Quá Trình Điều Chỉnh Chính Sách Đối Ngoại Việt Nam Giai Đoạn 1986 - 1996

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quá trình điều chỉnh chính sách đối ngoại việt nam giai đoạn 1986 1996, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Giáp
• Người hướng dẫn: ThS. Hoàng Thắng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học xã hội và nhân văn
• Đề tài: Quá Trình Điều Chỉnh Chính Sách Đối Ngoại Việt Nam Giai Đoạn 1986 - 1996
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 1996
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUÁ TRÌNH ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1986 - 1996
• 1.1. TÌNH HÌNH QUỐC TẾ VÀ KHU VỰC
• 1.2. TÌNH HÌNH TRONG NƯỚC
• 2. Chương 2: SỰ ĐIỀU CHỈNH TRONG CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI VÀ HOẠT ĐỘNG NGOẠI GIAO CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1986 - 1996
• 2.1. Quá trình điều chỉnh chính sách
• 2.2. Những hoạt động ngoại giao chủ yếu
• 2.3. Quá trình điều chỉnh chính sách
• 2.4. Những hoạt động ngoại giao chủ yếu
• 3. Chương 3: MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM TRONG HOẠT ĐỘNG NGOẠI GIAO CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1986 - 1996
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách Đối Ngoại Việt Nam 1986 1996

Giai đoạn 1986-1996 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Bối cảnh quốc tế phức tạp với sự sụp đổ của Liên Xô và Chiến tranh Lạnh kết thúc, cùng với những thách thức nội tại, đòi hỏi Đảng Cộng sản Việt Nam phải có những điều chỉnh đổi mới sâu sắc. Từ Nghị quyết Đại hội VI, Việt Nam chủ trương đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, mở rộng hợp tác quốc tế, phá thế bị bao vây cấm vận. Mục tiêu cao nhất là phục vụ công cuộc phát triển kinh tế và bảo vệ an ninh quốc gia. Sự chủ động trong chính sách đối ngoại đã giúp Việt Nam hội nhập sâu rộng vào quan hệ quốc tế, tạo tiền đề cho sự phát triển bền vững sau này. Thành tựu này được đánh giá là một trong những thành tựu quan trọng của công cuộc đổi mới đất nước trong hơn 20 năm qua.

Đường lối đối ngoại và hoạt động ngoại giao đã góp phần to lớn đưa nước ta từ chỗ bị bao vây cô lập trên trường quốc tế đến nay đã hội nhập mạnh mẽ vào khu vực và thế giới. Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với 172 quốc gia trên thế giới. Nước ta có quan hệ đầy đủ và bình thường với tất cả các nước lớn, các trung tâm kinh tế - chính trị, các tổ chức tài chính tiền tệ lớn trên thế giới.

1.1. Bối Cảnh Quốc Tế Tác Động Đường Lối Đối Ngoại

Sự sụp đổ của Liên Xô và hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu đã tạo ra một cú sốc lớn, làm thay đổi cục diện chính trị thế giới. Chiến tranh Lạnh kết thúc, mở ra kỷ nguyên mới với xu hướng toàn cầu hóa và khu vực hóa mạnh mẽ. Các nước lớn điều chỉnh chiến lược, tập trung vào phát triển kinh tế. Điều này buộc Việt Nam phải thay đổi tư duy, chính sách đối ngoại, thích ứng với tình hình mới. "Quan hệ quốc tế rơi vào cuộc khủng hoảng nghiêm trọng cả về lí luận lẫn thực tiễn, các quốc gia lớn nhỏ trên thế giới đều phải điều chỉnh chính sách và các mục tiêu ưu tiên trong phát triển đất nước để thích nghi với môi trường quốc tế mới."

1.2. Thách Thức và Cơ Hội Từ Chính Sách Mở Cửa

Việc mở cửa và hội nhập vào kinh tế đối ngoại mang lại nhiều cơ hội cho Việt Nam, như thu hút đầu tư nước ngoài, tiếp cận công nghệ mới, mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, cũng xuất hiện không ít thách thức, như nguy cơ tụt hậu, cạnh tranh gay gắt, và những tác động tiêu cực đến văn hóa, xã hội. Đòi hỏi Việt Nam phải có chiến lược phù hợp để tận dụng cơ hội, vượt qua thách thức, bảo vệ lợi ích quốc gia. Mục tiêu phát triển kinh tế trở thành ưu tiên hàng đầu của các quốc gia trên thế giới và tiềm lực kinh tế trở thành yếu tố quyết định cho sức mạnh tổng hợp của các quốc gia.

II. Vấn Đề Cấm Vận và Bình Thường Hóa Quan Hệ 1986 1996

Trong giai đoạn 1986-1996, Việt Nam phải đối mặt với tình trạng cấm vận kéo dài từ các nước phương Tây, đặc biệt là Mỹ. Điều này gây ra nhiều khó khăn cho phát triển kinh tế, hạn chế khả năng tiếp cận nguồn vốn và công nghệ. Tuy nhiên, Việt Nam đã kiên trì thực hiện chính sách ngoại giao mềm dẻo, tăng cường đối thoại, cải thiện hình ảnh trên trường quốc tế. Nỗ lực này đã góp phần quan trọng vào quá trình bình thường hóa quan hệ với Mỹ năm 1995, mở ra một trang mới trong lịch sử quan hệ quốc tế của Việt Nam. "Đối với Việt Nam, Mỹ thực hiện chính sách bao vây, cấm vận, cô lập ta trên trường quốc tế. Đồng thời, Mỹ tăng cường kích động lôi kéo người Việt Nam di tản nhằm làm mất an ninh chính trị, trật tự xã hội dẫn đến làm suy yếu sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước xã hội chủ nghĩa ở nước ta."

2.1. Ảnh Hưởng của Cấm Vận Đến Kinh Tế Việt Nam

Tình trạng cấm vận đã kìm hãm sự phát triển của kinh tế Việt Nam trong một thời gian dài. Khó khăn trong tiếp cận thị trường quốc tế, hạn chế về đầu tư nước ngoài, và thiếu hụt công nghệ hiện đại là những rào cản lớn. Điều này khiến Việt Nam phải dựa vào sự giúp đỡ từ các nước xã hội chủ nghĩa và tự lực cánh sinh, tìm kiếm các giải pháp đổi mới để vượt qua khó khăn. "Việc Việt Nam đưa quân sang Campuchia làm nghĩa vụ quốc tế là lý do để Mỹ và các thế lực thù địch lợi dụng xuyên tạc nhằm cô lập, bao vây cấm vận nước ta. Trung Quốc tiến hành chiến tranh chống Việt Nam trên toàn tuyến biên giới 6 tỉnh phía Bắc , sau đó là cuộc chiến tranh phá hoại nhiều mặt , cùng các nước ASEAN cô lập , côn g kích ta về chính trị, bao vây cấm vận về kinh tế, đẩy Việt Nam vào tình thế vô cùng khó khăn."

2.2. Con Đường Đến Bình Thường Hóa Quan Hệ Việt Mỹ

Quá trình bình thường hóa quan hệ với Mỹ là một hành trình đầy gian nan, đòi hỏi sự kiên trì và nỗ lực ngoại giao không ngừng. Việt Nam đã chủ động giải quyết các vấn đề tồn đọng, như vấn đề tù binh chiến tranh và người mất tích, đồng thời thể hiện thiện chí hợp tác trong các vấn đề khu vực và quốc tế. Sự thay đổi trong chính sách của Mỹ và những nỗ lực từ cả hai phía đã dẫn đến quyết định lịch sử vào năm 1995. "Việc nghiên cứu quá trình điều chỉnh chính sách đối ngoại của Việt Nam trong giai đoạn 1986 - 1996 có ý nghĩa lí luận và thực tiễn to lớn, nó cho thấy những thay đổi quan trọng trong tư duy chiến lược đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta tr ước những biến động của tình hình thế giới và thực tiễn phát triển của đất nước trong giai đoạn này."

2.3. Vai trò của ASEAN trong hội nhập của Việt Nam

Việc gia nhập ASEAN năm 1995 đánh dấu mốc quan trọng trong hội nhập quốc tế của Việt Nam. ASEAN trở thành cầu nối quan trọng, giúp Việt Nam mở rộng quan hệ quốc tế, tham gia vào các cơ chế hợp tác khu vực, và tăng cường vị thế trên trường quốc tế. Hợp tác với các nước ASEAN cũng giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm phát triển kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh. "Ngoại giao Việt Nam đã góp phần to lớn đưa nước ta từ chỗ bị bao vây cô lập trên trường quốc tế đến nay đã hội nhập mạnh mẽ vào khu vực và thế giới."

III. Đổi Mới Tư Duy Đối Ngoại và Chính Sách Đa Phương Hóa

Để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới, Đảng Cộng sản Việt Nam đã tiến hành đổi mới tư duy đối ngoại một cách sâu sắc. Từ chỗ coi trọng yếu tố ý thức hệ, Việt Nam chuyển sang lấy lợi ích quốc gia làm trọng tâm, đề cao tinh thần chủ động, sáng tạo trong quan hệ quốc tế. Chính sách đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ được triển khai mạnh mẽ, mở rộng hợp tác với tất cả các nước, không phân biệt chế độ chính trị. Điều này giúp Việt Nam tạo dựng được môi trường hòa bình, ổn định để tập trung cho phát triển kinh tế. "Từ chỗ coi yế u tố ý thức hệ là cơ sở đầu tiên của chính sách đối ngoại đến việc xác định lấy lợi ích dân tộc làm xuất phát điểm để đề ra đường lối quốc tế và hoạt động ngoại giao là quá trình điều chỉnh uyển chuyển về chính sách của Đảng và Nhà nước ta trong môi trường quốc tế vừa hợp tác vừa đấu tranh giữa các quốc gia có chế độ chính trị - xã hội khác nhau."

3.1. Thay Đổi Từ Ý Thức Hệ Sang Lợi Ích Quốc Gia

Sự thay đổi trong tư duy đối ngoại thể hiện rõ nhất ở việc chuyển từ coi trọng yếu tố ý thức hệ sang lấy lợi ích quốc gia làm trọng tâm. Điều này cho phép Việt Nam linh hoạt hơn trong quan hệ quốc tế, sẵn sàng hợp tác với các nước có chế độ chính trị khác biệt, miễn là có lợi cho phát triển kinh tế và bảo vệ an ninh quốc gia. "Đường lối đối ngoại và hoạt đ ộng ngoại giao được đánh giá là một trong những thành tựu quan trọng của công cuộc đổi mới đất nước trong hơn 20 năm qua."

3.2. Đa Phương Hóa và Đa Dạng Hóa Quan Hệ Quốc Tế

Chính sách đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ là một bước đi chiến lược, giúp Việt Nam giảm thiểu sự phụ thuộc vào một vài đối tác, tăng cường vị thế trên trường quốc tế, và tạo ra nhiều cơ hội hợp tác mới. Việt Nam chủ động tham gia vào các tổ chức quốc tế và khu vực, như Liên Hợp Quốc, ASEAN, và APEC, đóng góp tích cực vào việc giải quyết các vấn đề toàn cầu. "Cho đến nay Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với 172 quốc gia trên thế giới; lần đầu tiên sau 50 năm kể từ ngày thành lập nước, từ năm 1995, nước ta có quan hệ đầy đủ và bì nh thường với tất cả các nước lớn, các trung tâm kinh tế - chính trị, các tổ chức tài chính tiền tệ lớn trên thế giới."

IV. Hướng Dẫn Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Giai Đoạn 1986 1996

Giai đoạn 1986-1996 chứng kiến những bước đi đầu tiên quan trọng của Việt Nam trên con đường hội nhập kinh tế quốc tế. Chính sách mở cửa, thu hút đầu tư nước ngoài, và phát triển thương mại quốc tế được đẩy mạnh. Việt Nam từng bước cải thiện môi trường kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài. Hội nhập kinh tế giúp Việt Nam tiếp cận nguồn vốn, công nghệ, và kinh nghiệm quản lý tiên tiến, thúc đẩy phát triển kinh tế nhanh chóng. "Trong công cuộc đổi mới ở nước ta từ năm 1986 đến nay, từ chỗ coi yế u tố ý thức hệ là cơ sở đầu tiên của chính sách đối ngoại đến việc xác định lấy lợi ích dân tộc làm xuất phát điểm để đề ra đường lối quốc tế và hoạt động ngoại giao là quá trình điều chỉnh uyển chuyển về chính sách của Đảng và Nhà nước ta trong môi trường quốc tế vừa hợp tác vừa đấu tranh giữa các quốc gia có chế độ chính trị - xã hội khác nhau."

4.1. Thu Hút Đầu Tư Nước Ngoài và Phát Triển Thương Mại

Việc thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển thương mại quốc tế là hai động lực quan trọng thúc đẩy hội nhập kinh tế của Việt Nam. Các chính sách ưu đãi đầu tư, cải cách thủ tục hành chính, và mở rộng thị trường xuất khẩu được triển khai. Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư nước ngoài, góp phần tạo ra nhiều việc làm và tăng trưởng kinh tế. "Đó là thời điểm nước ta bước ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội, mở ra thời kì đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước. Về đối ngoại là lúc ta phá được thế bao vây cô lập trên trường quốc tế và bắt đầu mở rộng quan hệ với khu vực và thế giới."

4.2. Cải Cách Kinh Tế và Tạo Môi Trường Đầu Tư Thuận Lợi

Để hội nhập kinh tế thành công, Việt Nam đã tiến hành cải cách kinh tế một cách toàn diện. Cơ chế quản lý kinh tế được đổi mới, quyền tự chủ của các doanh nghiệp được tăng cường, và vai trò của thị trường được phát huy. Môi trường pháp lý được hoàn thiện, tạo ra sự minh bạch và ổn định cho các nhà đầu tư. "Lúc này, mục tiêu phát triển kinh tế trở thành ưu tiên hàng đầu của các quốc gia trên thế giới và tiềm lực kinh tế trở thành yếu tố quyết định cho sức mạnh tổng hợp của các quốc gia, đ iều đó dẫn đến cuộc chạy đua kinh tế quyết l iệt trên phạm vi toàn cầu."

V. Kinh Nghiệm Ngoại Giao Việt Nam Giai Đoạn 1986 1996

Quá trình điều chỉnh chính sách đối ngoại và hoạt động ngoại giao của Việt Nam trong giai đoạn 1986-1996 đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Đó là sự cần thiết phải có tầm nhìn chiến lược, linh hoạt thích ứng với tình hình, và kiên trì bảo vệ lợi ích quốc gia. Đồng thời, phải xây dựng đội ngũ cán bộ ngoại giao có trình độ chuyên môn cao, am hiểu tình hình quốc tế, và có bản lĩnh chính trị vững vàng. Các bài học này vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh thế giới ngày nay. "Việc nghiên cứu quá trình điều chỉnh chính sách đối ngoại của Việt Nam trong giai đoạn 1986 - 1996 có ý nghĩa lí luận và thực tiễn to lớn, nó cho thấy những thay đổi quan trọng trong tư duy chiến lược đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta tr ước những biến động của tình hình thế giới và thực tiễn phát triển của đất nước trong giai đoạn này; đồng thời nó cũng góp phần đưa lại cái nhìn sâu hơn và có cơ sở khoa học khi đánh giá những yếu tố dẫn đến thành tựu của 10 năm đầu đổi mới."

5.1. Bài Học Về Tầm Nhìn Chiến Lược và Tính Linh Hoạt

Tầm nhìn chiến lược giúp Việt Nam xác định đúng hướng đi trong quan hệ quốc tế, dự báo được những thay đổi của tình hình, và chủ động ứng phó. Tính linh hoạt cho phép Việt Nam điều chỉnh chính sách đối ngoại một cách kịp thời, phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước và thế giới. "Đường lối đối ngoại và hoạt đ ộng ngoại giao được đánh giá là một trong những thành tựu quan trọng của công cuộc đổi mới đất nước trong hơn 20 năm qua."

5.2. Xây Dựng Đội Ngũ Cán Bộ Ngoại Giao Chuyên Nghiệp

Đội ngũ cán bộ ngoại giao đóng vai trò quan trọng trong việc triển khai chính sách đối ngoại. Việc đào tạo và bồi dưỡng cán bộ ngoại giao phải được chú trọng, đảm bảo có đủ phẩm chất chính trị, trình độ chuyên môn, và kỹ năng nghiệp vụ để đáp ứng yêu cầu của công việc. "Trong những thành tựu chung của sự nghiệp đổi mới, ngoại giao Việt Nam đã góp phần to lớn đưa nước ta từ chỗ bị bao vây cô lập trên trư ờng quốc tế đến nay đã hội nhập mạnh mẽ vào khu vực và thế giới."

VI. Kết Luận Chính Sách Đối Ngoại Việt Nam và Tương Lai

Giai đoạn 1986-1996 là một giai đoạn bản lề trong lịch sử đối ngoại Việt Nam. Những thành tựu đạt được đã tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển và hội nhập sâu rộng hơn vào quan hệ quốc tế trong những năm tiếp theo. Chính sách đối ngoại của Việt Nam tiếp tục được đổi mới, phù hợp với bối cảnh thế giới mới, hướng tới mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, ổn định, và thịnh vượng. Các nguyên tắc độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển tiếp tục là kim chỉ nam cho mọi hoạt động ngoại giao của Việt Nam. Những bài học từ giai đoạn 1986-1996 vẫn còn nguyên giá trị và tiếp tục được vận dụng sáng tạo trong bối cảnh mới. "Việc nghiên cứu quá trình điều chỉnh chính sách đối ngoại của Việt Nam trong giai đoạn 1986 - 1996 có ý nghĩa lí luận và thực tiễn to lớn, nó cho thấy những thay đổi quan trọng trong tư duy chiến lược đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta tr ước những biến động của tình hình thế giới và thực tiễn phát triển của đất nước trong giai đoạn này."

6.1. Giá Trị Của Độc Lập Tự Chủ Trong Đối Ngoại

Nguyên tắc độc lập, tự chủ là nền tảng của chính sách đối ngoại Việt Nam. Việt Nam kiên quyết bảo vệ chủ quyền quốc gia, không can thiệp vào công việc nội bộ của nước khác, và giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Điều này giúp Việt Nam duy trì được sự ổn định trong quan hệ quốc tế và tạo dựng được uy tín trên trường quốc tế. "Trong công cuộc đổi mới ở nước ta từ năm 1986 đến nay, từ chỗ coi yế u tố ý thức hệ là cơ sở đầu tiên của chính sách đối ngoại đến việc xác định lấy lợi ích dân tộc làm xuất phát điểm để đề ra đường lối quốc tế và hoạt động ngoại giao là quá trình điều chỉnh uyển chuyển về chính sách của Đảng và Nhà nước ta trong môi trường quốc tế vừa hợp tác vừa đấu tranh giữa các quốc gia có chế độ chính trị - xã hội khác nhau."

6.2. Hướng Tới Hợp Tác và Phát Triển Bền Vững

Chính sách đối ngoại của Việt Nam hướng tới hợp tác và phát triển bền vững. Việt Nam chủ động tham gia vào các hoạt động hợp tác quốc tế để giải quyết các vấn đề toàn cầu, như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, và phòng chống dịch bệnh. Việt Nam cũng chú trọng xây dựng quan hệ đối tác tin cậy với các nước trên thế giới, thúc đẩy thương mại, đầu tư, và văn hóa. "Về đối ngoại là lúc ta phá được thế bao vây cô lập trên trường quốc tế và bắt đầu mở rộng quan hệ với khu vực và thế giới."

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình điều chỉnh chính sách đối ngoại Việt Nam giai đoạn 1986 – 1996 đánh dấu bước ngoặt lịch sử mang tính chất sống còn đối với vận mệnh quốc gia. Bước vào năm 1986, nền kinh tế Việt Nam rơi vào khủng hoảng trầm trọng với tỷ lệ lạm phát phi mã lên tới 774,7%, sản xuất đình đốn và đời sống nhân dân gặp muôn vàn khó khăn. Trên trường quốc tế, đất nước rơi vào thế bị bao vây cấm vận, cô lập gay gắt về chính trị và phong tỏa về kinh tế. Trong bối cảnh đó, vấn đề cấp bách đặt ra cho Đảng và Nhà nước là phải nhận thức lại thực tiễn thế giới, nhanh chóng đổi mới tư duy chiến lược nhằm phá vỡ thế bao vây, tạo lập môi trường quốc tế hòa bình để tập trung tái thiết và phát triển kinh tế đất nước.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của đề tài là làm rõ những nhân tố tác động, phân tích toàn diện các bước chuyển biến chiến lược trong hoạch định đường lối đối ngoại, đồng thời đánh giá hệ quả thực tiễn từ các hoạt động ngoại giao lớn trong mười năm đầu đổi mới. Phạm vi nghiên cứu trải dài từ Đại hội toàn quốc lần thứ VI năm 1986 đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII năm 1996, bao quát sự tương tác giữa Việt Nam với các nước lớn, các tổ chức khu vực và hệ thống đa phương toàn cầu.

Ý nghĩa của công trình thể hiện rõ qua các thước đo phát triển vượt bậc: tính đến năm 1995, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với 172 quốc gia, lần đầu tiên sau 50 năm thành lập nước đã bình thường hóa quan hệ với toàn bộ các nước lớn và các trung tâm kinh tế hàng đầu. Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân giai đoạn 1991 – 1995 đạt 8,2% mỗi năm, chứng minh tính đúng đắn và hiệu quả vượt trội của đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, kết hợp chặt chẽ với tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa dân tộc và thời đại. Đồng thời, luận văn vận dụng lý thuyết lợi ích quốc gia – dân tộc và lý thuyết hiện thực trong quan hệ quốc tế để luận giải sự chuyển dịch chính sách từ đặt nặng yếu tố ý thức hệ sang ưu tiên tối đa cho an ninh và phát triển kinh tế.

Hệ thống khung lý thuyết tập trung phân tích 4 khái niệm cốt lõi:

• Lợi ích quốc gia – dân tộc: Điểm xuất phát và mục tiêu tối thượng trong việc hoạch định đường lối đối ngoại, chuyển trọng tâm từ đối đầu quân sự sang phát triển tiềm lực kinh tế.
• Cùng tồn tại hòa bình: Nguyên tắc chỉ đạo mối quan hệ giữa các quốc gia có chế độ chính trị – xã hội khác nhau trong thời kỳ chuyển giao trật tự thế giới.
• Đa phương hóa, đa dạng hóa: Phương châm mở rộng quan hệ đối ngoại trên tinh thần thêm bạn bớt thù, sẵn sàng là bạn và đối tác tin cậy của cộng đồng quốc tế.
• Đổi mới tư duy đối ngoại: Sự chuyển biến nhận thức sâu sắc về đặc điểm thời đại, cuộc cách mạng khoa học – công nghệ và xu thế toàn cầu hóa lực lượng sản xuất.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc để tái hiện trung thực, khách quan quá trình điều chỉnh chính sách theo từng mốc thời gian từ năm 1986 đến 1996. Ngoài ra, các phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh và đối chiếu được sử dụng xuyên suốt để lượng hóa các thành tựu ngoại giao và kinh tế đối ngoại.

Nguồn dữ liệu của công trình bao gồm hệ thống văn kiện chính thức của Đảng, các Nghị quyết chuyên đề của Bộ Chính trị, các hiệp định quốc tế, cùng các tài liệu lưu trữ từ Bộ Ngoại giao và hơn 45 công trình nghiên cứu chuyên khảo trong nước và quốc tế. Cỡ mẫu tài liệu khảo sát chuyên sâu gồm 125 văn bản nghị quyết, báo cáo ngoại giao và hiệp định song phương, đa phương giai đoạn 1986 – 1996. Phương pháp chọn mẫu chủ đích được áp dụng nhằm tập trung vào các văn kiện mang tính bước ngoặt như Nghị quyết 32 năm 1986, Nghị quyết 13 năm 1988, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 khóa VI năm 1989, Hiệp định Paris năm 1991 và Thông cáo chung bình thường hóa quan hệ Việt – Trung năm 1991. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm đảm bảo tính xác thực lịch sử, phân định rõ ràng giữa chiến lược lâu dài và sách lược linh hoạt, từ đó rút ra các bài học mang giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định bước chuyển căn bản trong nhận thức chiến lược đối ngoại với mốc son là Nghị quyết 13 của Bộ Chính trị tháng 5 năm 1988. Đây là bước ngoặt thay đổi toàn diện tư duy về quan điểm bạn – thù, chuyển từ đặt nặng liên minh ý thức hệ sang lấy việc giữ vững hòa bình để phát triển kinh tế làm lợi ích cao nhất. Chính sách này giúp đất nước chủ động chuyển trạng thái từ đối đầu sang cùng tồn tại hòa bình và hợp tác cùng có lợi.

Thứ hai, việc giải quyết triệt để vấn đề Campuchia là khâu đột phá then chốt giúp Việt Nam thoát khỏi thế cô lập. Bằng việc chủ động rút 5 vạn quân tình nguyện vào tháng 5 năm 1988, tiến tới tuyên bố rút toàn bộ quân vào tháng 4 năm 1989 và tích cực tham gia ký kết Hiệp định Paris ngày 23 tháng 10 năm 1991, Việt Nam đã vô hiệu hóa hoàn toàn con bài bao vây của các thế lực bên ngoài, mở toang cánh cửa hội nhập khu vực và thế giới.

Thứ ba, Việt Nam đã thành công trong việc bình thường hóa quan hệ với các nước lớn và hội nhập sâu rộng vào khu vực. Các dấu mốc quan trọng bao gồm: Hội nghị cấp cao Thành Đô tháng 9 năm 1990 dẫn đến Thông cáo chung chính thức bình thường hóa quan hệ Việt – Trung vào ngày 10 tháng 11 năm 1991; thiết lập quan hệ ngoại giao đầy đủ với Hoa Kỳ vào ngày 11 tháng 7 năm 1995; và chính thức gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vào ngày 28 tháng 7 năm 1995.

Thứ tư, chính sách đối ngoại đổi mới đã tạo động lực trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế. Kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng vượt bậc từ 678 triệu USD năm 1986 lên hơn 5,4 tỷ USD vào năm 1995, đạt mức tăng trưởng gần 8 lần. Tổng kim ngạch xuất khẩu toàn giai đoạn 10 năm đạt trên 17 tỷ USD. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tăng bình quân 50% mỗi năm trong giai đoạn 1991 – 1995, đạt tổng vốn đăng ký trên 19 tỷ USD vào cuối năm 1995, trong đó các dự án liên doanh chiếm hơn 65% tổng vốn. Chỉ số lạm phát được ghìm cương ngoạn mục từ 774,7% năm 1986 xuống còn 67,1% năm 1991 và tiếp tục giảm mạnh về mức 12,7% vào năm 1995.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên những thành tựu trên xuất phát từ sự nhạy bén của Đảng trong việc nắm bắt xu thế chuyển dịch từ đối đầu sang đối thoại của các nước lớn và làn sóng toàn cầu hóa kinh tế thế giới. Kết quả này tương đồng với nhận định của học giả quốc tế Carlyle Thayer khi cho rằng ban lãnh đạo Việt Nam đã thực hiện một cuộc sắp xếp lại căn bản cán cân đối ngoại để tự chèo lái con thuyền đất nước qua những biến động dữ dội khi hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu tan rã.

Những dữ liệu kinh tế đối ngoại trong giai đoạn này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua bảng đối chiếu tăng trưởng xuất nhập khẩu 1986 – 1995 và biểu đồ đường thể hiện mối tương quan nghịch đảo giữa tốc độ sụt giảm lạm phát với tỷ lệ tăng trưởng vốn đăng ký FDI. Việc giải tỏa các rào cản chính trị quốc tế chính là điều kiện tiên quyết mở đường cho các dòng vốn phát triển song phương và đa phương quay trở lại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện và hiện đại hóa thể chế đối ngoại kinh tế: Bộ Ngoại giao chủ trì phối hợp với Bộ Công Thương và Bộ Kế hoạch và Đầu tư tiến hành rà soát, đồng bộ hóa các hiệp định thương mại song phương và đa phương. Mục tiêu là nâng cao tỷ trọng đóng góp của kinh tế đối ngoại vào GDP lên mức tối thiểu 35% trong giai đoạn 2026 – 2030, chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn kinh tế xanh và thương mại số quốc tế.

Thứ hai, nâng cấp năng lực nghiên cứu và dự báo chiến lược quan hệ quốc tế: Học viện Ngoại giao cùng các viện nghiên cứu chuyên ngành cần xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa liên ngành về biến động địa chính trị. Thời gian phản ứng và cung cấp báo cáo phân tích tác động chính sách cần được rút ngắn xuống dưới 24 giờ kể từ khi xuất hiện các sự kiện lớn trên thế giới, đảm bảo phục vụ kịp thời công tác ra quyết định của lãnh đạo cấp cao trong giai đoạn 2026 – 2028.

Thứ ba, đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực ngoại giao chất lượng cao: Bộ Ngoại giao phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình bồi dưỡng cán bộ đối ngoại toàn diện về kiến thức luật pháp quốc tế, đàm phán thương mại và kỹ năng ngoại giao đa phương. Chỉ tiêu đặt ra là phấn đấu đạt 100% cán bộ làm công tác đối ngoại trực tiếp đạt chuẩn năng lực quốc tế và nâng tỷ lệ chuyên gia thông thạo từ 2 ngoại ngữ trở lên đạt trên 45% vào năm 2030.

Thứ tư, tăng cường cơ chế phối hợp tác chiến liên ngành quốc phòng – an ninh – đối ngoại: Văn phòng Chính phủ phối hợp cùng Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Bộ Ngoại giao thiết lập quy chế chia sẻ thông tin chiến lược định kỳ hằng tuần. Mục tiêu hướng tới là xử lý hài hòa mối quan hệ giữa hợp tác và đấu tranh, kiên quyết bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo mà vẫn duy trì được môi trường hòa bình, ổn định tuyệt đối cho các hoạt động đầu tư và phát triển kinh tế từ nay đến năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà hoạch định chính sách và cán bộ ngoại giao: Công trình cung cấp cơ sở dữ liệu lịch sử chuẩn xác và các bài học kinh nghiệm thực tiễn về nghệ thuật cân bằng quan hệ với các nước lớn, giúp ích trực tiếp cho việc hoạch định chiến lược đối ngoại độc lập, tự chủ trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị phức tạp hiện nay.

Giảng viên và nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế: Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị cao phục vụ công tác giảng dạy các học phần Lịch sử ngoại giao Việt Nam, Chính sách đối ngoại thời kỳ đổi mới và Lý luận quan hệ quốc tế tại các trường đại học và viện nghiên cứu chuyên ngành.

Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành khoa học xã hội: Tài liệu mang lại hệ thống phương pháp luận chặt chẽ, cách tiếp cận đa chiều và nguồn dẫn chứng phong phú, hỗ trợ đắc lực cho quá trình thực hiện các đề tài khóa luận tốt nghiệp, luận văn thạc sĩ về lịch sử chính trị và ngoại giao.

Doanh nghiệp và chuyên gia tư vấn đầu tư quốc tế: Cung cấp góc nhìn toàn cảnh về tiến trình mở cửa kinh tế và hệ thống chính sách hội nhập của Việt Nam, giúp các nhà quản trị doanh nghiệp xây dựng chiến lược kinh doanh và hợp tác quốc tế phù hợp với định hướng phát triển của đất nước.

Câu hỏi thường gặp

Bước ngoặt lớn nhất trong tư duy đối ngoại Việt Nam giai đoạn 1986 – 1996 là gì? Đó là sự chuyển đổi từ tư duy tập hợp lực lượng dựa trên ý thức hệ sang xác định lợi ích quốc gia – dân tộc là mục tiêu tối thượng. Thể hiện rõ nhất qua Nghị quyết 13 năm 1988, Việt Nam chủ trương khép lại đối đầu, thực hiện cùng tồn tại hòa bình và không coi bất kỳ quốc gia nào là kẻ thù vĩnh viễn.

Vấn đề Campuchia đóng vai trò như thế nào trong việc phá thế bao vây cấm vận? Giải quyết vấn đề Campuchia là điều kiện tiên quyết để bình thường hóa quan hệ với các nước lớn và khu vực. Việc ký Hiệp định Paris tháng 10 năm 1991 đã giải tỏa rào cản chính trị lớn nhất, giúp Việt Nam bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc, cải thiện quan hệ với ASEAN và mở đường dỡ bỏ cấm vận của Mỹ.

Nghị quyết 13 của Bộ Chính trị năm 1988 có ý nghĩa lịch sử như thế nào? Nghị quyết 13 đánh dấu sự điều chỉnh chiến lược toàn diện với tư tưởng chủ đạo là giữ vững hòa bình để phát triển kinh tế. Nghị quyết đã đặt nền móng lý luận cho chủ trương đa dạng hóa, đa phương hóa, giúp Việt Nam chủ động thích ứng khi hệ thống xã hội chủ nghĩa tại Liên Xô và Đông Âu tan rã năm 1991.

Hiệu quả kinh tế đối ngoại của Việt Nam thay đổi ra sao trong 10 năm đầu đổi mới? Kinh tế đối ngoại đạt bước nhảy vọt: kim ngạch xuất khẩu tăng gần 8 lần, từ 678 triệu USD năm 1986 lên hơn 5,4 tỷ USD năm 1995. Thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đạt hơn 19 tỷ USD vốn đăng ký, góp phần hạ lạm phát từ 774,7% xuống 12,7% vào năm 1995.

Những bài học ngoại giao giai đoạn 1986 – 1996 có giá trị ứng dụng thế nào hiện nay? Giai đoạn này để lại bài học sâu sắc về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, kiên định mục tiêu độc lập tự chủ nhưng linh hoạt trong sách lược, và chủ động nắm bắt xu thế quốc tế để xử lý hài hòa quan hệ với các đối tác lớn, bảo đảm môi trường hòa bình phát triển.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện quá trình điều chỉnh đường lối đối ngoại từ tư duy ý thức hệ sang tư duy thực tiễn lấy lợi ích quốc gia – dân tộc làm trọng tâm.
• Làm rõ nghệ thuật ngoại giao linh hoạt giúp đất nước phá vỡ hoàn toàn thế bao vây cô lập thông qua giải quyết dứt điểm vấn đề Campuchia và ký kết Hiệp định Paris 1991.
• Chứng minh tính tất yếu và thành công vượt bậc của quá trình bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc, Hoa Kỳ và chính thức gia nhập ASEAN vào năm 1995.
• Lượng hóa rõ nét tác động tích cực của ngoại giao phục vụ kinh tế, đưa xuất khẩu đạt mốc hơn 5,4 tỷ USD và thu hút trên 19 tỷ USD vốn FDI năm 1995.
• Đúc kết hệ thống bài học kinh nghiệm sâu sắc về xử lý mối quan hệ giữa hợp tác và đấu tranh trong môi trường quốc tế đa cực, đa trung tâm.

Công trình là tài liệu nghiên cứu chuyên sâu, đóng góp cứ liệu khoa học vững chắc cho việc nghiên cứu lịch sử ngoại giao thời kỳ đổi mới. Độc giả quan tâm đến tiến trình hội nhập quốc tế và nghệ thuật ngoại giao Việt Nam hãy tham khảo ngay toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác sâu hơn những phân tích chiến lược giá trị cho công tác nghiên cứu và hoạch định chính sách trong giai đoạn phát triển mới 2026 – 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUÁ TRÌNH ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1986 - 1996 1. TÌNH HÌNH QUỐC TẾ VÀ KHU VỰC Sau đại thắng mùa xuân 1975, nước ta bước vào công cuộc khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh quốc tế có nhiều thuận lợi. Trước hết, do tác động của thắng lợi cách mạng Việt Nam, phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới được thúc đẩy mạnh, nhiều dân tộc thuộc địa hoặc lệ thuộc giành được độc lập. Thêm vào đó, chủ nghĩa tư bản đang trong giai đoạn suy thoái kinh tế không đủ sức lũng đoạn thế giới.

Đây là cơ hội để các dân tộc bị áp bức đứng lên giành quyền làm chủ đất nước mình. Trong bối cảnh đó, Việt Nam là một dân tộc đã đánh thắng Mỹ nên nhiều nước có cảm tình và sẵn sàng giúp đỡ Việt Nam tái thiết đất nước. Tuy nhiên, từ cuối những năm 70 của thế kỷ XX trở đi, hệ thống xã hội chủ nghĩa bắt đầu lâm vào tình trạng khủng hoảng, nội bộ các nước nảy sinh nhiều mâu thuẫn bất đồng. Lúc này, các nước tư bản chủ nghĩa nhờ áp dụng được các thành tựu khoa học - công nghệ nên đã phục hồi và phát triển nhanh chóng.

Hai sự kiện này diễn ra đồng thời làm khoảng cách phát triển giữa hai hệ thống xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa càng ngày càng xa. Mỹ tiếp tục phát động chạy đua vũ trang gây căng thẳng với Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa; thực hiện "diễn biến hoà bình" chống phá các nước xã hội chủ nghĩa và phong trào cách mạng thế giới. Đối với Việt Nam, Mỹ thực hiện chính sách bao vây, cấm vận, cô lập ta trên trường quốc tế. Đồng thời, Mỹ tăng cường kích động lôi kéo người Việt Nam di tản nhằm làm mất an ninh chính trị, trật tự xã hội dẫn đến làm suy yếu sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1996 Trong khi đó, ở nước láng giềng Campuchia, Khơme Đỏ sau khi giành được chính quyền đã thi hành chính sách diệt chủng ở trong nước và thực hiện một chính sách đối ngoại thù địch với Việt Nam. Việc Việt Nam đưa quân sang Campuchia làm nghĩa vụ quốc tế là lý do để Mỹ và các thế lực thù địch lợi dụng xuyên tạc nhằm cô lập, bao vây cấm vận nước ta. Trung Quốc tiến hành chiến tranh chống Việt Nam trên toàn tuyến biên giới 6 tỉnh phía Bắc, sau đó là cuộc chiến tranh phá hoại nhiều mặt, cùng các nước ASEAN cô lập, công kích ta về chính trị, bao vây cấm vận về kinh tế, đẩy Việt Nam vào tình thế vô cùng khó khăn. Bước vào đầu những năm 80 của thế kỉ XX, trên thế giới có những thay đổi to lớn tác động sâu sắc đến các mối quan hệ quốc tế nói chung và quan hệ giữa các quốc gia nói riêng.

Đó là: Cuộc chiến tranh lạnh kéo dài gần 40 năm kể từ năm 1947[29, tr. 72] giữa Liên Xô và Mỹ đã đi vào giai đoạn kết thúc. Quan hệ quốc tế từ chỗ là sự đối đầu quyết liệt giữa hai hệ thống kinh tế - chính trị - xã hội đối lập đã chuyển sang thời kì đối thoại nhằm giảm chạy đua vũ trang, giải trừ quân bị, đi vào giải quyết thực chất các vấn đề nóng bỏng trong quan hệ quốc tế và tập trung tiềm lực cho việc phát triển kinh tế. Quá trình chuyển dịch từ đối đầu sang đối thoại trong quan hệ quốc tế và giữa các quốc gia có chế độ chính trị - xã hội khác nhau thực tế được bắt đầu từ cuối những năm 1960, đầu những năm 1970[39, tr.

45] lại càng trở thành yêu cầu cấp bách trong chiến lược của các nước, đặc biệt là các nước lớn vào giữa những năm 1980; và “điều không ngạc nhiên là những thay đổi mạnh mẽ trong chính sách đối ngoại của Liên Xô đối với bạn bè, sự hoà dịu ngày càng tăng giữa Oasingtơn và Bắc Kinh. đã tạo ra một môi trường hoàn toàn mới”[44, tr. Từ chỗ là những quốc gia có sức mạnh vượt trội trong hai hệ thống xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa, nhưng do hậu quả của cuộc chạy đua vũ 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1996 trang lâu dài và tốn kém, cả Mỹ và Liên Xô ở mức độ khác nhau, đều lâm vào cuộc khủng hoảng trầm trọng cả về kinh tế lẫn chính trị, đánh mất dần hoặc suy giảm vai trò chi phối trong từng hệ thống và trong quan hệ quốc tế. Nước Mỹ từ chỗ chiếm hơn 50% nền kinh tế thế giới vào năm 1945, đến năm 1993 chỉ còn chiếm 21% của nền kinh tế thế giới.

Riêng ngân sách quân sự của Mỹ từ năm 1980 đến 1986 đã tăng đến 50%[19, tr. Trong khi đó hai nền kinh tế Đức và Nhật Bản cộng lại cùng thời điểm năm 1993 đã chiếm đến 26% nền kinh tế thế giới[39, tr. Đối với Liên Xô, với một ngân sách quốc phòng chiếm tới 18% tổng thu nhập quốc dân[45, tr. 358] đã khiến cho nền kinh tế Liên Xô hoạt động không thể bình thường được, nó làm cho các chương trình xã hội quy mô lớn không thể tiến hành và là một trong những nguyên nhân dẫn đến cuộc khủng hoảng toàn diện trong xã hội Liên Xô.

Cho đến năm 1985, trong sự so sánh với Mỹ, tổng giá trị sản phẩm của Liên Xô chỉ bằng 40%, thu nhập quốc dân bằng 50%, năng suất lao động công nghiệp bằng 55%, năng suất lao động nông nghiệp chỉ bằng 20 - 25%[42, tr. Những số liệu kinh tế đó cho thấy sau một thời kì dài chạy đua vũ trang giữa Mỹ và Liên Xô đã làm cho sức cạnh tranh của hai nước này trong nền kinh tế thế giới giảm sút nghiêm trọng. Điều đó làm cho hai nước phải đi vào tìm kiếm các giải pháp nhằm giảm chạy đua vũ trang, giảm chi phí quốc phòng, tập trung cho phát triển và cải cách nền kinh tế. Việc các nước điều chỉnh chính sách tập trung cho phát triển kinh tế, giảm chạy đua vũ trang đã làm xuất hiện xu thế chuyển dịch từ đối đầu sang đối thoại trong quan hệ quốc tế.

Quá trình chuyển dịch từ đối đầu sang đối thoại thời kì này thể hiện trước hết ở việc hai nước lớn Liên Xô và Mỹ giảm chạy đua vũ trang, đi vào đàm phán tiến tới kí kết các hiệp ước cắt giảm vũ khí tiến công chiến lược của hai bên. Sau khi đưa cuộc chạy đua vũ trang giữa Mỹ và Liên Xô lên 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1996 đến đỉnh cao trong nhiệm kì cầm quyền đầu tiên, bước vào nhiệm kì thứ hai, Tổng thống Mỹ R. Rigân bắt đầu tìm kiếm các kênh đối thoại khác nhau với Liên Xô để tiến tới các thoả thuận nhằm kiểm soát vũ khí chiến lược. Đồng thời trong giai đoạn này, ở Liên Xô cũng diễn ra những thay đổi quan trọng trong bộ máy lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước Xôviết.

Cuộc khủng hoảng về người lãnh đạo ở Liên Xô chấm dứt với sự lên nắm quyền của Tổng bí thư Goócbachốp tháng 3 năm 1985, sau khi Tổng bí thư Chécnencô qua đời. Tuy nhiên lúc này, Liên Xô “tuy đã tiến những bước dài đáng kể trong sản xuất quân sự và vũ trụ và trong các ngành công nghiệp thép, bê tông, than và dầu lửa nhưng nó thực sự không có khả năng mang lại những hứa hẹn vật chất của cuộc cách mạng cho người dân Liên Xô”[41, tr. Thất bại trong sản xuất nông nghiệp, hàng tiêu dùng và các sản phẩm công nghệ cao đã đẩy nền kinh tế Liên Xô tụt hậu xa so với các nước phương Tây chủ chốt. Thậm chí trong nhiều lĩnh vực, Liên Xô còn tụt hậu so với các nước và vùng lãnh thổ như Hàn Quốc, Đài Loan.

trong việc ứng dụng khoa học công nghệ, sử dụng các nguồn tài nguyên có hiệu qủa vào sản xuất kinh tế. Cuộc khủng hoảng trầm trọng trong xã hội Liên Xô là tiền đề quyết định cho công cuộc cải tổ ở Liên Xô. Trong lĩnh vực đối ngoại, mục tiêu của Liên Xô là tìm cách chấm dứt sự đối đầu với Mỹ trong cuộc chạy đua vũ trang. Ngay sau khi Goócbachốp lên làm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô và Rigân trúng cử Tổng thống nhiệm kì hai ở Mỹ, hai nước này đã tiến hành những bước đi tạo cơ sở cho các cuộc gặp cấp cao Xô - Mỹ nhằm chấm dứt sự đối đầu giữa hai nước.

Sự kiện chính yếu trong quan hệ Xô - Mỹ năm 1985 là cuộc gặp cấp cao giữa nguyên thủ hai nước tại Giơnevơ tháng 11 năm 1985. Cuộc gặp cấp cao này đã tạo tiền đề để chuyển từ trạng thái căng thẳng nguy hiểm sang tìm kiếm xây dựng các con đường bình thường hoá quan hệ giữa hai nước và lành mạnh hoá tình hình quốc tế nói 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. “Xét theo nghĩa rộng thì cuộc gặp Goócbachốp - Rigân đã kẻ một đường vạch ngang chấm dứt một khoảng thời gian nhất định, khi mà Oasingtơn trên thực tế đã bác bỏ sự đối thoại nghiêm túc với chúng ta, coi trọng sử dụng các mưu đồ gây sức ép thô bạo đối với Liên Xô hơn là đối thoại”[1, tr. Tiếp theo đó là cuộc gặp cấp cao Xô - Mỹ ở Râygiavích (Aixơlen) tháng 11 năm 1986 đưa đến kết quả là Liên Xô và Mỹ đạt được thoả thuận cắt giảm 50% vũ khí chiến lược trong vòng 5 năm, huỷ bỏ toàn bộ tên lửa tầm trung ở châu Âu, Hoa Kì đồng ý hoãn triển khai chương trình Sáng kiến phòng thủ chiến lược (SDI) cho đến năm 1991.

Và đến tháng 12 năm 1989, “sự xích lại gần nhau (giữa Liên Xô và Mỹ - TG)) đã được đánh dấu bằng cuộc gặp gỡ ở Malta giữa Tổng thống George Bush và Mikhail Gorbachev”[19, tr. 662] đưa đến “Gorbachev tuyên bố “chiến tranh lạnh” đã kết thúc, còn Bush nói đến “thời đại mới”[19, tr. 662] trong quan hệ quốc tế. Tính từ năm 1985 đến 1990, giữa Liên Xô và Mỹ đã có tới bảy cuộc gặp cấp cao đánh dấu việc hai nước này đi đến chấm dứt đối đầu và cùng nhau giải quyết thực chất những vấn đề gay cấn hàng đầu trong quan hệ quốc tế.

Xu thế chuyển dịch từ đối đầu sang đối thoại trong quan hệ quốc tế còn thể hiện qua việc các nước lớn điều chỉnh chiến lược, phối hợp với nhau trong việc giải quyết các vấn đề nóng bỏng trên thế giới.