. Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực quản lý kinh tế và môi trường: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về công cụ kinh tế trong quản lý môi trường.

4. Tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư: Nâng cao nhận thức và tham gia giám sát, thúc đẩy việc thực thi các chính sách bảo vệ môi trường nước tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Công cụ kinh tế là gì và tại sao lại quan trọng trong quản lý ô nhiễm môi trường nước?
   Công cụ kinh tế là các biện pháp tài chính như thuế, phí, trợ cấp nhằm tác động đến chi phí và lợi ích của các hành động gây ô nhiễm. Chúng quan trọng vì giúp khuyến khích doanh nghiệp và cá nhân giảm thiểu ô nhiễm một cách hiệu quả và bền vững.

2. Việt Nam đã áp dụng những công cụ kinh tế nào trong quản lý môi trường nước?
   Việt Nam đã áp dụng thuế môi trường, phí bảo vệ môi trường, hệ thống đặt cọc - hoàn trả, giấy phép môi trường chuyển nhượng và ký quỹ môi trường, tuy nhiên hiệu quả còn hạn chế do nhiều khó khăn trong quản lý và thực thi.

3. Khó khăn lớn nhất khi áp dụng công cụ kinh tế tại Việt Nam là gì?
   Khó khăn chính là năng lực quản lý còn yếu, thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ, nhận thức của doanh nghiệp và cộng đồng chưa đầy đủ, dẫn đến việc thu phí và xử lý vi phạm chưa hiệu quả.

4. Các công cụ kinh tế có thể giúp giảm ô nhiễm nước như thế nào?
   Chúng tạo ra động lực tài chính để doanh nghiệp đầu tư công nghệ xử lý nước thải, giảm lượng chất ô nhiễm xả ra môi trường, đồng thời tăng nguồn thu cho các hoạt động bảo vệ môi trường.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả sử dụng công cụ kinh tế trong tương lai?
   Cần hoàn thiện chính sách pháp luật, nâng cao năng lực quản lý, tăng cường đầu tư tài chính, đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục và xây dựng các chính sách khuyến khích doanh nghiệp áp dụng công nghệ xanh.

Kết luận

• Tình trạng ô nhiễm môi trường nước tại các lưu vực sông lớn ở Việt Nam đang diễn biến nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và phát triển kinh tế xã hội.
• Việc áp dụng các công cụ kinh tế trong quản lý ô nhiễm môi trường nước đã đạt được một số kết quả tích cực nhưng còn nhiều hạn chế về mặt quản lý và thực thi.
• Các công cụ kinh tế như thuế môi trường, phí bảo vệ môi trường, hệ thống đặt cọc - hoàn trả và giấy phép môi trường chuyển nhượng có tiềm năng lớn trong việc giảm thiểu ô nhiễm nếu được hoàn thiện và áp dụng hiệu quả.
• Đề xuất hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực quản lý, tăng cường đầu tư và tuyên truyền là những giải pháp then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý ô nhiễm môi trường nước.
• Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng cùng hành động bảo vệ môi trường nước, hướng tới phát triển bền vững.

Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, áp dụng các công cụ kinh tế mới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý môi trường nước tại Việt Nam trong những năm tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo luận văn dự kiến đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về việc sử dụng công cụ kinh tế trong quản lý ô nhiễm môi trƣờng nƣớc Chƣơng 2: Thực trạng sử dụng công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng nƣớc ở Việt Nam Chƣơng 3: Kiến nghị một số biện pháp sử dụng công cụ kinh tế trong quản lý nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng nƣớc ở Việt Nam 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC SỬ DỤNG CÔNG CỤ KINH TẾ TRONG QUẢN LÝ Ô NHIỄM MÔI TRƢỜNG NƢỚC 1. Khái luận về môi trƣờng và ô nhiễm môi trƣờng nƣớc: 1. Môi trường và ô nhiễm môi trường: 1. Khái niệm về môi trường: Môi trƣờng bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con ngƣời, có ảnh hƣởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con ngƣời và thiên nhiên.

Môi trƣờng theo nghĩa rộng là tất cả các nhân tố tự nhiên và xã hội cần thiết cho sự sinh sống, sản xuất của con ngƣời, nhƣ tài nguyên thiên nhiên, không khí, đất, nƣớc, ánh sáng, cảnh quan, quan hệ xã hội. Môi trƣờng theo nghĩa hẹp không xét tới tài nguyên thiên nhiên, mà chỉ bao gồm các nhân tố tự nhiên và xã hội trực tiếp liên quan tới chất lƣợng cuộc sống con ngƣời. Ví dụ: môi trƣờng của học sinh gồm nhà trƣờng với thầy giáo, bạn bè, nội quy của trƣờng, lớp học, sân chơi, phòng thí nghiệm, vƣờn trƣờng, tổ chức xã hội nhƣ Đoàn, Đội với các điều lệ hay gia đình, họ tộc, làng xóm với những quy định không thành văn, chỉ truyền miệng nhƣng vẫn đƣợc công nhận, thi hành và các cơ quan hành chính các cấp với luật pháp, nghị định, thông tƣ, quy định. Tóm lại, môi trƣờng là tất cả những gì có xung quanh ta, cho ta cơ sở để sống và phát triển.

Khái niệm về ô nhiễm môi trường: Theo Luật Bảo vệ Môi trƣờng của Việt Nam: "Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường". 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trên thế giới, ô nhiễm môi trƣờng đƣợc hiểu là việc chuyển các chất thải hoặc năng lƣợng vào môi trƣờng đến mức có khả năng gây hại đến sức khoẻ con ngƣời, đến sự phát triển sinh vật hoặc làm suy giảm chất lƣợng môi trƣờng. Các tác nhân ô nhiễm bao gồm các chất thải ở dạng khí (khí thải), lỏng (nƣớc thải), rắn (chất thải rắn) chứa hoá chất hoặc tác nhân vật lý, sinh học và các dạng năng lƣợng nhƣ nhiệt độ, bức xạ. Tuy nhiên, môi trƣờng chỉ đƣợc coi là bị ô nhiễm nếu trong đó hàm lƣợng, nồng độ hoặc cƣờng độ các tác nhân trên đạt đến mức có khả năng tác động xấu đến con ngƣời, sinh vật và vật liệu.

Nước và ô nhiễm môi trường nước * Nước: Nƣớc là một hợp chất hóa học của oxy và hidro, có công thức hóa học là H2O. Nƣớc là một chất rất quan trọng trong nhiều ngành khoa học và trong đời sống con ngƣời. Cuộc sống trên Trái Đất bắt nguồn từ trong nƣớc. Tất cả các sự sống trên Trái Đất đều phụ thuộc vào nƣớc và vòng tuần hoàn nƣớc.

Nƣớc có ảnh hƣởng quyết định đến khí hậu và là nguyên nhân tạo ra thời tiết. Nƣớc là thành phần quan trọng của các tế bào sinh học và là môi trƣờng của các quá trình sinh hóa cơ bản nhƣ quang hợp. Hơn 70% diện tích của Trái Đất đƣợc bao phủ bởi nƣớc. Lƣợng nƣớc trên Trái Đất có vào khoảng 1,38 tỉ km³.

Trong đó 97,4% là nƣớc mặn trong các đại dƣơng trên thế giới, phần còn lại, 2,6%, là nƣớc ngọt, tồn tại chủ yếu dƣới dạng băng tuyết đóng ở hai cực và trên các ngọn núi, chỉ có 0,3% nƣớc trên toàn thế giới (hay 3,6 triệu km³) là có thể sử dụng làm nƣớc uống. Việc 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cung cấp nƣớc uống sẽ là một trong những thử thách lớn nhất của loài ngƣời trong vài thập niên tới đây. Nguồn nƣớc cũng đã là nguyên nhân gây ra một trong những cuộc chiến tranh ở Trung Cận Đông. Nƣớc đƣợc sử dụng trong công nghiệp từ lâu nhƣ là nguồn nhiên liệu (cối xay nƣớc, máy hơi nƣớc, nhà máy thủy điện) và chất trao đổi nhiệt.

* Ô nhiễm môi trường nước là sự biến đổi nói chung do con ngƣời đối với chất lƣợng nƣớc, làm nhiễm bẩn nƣớc và gây nguy hiểm cho con ngƣời, cho công nghiệp, nông nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi, giải trí, cho động vật nuôi và các loài hoang dã. Ô nhiễm nƣớc là sự thay đổi theo chiều tiêu cực của các tính chất vật lý – hoá học – sinh học của nƣớc, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nƣớc trở nên độc hại với con ngƣời và sinh vật. Làm giảm độ đa dạng sinh vật trong nƣớc. Xét về tốc độ lan truyền và quy mô ảnh hƣởng thì ô nhiễm nƣớc là vấn đề đáng lo ngại hơn ô nhiễm đất.

Nƣớc bị ô nhiễm là do sự phủ dƣỡng xảy ra chủ yếu ở các khu vực nƣớc ngọt và các vùng ven biển, vùng biển khép kín. Do lƣợng muối khoáng và hàm lƣợng các chất hữu cơ quá dƣ thừa làm cho các quần thể sinh vật trong nƣớc không thể đồng hoá đƣợc. Kết quả làm cho hàm lƣợng ôxy trong nƣớc giảm đột ngột, các khí độc tăng lên, tăng độ đục của nƣớc, gây suy thoái thủy vực. Ở các đại dƣơng là nguyên nhân chính gây ô nhiễm đó là các sự cố tràn dầu.

Ô nhiễm nƣớc có nguyên nhân từ các loại nƣớc,chất thải công nghiệp đƣợc thải ra lƣu vực các con sông mà chƣa qua xử lí đúng mức; các loại phân bón hoá học và thuốc trừ sâu ngấm vào nguồn nƣớc ngầm và nƣớc ao hồ; nƣớc thải sinh hoạt đƣợc thải ra từ các khu dân cƣ ven sông gây ô nhiễm trầm trọng,ảnh hƣởng đến sức khỏe của ngƣời dân,sinh vật trong khu vực. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Ô nhiễm nƣớc có nguồn gốc tự nhiên: Do mƣa, tuyết tan, gió bão, lũ lụt đƣa vào môi trƣờng nƣớc chất thải bẩn, các sinh vật và vi sinh vật có hại kể cả xác chết của chúng. - Ô nhiễm nƣớc có nguồn gốc nhân tạo: Quá trình thải các chất độc hại chủ yếu dƣới dạng lỏng nhƣ các chất thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vào môi trƣờng nƣớc. Theo bản chất các tác nhân gây ô nhiễm, ngƣời ta phân ra các loại ô nhiễm nƣớc: ô nhiễm vô cơ, hữu cơ, ô nhiễm hoá chất, ô nhiễm sinh học, ô nhiễm bởi các tác nhân vật lý.

Quản lý môi trường 1. Khái niệm quản lý môi trường: Quản lý môi trƣờng là sự tác động liên tục có tổ chức và hƣớng đích của chủ thể quản lý môi trƣờng lên cá nhân hoặc cộng đồng ngƣời tiến hành các hoạt động phát triển trong hệ thống môi trƣờng và khách thể quản lý môi trƣờng, sử dụng một cách tốt nhất mọi tiềm năng và cơ hội nhằm đạt đƣợc mục tiêu quản lý môi trƣờng đã đề ra, phù hợp với pháp luật và thông lệ hiện hành. Nhƣ vậy, quản lý môi trƣờng là tổng hợp các biện pháp, luật pháp, các chính sách kinh tế, kỹ thuật, xã hội thích hợp nhằm bảo vệ chất lƣợng môi trƣờng sống và phát triển bền vững kinh tế - xã hội quốc gia. Mục tiêu cơ bản của quản lý môi trường Mục tiêu cơ bản của quản lý môi trƣờng là phát triển bền vững giữ cho đƣợc hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trƣờng.

Hay nói một cách khác phát triển kinh tế để tạo ra kinh phí và tiềm lực để bảo vệ môi trƣờng tạo ra các tiềm năng tự nhiên và xã hội mới cho công cuộc phát triển kinh tế trong 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tƣơng lai. Tùy thuộc vào điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, hệ thống phát lý, mục tiêu ƣu tiên phát triển của từng quốc gia, mục tiêu quản lý môi trƣờng có thể thay đổi theo thời gian và có những ƣu tiên riêng đối với mỗi quốc gia. (Nguồn: Quản lý môi trƣờng cho sự phát triển bền vững) Mục tiêu cơ bản của công tác bảo vệ môi trƣờng ở nƣớc ta trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay là: “Ngăn ngừa ô nhiễm môi trƣờng, phục hồi và cải thiện môi trƣờng của những nơi, những vùng bị suy thoái, bảo tồn đa dạng sinh học ,từng bƣớc nâng cao chất lƣợng môi trƣờng ở các khu công nghiệp, đô thị và nông thôn góp phần phát triển kinh tế bền vững, nâng cao chất lƣợng đời sống của nhân dân, tiến hành thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nƣớc…. Nội dung cơ bản của quản lý môi trường: Quản lý môi trƣờng là một nội dung của quản lý kinh tế xã hội của nhà nƣớc, khung cấu trúc các nội dung quản lý nhà nƣớc về môi trƣờng theo Giáo trình quản lý môi trƣờng có thể trình bày dƣới dạng sơ đồ sau: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhà nƣớc Hiến pháp Mục tiêu Đƣờng lối Mục tiêu cụ thể lớn phát triển bền Chiến lƣợc vững Cơ cấu kinh tế XH Cơ cấu tổ chức quản lý Tổ chức hợp lý công tác quản lý MT Đội ngũ cán bộ quản lý Cơ chế nhân MT lực Các nguồn lực khác Kinh tế Các công cụ Pháp lý quản lý Phƣơng pháp Xã hội hình thức nghệ Chính sách quản lý Quan điểm thuật quản lý Các giải Biện pháp pháp quản Thủ thuật lý cụ thể Tạo lập các cơ hội khai thác nội lực và nguồn lực quốc tế Hình 1.1: Khung cấu trúc các nội dung quản lý nhà nƣớc về môi trƣờng ( Nguồn: Quản lý môi trường cho sự phát triển bền vững) 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Phân loại các công cụ quản lý môi trường: Ở các nƣớc đang phát triển, chính sách môi trƣờng thƣờng sử dụng hai loại công cụ chủ yếu là mệnh lệnh và kiểm soát (hay pháp lý) và kinh tế. Các công cụ khác nhƣ công cụ kỹ thuật quản lý, công cụ giáo dục, truyền thông cũng đƣợc sử dụng nhằm bổ sung, hỗ trợ và góp phần hoàn chỉnh hai công cụ pháp lý và kinh tế. Sử dụng các công cụ trong quản lý môi trƣờng nƣớc 1.