CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH THEO HÌNH THỨC KẾT HỢP 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Các nghiên cứu về quản lý chất lượng dạy học Quản lý chất lượng (Quality Management) là một phương thức QL tiên tiến đã được vận dụng thành công trong nhiều lĩnh vực và đang từng bước được vận dụng trong giáo dục (GD) và quản lý giáo dục (QLGD) nói chung và trong giáo dục đại học nói riêng. Đặc trưng của QLCL là nhằm xây dựng một hệ thống QL hướng tới chất lượng của tất cả sản phẩm, chứ không nhằm tới chất lượng của một sản phẩm đơn lẻ.
Quan điểm này mang tính chủ đạo trong việc tiến hành xây dựng, vận hành và đánh giá cải tiến hệ thống QL trong một cơ sở GD. Hiện nay trong hệ thống GD Việt Nam, từ bậc phổ thông cho tới bậc ĐH đang bước đầu vận dụng phương thức QLCL. Tuy nhiên do cách tiếp cận chưa chính xác do vậy phương thức QL này chưa phát huy được hiệu quả của nó. Nghiên cứu về QLCL dạy học, hiện nay chỉ có một số ít tác giả ở trong nước và ở nước ngoài đi sâu vào lĩnh vực này, tiêu biểu như: Nhóm tác giả G.
van der Velden, R. D Pool với dự án “Sự tham gia của người học vào quản lý chất lượng dạy và học (Một nghiên cứu về thực tiễn ở Anh được ủy quyền thực hiện bởi Cơ quan ĐBCL). Báo cáo nghiên cứu này được thực hiện cho Cơ quan ĐBCL do nhóm nghiên cứu dự án tiến hành trên cơ sở tại trường ĐH Bath nhằm mục đích khảo sát thực tiễn hiện nay về sự tham gia của SV vào QLCL dạy và học; cung cấp sự hiểu biết sâu sắc để đưa ra những bằng chứng về sự phát triển thực tiễn trong tương lai đối với các trường ĐH, các hiệp hội 9 SV và các đối tác tham gia khác; đưa ra các bằng chứng về sự phát triển các chính sách trong tương lai có liên quan đến sự tham gia của SV vào QLCL dạy và học. Van Zadelhoff (2010) với bài báo được đăng trên trang mạng có nhan đề “Các nguyên tắc quản lý chất lượng được áp dụng trong giảng dạy môn Vận trù học tại một trường đại học tư” đã đề cập một số nguyên tắc QLCL cơ bản nhất có thể được áp dụng vào trong dạy học để đạt được chất lượng và một nền giáo dục đáng giá mà theo ông nền giáo dục đó sẽ trang bị cho SV những kỹ năng và kiến thức cần thiết, giúp SV có thể phát huy hết tiềm năng để họ có thể trở thành một người lao động hoặc một người tư vấn tự làm chủ.
Van Zedelhoff đã mô tả khái quát về các nguyên tắc và phương pháp luận có liên quan. Khách hàng và sản phẩm chính của chức năng giáo dục đại học cũng được tác giả đưa ra thảo luận và quá trình khách hàng bày tỏ những mong đợi và những yêu cầu cụ thể cũng đã được làm rõ. Những kết quả và những bài học được đúc kết từ công trình nghiên cứu này cũng như việc thực thi các nguyên tắc QLCL đều được trình bày rất chi tiết trong bài báo này. [18] Tác giả Nguyễn Quang Giao (2011) với đề tài Tiến sĩ “Xây dựng hệ thống Đảm bảo chất lượng quá trình dạy học các môn chuyên ngành ở trường đại học Ngoại ngữ”, dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn về QLCL và hệ thống QLCL giáo dục đại học, tác giả đã xây dựng hệ thống đảm bảo chất lượng (ĐBCL) quá trình dạy học các môn chuyên ngành ở trường ĐH Ngoại ngữ, bước đầu thử nghiệm QL quá trình dạy học các môn chuyên ngành ở trường ĐH Ngoại ngữ - ĐH Đà Nẵng theo cách tiếp cận ĐBCL.
[8] Tác giả Võ Ngọc Vĩnh (2014) với Luận án Tiến sĩ “Quản lý dạy học ở trường trung học phổ thông theo tiếp cận Quản lý chất lượng tổng thể” đã đề xuất các biện pháp quản lý dạy học ở trường THPT theo tiếp cận TQM nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học trong nhà trường như: xây dựng kế 10 hoạch phát triển nhà trường; QLCL các yếu tố đầu vào, các yếu tố quá trình, các yếu tố kết quả đầu ra của quá trình dạy học; hình thành văn hóa chất lượng và xây dựng hệ thống thông tin trong nhà trường; xây dựng các quy trình và các tiêu chí đánh giá chất lượng dạy học; triển khai áp dụng hệ thống chất lượng dạy học… một cách đồng bộ và có hệ thống. Có thể nói, việc vận dụng các lý thuyết về QLCL để áp dụng vào QL quá trình dạy học cho các môn học trong nhà trường đánh dấu một bước phát triển mới và mang tính đột phá trong công tác QLGD nói chung và QLCL giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) nói riêng, đó là thay thế hoàn toàn các phương thức QL quá trình dạy học theo kiểu truyền thống (thực hiện theo chức năng QL hoặc theo kinh nghiệm bản thân) sang một phương thức quản lý mới bằng việc xây dựng các quy trình để QLCL đầu vào, quá trình và đầu ra; thiết lập các chuẩn chất lượng để đánh giá; sau đó đưa vào vận hành các quy trình để QLCL; đồng thời đánh giá và cải tiến các quy trình QL và cuối cùng là xây dựng văn hóa chất lượng. Xét về ưu điểm, nếu đưa hệ thống QLCL vào áp dụng sẽ giải quyết triệt để thực trạng bất cập về QLCL dạy học tại các trường CĐ và ĐH hiện nay. Các nghiên cứu về quản lý chất lượng dạy học tiếng Anh chuyên ngành Nghiên cứu về QLCL dạy học tiếng Anh chuyên ngành hiện nay trên thế giới có rất ít công trình nghiên cứu về vấn đề này.
Chỉ có một vài bài báo của một số tác giả ở nước ngoài nghiên cứu về vấn đề này và đưa ra biện pháp QLCL dạy học tiếng Anh chuyên ngành ở cấp độ ĐBCL, tiêu biểu như bài báo “Đảm bảo chất lượng môn tiếng Anh chuyên ngành trong giáo dục đại học” của tác giả Laura-Mihaela Muresan của Viện hàn lâm Bucharest về các nghiên cứu Kinh tế. Bài báo nêu ra vấn đề ĐBCL và những vấn đề liên quan đến tiếng Anh chuyên ngành từ những góc nhìn khác nhau với mong muốn nêu bật tính chất liên kết giữa hai lĩnh vực trên và sự tác động qua lại giữa các cấp độ vi mô và vĩ mô với nhau. Khi không có một giải pháp nào đúng thì 11 chúng ta sẽ đưa ra những giải pháp có khả năng khác phụ thuộc vào vấn đề mà chúng ta đưa ra cũng như phụ thuộc vào vị trí ưu tiên của vấn đề đó. Những ví dụ minh họa, tham khảo sẽ được nêu ra trong các bài nghiên cứu trường hợp từ những bối cảnh học thuật khác nhau đối với hệ thống ĐBCL trong GD ngôn ngữ và đối với Hội đồng các dự án của Châu Âu.
Ở Việt Nam, trong lĩnh vực QLGD đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu về QLCL đào tạo ở các cấp độ chất lượng khác nhau như ĐBCL, Quản lý chất lượng tổng thể (TQM)… Nhưng QLCL dạy học tiếng Anh theo hướng ĐBCL còn chưa được nghiên cứu do bởi tiếng Anh chuyên ngành là một môn học đặc thù được thiết kế cho một chuyên ngành cụ thể, của một khối ngành cụ thể, dựa vào nhu cầu và mục đích học tập của SV, liên quan đến các chủ đề hay chuyên đề về lĩnh vực chuyên ngành mà SV đang theo học tại trường, tập trung vào kỹ năng đọc và viết, đi sâu vào ngôn ngữ phù hợp với ngữ pháp, từ vựng, ngữ nghĩa. Đây là một vấn đề rất mới mẻ và mang tính thời sự, có ý nghĩa quyết định đối với việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước, biết sử dụng tiếng Anh chuyên ngành và biết sử dụng các thiết bị máy móc công nghệ 4.0 một cách thành thạo trong bối cảnh toàn cầu hóa và nền kinh tế tri thức 4. Tuy nhiên, từ trước đến nay cũng có một số bài báo, sách tham khảo viết về vấn đề làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy học tiếng Anh tại các trường cao đẳng và ĐH như: Tác giả Vũ Thị Phương Anh (ĐHQG Tp. HCM) với bài viết “Khung trình độ chung Châu Âu (Common European Framework) và việc nâng cao hiệu quả đào tạo tiếng Anh tại Đại học Quốc gia Tp.
HCM”, trong đó tác giả giới thiệu Khung trình độ chung Châu Âu và nhấn mạnh đây là một công cụ hiệu quả để đánh giá năng lực ngoại ngữ cho GV và SV. Tác giả Hoàng Văn Vân (2010) với cuốn sách “Dạy tiếng Anh không chuyên ở các trường đại học Việt Nam - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” 12 được viết chủ yếu dựa vào những kết quả nghiên cứu của đề tài trọng điểm cấp ĐH Quốc gia Hà Nội, mã số QGTĐ 0511 được thực hiện từ tháng 12 năm 2005 đến tháng 12 năm 2008. Nội dung cuốn sách chủ yếu xoay quanh vấn đề thực tiễn dạy và học tiếng Anh không chuyên ở các trường ĐH Việt Nam trên cơ sở so sánh tình hình dạy tiếng Anh ở 9 quốc gia và vùng lãnh thổ thuộc khu vực Đông Á và Đông Nam Á: Hồng Kông, Đài Loan, Trung Hoa lục địa, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, Singapore, Thái Lan và Indonesia, để từ đó thấy được thực trạng chung về chất lượng tiếng Anh đầu vào và đầu ra của SV đại học còn rất thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu của XH hiện đại. Tác giả cũng đã chỉ ra 9 nguyên nhân chính gây ra chất lượng yếu kém về khả năng ngoại ngữ của SV đồng thời đưa ra một số khuyến nghị và giải pháp thực hiện để giải quyết các vấn đề bất cập nêu trên.
[6] [14] Năm 2010, hai tác giả: Đỗ Thị Xuân Dung (Trường ĐH Ngoại ngữ) và Cái Ngọc Duy Anh (Trường ĐH Huế) đã giới thiệu bài báo “Dạy và học tiếng Anh chuyên ngành trong tình huống mới: thách thức và giải pháp”; qua việc phân tích thực trạng và một số thách thức mà công tác dạy và học tiếng Anh chuyên ngành 20 đang phải đối mặt, đề xuất một số giải pháp mang tính khả thi nhằm đạt được những mục tiêu đã đề ra của cơ sở đào tạo. Thực tế cho thấy việc đào tạo tiếng Anh nói chung và tiếng Anh chuyên ngành nói riêng vẫn chưa đáp ứng nhu cầu XH, chưa đạt được hiệu quả như mong muốn và gây lãng phí về thời gian, tài chính và công sức đầu tư cho công tác này.