Luận văn thạc sĩ về phát triển tài chính và quy mô kinh tế ngầm tại các quốc gia Đông Nam Á

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu phát triển tài chính và quy mô kinh tế ngầm ở các quốc gia đông nam á, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Phạm Thị Kim Huệ
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Phát Triển Tài Chính Và Kinh Tế Ngầm Ở Các Quốc Gia Đông Nam Á
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đóng góp và tính mới của đề tài
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa của đề tài
• 1.7. Bố cục đề tài
• 2. CHƯƠNG II: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các bằng chứng thực nghiệm về phát triển tài chính và kinh tế ngầm
• 2.1.1. Phát triển tài chính
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về kinh tế ngầm và tài chính không chính thức

Kinh tế ngầm, hay còn gọi là kinh tế ngầm, là một phần quan trọng trong bức tranh kinh tế của các quốc gia Đông Nam Á. Nó bao gồm các hoạt động sản xuất và kinh doanh không được đăng ký hoặc bất hợp pháp. Theo nghiên cứu của Schneider và Enste (2000), tỷ lệ kinh tế ngầm ở các quốc gia đang phát triển có thể lên đến 75% sản phẩm quốc gia. Điều này cho thấy sự tồn tại của tài chính không chính thức có thể ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của nền kinh tế. Các hoạt động này không chỉ gây khó khăn cho việc quản lý nhà nước mà còn làm giảm khả năng thu thuế, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển của tài chính vi mô và doanh nghiệp nhỏ. Sự phát triển của tài chính có thể tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp nhỏ tiếp cận nguồn vốn, từ đó giảm thiểu quy mô của kinh tế ngầm.

II. Mối quan hệ giữa phát triển tài chính và kinh tế ngầm

Mối quan hệ giữa phát triển tài chính và kinh tế ngầm là một chủ đề được nghiên cứu sâu sắc. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng sự phát triển của tài chính có thể làm giảm quy mô của kinh tế ngầm. Cụ thể, khi tài chính phát triển, các doanh nghiệp có thể dễ dàng tiếp cận nguồn vốn hợp pháp, từ đó giảm thiểu các hoạt động kinh tế không chính thức. Ngược lại, sự tồn tại của kinh tế ngầm có thể cản trở sự phát triển của tài chính. Theo Gobbi và Zizza (2007), khi kinh tế ngầm chiếm tỷ lệ cao, nó có thể dẫn đến việc giảm cầu cho vay trong khu vực chính thức, làm biến dạng cấu trúc thị trường tài chính. Điều này cho thấy rằng mối quan hệ giữa hai yếu tố này là hai chiều và cần được xem xét một cách đồng bộ.

III. Chính sách tài chính và quản lý kinh tế ngầm

Chính sách tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý kinh tế ngầm. Các chính sách này không chỉ giúp tăng cường khả năng thu thuế mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển của tài chính bền vững. Việc áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả có thể giúp giảm thiểu các hoạt động kinh tế không chính thức. Theo nghiên cứu của Elgin và Uras (2013), sự phát triển của tài chính có thể làm giảm tỷ lệ kinh tế ngầm, từ đó tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh hơn. Các chính sách cần được thiết kế để khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào nền kinh tế chính thức, đồng thời cung cấp các công cụ tài chính phù hợp cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

IV. Tác động của kinh tế ngầm đến phát triển kinh tế

Sự tồn tại của kinh tế ngầm có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sự phát triển kinh tế. Theo nghiên cứu của Dabla-Norris và cộng sự (2008), kinh tế ngầm không chỉ làm giảm khả năng thu thuế mà còn làm suy yếu khả năng cung cấp hàng hóa công cộng. Điều này dẫn đến việc chính phủ không thể đầu tư vào các lĩnh vực quan trọng như cơ sở hạ tầng và giáo dục. Hơn nữa, sự cạnh tranh không công bằng từ kinh tế ngầm có thể làm giảm động lực cho các doanh nghiệp hoạt động hợp pháp, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Việc hiểu rõ tác động của kinh tế ngầm đến phát triển kinh tế là rất cần thiết để xây dựng các chính sách hiệu quả.

V. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa phát triển tài chính và kinh tế ngầm ở Đông Nam Á cho thấy rằng hai yếu tố này có mối liên hệ chặt chẽ và tác động lẫn nhau. Để giảm thiểu quy mô của kinh tế ngầm, các quốc gia cần tập trung vào việc phát triển tài chính một cách bền vững. Các chính sách tài chính cần được thiết kế để khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp vào nền kinh tế chính thức, đồng thời tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi. Việc áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả có thể giúp giảm thiểu các hoạt động kinh tế không chính thức, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế ngầm chiếm tỷ trọng đáng kể trong nền kinh tế các quốc gia đang phát triển Đông Nam Á, với quy mô có thể lên đến 75% GDP theo ước tính của các nghiên cứu trước đây. Sự phát triển tài chính được xem là một trong những nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến quy mô kinh tế ngầm, đồng thời kinh tế ngầm cũng có thể tác động ngược lại đến sự phát triển của khu vực tài chính. Luận văn tập trung phân tích mối quan hệ động giữa phát triển tài chính và quy mô kinh tế ngầm tại 6 quốc gia Đông Nam Á trong giai đoạn 1997-2014. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ liệu phát triển tài chính có làm giảm quy mô kinh tế ngầm hay không, và ngược lại, kinh tế ngầm có cản trở sự phát triển tài chính hay không. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quốc gia đang phát triển trong khu vực Đông Nam Á, với dữ liệu vĩ mô được thu thập từ các nguồn uy tín như Ngân hàng Thế giới và các nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế ngầm. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách trong việc kiểm soát kinh tế ngầm và thúc đẩy phát triển tài chính bền vững, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý kinh tế vĩ mô và tăng trưởng kinh tế khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết phát triển tài chính và lý thuyết kinh tế ngầm. Lý thuyết phát triển tài chính nhấn mạnh vai trò của hệ thống tài chính trong việc cung cấp vốn, giám sát doanh nghiệp, đa dạng hóa rủi ro và thúc đẩy đổi mới công nghệ, qua đó hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững. Lý thuyết kinh tế ngầm định nghĩa các hoạt động kinh tế không được đăng ký hoặc bất hợp pháp, gây ra thất thu thuế và làm méo mó số liệu kinh tế chính thức. Mô hình MIMIC (Multiple Indicators and Multiple Causes) được sử dụng để ước lượng quy mô kinh tế ngầm dựa trên các chỉ số quan sát được như thuế suất, tự do lao động và tự do kinh doanh. Ngoài ra, mô hình PVAR (Panel Vector AutoRegression) được áp dụng để phân tích mối quan hệ động giữa phát triển tài chính và kinh tế ngầm, cho phép kiểm soát tính nội sinh và đo lường tác động qua lại theo thời gian. Các khái niệm chính bao gồm: quy mô kinh tế ngầm (shadow economy), phát triển tài chính (đo lường qua cung tiền M2/GDP, tín dụng tư nhân và tín dụng tài chính), và phát triển kinh tế (logarit GDP bình quân đầu người).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng trên dữ liệu bảng thu thập từ 6 quốc gia Đông Nam Á giai đoạn 1997-2014, gồm Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam. Dữ liệu về kinh tế ngầm được ước lượng bằng mô hình MIMIC dựa trên nghiên cứu của Võ Hồng Đức (2014). Các biến phát triển tài chính được đo lường qua ba chỉ số: cung tiền M2/GDP, tín dụng tư nhân trên GDP và tín dụng tài chính trên GDP. Biến kiểm soát là logarit GDP bình quân đầu người và chất lượng thể chế được đo bằng chỉ số luật pháp từ International Country Risk Guide. Phương pháp phân tích chính là mô hình PVAR với độ trễ 1, được lựa chọn nhằm đảm bảo tính ổn định và hiệu quả của mô hình. Kiểm định tính dừng của các biến được thực hiện bằng kiểm định Fisher dựa trên phương pháp Fuller, với kết quả cho thấy các biến đều dừng sau khi lấy sai phân bậc nhất. Phân tích hàm phản ứng xung và phân rã phương sai được sử dụng để đánh giá tác động động của các cú sốc lên các biến trong hệ thống. Việc sử dụng nhiều thứ tự sắp xếp biến trong phân tích Cholesky giúp kiểm tra độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của phát triển tài chính lên kinh tế ngầm: Sau một cú sốc tăng cung tiền M2/GDP, quy mô kinh tế ngầm tăng đột biến ngay lập tức nhưng giảm dần và ổn định từ năm thứ 5 trở đi. Khi sử dụng các biến tín dụng tư nhân và tín dụng tài chính, cú sốc làm giảm mạnh quy mô kinh tế ngầm ngay trong năm đầu tiên, sau đó quy mô này tăng nhẹ và ổn định từ năm thứ 5.
2. Tác động ngược của kinh tế ngầm lên phát triển tài chính: Có bằng chứng cho thấy cú sốc tăng quy mô kinh tế ngầm làm cản trở sự phát triển của tín dụng tư nhân và tín dụng tài chính sau năm đầu tiên, với hiệu ứng giảm dần theo thời gian.
3. Mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và kinh tế ngầm: Phát triển kinh tế (log GDP bình quân đầu người) có tác động giảm nhẹ đến quy mô kinh tế ngầm, tuy nhiên mối quan hệ này không đáng kể về mặt thống kê.
4. Tính ổn định của mô hình: Các biến trong mô hình PVAR đều đạt tính ổn định sau khi lấy sai phân bậc nhất, đảm bảo độ tin cậy của kết quả phân tích.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy phát triển tài chính có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và giảm quy mô kinh tế ngầm, phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho rằng hệ thống tài chính phát triển giúp tăng chi phí cơ hội cho hoạt động kinh tế ngầm thông qua việc nâng cao khả năng giám sát và giảm rào cản tiếp cận vốn. Hiện tượng tăng đột biến quy mô kinh tế ngầm ngay sau cú sốc cung tiền M2/GDP có thể phản ánh sự phản ứng tức thời của các chủ thể kinh tế ngầm trước sự thay đổi về nguồn vốn, nhưng sự giảm dần sau đó cho thấy hiệu quả của các chính sách tài chính trong dài hạn. Mối quan hệ ngược chiều khi kinh tế ngầm cản trở phát triển tài chính cũng được giải thích bởi các rào cản tín dụng và chi phí cao hơn đối với các doanh nghiệp trong khu vực chính thức khi kinh tế ngầm mở rộng. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này tương đồng với các phát hiện của Berdiev và Saunoris (2016) và Gobbi và Zizza (2007). Việc mô hình PVAR cho phép phân tích động theo thời gian giúp nắm bắt được sự điều chỉnh và ổn định của các biến, điều mà các mô hình hồi quy tĩnh không thể hiện rõ. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hàm phản ứng xung để minh họa sự biến động của quy mô kinh tế ngầm và phát triển tài chính theo thời gian sau các cú sốc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phát triển hệ thống tài chính chính thức: Các cơ quan quản lý cần thúc đẩy mở rộng tín dụng tư nhân và tín dụng tài chính với mục tiêu giảm tỷ lệ kinh tế ngầm, ưu tiên trong vòng 3-5 năm tới.
2. Cải thiện chất lượng thể chế và pháp luật: Nâng cao hiệu quả quản lý, minh bạch và thực thi pháp luật nhằm giảm chi phí cơ hội cho hoạt động kinh tế ngầm, được thực hiện bởi các cơ quan nhà nước trong 2-4 năm tới.
3. Xây dựng chính sách thuế hợp lý và đơn giản hóa thủ tục hành chính: Giảm gánh nặng thuế và thủ tục để khuyến khích doanh nghiệp chuyển từ khu vực ngầm sang chính thức, với lộ trình 1-3 năm.
4. Tăng cường giám sát và kiểm soát hoạt động kinh tế ngầm: Sử dụng công nghệ thông tin và dữ liệu lớn để phát hiện và xử lý các hành vi trốn thuế, gian lận thương mại, do cơ quan thuế và các lực lượng chức năng thực hiện liên tục.
5. Thúc đẩy giáo dục tài chính và nâng cao nhận thức xã hội: Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền nhằm nâng cao hiểu biết về lợi ích của hoạt động kinh tế chính thức, giảm sự e ngại và tâm lý né tránh thuế trong cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách tài chính và thuế nhằm kiểm soát kinh tế ngầm và thúc đẩy phát triển tài chính bền vững.
2. Các tổ chức tài chính và ngân hàng: Áp dụng các phân tích về tác động của phát triển tài chính đến kinh tế ngầm để thiết kế sản phẩm tín dụng phù hợp, giảm rủi ro tín dụng và mở rộng thị trường.
3. Các nhà nghiên cứu và học giả kinh tế: Tham khảo phương pháp PVAR và mô hình MIMIC trong nghiên cứu về kinh tế ngầm và phát triển tài chính, đồng thời phát triển các nghiên cứu tiếp theo.
4. Doanh nghiệp và hiệp hội doanh nghiệp: Hiểu rõ tác động của kinh tế ngầm và phát triển tài chính đến môi trường kinh doanh, từ đó điều chỉnh chiến lược hoạt động và tuân thủ pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Phát triển tài chính ảnh hưởng thế nào đến kinh tế ngầm?
   Phát triển tài chính làm tăng chi phí cơ hội cho hoạt động kinh tế ngầm, giúp giảm quy mô kinh tế ngầm thông qua việc nâng cao khả năng tiếp cận vốn và giám sát doanh nghiệp. Ví dụ, tín dụng tư nhân tăng giúp doanh nghiệp chính thức dễ dàng vay vốn hơn, giảm nhu cầu hoạt động ngầm.

2. Kinh tế ngầm có tác động ngược lại đến phát triển tài chính không?
   Có, kinh tế ngầm mở rộng làm tăng rào cản tín dụng, khiến các tổ chức tài chính khó kiểm soát và đánh giá rủi ro, từ đó cản trở sự phát triển của tín dụng chính thức.

3. Tại sao mô hình PVAR được sử dụng trong nghiên cứu này?
   Mô hình PVAR cho phép phân tích mối quan hệ động giữa các biến kinh tế, kiểm soát tính nội sinh và đo lường tác động qua lại theo thời gian, giúp hiểu rõ hơn về sự điều chỉnh và ổn định của các biến.

4. Quy mô kinh tế ngầm được đo lường như thế nào?
   Quy mô kinh tế ngầm được ước lượng bằng mô hình MIMIC dựa trên các chỉ số quan sát được như thuế suất, tự do lao động và tự do kinh doanh, giúp ước tính phần trăm kinh tế ngầm trong GDP.

5. Các quốc gia Đông Nam Á có đặc điểm gì trong nghiên cứu này?
   Các quốc gia Đông Nam Á được chọn vì có mức độ phát triển tài chính và quy mô kinh tế ngầm tương đối đồng nhất, giúp tránh sai lệch do đặc điểm kinh tế khác biệt, đồng thời có tỷ lệ kinh tế ngầm cao, tạo điều kiện nghiên cứu mối quan hệ hai chiều.

Kết luận

• Phát triển tài chính có tác động giảm quy mô kinh tế ngầm trong các quốc gia Đông Nam Á giai đoạn 1997-2014.
• Kinh tế ngầm mở rộng cản trở sự phát triển của khu vực tài chính, đặc biệt là tín dụng tư nhân và tín dụng tài chính.
• Mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và kinh tế ngầm không đáng kể, nhưng phát triển kinh tế hỗ trợ phát triển tài chính.
• Mô hình PVAR cho phép phân tích mối quan hệ động và kiểm soát tính nội sinh giữa các biến, đảm bảo kết quả tin cậy.
• Các nhà hoạch định chính sách cần tập trung vào phát triển tài chính, cải thiện thể chế và kiểm soát kinh tế ngầm để thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Tiếp theo, nghiên cứu có thể mở rộng phạm vi dữ liệu và áp dụng các phương pháp đo lường mới để nâng cao độ chính xác. Khuyến khích các nhà quản lý và học giả sử dụng kết quả này để phát triển các chính sách và nghiên cứu sâu hơn về kinh tế ngầm và tài chính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu đề tài. Chương 2: Tổng quan các nghiên cứu trước đây. Chương 3: Các phương pháp nghiên cứu sử dụng để nghiên cứu. Chương 4: Kết quả thực nghiệm.

Chương 5: Kết luận. 123doc 7 CHƢƠNG II: TỔNG QUAN NGHI N C U Trong chương này, tác giả tổng hợp các lý thuyết nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa phát triển tài chính và kinh tế ngầm để làm rõ các cơ chế tác động. Tiếp theo, tác giả tổng hợp các bằng chứng thực nghiệm về các nghiên cứu trước đã nghiên cứu mối quan hệ này. Tuy nhiên mối quan hệ này tương đối mới trong nghiên cứu thực nghiệm do đo lường phát triển tài chính và đặc biệt kinh tế ngầm mới đây mới được chú trọng và có phương pháp ước tính.

Ở khía cạnh bài nghiên cứu, tác giả cố gắng tổng hợp đầy đủ các nghiên cứu thảo luận trực tiếp về mối quan hệ phát triển tài chính làm giảm kinh tế ngầm và sự tăng lên tỷ lệ kinh tế ngầm cản trở sự phát triển tài chính.1 Các bằng chứng thực nghiệm về phát triển tài chính và kinh tế ngầm 2.1 Phát triển tài chính Phát triển tài chính là một nhập lượng quan trọng cho mục tiêu chung phát triển của mỗi quốc gia. Định nghĩa phát triển kinh tế như là một quá trình tổng hợp mà bao gồm những cải thiện trong tất cả mọi lĩnh vực của xã hội và phúc lợi của toàn bộ dân số được duy trì để giảm thiểu sự nghèo đói cùng cực và sự tước đoạt kinh tế đối vớ mộti bộ phận nào đó trong xã hội. Khái niệm tăng trưởng kinh tế được định nghĩa là tốc độ tăng trưởng của tổng sản lượng kinh tế, bao gồm cả sự đóng góp của việc tìch lũy vốn trong sản lượng này. Tăng trưởng vẫn là một điều kiện cần nhưng chưa đủ của phát triển kinh tế.

Trong số các nhập lượng thì quan trọng nhất cho phát triển kinh tế là các nguồn lực tài chính và khả năng tiếp cận đến những nguồn lực này trong tất cả các lĩnh vực của hoạt động kinh tế. Việc cung cấp vốn cho các mục tiêu phát triển khác nhau không chắc là khả thi, nếu sự phân bổ nguồn lực hoàn toàn để cho thị trường tài chính tự thực hiện. 123doc 8 Chính phủ cần can thiệp trong thiết kế chính sách và phát triển tài chính thì mới đạt mục tiêu phát triển nền kinh tế. Vai trò của các thể chế tài chính và chính sách của chúng trong việc quản trị phát triển kinh tế được đề cập trong Stiglitz (2000, trang 1085), cho thấy việc thiết kế chính sách và thể chế tài chính đóng vai trò quan trọng tới khía cạnh tăng trưởng kinh tế.

Thị trường tài chình là khu vực trung gian trong nền kinh tế, góp phần vào quá trính tìch lũy vốn và đổi mới công nghệ, có mối quan hệ chặt chẽ với tăng trưởng kinh tế. Các lý thuyết nhấn mạnh rằng sự phát triển hệ thống tài chình là một yếu tố quan trọng trong nền kinh tế trong dài hạn, hệ thống tài chình phát triển và tiến bộ có thể tạo thuận lợi cho tăng trưởng kinh tế thông qua nhiều kênh. Theo Drake, 1980; Fritz, 1984; Garcia & Liu, 1999; Levine, 2005 những kênh này bao gồm: (i) Cung cấp thông tin về các khoản đầu tư khả thi, để điều hòa vốn có hiệu quả; (ii) Giám sát các doanh nghiệp và quản trị doanh nghiệp nhà nước; (iii) Đa dạng hóa rủi ro; (iv) Huy động và tổng hợp tiết kiệm; (v) Thuận tiện hóa sự trao đổi hàng hoá dịch vụ; và chuyển giao công nghệ. Ngành tài chình phục vụ nhiều chức năng quan trọng của nền kinh tế, khi các quốc gia có mức độ phát triển tài chình thấp, sẽ đối diện với các vấn đề về thiếu vốn vay, thiếu tình cạnh tranh, với bất công về tài chình ở mức độ cao và khả năng hạn chế thu thập thông tin để cho vay của người cho vay, Bose và cộng sự.

123doc 9 Love và Zicchino (2006) khi nghiên cứu về phát triển tài chính cho rằng kinh nghiệm của các doanh nghiệp về các giới hạn tài chính là chỉ tiêu phân biệt mức độ phát triển tài chính quốc gia có mức phát triển tài chính thấp so với các quốc gia có mức độ phát triển tài chính cao. Các quốc gia có phát triển tài chình cao là nơi có các doanh nghiệp có kinh nghiệm cao hơn về các giới hạn tài chính của doanh nghiệp cũng như các sản phẩm thị trường tài chính.2 Kinh tế ngầm Trong nghiên cứu của Lê Đăng Doanh và Nguyễn Minh Tú (1997) về “Khu vực kinh tế phi chính quy: một số kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam trong quá trình chuyển đổi kinh tế”, tổng hợp định nghĩa kinh tế ngầm từ các quan niệm của các quốc gia như Cộng hòa Liên Bang Đức, Liên minh châu âu EU, của tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) và của ngân hàng thế giới. Tất cả khái niệm chung quy là phản ánh các hoạt động kinh tế ở một khu vực trái với khu vực kinh tế chính thống và khu vực này rất quan trọng trong kinh tế quốc dân. Là các hoạt động kinh tế trốn thoát khỏi mạng lưới thống kê và không định lượng được (Liên minh châu Âu EU), hoạt động mà sản xuất hàng hóa dịch vụ hợp pháp mà không khai báo hoặc sản xuất hàng hóa dịch vụ bất hợp pháp và thu nhập vô hình (OECD).

Có nhiều nghiên cứu về sự tồn tại của kinh tế ngầm như Carter, Kaufmann D, Kaliberda và nhiều tác giả khác. Có thể chia các nghiên cứu này thành hai nhóm lớn: các nghiên cứu về kinh tế ngầm tại các nước phát triển và các nghiên cứu tại các nước đang và kém phát triển. Điểm khác biệt cơ bản trong cách tiếp cận của hai nhóm này xuất phát từ bản chất khác nhau của các hoạt động ngầm. Với các nước phát triển, khu vực kinh tế ngầm được xem như là một phần còn bỏ sót, cần tính thêm của nền kinh tế quốc dân.

Còn đối với các nước đang và chưa phát triển, khu vực này được xem như là một bộ phân không thể thiếu, không thể tách rời của nền kinh tế quốc dân. Đây cũng là 123doc 10 lý do tác giả lựa chọn các quốc gia đang phát triển để phân tích nhằm tránh các sai lầm về bản chất của kinh tế ngầm trong các mức phát triển quốc gia khác nhau. Ảnh hưởng tiêu cực của kinh tế ngầm đối với nền kinh tế đó là: không tình thuế ảnh hưởng đến nguồn thu chính phủ, không tính vào GDP ảnh hưởng đến số liệu thống kê, ngoài ra đây là nơi diễn ra các hoạt động bất hợp pháp ảnh hưởng đến kinh tế, văn hóa, xã hội quốc gia do nhà nước không kiểm soát được. Kinh tế ngầm không cung cấp thông tin đầy đủ và chình xác để hoạch định các chình sách vĩ mô hợp lý, hiệu lực của các chính sách, hiệu lực quản lý nhà nước, hiệu lực luật pháp cũng hết sức hạn chế, thậm chí bị chệch hướng, vô hiệu hóa.

Kinh tế ngầm cũng làm cho doanh nghiệp và các sản phẩm của chúng giảm năng lực cạnh tranh ở cả tầm quốc gia, khó có thể hội nhập được với các hoạt động thương mại quốc tế để tận dụng hết được các cơ hội có được nhờ hội nhập, và dễ bị ra khỏi vòng vận động của kinh tế quốc tế, trở thành ngoại vi của hợp tác phát triển. Một nền kinh tế như vậy có nguy cơ đẩy một quốc gia càng tụt hậu về kinh tế so với các quốc gia khác, kể cả trong khu vực. Kinh tế ngầm còn tạo ra môi trường kinh doanh không bính đẳng, không đáng tin cậy, bất lợi cho người kinh doanh trung thực, bất lợi cho khu vực chính quy. Tạo nên những yếu tố bất ổn, không lường được rủi ro khi quyết định đầu tư.

Kinh tế ngầm còn không khuyến khích và thúc đẩy tính sáng tạo, không khuyến khìch đầu tư dài hạn, quy mô lớn hoặc đầu tư phát triển nguồn nhân lực. Kinh tế ngầm còn hạn chế cơ hội và quy mô kinh doanh do mối quan hệ góp vốn chủ yếu dựa trên quan hệ gia đính, họ hàng thân quen, không phát huy được ưu thế quy mô. Tạo ra dư địa lớn cho công chức nhà nước sách nhiễu, đòi hối lộ và lạm dụng quyền lực phục vụ ý đồ lợi ìch các nhân. Người làm việc ở khu vực kinh tế ngầm không được bảo hiểm an sinh xã hội đầy đủ khác.

Tuy nhiên có đến hàng triệu người trên thế giới sống nhờ vào những công việc lặt vặt mà các nhà Kinh tế học vẫn thường xếp vào dạng Kinh tế ngầm, hay còn gọi là phi chính thức. Tại nhiều nước đang phát triển, khu vực ngầm nay đang phát triển mạnh. Tại Chợ Giời ở Hà Nội hay ở chỗ 123doc 11 nào đó, chỉ cần bày ra vài sản phẩm hoặc dịch vụ sửa chữa nào đó là có thể kiếm sống qua ngày. Hinh ảnh này rất phổ biến ở nhiều địa phương của Việt Nam.

Nếu tính theo tiêu chuẩn chung, những người buôn bán lặt vặt này có thu nhập rất bè nhưng nếu không có nó, họ sẽ chẳng có cái gì cả. Khu vực Kinh tế ngầm sẽ thu nhận nhiều người và giúp họ có nguồn thu nhập. Kinh tế ngầm cho phép một Quốc gia tồn tại trong giai đoạn kinh tế suy thoái. Diện mạo kinh tế ngầm:  Những hộ kinh doanh nhỏ, thu nhập thấp không phải đăng ký kinh doanh theo qui định của pháp luật.

 Các hộ kinh doanh cá thể không đăng ký kinh doanh. Ở Việt Nam, số này chiếm khá lớn, có ước tình đến hơn một nửa số hộ kinh doanh cá thể hiện nay không đăng ký kinh doanh theo qui định của pháp luật. Taxi "dú", xe khách "dú", xe "ôm" là trường hợp điển hình của loại này.  Có đăng ký kinh doanh, nhưng hoạt động kinh doanh không đúng theo qui định của pháp luật.

Loại này cũng có nhiều dạng như: - Kinh doanh các ngành, nghề ngoài ngành, nghề đăng ký kinh doanh; - Không ghi chép và báo cáo tất cả các hoạt động kinh doanh, giấu doanh thu, lợi tức; - Có thuê lao động nhưng không hợp đồng lao động, không đăng ký lao động; - Kinh doanh các ngành, nghề phải có giấy phép mà không xin phép; - V.  Kinh doanh các nganh, nghề tư nhân không được quyền kinh doanh. Nguyên nhân của kinh tế ngầm:  Tâm lý xã hội nhìn chung vẫn chưa thiện cảm với người giàu.