CHƯƠNG 1 CO SỎ LÝ LUẬN VÈ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH HỢP Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC cơ SỞ 1. Khái quát lịch sử nghiên cứu vân đê 1. Trên thế giới Dạy học tích hợp đã trớ thành xu hướng giáo dục đương đại trên toàn thế giới. Xu hướng giáo dục theo phương pháp sư phạm Dạy học tích hợp dựa trên khái niệm xem xét việc học.
Đó là một quá trình trong đó học sinh học cách kết hợp và áp dụng kiến thức, kỳ năng và hoạt động mà các em đã tiếp thu, trong một quá trình góp phần hình thành các kỳ năng độc đáo của học sinh. Dạy học tích họp được tiếp cận theo hai hướng: - Hướng thứ nhất là cách tiếp cận khoa học cho phép giáo dục lý thuyết thể hiện tính thống nhất cơ bản của tư duy khoa học, tránh nhấn mạnh quá mạnh hoặc quá sớm sự khác biệt giữa các ngành khoa học, coi đó là cách trình bày các khái niệm, nguyên lý. Học theo một cách khác. - Hướng thứ hai dựa trên: Dạy học tích hợp là một hình thức giáo dục kết hợp các bài học lý thuyết và thực hành, qua đó người học phát triển các kỹ năng cụ thể.
Cách tiếp cận tích hợp trong xây dựng chương trình giáo dục đã được thúc đẩy ở Hoa Kỳ và các nước Châu Âu từ những năm 1960 của thế kỷ 20. 6 Gần một thập kỷ sau, vấn đề này mới được chú ý ở châu Á và Việt Nam (thập niên 1970-1980 của thế kỷ 20) Theo Xavier Roegiers, “Sư phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập, trong đó toàn bộ quá trình học tập góp phần hình thành ở HS những năng lực cụ thể có dự tính trước những điều kiện cần thiết cho học sinh, nhằm phục vụ cho các quá trình học tập sau này hoặc nhằm hoà nhập HS vào cuộc sống lao động” [34] Như vậy SPTH tìm cách làm cho quá trình học tập có ý nghĩa. Theo Xavier Roegiers [34], có 4 cách TH môn học được chia thành 2 nhóm lớn: (1) Đưa ra những ứng dụng chung cho nhiều môn học. (2) Phối hợp quá trình học tập của nhiều môn học khác nhau.
Tóm lại, trên thế giới, vấn đề DHTH luôn được các nước đặc biệt quan tâm. Quản lý giảng dạy tích hợp đã xuất hiện trong một số lượng lớn các tài liệu nghiên cứu quốc gia ở hầu hết mọi thời đại và giai đoạn lịch sử. DHTH đã góp phần vào sự phát triển của nền giáo dục tiên tiến trên toàn thế giới. Giáo dục xuất sắc là nguyên nhân quyết định cho sự phát triển đột phá của đất nước.
Ở Việt Nam Trong những năm gần đây, ở Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu về dạy học tích hợp nhìn từ góc độ lý luận giáo dục nói chung và lý thuyết dạy học bộ môn nói riêng, chủ đề được các nhà nghiên cứu quan tâm là xây dựng chương trình, sách giáo khoa một cách toàn diện, luật xa gần. Ớ bậc THCS và THPT, việc tích hợp môn học vẫn đang được nghiên cứu, thử nghiệm ở mức độ hạn chế nhưng chưa phổ biến, vấn đề tích hợp nội dung giáo dục nhiều môn học vào các môn học toàn diện ở giáo dục phố thông ở Việt Nam theo những nguyên tắc nhất định cũng được thực hiện như một nội dung của một đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (B91-37 về đổi mới mục tiêu, nội dung và 7 phương pháp dạy học ở trường THCS). Hiện nay, chiến lược của Bộ Giáo dục và Đào tạo là lồng ghép một số nội dung giáo dục mới vào các môn học hiện có của chương trình hoặc lồng ghép một số nội dung trùng lặp vào các môn học nhằm giảm tải cho học sinh. Có thể điểm qua một số nghiên cứu về dạy học tích hợp ở Việt Nam như sau: Theo tác giả Trần Bá Hoành: “Việc DHTH ở các trường phô thông không chỉ liên quan với việc thiết kế nội dung chu'ơng trình mà còn đòi hỏi sự thay đôi đồng bộ về cách tô chức dạy học, đôi mới phương phảp dạy và học, thay đổi việc kiêm tra, đánh giá.
Chương trình giáo dục phổ thông mới 2002 chưa thực hiện các môn học tích hợp ở THCS. Tuy chưa thực hiện được các môn học tích họp, nhưng vấn đề phát triển năng lực và kỹ năng DHTH của giảo viên trung học vẫn được đặt ra. Bởi vì, ngày càng có nhiều nội dung giảo dục mới cần đưa vào nhà trường như: giáo dục dân số - môi trường, giảo dục phòng chổng HIV/AIDS, chống các tệ nạn xã hội, giáo đục pháp luật, an toàn giao thông. ”[8] Tuy nhiên, những môn học mới không thể được thêm vào mà phải được lồng ghép vào những môn học hiện có.
Vì vậy, giáo viên cần tăng cường kết nối liên môn trong lớp học (ví dụ: sinh học và kỹ thuật nông nghiệp, vật lý và kỹ thuật công nghiệp), tích họp trong các môn học (ví dụ: tiếng Anh, văn học Việt Nam, thực hành viết văn) và tích hợp các khía cạnh khác của giáo dục cần được thực hiện. Các môn học phù hợp (chăng hạn như giáo dục dân số và môi trường về sinh học hoặc địa lý). Ở cấp trung học, khi thiết kế chương trinh khoa học xã hội, không chỉ cần đảm bảo tính toàn diện, không chỉ về chính sách mà còn phải bổ sung thêm các bài học về lịch sừ kinh tế, đặc biệt là về văn minh, văn hóa và quan hệ con người. Lịch sử thế giới và địa lý các quốc gia và khu vực Việt Nam.
Lịch sử và địa lý là hai môn khoa học xã hội. Một số chủ đề tích hợp lịch sử, địa lý và công dân. Ví dụ: về truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam, 8 về sự thành công của công cuộc đổi mới. Trong công trinh nghiên cứu “Vận dụng quan diêm tích họp trong việc phát triển chương trình giáo dục Việt Nam giai đoạn sau 2015 ”, tác giả Cao Thị Thặng [30] đã: Tổng quan những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến xu hướng tích hợp chương trình giáo dục ở một số nước trên thế giới.
Phân tích thực trạng áp dụng quan điểm dạy và học tích hợp trong chương trình giáo dục Việt Nam. Đe xuất giải pháp áp dụng cách tiếp cận tích hợp vào phát triển chương trình phổ thông ở Việt Nam trong năm 2015 và xa hơn. Tác giả Đào Thị Hồng phân tích khái niệm và ỷ nghĩa của dạy học tích hợp và khẳng định “Muốn tiến hành có hiệu quả, cần phải chú trọng đến việc bồi dưỡng giáo viên. Giáo viên phải hiểu được thế nào là tích hợp, phải nghiên cứu chương trình, tài liệu xem nó dựa trên môn khoa học xác định nào, có thê mở rộng quan hệ tương tác với các khoa học khác như thế nào, mức độ tích họp thê hiện ra sao?.
Tác giả Nguyễn Phúc Chỉnh nghiên cứu “Hình thành năng lực dạy học tích họp cho giảo viên trung học phô thông”. Trong công trình này, tác giả tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn, nghiên cứu, biên soạn tài liệu dạy học tích hợp các môn học ở bậc trung học (vật lý, sinh học, địa lý. Tác giả cũng đang lên kế hoạch đào tạo phát triển năng lực giáo dục toàn diện cho giáo viên trung học. Nghiên cứu tồng quan về DHTH cho phép tác giả khẳng định: Chưa có nghiên cứu một cách hệ thống về các biện pháp quản lí hoạt động DHTH ở các trường THCS huyện Tiên Du.
Với luận văn này, tác giả muốn góp phần phát hiện và đánh giá đúng thực trạng quàn lí hoạt động DHTH ở các trường THCS, từ đó đề xuất một số biện pháp quản lí hoạt động DHTH ở các trường THCS huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Dạy học tích hợp môn Lịch sử và Địa lí ở trường THCS 1. Khái niệm dạy học theo hướng tích hợp 9 Theo các nhà nghiên cứu giáo dục: Dạy học tích hợp cỏ nghĩa là những kiến thức, kĩ năng học được ở môn học này, phần này của môn học được sử dụng như những công cụ đế nghiên cứu học tập trong môn học khác, trong các phần khác của cùng một môn học [10], Tích hợp là tư duy tìm kiếm sự kết nối để có thể học tập thực sự thông qua tích hợp. Giáo dục tích hợp là cách trình bày các khái niệm và nguyên tắc khoa học, thể hiện sự thống nhất cơ bản của tư duy khoa học, tránh nhấn mạnh quá mạnh hoặc quá sớm những khác biệt giữa các ngành khoa học khác nhau là điều có thể tránh được (Theo UNESCO, 1972) Theo tác giả Đinh Quang Báo: "Tích hợp là nguyên lý không bàn cãi bởi tri thức của chúng ta tất cá đều là tích hợp, không có ai chỉ tư duy bằng môn này hoặc môn kia, bới khi giải quyết một vấn đề thực tiền phải sử dụng tri thức của nhiều môn học khác nhau.
Con người cần cái gì thì giảo dục phải giáo dục cái đó là đương nhiên Dạy học tích hợp sẽ giúp và đòi hỏi học sinh học tập thông minh và vận dụng kiến thức, kĩ năng và phương pháp một cách toàn diện, hài hòa, sáng tạo và hợp lí nhằm giải quyết những tình huống khác nhau và mới mẻ trên giảng đường cũng như trong cuộc sống [dẫn theo 33]. Chương trình giáo dục phổ thông (ban hành kèm theo Thông tư 32/2018/TT-BGD-DT) xác định: Dạy học tích hợp là quá trình trực tiếp qua đó người học tích hợp kiến thức và kỳ năng từ nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết một cách hiệu quả các vấn đề trong quá trình tiếp thu kiến thức và rèn luyện kỳ năng trong học tập và cuộc sống. Điều này có thể được hiểu như sau. Giáo dục tích hợp là việc tập hợp các câu hói, nội dung từ nhiều phần của cùng một chương trình và từ nhiều môn học khác nhau, trong đó nội dung khoa học được đề cập theo cùng một cách.
Một tinh thần và phương pháp thống nhất. Mức độ tích hợp phụ thuộc vào mục tiêu giáo dục của bạn. Mức độ tích hợp cao nhất là tạo ra một chủ đề thống nhất chung cho các chủ đề trong một lĩnh vực chủ đề. Ớ mức độ thấp 10 hơn, có thể áp dụng tích hợp một phần, ở mức độ thấp nhất là tích hợp trong từng môn học như kiến thức của các khối lớp, hoặc từng khối lớp.
Sự cần thiết phải dạy học theo hướng tích họp Tất cả khoa học hiện đại tự nó là sự tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực. Việc hiện đại hóa các ngành khoa học xã hội cũng không nằm ngoài xu hướng hội nhập này. Ngày nay, với sự phát triền nhanh chóng cùa khoa học công nghệ, thông tin ngày càng được tiếp cận nhiều hơn.