Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về daỵ học môn đạo đức ở trường tiểu học Những nghiên cứu về quản lí dạy học Vấn đề quản lí hoạt động dạy học luôn là một đề tài “nóng” được các nhà quản lí đặc biệt quan tâm và chú trọng. Có lẽ vì vậy nên đã có khá nhiều các công trình nghiên cứu, bài viết về lĩnh vực này: P.I Saxerđôtôp (1985) đi sâu nghiên cứu lãnh đạo công tác giảng dạy, giáo dục trong nhà trường và xem đây là khâu then chốt trong hoạt động quản lý của Hiệu trưởng.
[dẫn theo 5] Về xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên: Các nhà nghiên cứu thống nhất là trong những nhiệm vụ của Hiệu trưởng thì nhiệm vụ hết sức quan trọng là xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên. Hiệu trưởng phải biết chọn lựa đội ngũ giáo viên bằng nhiều nguồn khác nhau và bồi dưỡng họ trở thành những giáo viên tốt theo tiêu chuẩn nhất định, bằng những biện pháp khác nhau. [dẫn theo 5] Tác giả Nguyễn Thanh Hà (2016) nghiên cứu “Quản lý hoạt động dạy học trong trường tiểu học ở quận Hoàn Kiếm theo mô hình trường học mới” đã mạnh dạn đưa ra các vấn đề về công tác quản lí trong cấp tiểu học tại các nhà trường ở quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội. Nghiên cứu của tác giả đã chỉ rõ những thành công, hạn chế, đồng thời đưa ra các cơ sở khoa học có tính biện chứng để xây dựng một số biện pháp quản lí dạy học có hiệu quả nhất [8] Tác giả Lưu Bích Ý nghiên cứu “Một số giải pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học quận 11, thành phố Hồ Chí Minh” và cho rằng: cần tăng cường quản lý chỉ đạo hoạt động của tổ chuyên môn vì Tổ chuyên môn là đơn vị cơ sở cuối cùng, nền tảng để tổ chức các hoạt động sư phạm, nghiệp vụ 7 đến GV, đây cũng là nơi quản lý trực tiếp công tác bồi dưỡng GV, phát hiện những mạnh, yếu, thuận lợi, khó khăn của việc thực hiện các mục tiêu dạy học.
Do đó HT phải chỉ đạo hoạt động của tổ chức này thật sâu sát, có chất lượng và hiệu quả. Tác giả Vũ Thị Kiểm (2006) nghiên cứu “Các biện pháp quản lý dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường Trung học phổ thông Trần Nhật Duật (Phân hiệu Cảm Ân) huyện Yên Bình tỉnh Yên Bái”, đã đưa ra nhiều biện pháp có tính mới là công cụ giúp cán bộ quản lí trong các nhà trường quản lí được hoạt động dạy học, bám sát với kế hoạch đã xây dựng của năm học, kịp thời phát hiện các hoạt động chậm tiến độ để điều chỉnh hợp lí. Tác giả Nguyễn Hồng Thuận, Lê Thị Quỳnh Nga: “Những đặc thù mô hình giáo dục thể hiện qua các yếu tố: quy mô, cơ cấu, cơ chế hoạt động, hệ thống chính sách quản lí cơ sở vật chất. Thông thường, một mô hình giáo dục mới được đưa ra sau khi đã nghiên cứu, phân tích một cách đầy đủ cơ sở lí luận và nhu cầu thực tế, các điều kiện khả thi và hiệu quả sử dụng, làm điều kiện đưa vào thể nghiệm trong thực tiễn” [2].
Tác giả Nguyễn Thị Kim Lan - Trần Trí Dũng Nhân, (10/2021), Tích hợp nội dung giáo dục địa phương trong hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học, Tạp chí Giáo dục, số 511, kì 1, tr. [7] Tác giả Đặng Vũ Hoạt (chủ biên), (2016), Hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trường tiểu học, NXB Giáo dục Việt Nam. [8] Bộ Giáo dục và Đào tạo, (26/12/2018), Chương trình Giáo dục phổ thông - Chương trình tổng thể, Ban 8 hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. [9] Tác giả Đinh Thị Kim Thoa (chủ biên), (2018), Hoạt động trải nghiệm dành cho học sinh, NXB Giáo dục Việt Nam.
[10] Tác giả: Trần Đại Nghĩa, (11/2020), Giáo dục địa phương cho học sinh tiểu học dựa theo mô hình Blended Learning, Tạp chí Giáo dục, số đặc biệt, kì 1, tr. [12] Nguyễn Văn Đệ (Chủ nhiệm đề tài), (2020), Nghiên cứu xây dựng và triển khai nội dung giáo dục địa phương cho học sinh tiểu học đáp ứng yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông mới, Chương trình Khoa học và Công nghệ cấp Bộ, mã số: B2020. Tên thực tế tùy theo của đơn vị, cá nhân mà các cấp QL giáo dục đề ra các phương thức bồi dưỡng khác nhau.Tất cả đội ngũ GV đều phải tham gia học tập (tập huấn) đầy đủ các nội dung chương trình về nâng cao trình độ và nghiệp vụ chuyên môn theo quy định nhằm thực hiện tốt đổi mới chương trình GDPT năm 2018. Những nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn đạo đức trong nhà trường Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn đạo đức trong nhà trường không nhiều, chủ yếu là các sách giáo khoa, sách giáo viên và giáo trình hướng dẫn: Trong Giáo trình Đạo đức và phương pháp dạy học Đạo đức ở tiểu học của Tác giả Nguyễn Hữu Hợp (2006), nghiên cứu về phương pháp dạy học đạo đức từ xa dành cho sinh viên đại học sư phạm, NXb ĐHSP Hà Nội đã chỉ ra các phương pháp dạy học Đạo đức cho học sinh tiểu học, đồng thời tác giả cũng nhấn mạnh, việc dạy học môn Đạo đức là vô cùng cần thiết bởi nó góp phần hình thành nhân cách con người.
Các phương pháp dạy học Đạo đức không có phương pháp nào là tối ưu nên cần phải biết kết hợp nhiều phương pháp, căn cứ vào từng điều kiện cụ thể, nhận thức của học sinh và nội dung giảng dạy. Trong bài viết của tác giả Nguyễn Thị Việt Hà, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (2022) với tiêu đề “Công dân toàn cầu trong môn Đạo đức cấp Tiểu học” đã khẳng định: Để giáo dục thế hệ trẻ Việt Nam trở thành những công dân toàn cầu, cần chú trọng hình thành và phát triển cho học sinh những năng lực của người công dân toàn cầu ngay từ lứa tuổi nhỏ. Chương trình môn Đạo đức cấp Tiểu học trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã thể hiện rõ nét các mục tiêu của giáo dục công dân toàn cầu thông qua yêu cầu cần đạt của các chủ đề [9]. Qua nghiên cứu, tìm hiểu, các nghiên cứu về quản lí các hoạt động dạy học môn Đạo đức chưa có nhiều, vì lẽ đó luận văn “Quản lý hoạt động dạy học môn đạo đức ở các trường tiểu học huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018” là rất cần thiết và không trùng lặp với những nghiên cứu được công bố mà tác giả đã biết.
Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Khái niệm hoạt động dạy học Hoạt động dạy học ở nhà trường giữ vị trí trung tâm bởi nó chiếm hầu hết thời gian, khối lượng công việc của thầy và trò trong một năm học; nó làm nền tảng quan trọng để thực hiện thành công mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà trường, đồng thời, nó quyết định kết quả đào tạo của nhà trường. Hoạt động dạy học còn là hoạt động đặc thù của nhà trường, được qui định bởi đặc thù lao động sư phạm của người giáo viên. Vì vậy, nó cũng qui định tính đặc thù của công tác quản lý nhà trường nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng.
Người hiệu trưởng phải nhận thức đúng vị trí quan trọng và tính đặc thù của hoạt động dạy học để có những biện pháp quản lý 10 khoa học, sáng tạo nhằm nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường. Công tác quản lý hoạt động dạy - học giữ vị trí quan trọng trong công tác quản lý nhà trường. Mục tiêu quản lý chất lượng đào tạo là nền tảng, là cơ sở để nhà quản lý xác định các mục tiêu quản lý khác trong hệ thống mục tiêu quản lý của nhà trường. Quản lý hoạt động dạy - học là nhiệm vụ trọng tâm của người hiệu trưởng.
Xuất phát từ vị trí quan trọng của hoạt động dạy học, người hiệu trưởng phải dành nhiều thời gian và công sức cho công tác quản lý hoạt động dạy học nhằm ngày càng nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Quản lý giáo dục Quản lý giáo dục cũng như quản lý xã hội là hoạt động có ý thức của con người nhằm theo đuổi những mục đích của mình. Quản lý giáo dục là những tác động có ý thức, hệ thống hợp quy luật của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau lên tất cả các mắt xích của hệ thống giáo dục nhằm đảm bảo cho hệ thống giáo dục vận hành liên tục, phát triển cả về chất lượng và số lượng. Có rất nhiều quan niệm khác nhau về QLGD, song người ta thường đưa ra khái niệm này theo hai cấp độ vĩ mô và vi mô.
Ở cấp độ vĩ mô thì: “Quản lí giáo dục là những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kếhoạch, có hệ thống và hợp qui luật) của chủ thể quản lí đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là các Nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục,đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu xã hội” [20]. Như vậy, ở cấp độ này quản lý giáo dục là tập hợp những biện pháp nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống giáo dục để tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về số lượng cũng như chất lượng. Ở cấp độ vi mô: QLGD là những tác động tự giác (có ý thức, có kế hoạch, có hệ thống và hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể HS, cha mẹ HS [20]. 11 Tóm lại, quản lý giáo dục dù ở cấp độ nào cũng chính là tác động có định hướng của nhà quản lý trong vận dụng phương pháp chung nhất của khoa học giáo dục nhằm đạt được hiệu quả tối ưu mục tiêu đề ra.
Những tác động có định hướng là những công cụ quan trọng trong việc vận hành hệ thống quản lý, giúp bộ máy quản lý được tổ chức đúng kế hoạch và có khoa học. Trong đề tài này, chúng tôi tiếp cận khái niệm quản lý giáo dục ở cấp độ vi mô, đó là quá trình quản lý của hiệu trưởng các trường tiểu học.