Luận văn thạc sĩ về quản lý văn hóa và di tích quốc gia tại Bạc Liêu

Luận văn thạc sĩ phân tích quản lý văn hóa quản lý di tích cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh bạc liêu, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Đỗ Phương Thái
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Thảo
• Trường học: Trường Đại Học Văn Hóa, Thể Thao Và Du Lịch Thanh Hóa
• Chuyên ngành: Quản Lý Văn Hóa
• Đề tài: Quản Lý Di Tích Cấp Quốc Gia Trên Địa Bàn Tỉnh Bạc Liêu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DI TÍCH CẤP QUỐC GIA VÀ TỔNG QUAN VỀ DI TÍCH CẤP QUỐC GIA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẠC LIÊU
• 1.1. Cơ sở lý luận về quản lý di tích cấp quốc gia
• 1.2. Một số khái niệm
• 1.3. Di tích lịch sử - văn hóa
• 1.4. Phân loại di tích
• 1.5. Di tích cấp quốc gia
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DI TÍCH CẤP QUỐC GIA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẠC LIÊU
• 2.1. Chủ thể và bộ máy quản lý
• 2.2. Chủ thể quản lý gián tiếp
• 2.3. Chủ thể quản lý trực tiếp
• 2.4. Chủ thể tham gia phối hợp quản lý
• 2.5. Các hoạt động quản lý
• 2.5.1. Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật
• 2.5.2. Tổ chức, chỉ đạo các hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di tích
• 2.5.3. Tổ chức, quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học; đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chuyên môn
• 2.5.4. Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực để bảo vệ và phát huy giá trị di tích
• 2.5.5. Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến di tích
• 2.6. Đánh giá thực trạng quản lý
• 2.7. Nguyên nhân hạn chế
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ DI TÍCH QUỐC GIA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẠC LIÊU
• 3.1. Một số quan điểm về quản lý di tích cấp quốc gia
• 3.1.1. Quan điểm quản lý di tích quốc gia gắn với phát triển bền vững
• 3.1.2. Quan điểm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể gắn với các giá trị văn hoá phi vật thể
• 3.1.3. Quan điểm bảo tồn, phát huy di tích gắn với sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý
• 3.2.1. Nâng cao công tác chỉ đạo, lãnh đạo quản lý
• 3.2.2. Xây dựng chính sách, kế hoạch chiến lược quản lý cho từng giai đoạn
• 3.2.3. Nâng cao chất lượng tổ chức, chỉ đạo các hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di tích
• 3.2.4. Đẩy mạnh tổ chức nghiên cứu khoa học, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chuyên môn
• 3.2.5. Tăng cường huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực để bảo vệ và phát huy giá trị tích
• 3.2.6. Đa dạng hóa các hình thức khen thưởng, kỷ luật trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di tích
• 3.2.7. Đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về bảo tồn và phát huy giá trị di tích
• 3.2.8. Tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về di sản văn hoá
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý di tích cấp quốc gia

Quản lý di tích cấp quốc gia là một lĩnh vực quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Di tích quốc gia không chỉ là những dấu vết lịch sử mà còn là biểu tượng văn hóa của một vùng đất. Để hiểu rõ hơn về quản lý di tích, cần phải nắm vững các khái niệm liên quan như di sản văn hóa, bảo tồn di sản, và quy hoạch di tích. Theo Luật Di sản văn hóa, di tích lịch sử - văn hóa được định nghĩa là những công trình xây dựng, địa điểm và các di vật có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học. Việc quản lý di tích bao gồm các hoạt động như khảo sát, bảo tồn, phát huy giá trị và giáo dục cộng đồng về di sản văn hóa. Trong bối cảnh tỉnh Bạc Liêu, việc quản lý di tích cấp quốc gia cần được thực hiện một cách đồng bộ, hiệu quả nhằm bảo vệ và phát huy giá trị của các di tích trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Đặc biệt, giá trị di tích không chỉ nằm ở lịch sử mà còn ở khả năng thu hút du lịch, tạo nguồn lực cho phát triển bền vững.

1.1. Một số khái niệm

Khái niệm di tích lịch sử - văn hóa là nền tảng cho việc hiểu rõ hơn về quản lý di tích. Theo Từ điển tiếng Việt, di tích được định nghĩa là dấu vết của quá khứ còn lưu lại có ý nghĩa về mặt văn hóa và lịch sử. Các loại hình di tích cũng được phân loại rõ ràng, bao gồm di tích lịch sử, di tích kiến trúc nghệ thuật, di tích khảo cổ học và danh lam thắng cảnh. Di tích cấp quốc gia được xác định là những di tích có giá trị tiêu biểu của quốc gia, phản ánh lịch sử và văn hóa dân tộc. Việc phân loại này không chỉ giúp quản lý mà còn tạo điều kiện cho việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Chính sách văn hóa cần được xây dựng dựa trên những khái niệm này để đảm bảo sự phát triển bền vững cho di sản văn hóa tại Bạc Liêu.

II. Thực trạng quản lý di tích cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu

Thực trạng quản lý di tích cấp quốc gia tại Bạc Liêu cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Trong những năm qua, quản lý di tích đã được chú trọng, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Các chủ thể quản lý chưa được phân định rõ ràng, dẫn đến sự chồng chéo trong công tác quản lý. Nguyên nhân hạn chế chủ yếu là do thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Mặc dù đã có những văn bản quy phạm pháp luật được ban hành, nhưng việc tổ chức thực hiện còn nhiều bất cập. Các hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di tích chưa được triển khai đồng bộ, dẫn đến tình trạng xuống cấp của nhiều di tích. Đặc biệt, công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về di sản văn hóa còn yếu kém, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Việc huy động nguồn lực để bảo vệ và phát huy giá trị di tích cũng cần được cải thiện hơn nữa.

2.1. Chủ thể và bộ máy quản lý

Chủ thể quản lý di tích cấp quốc gia tại Bạc Liêu bao gồm các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và cộng đồng địa phương. Bộ máy quản lý còn thiếu sự đồng bộ và hiệu quả. Chủ thể quản lý gián tiếp thường không có đủ thông tin về tình trạng của di tích, trong khi chủ thể quản lý trực tiếp lại chưa có đủ kinh nghiệm và nguồn lực để thực hiện nhiệm vụ. Sự phối hợp giữa các bên liên quan trong quản lý di tích cũng chưa chặt chẽ, dẫn đến việc không phát huy được giá trị của di tích một cách hiệu quả. Để cải thiện tình hình, cần có một hệ thống quản lý rõ ràng, với sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Việc này không chỉ giúp nâng cao nhận thức về bảo tồn di sản mà còn tạo ra sự gắn kết giữa các bên liên quan.

III. Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý di tích quốc gia

Để nâng cao hiệu quả quản lý di tích quốc gia tại Bạc Liêu, cần có những quan điểm và giải pháp cụ thể. Một trong những quan điểm quan trọng là gắn quản lý di tích với phát triển bền vững. Điều này có nghĩa là không chỉ bảo tồn giá trị di sản mà còn phải tạo ra giá trị kinh tế từ di tích thông qua phát triển du lịch. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể cần được thực hiện đồng bộ với bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý bao gồm việc xây dựng chính sách, kế hoạch chiến lược rõ ràng cho từng giai đoạn. Đồng thời, cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chuyên môn, nhằm nâng cao năng lực quản lý. Việc huy động nguồn lực từ cộng đồng và các tổ chức xã hội cũng rất cần thiết để bảo vệ và phát huy giá trị di tích. Đặc biệt, cần đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về bảo tồn di sản.

3.1. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý

Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý di tích quốc gia cần được thực hiện một cách đồng bộ và toàn diện. Một trong những giải pháp quan trọng là nâng cao công tác chỉ đạo, lãnh đạo trong quản lý di tích. Cần xây dựng hệ thống chính sách rõ ràng, cụ thể cho từng giai đoạn, nhằm đảm bảo sự đồng bộ trong các hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Bên cạnh đó, việc tổ chức nghiên cứu khoa học và đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên môn cũng cần được chú trọng. Tăng cường huy động và sử dụng các nguồn lực từ cộng đồng, các tổ chức xã hội sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp trong việc bảo vệ di sản. Cuối cùng, cần có những hình thức khen thưởng, kỷ luật phù hợp để khuyến khích các hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di tích.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Bạc Liêu, với diện tích 2.669 km² và lịch sử hơn 300 năm hình thành, là vùng đất có hệ thống di tích lịch sử - văn hóa phong phú, đa dạng. Tính đến tháng 8/2023, toàn tỉnh có 55 di tích được xếp hạng, trong đó có 14 di tích cấp quốc gia, bao gồm 1 di tích cấp quốc gia đặc biệt và 13 di tích cấp quốc gia. Các di tích này phản ánh sâu sắc giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và tín ngưỡng của cộng đồng cư dân đa sắc tộc gồm Kinh, Hoa, Khmer sinh sống lâu đời tại đây. Tuy nhiên, công tác quản lý di tích cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh còn nhiều hạn chế như bộ máy quản lý chưa phù hợp, hiện tượng xuống cấp di tích, lấn chiếm đất đai và thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa các chủ thể quản lý.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng quản lý di tích cấp quốc gia tại Bạc Liêu từ năm 2001 đến 2023, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Nghiên cứu tập trung vào 14 di tích cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh, với phạm vi không gian toàn tỉnh và thời gian nghiên cứu trong hơn 20 năm qua. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần bảo tồn di sản văn hóa, phát triển du lịch và kinh tế - xã hội địa phương, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị di tích.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý nhà nước và quản lý văn hóa, trong đó:

• Lý thuyết quản lý nhà nước: Nhấn mạnh vai trò của chủ thể quản lý trong việc tổ chức, điều khiển và giám sát các hoạt động nhằm đạt mục tiêu bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Quản lý được hiểu là quá trình tác động có mục đích của chủ thể lên đối tượng quản lý thông qua hệ thống luật pháp và các quy định pháp lý.

• Lý thuyết quản lý văn hóa: Định nghĩa quản lý văn hóa là công việc của nhà nước trong việc ban hành, tổ chức thực hiện và kiểm tra các văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực văn hóa, nhằm phát triển kinh tế - xã hội và bảo tồn giá trị văn hóa. Quản lý di tích lịch sử - văn hóa là sự định hướng, tổ chức điều hành việc bảo vệ, gìn giữ và phát huy giá trị di tích.

• Khái niệm chính: Di tích lịch sử - văn hóa là dấu tích vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học; phân loại theo Luật Di sản văn hóa gồm di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật, khảo cổ học và danh lam thắng cảnh. Di tích cấp quốc gia là di tích có giá trị tiêu biểu trên bình diện quốc gia, được quản lý bởi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bạc Liêu, hồ sơ di tích, các văn bản pháp luật liên quan, khảo sát thực địa tại các di tích và các cơ quan quản lý.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích tư liệu, thống kê và phân loại để đánh giá thực trạng quản lý di tích. Phương pháp tiếp cận liên ngành kết hợp các ngành văn hóa học, quản lý văn hóa, sử học, dân tộc học và khoa học quản lý.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào 14 di tích cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu, khảo sát các chủ thể quản lý từ trung ương đến địa phương, bao gồm Bộ VHTTDL, Sở VHTT&DL, Ban Quản lý di tích, UBND các cấp và cộng đồng địa phương.

• Timeline nghiên cứu: Phạm vi thời gian nghiên cứu từ năm 2001 (khi Luật Di sản văn hóa được ban hành) đến năm 2023, nhằm đánh giá quá trình quản lý di tích trong hơn 20 năm qua.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân bố và loại hình di tích: Trong 14 di tích cấp quốc gia, 50% tập trung tại thành phố Bạc Liêu, 14,3% tại thị xã Giá Rai và huyện Hồng Dân, 7,1% tại huyện Đông Hải, 14,3% tại huyện Vĩnh Lợi. Loại hình di tích chủ yếu là lịch sử (57,1%) và kiến trúc nghệ thuật (42,9%), không có di tích khảo cổ học hay danh lam thắng cảnh.

2. Tình trạng kỹ thuật di tích: Khoảng 30-50% di tích có biểu hiện xuống cấp nghiêm trọng, như di tích Nọc Nạng với nhiều hạng mục hư hỏng, đình An Trạch bị ngập lụt do nền đất thấp, nhiều di tích bị sức ép dân sinh làm không gian bị thu hẹp. Một số di tích như Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh và Khu lưu niệm nhạc sĩ Cao Văn Lầu được bảo dưỡng tốt, giữ được trạng thái tốt.

3. Bộ máy và chủ thể quản lý: Hệ thống quản lý di tích cấp quốc gia gồm Bộ VHTTDL (qua Cục Di sản văn hóa), Sở VHTT&DL tỉnh, Ban Quản lý di tích, UBND các cấp và Ban quản lý di tích cấp xã. Tuy nhiên, phân cấp quản lý còn chồng chéo, vai trò các chủ thể chưa được phát huy tối đa, dẫn đến hiệu quả quản lý chưa cao.

4. Văn bản pháp luật và chính sách: Luật Di sản văn hóa (2001, sửa đổi 2009), các nghị định, thông tư liên quan đã tạo hành lang pháp lý vững chắc. UBND tỉnh Bạc Liêu đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, trong đó Quyết định số 07/2021/QĐ-UBND quy định rõ trách nhiệm quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích. Tuy nhiên, việc thực thi các văn bản còn hạn chế do nguồn lực tài chính và nhân lực chưa đáp ứng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng xuống cấp di tích là do ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, tác động của con người và hạn chế trong công tác tu bổ, tôn tạo do ngân sách hạn chế, đặc biệt sau đại dịch Covid-19. Việc phân bố di tích tập trung tại thành phố Bạc Liêu phản ánh vai trò trung tâm hành chính, văn hóa của địa phương, đồng thời tạo thuận lợi cho công tác quản lý nhưng cũng gây áp lực dân sinh lên di tích.

So sánh với các nghiên cứu về quản lý di tích tại các tỉnh khác, Bạc Liêu có điểm tương đồng về khó khăn trong phối hợp quản lý và nguồn lực hạn chế. Tuy nhiên, sự đa dạng về loại hình di tích và giá trị văn hóa đặc thù của Bạc Liêu tạo nên tiềm năng phát triển du lịch văn hóa nếu được quản lý hiệu quả. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố di tích theo địa bàn và loại hình, bảng đánh giá tình trạng kỹ thuật di tích, sơ đồ bộ máy quản lý để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chỉ đạo, lãnh đạo quản lý: UBND tỉnh cần nâng cao vai trò chỉ đạo, xây dựng kế hoạch chiến lược quản lý di tích cấp quốc gia giai đoạn 2024-2030, đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, ngành và cộng đồng. Mục tiêu tăng tỷ lệ di tích được tu bổ đạt chuẩn lên 80% trong 5 năm tới.

2. Xây dựng chính sách, kế hoạch chiến lược quản lý: Ban hành các chính sách ưu tiên về tài chính, nhân lực cho công tác bảo tồn, tôn tạo di tích. Đẩy mạnh xã hội hóa nguồn lực, huy động sự tham gia của doanh nghiệp và cộng đồng trong vòng 3 năm tới.

3. Nâng cao chất lượng tổ chức các hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di tích: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chuyên môn về quản lý di tích, áp dụng công nghệ số trong quản lý và quảng bá di tích. Mục tiêu đào tạo ít nhất 50 cán bộ trong 2 năm.

4. Tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm: Thiết lập hệ thống giám sát thường xuyên, xử lý nghiêm các hành vi xâm hại di tích, phối hợp với các cơ quan chức năng để bảo vệ không gian di tích. Thực hiện kiểm tra định kỳ 2 lần/năm tại các di tích cấp quốc gia.

5. Đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình giáo dục, truyền thông về giá trị di tích, phát huy vai trò của cộng đồng trong bảo vệ di tích. Mục tiêu tăng 30% số người dân tham gia các hoạt động bảo tồn trong 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa và di tích: Giúp xây dựng chính sách, kế hoạch quản lý di tích phù hợp với thực tiễn địa phương, nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị di tích.

2. Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực quản lý văn hóa và bảo tồn di sản: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý di tích cấp quốc gia tại một tỉnh miền Tây Nam Bộ, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tương tự.

3. Cộng đồng địa phương và các tổ chức xã hội: Nâng cao nhận thức về vai trò của di tích trong đời sống văn hóa, khuyến khích tham gia bảo vệ và phát huy giá trị di tích.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực du lịch văn hóa: Hiểu rõ tiềm năng và thách thức trong phát triển du lịch dựa trên di tích lịch sử - văn hóa, từ đó xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng, bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản lý di tích cấp quốc gia khác gì so với di tích cấp tỉnh?
   Quản lý di tích cấp quốc gia do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chịu trách nhiệm chuyên môn cao nhất, trong khi di tích cấp tỉnh do UBND tỉnh quản lý. Di tích cấp quốc gia có giá trị tiêu biểu trên bình diện quốc gia, được ưu tiên nguồn lực và chính sách bảo vệ nghiêm ngặt hơn.

2. Tình trạng xuống cấp di tích ở Bạc Liêu hiện nay như thế nào?
   Khoảng 30-50% di tích cấp quốc gia tại Bạc Liêu có biểu hiện xuống cấp nghiêm trọng do tác động của thời gian, thiên nhiên và hạn chế trong tu bổ. Một số di tích như Nọc Nạng và đình An Trạch đang cần được đầu tư khẩn cấp.

3. Các chủ thể quản lý di tích cấp quốc gia gồm những ai?
   Bao gồm Bộ VHTTDL (qua Cục Di sản văn hóa), Sở VHTT&DL tỉnh, Ban Quản lý di tích, UBND các cấp và Ban quản lý di tích cấp xã. Mỗi chủ thể có vai trò và trách nhiệm riêng trong quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích.

4. Những khó khăn chính trong công tác quản lý di tích tại Bạc Liêu là gì?
   Bao gồm bộ máy quản lý phân cấp chưa phù hợp, sự phối hợp giữa các chủ thể còn hạn chế, nguồn lực tài chính và nhân lực thiếu hụt, hiện tượng lấn chiếm đất đai và thiếu kiểm tra, giám sát thường xuyên.

5. Làm thế nào để phát huy giá trị di tích trong phát triển kinh tế - xã hội?
   Thông qua việc bảo tồn, tôn tạo di tích, kết hợp phát triển du lịch văn hóa đặc trưng, tổ chức các hoạt động giáo dục, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng, đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa và đầu tư bền vững.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng quản lý di tích cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu từ năm 2001 đến 2023, với 14 di tích cấp quốc gia được khảo sát chi tiết.
• Phân tích cho thấy di tích tập trung chủ yếu tại thành phố Bạc Liêu, thuộc loại hình lịch sử và kiến trúc nghệ thuật, nhiều di tích đang xuống cấp do hạn chế về nguồn lực và quản lý.
• Bộ máy quản lý gồm nhiều chủ thể từ trung ương đến địa phương, nhưng còn tồn tại sự chồng chéo và thiếu phối hợp hiệu quả.
• Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích trong giai đoạn tới, tập trung vào tăng cường chỉ đạo, xây dựng chính sách, đào tạo nhân lực, kiểm tra giám sát và tuyên truyền cộng đồng.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, xây dựng kế hoạch chi tiết và theo dõi đánh giá hiệu quả thực hiện, nhằm góp phần phát triển bền vững di sản văn hóa tỉnh Bạc Liêu.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia tại Bạc Liêu, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý di tích cấp quốc gia, tổng quan về di tích cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu. Chương 2: Thực trạng quản lý di tích cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu Chương 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý trong giai đoạn hiện nay 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DI TÍCH CẤP QUỐC GIA VÀ TỔNG QUAN VỀ DI TÍCH CẤP QUỐC GIA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẠC LIÊU 1. Cơ sở lý luận về quản lý di tích cấp quốc gia 1. Một số khái niệm 1.

Di tích lịch sử - văn hóa Theo "Từ điển tiếng Việt" của tác giả Hoàng Phê thì “Di tích là dấu vết của quá khứ còn lưu lại trong lòng đất hoặc trên mặt đất có ý nghĩa về mặt văn hóa và lịch sử” [41] Theo Công ước về Bảo vệ Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới thì khái niệm “Di tích là những dấu tích, vết tích vật chất có giá trị trong quá khứ trải qua sự biến thiên của lịch sử, sự dầm mưa dãi nắng, qua thời gian còn tồn tại cho đến ngày nay” [12]. Luật Di sản văn hóa do Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành năm 2001 và sửa đổi, bổ sung Luật Di sản văn hóa 2009 quy định: “Di tích lịch sử - văn hóa là những công trình xây dựng địa điểm và các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học. Trong đó, Danh lam thắng cảnh được hiểu “là cảnh quan thiên nhiên hoặc địa điểm có sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên với công trình kiến trúc có giá trị lịch sử, thẩm mỹ khoa học”. Các công trình xây dựng, địa điểm đó là các tòa nhà, đài tưởng niệm, quảng trường, khu phố… gắn với các sự kiện lịch sử, các di chỉ khảo cổ, các địa điểm gắn với hoạt động tôn giáo tín ngưỡng [[43], tr.

Để được công nhận di tích lịch sử - văn hóa cần phải đảm bảo các tiêu chí được quy định tại điều 28, chương IV, Luật Di sản Văn hóa: 9 - Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử tiêu biểu trong quá trình dựng nước và giữ nước. - Công trình xây dựng địa điểm gắn với thân thế và sự nghiệp của anh hùng dân tộc, của danh nhân đất nước. - Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử tiêu biểu của thời kỳ cách mạng kháng chiến. - Quần thể các công trình kiến trúc đơn lẻ có giá trị tiêu biểu về kiến trúc, nghệ thuật của một hoặc nhiều giai đoạn lịch sử.

Phân loại di tích được quy định tại Điều 11 Nghị định 98/2010/NĐ- CP hướng dẫn Luật di sản văn hóa và Luật di sản văn hóa sửa đổi như sau: - Loại hình di tích lịch sử. - Loại hình di tích kiến trúc nghệ thuật. - Loại hình di tích khảo cổ học. - Loại hình di tích danh lam thắng cảnh.

Loại hình di tích lịch sử bao gồm: những công trình địa điểm gắn với sự kiện lịch sử tiêu biểu trong quá trình dựng nước và giữ nước; gắn với thân thế và sự nghiệp của anh hùng dân tộc, danh nhân đất nước; gắn với lịch sử tiêu biểu của các thời kỳ cách mạng, kháng chiến. Loại hình di tích kiến trúc nghệ thuật bao gồm: quần thể các công trình kiến trúc hoặc công trình kiến trúc đơn lẻ có giá trị tiêu biểu về kiến trúc, nghệ thuật của một hoặc nhiều giai đoạn lịch sử. Loại hình di tích khảo cổ học là: cảnh quan thiên nhiên hoặc địa điểm có sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên với công trình kiến trúc có giá trị thẩm mỹ tiêu biểu hoặc địa điểm ghi dấu hoạt động của con người trong lịch sử để lại có giá trị về lịch sử, văn hóa, khoa học. 10 Loại hình di tích danh lam thắng cảnh: là cảnh quan thiên nhiên hoặc địa điểm có sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên với công trình kiến trúc có giá trị lịch sử, thẩm mỹ, khoa học.

Di tích cấp quốc gia Ở Việt Nam hiện nay, theo các quy định hiện hành, di tích được xếp hạng theo 3 cấp: Di tích quốc gia đặc biệt; Di tích quốc gia; Di tích cấp tỉnh. Khoản 2 Điều 29 Luật Di sản văn hóa 2001 được sửa đổi bởi Khoản 10 Điều 1 Luật di sản văn hóa sửa đổi 2009 định nghĩa: “Di tích lịch sử - văn hoá, danh lam thắng cảnh quốc gia (di tích quốc gia) là di tích có giá trị tiêu biểu của quốc gia, bao gồm: - Công trình xây dựng, địa điểm ghi dấu sự kiện, mốc lịch sử quan trọng của dân tộc hoặc gắn với anh hùng dân tộc, danh nhân, nhà hoạt động chính trị, văn hóa, nghệ thuật, khoa học nổi tiếng có ảnh hưởng quan trọng đối với tiến trình lịch sử của dân tộc; - Công trình kiến trúc, nghệ thuật, quần thể kiến trúc, tổng thể kiến trúc đô thị và địa điểm cư trú có giá trị tiêu biểu trong các giai đoạn phát triển kiến trúc, nghệ thuật Việt Nam; - Địa điểm khảo cổ có giá trị nổi bật đánh dấu các giai đoạn phát triển của văn hóa khảo cổ; - Cảnh quan thiên nhiên đẹp hoặc địa điểm có sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên với công trình kiến trúc, nghệ thuật hoặc khu vực thiên nhiên có giá trị khoa học về địa chất, địa mạo, địa lý, đa dạng sinh học, hệ sinh thái đặc thù” 1. Quản lý Từ điển tiếng Việt đưa ra khái niệm “quản lý” như sau: “Quản lý được hiểu là việc tổ chức, điều khiển hoạt động của một số đơn vị, cơ quan, việc trông coi, gìn giữ và theo dõi việc gì” [[41], tr. 11 Giáo trình Quản lý hành chính nhà nước của Học viện Hành chính Quốc gia đưa ra định nghĩa: “Quản lý là sự tác động, chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi, hoạt động của con người để chúng phát triển phù hợp với quy luật, đạt tới mục đích đã đề ra và theo ý chí của nhà quản lý” [[21], tr.

Như vậy, các khái niệm về quản lý chủ yếu tập trung làm rõ hai vấn đề cơ bản sau: - Thứ nhất, quản lý là một hoạt động có mục đích của chủ thể quản lý tác động đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu của đặt ra. - Thứ hai, quản lý là phương thức đảm bảo cho những hoạt động diễn ra được hoàn thành với hiệu quả cao, bằng và thông qua những người khác. Chủ thể quản lý có thể là một cá nhân hay một nhóm người, một tổ chức. Đối tượng quản lý cũng có thể là một cá nhân hay một nhóm người, cộng đồng người hay một tổ chức nhất định.

Từ các phân tích trên, tác giả luận văn đưa ra khái niệm quản lý như sau: “Quản lý là quá trình tác động có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý để đạt được mục tiêu nhất định thông qua hệ thống luật pháp và các quy định có tính pháp lý”. Quản lý di tích lịch sử - văn hóa Quản lý văn hoá là một trong những lĩnh vực của quản lý và thường được hiểu là: “Công việc của nhà nước được thực hiện thông qua việc ban hành, tổ chức thực hiện, kiểm tra và giám sát việc thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực văn hoá, đồng thời nhằm góp phần phát triển kinh tế, xã hội của từng địa phương nói riêng, của cả nước nói chung. Ngoài ra quản lý văn hoá còn được hiểu là sự tác động chủ quan bằng nhiều hình thức, phương pháp của chủ thể quản lý (cơ quan đảng, nhà nước, đoàn thể, các cơ cấu dân sự, các cá nhân được trao quyền và trách nhiệm quản lý) đối 12 với khách thể (là mọi thành tố tham gia và làm nên đời sống văn hoá) nhằm đạt được mục tiêu mong muốn…” [[16], tr. Từ định nghĩa trên về quản lý văn hóa có thể đưa ra định nghĩa quản lý di tích lịch sử văn hóa như sau: “Quản lý di tích lịch sử - văn hoá là sự định hướng, tạo điều kiện tổ chức, điều hành việc bảo vệ, gìn giữ các di tích, làm cho các giá trị của di tích được phát huy theo chiều hướng tích cực.

Việc quản lý di tích được thực hiện bởi các chủ thể quản lý (cơ quan quản lý, cộng đồng có di tích…) tác động bằng nhiều hình thức khác nhau đến đối tượng quản lý (các di tích) nhằm gìn giữ, bảo vệ và khai thác các giá trị của di tích phục vụ sự phát triển của xã hội, đáp ứng nhu cầu về vật chất và tinh thần cho cộng đồng.” Di tích quốc gia là những di tích có giá trị độc đáo trên bình diện quốc gia dân tộc, không bị bó hẹp ở khuôn khổ địa phương, vì thể cần phải có cách ứng xử đặc biệt đối với các di tích đó. Từ khái niệm quản lý di tích lịch sử văn hóa, có thể hiểu “Quản lý di tích quốc gia là sự định hướng, tổ chức điều hành việc bảo vệ, gìn giữ các di tích quốc gia của chủ thể quản lý bằng các công cụ quản lý nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di tích”. Nội dung quản lý di tích cấp quốc quốc gia 1. Nội dung quản lý di tích cấp quốc gia theo quy định của pháp luật Di tích quốc gia là một là một bộ phận của của di tích nói riêng và di sản văn hóa nói chung, do vậy nội dung quản lý di tích quốc gia tuân thủ theo các quy định của Nhà nước về quản lý di sản văn hóa.

Điều 54 của Luật Di sản văn hóa do Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành năm 2001, sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2009 đã xác định 8 nội dung của quản lý di sản văn hóa, bao gồm: 13 “1. Xây dựng và chỉ đạo thực hiện chiến lược quy hoạch, chính sách cho sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị DSVH; 2. Ban hành và thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về DSVH; 3. Tổ chức chỉ đạo các hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di tích LS - VH tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về DSVH; 4.

Tổ chức, quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học, đào tạo bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chuyên môn về DSVH; 5. Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực để bảo vệ và phát huy giá trị DSVH; 6. Tổ chức chỉ đạo, khen thưởng trong việc bảo vệ và phát huy giá trị; 7.