phần Mở đầu, Kết luận, luận văn đƣợc chia thành 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận quản lý nợ xấu trong hoạt động của Ngân hàng Thƣơng mại. Chƣơng 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu luận văn. Chƣơng 3: Thực trạng quản lý nợ xấu tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Từ Liêm. Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp tăng cƣờng quản lý nợ xấu tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Từ Liêm trong giai đoạn hiện nay và tầm nhìn đến năm 2020.
4 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NỢ XẤU NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Nợ xấu, quản lý nợ xấu và xử lý nợ xấu trong bối cảnh tái cấu trúc là một vấn đề hết sức “nhạy cảm”. Trong giai đoạn nền kinh tế phát triển thì việc xử lý nợ xấu đơn thuần chỉ là nghiệp vụ của các TCTD áp dụng các biện pháp nhƣ cơ cấu lại thời hạn trả nợ, trích lập dự phòng rủi ro, bán nợ cho các VAMC, xử lý các TSBĐ để thu hồi nợ.Tuy nhiên khi nền kinh tế trong giai đoạn khủng hoảng thì khối lƣợng nợ xấu tăng nhanh và nợ có khả năng mất vốn chiếm tỷ trọng cao trong tổng dƣ nợ tín dụng, các TCTD không thể đơn thuần áp dụng các biện pháp xử lý nợ thống thƣờng mà phải áp dụng các biện pháp xử lý nợ sao cho tỷ lệ nợ xấu giảm nhanh nhƣng không gây nên tình trạng “đổ vỡ” của các thị trƣờng bất động sản; chứng khoán; tình trạng phá sản hàng loạt của các doanh nghiệp, mặt khác phải giải phóng lƣợng hàng tồn kho cao và thực hiện đƣợc chính sách tiền tệ tạo thêm nhiều việc làm và khôi phục lại nền kinh tế. Chính vì vậy, nên có nhiều đề tài nghiên cứu về vấn đề nợ xấu, quản lý nợ xấu, xử lý nợ xấu và tái cấu trúc hệ thống ngân hàng nhƣ: Luận văn thạc sỹ của Trần Thị Bích Thuần năm 2014 về Quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang, Trƣờng Đại học Thái Nguyên.
Thống qua cơ sở lý luận về vấn đề nghiên cứu, tác giả đi sâu vào nghiên cứu thực trạng công tác Quản trị rủi ro tín dụng tại Chi nhánh giai đoạn 2010 - 2013. Dựa trên các thực trạng: Tình hình phân loại nợ, tỷ lệ khoản xóa nợ tại Agribank huyện Yên Sơn để đƣa ra những kết quả đã đạt đƣợc và các hạn chế trong giai đoạn nghiên cứu. Từ đó đƣa ra các giải pháp và đề xuất kiến nghị nhằm tăng cƣờng công tác quản trị rủi ro tín dụng tại Chi nhánh. 5 z Luận văn thạc sỹ với đề tài: “Tăng cường quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam - chi nhánh Đông Đô” của Tống Xuân Trƣờng tại Học viện Tài chính, năm 2013.
Công trình nghiên cứu nói trên tập trung vào phân tích, đánh giá thực trạng quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và Phát triển - chi nhánh Đông Đô trong giai đoạn 2010 - 2012 và đề xuất các giải pháp nhằm tăng cƣờng quản lý rủi ro tín dụng tại chi nhánh này. Tuy nhiên, trong phạm vi một đề tài luận văn thạc sỹ nên các giải pháp đề xuất còn ở mức hạn chế nhất định, chƣa luận giải rõ các luận cứ khoa học của các giải pháp. Hơn nữa, với thời kỳ nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu nhỏ (chỉ phù hợp với một chi nhánh) nên vấn đề nợ xấu chỉ là một nội dung rất nhỏ đƣợc đề cập trong luận văn. Luận văn thạc sỹ kinh tế của Mai Xuân Thịnh năm 2012 với đề tài “Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam chi nhánh Bình Định” Trƣờng Đại học Đà Nẵng.
Luận văn đi sâu và phân tích tình hình hoạt động kinh doanh và hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại NHNo&PTNT chi nhánh Bình Định rồi đƣa ra những giải pháp đối với Chi nhánh. Tuy nhiên một số giải pháp mà tác giải luận văn đƣa ra vẫn còn chung chung, chƣa sát với thực tế. Luận văn Thạc sỹ kinh tế của Nguyễn Thị Thùy Dung năm 2009 với đề tài Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn chi nhánh Gia Lâm. Trƣờng Đại học Nông nghiệp Hà Nội.
Trong luận văn này, ngoài khái quát hóa các lý luận và việc nghiên cứu thực tế tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn, tác giả còn nghiên cứu kinh nghiệm Quản trị rủi ro tín dụng của một số ngân hàng thƣơng mại trong và ngoài nƣớc. Điển hình là VPBank, BIDV, và các ngân hàng tại Trung Quốc, Singapore, Thái Lan,… Song luận văn lại chƣa khai thác đƣợc triệt để các kinh nghiệm của các 6 z ngân hàng trên. Lý do là vì tác giả chƣa phân tích rõ thực trạng của các ngân hàng đã có công tác Quản trị rủi ro tín dụng tốt, so sánh với chi nhánh mà tác giả lựa chọn nghiên cứu để tìm ra các phƣơng án tối ƣu. Luận văn Thạc sỹ của Đặng Thị Nhƣ Quỳnh năm 2015 Quản lý nợ xấu tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội Chi nhánh Vĩnh Phúc Trƣờng ĐHKT ĐHQG Hà Nội tác giả đã đƣa ra đƣợc một số giải pháp cấp thiết cho chi nhánh.
Nhƣ vậy, vấn đề nợ xấu đã đƣợc quan tâm khá nhiều ở các luận văn thạc sỹ, phần lớn các nghiên cứu trên mới nghiên cứu sự phát sinh các khoản nợ xấu hoặc việc xử lý các khoản nợ xấu, chƣa có sự kết hợp toàn diện giữa hai vấn đề này. Trong khi đó thực tiễn đòi hỏi phải quản lý nợ xấu đồng thời trên cả hai giác độ: hạn chế sự phát sinh nợ xấu và xử lý những khoản nợ xấu đã phát sinh nhƣ thế nào. Đối với luận án tiến sĩ trong nƣớc, có một công trình đƣợc bảo vệ khá thành công với những đóng góp thực sự có giá trị cho hoạt động quản trị NHTM, đó là: - Luận án Tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Tuấn Anh năm 2012. Quản trị rủi ro tín dụng của Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam.
Trƣờng Đại học Kinh tế Quốc dân. Trong luận án, tác giả phân tích diễn biến nợ xấu qua các năm để đƣa ra những kết quả đã đạt đƣợc và các hạn chế trong giai đoạn nghiên cứu. Từ đó đề xuất các giải pháp một cách toàn diện với mọi vấn đề của quản trị rủi ro tín dụng. Tuy nhiên việc đƣa ra quá nhiều giải pháp có thể dẫn đến việc khi thực hiện kết quả đạt đƣợc không cao.
Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Thị Huyền Diệu năm 2010 với tên đề tài “ Luận cứ khoa học về xác định mô hình quản lý rủi ro tín dụng tại hệ thống NHTM Việt Nam’”. Đề tài của tác giả đã đúc kết lại lý thuyết cơ bản về các mô hình quản lý rủi ro tín dụng. Tác giả luận án đã luận giải một cách có hệ 7 z thống các vấn đề cơ bản về quản lý rủi ro tín dụng và xây dựng mô hình quản lý rủi ro tín dụng từ đó phân tích các điều kiện thực tiễn để áp dụng tại các NHTM Việt Nam. Gần đây nhất, có một công trình đƣợc bảo vệ rất thành công với những đóng góp thực sự có giá trị cho hoạt động quản lý nợ xấu NHTM Việt Nam, đó là luận án tiến sỹ của tác giả Nguyễn Thị Hoài Phƣơng ( 2012) với tên đề tài “ Quản lý nợ xấu tại Ngân hàng thương mại Việt Nam”.
Đề tài của tác giả lựa chọn cách tiếp cận việc quản lý nợ xấu ngân hàng theo tiêu chuẩn quốc tế, Hiệp ƣớc Basel II đƣợc sử dụng nhƣ một chuẩn mực trong việc quản lý nợ xấu. Các vấn đề về nợ xấu cũng đƣợc đề cập tới ở một số tạp chí chuyên ngành. Bài viết của Nguyễn Đào Tố (2008) trên tạp chí Ngân hàng, số 5 nhấn mạnh tới sự cần thiết phải ứng dụng những nguyên tắc Basel về quản lý nợ xấu, từ đó xây dựng mô hình quản trị rủi ro tín dụng đối với các NHTM Việt Nam. Bài viết của Huỳnh Thị Phƣơng Thảo (2014), trên tạp chí Tài chính - Bảo hiểm, đã đề cập tới việc Việt Nam không nằm trong danh sách các quốc gia thành viên của Uỷ Ban Basel, tức là không chịu áp lực phải vận dụng các quy định an toàn của hiệp ƣớc này, song việc vận dụng các hiệp ƣớc Basel trong hoạt động quản trị Ngân hàng nƣớc ta hết sức ý nghĩa và cần thiết.
Các bài viết này có ƣu điểm là đã tiếp cận cách quản lý nợ xấu hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế, cụ thể là ứng dụng các nguyên tắc của Ủy ban Basel về Giám sát ngân hàng. Cùng một số công trình nghiên cứu sâu về hoạt động tín dụng, quản trị RRTD đăng trên các tạp chí nhƣ: TS. Trần Huy Hoàng, Hạn chế nguy cơ rủi ro hoạt động tín dụng của các NHTM Việt Nam, Phát triển kinh tế, tháng 12 năm 2004.TS Nguyễn Đình Tự, Tiếp cận để giảm thiểu rủi ro trong hoạt động của Ngân hàng thƣơng mại, Tạp chí Ngân hàng, Số chuyên đề năm 2005. Trần Trung Tƣờng, Giải pháp hạn chế rủi ro tín dụng 8 z trong giai đoạn hiện nay, Tạp chí Khoa học đào tạo Ngân hàng, trang 39- 43, số 09, tháng 09/2005.
Tuy nhiên chƣa có công trình nghiên cứu độc lập nào về: nợ xấu, quản trị rủi ro tín dụng, hay quản lý nợ xấu tại NHNo&PTNT chi nhánh Từ Liêm, đặc biệt nghiên cứu vấn đề này theo cách tiếp cận khoa học quản lý kinh tế. Cơ sở lý luận về nợ xấu và quản lý nợ xấu 1. Các khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm Ngân hàng thương mại: Có nhiều quan điểm về NHTM, nhìn chung có thể thấy NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trƣng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội.