PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sau khủng hoảng kinh tế thế giới (2008 - 2009), các quốc gia bắt đầu tiến hành tái cơ cấu nền kinh tế, hướng đến phát triển kinh tế bền vững. Hiện nay, phát triển kinh tế xanh là xu hướng của hầu hết các quốc gia trên thế giới, trong đó phát triển các nguồn năng lượng tái tạo là mục tiêu quan trọng, được đặt lên hàng đầu của nhiều quốc gia. Một số mục tiêu quan trọng để các quốc gia tiến hành phát triển năng lượng tái tạo: (1) Phát triển năng lượng tái tạo vừa đạt mục tiêu phát triển kinh tế bền vững, vừa giảm phụ thuộc vào các nguồn năng lượng hóa thạch đang có xu hướng cạn kiệt; (2) Giảm ô nhiễm môi trường, hạn chế tốc độ biến đổi khí hậu, đạt được mục tiêu của Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu1.
Trong Báo cáo Hiện trạng năng lượng tái tạo toàn cầu, Mạng lưới chính sách năng lượng tái tạo cho thế kỷ 21 (Ren21) cho biết, giảm thiểu biến đổi khí hậu là lý do chính cho mục tiêu sử dụng 100% năng lượng tái tạo. Tốc độ tiêu thụ quá mức năng lượng từ nguồn năng lượng hóa thạch đã dẫn đến lượng khí thải tăng gấp 10 lần trong vòng 100 năm qua, khiến nhiệt độ trung bình của trái đất có thể tăng đến 6oC vào năm 2050, dẫn đến sự biến đổi khí hậu toàn cầu và nước biển dâng; (3) An ninh năng lượng cũng là một động lực quan trọng để các quốc gia đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển năng lượng tái tạo. Theo thống kê của Tập đoàn dầu khí Anh (BP), nhu cầu năng lượng thế giới tăng đều khoảng 1%/năm trong 3 năm 2014 - 2016 và sẽ tăng 38% đến năm 2040. Tuy nhiên, nguồn năng lượng hóa thạch có hạn, chỉ đủ để cung cấp cho thế giới trong vòng 51 năm với tốc độ tiêu thụ năng lượng như hiện nay; (4) Chi phí nghiên cứu, sản xuất một số loại năng lượng tái tạo như năng lượng điện gió, năng lượng mặt trời đang có xu hướng giảm.
1 Trích từ Báo cáo Hiện trạng năng lượng tái tạo toan cầu, 2018 1 c Trong thời kỳ đầu, năng lượng tái tạo chỉ mới xuất hiện ở các quốc gia phát triển như Mỹ, Hà Lan, Đan Mạch… hay còn gọi là năng lượng cho nước “giàu”. Tuy nhiên, hiện nay năng lượng tái tạo đã lan sang các nước đang phát triển. Toàn cầu hóa là điều kiện lý tưởng cho các quốc gia, kể cả các quốc gia đang phát triển tiếp nhận và phát triển các loại công nghệ năng lượng tái tạo, đặc biệt chi phí đầu tư cho điện mặt trời và năng lượng điện gió đang giảm nhanh. Năng lượng tái tạo bao gồm các loại năng lượng như địa nhiệt, năng lượng mặt trời, năng lượng sinh học, năng lượng gió, thủy điện.
đều được các quốc gia tập trung phát triển phong phú và đa dạng. Trong đó, năng lượng gió có lịch sử hình thành lâu đời từ những năm trước Công nguyên với công dụng bơm nước, cối xay gió. Ngày nay, các quốc gia chủ yếu sử dụng năng lượng gió để sản xuất điện, thay thế cho các loại năng lượng hóa thạch đang ngày càng khan hiếm và ảnh hưởng xấu tới môi trường. Có thể thấy năng lượng điện gió tiếp tục chiếm tỷ trọng đầu tư lớn từ các khu vực nước phát triển, đang phát triển và đặc biệt là Trung Quốc.
Điều này xuất phát từ nguyên nhân do đây là dạng năng lượng sạch, giá rẻ do được đầu tư phát triển công nghệ, đáp ứng được nhu cầu sử dụng của các quốc gia. Với nhu cầu sử dụng năng lớn, điều kiện tự nhiên thuận lợi, Trung Quốc đi đầu trong nhóm các nước đang phát triển đẩy mạnh nghiên cứu, triển khai năng lượng điện gió. Tính đến năm 2015, tổng công suất năng lượng điện gió của Trung Quốc đứng đầu thế giới với 148. Hiện nay, Trung Quốc đang phải đối mặt với vấn đề ô nhiễm môi trường do việc khai thác và sử dụng quá mức các nguồn năng lượng hóa thạch.
Bên cạnh đó, chi phí năng lượng điện gió đã rẻ đáng kể so với một số loại năng lượng khác (địa nhiệt, sinh học.) do Trung Quốc có lợi thế về vị trí địa lý, công nghệ ngày càng tiên tiến. nên việc phát triển điện gió tại Trung Quốc là vấn đề rất cần thiết. Tuy 2 c nhiên, mặc dù Trung Quốc là quốc gia đang phát triển khá thành công với việc phát triển năng lượng điện gió nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, bất cập. Chính vì vậy, em lựa chọn đề tài “Phát triển năng lượng điện gió tại Trung Quốc, hàm ý cho Việt Nam” để hiểu rõ hơn về việc khai thác và sử dụng năng lượng điện gió của Trung Quốc cũng như việc đảm bảo an ninh năng lượng từ năng lượng điện gió của quốc gia này.
Qua đó, đánh giá các hạn chế, bất cập trong quá trình khai thác và sử dụng năng lượng điện gió tại Trung Quốc và đề xuất một số hàm ý chính sách đối với Việt Nam. Câu hỏi nghiên cứu Tiềm năng phát triển năng lượng điện gió của Trung Quốc như thế nào? Trung Quốc đã nghiên cứu, khai thác và sử dụng năng lượng điện gió như thế nào? Một số vấn đề rút ra trong quá trình khai thác và sử dụng hiệu quả năng lượng điện gió của Trung Quốc là gì? Việt Nam cần làm gì để khai thác và sử dụng hiệu quả năng lượng điện gió nhằm phát triển bền vững nền kinh tế? 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu tình hình khai thác và sử dụng năng lượng điện gió tại Trung Quốc. Đánh giá những ưu điểm, các rào cản, tồn tại, từ đó rút ra một số bài học kinh nghiệm trong khai thác và sử dụng năng lượng điện gió tại Trung Quốc và hàm ý cho Việt Nam.
Nhiệm vụ nghiên cứu: - Hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lượng điện gió. - Nghiên cứu thực trạng hoạt động khai thác, sử dụng năng lượng điện gió tại Trung Quốc và đánh giá hiệu quả hoạt động phát triển năng lượng điện gió của Trung Quốc. - Rút ra một số hàm ý cho Việt Nam trong phát triển năng lượng điện gió từ thực tiễn phát triển của Trung Quốc. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Năng lượng điện gió.
Phạm vi nghiên cứu: Năng lượng điện gió tại Trung Quốc (không bao gồm Hồng Công, Đài Loan và Macao) giai đoạn 2011 - 2016. Phƣơng pháp nghiên cứu - Nghiên cứu và thu thập dữ liệu: (1) Nghiên cứu cơ sở lý luận, các khái niệm về năng lượng tái tạo nói chung và năng lượng điện gió nói riêng. (2) Nghiên cứu, thu thập dữ liệu về tiềm năng, thực trạng phát triển năng lượng điện gió tại Trung Quốc. (3) Số liệu được thu thập từ các nguồn: Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IAEA), Cơ quan Năng lượng tái tạo Quốc tế (IRENA), Ngân hàng Thế giới (WB)… (4) Ngoài ra, các dữ liệu được thu thập từ các bên thông tin đại chúng, các trang web về kinh tế, các bài báo nghiên cứu, sách chuyên ngành… về việc phát triển năng lượng điện gió của Trung Quốc đặt trong tình hình phát triển chung của thế giới.
- Tổng hợp và phân tích: (1) Lựa chọn và tổng hợp các dữ liệu thu thập được. (2) Tiến hành phân tích các dữ liệu đã tổng hợp và đưa ra các đánh giá. (3) Từ các phân tích trên, đưa ra đánh giá về tình hình khai thác và sử dụng năng lượng điện gió tại Trung Quốc. Kết cấu của luận văn Chƣơng 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu và Cơ sở lý luận, thực tiễn về năng lượng điện gió Chƣơng 2. Phương pháp nghiên cứu Chƣơng 3. Thực trạng phát triển năng lượng điện gió tại Trung Quốc Chƣơng 4. Hàm ý cho Việt Nam trong phát triển năng lượng điện gió 4 c CHƢƠNG 1.
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LƢỢNG ĐIỆN GIÓ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Đầu tư phát triển năng lượng tái tạo (năng lượng xanh), trong đó có điện gió đang trở thành xu thế toàn cầu nhằm giúp các quốc gia chủ động nguồn năng lượng, giảm sự phụ thuộc vào các nguồn năng lượng truyền thống (năng lượng hóa thạch), năng lượng hạt nhân và giảm ô nhiễm môi trường. Theo thống kê của Mạng lưới chính sách năng lượng tái tạo toàn cầu đa phương cho thế kỷ XXI (REN-21), sản lượng điện gió toàn cầu năm 2016 đã đạt tới 487GW, chiếm 24,14% tổng công suất điện tái tạo, so với mức 74GW của 10 năm trước đó. Cũng trong năm 2016, hơn 90 quốc gia đã chủ động phát triển các dự án điện gió; điện gió đã đáp ứng ít nhất 5% tổng nhu cầu điện năng hàng năm tại 24 quốc gia và hơn 10% tại 13 quốc gia.Trong thời kỳ đầu phát triển, gần như chỉ có các nền kinh tế phát triển mới đầu tư phát triển điện gió, điển hình là Đức, Hà Lan, Tây Ban Nha.
Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của các thành tựu về khoa học công nghệ, giá thành sản xuất điện gió ngày càng cạnh tranh, tạo điều kiện cho nhiều quốc gia tham gia sản xuất điện gió. Vì thế ngày càng nhiều quốc gia đang phát triển tham gia vào thị trường điện gió, điển hình là Ấn Độ, Trung Quốc. Hầu hết công suất mới của năng lượng điện gió được lắp đặt ở các quốc gia đang phát triển, chủ yếu tại Trung Quốc. Việc phát triển điện gió đã thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia, tổ chức nghiên cứu.
Các nghiên cứu tập trung đánh giá sự cần thiết phải phát triển điện gió; lịch sử hình thành và phát triển điện gió; về sự phát triển của lĩnh vực điện gió ở cấp độ toàn cầu; các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển điện gió, trọng tâm là các yếu tố thị trường toàn cầu, vấn đề công nghệ, kinh tế, môi trường, hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) trong lĩnh vực điện 5 c gió, thành tựu nổi bật của một số quốc gia. Phần lớn các nghiên cứu tập trung làm rõ các yếu tố kỹ thuật liên quan đến phát triển điện gió như sức gió, công suất tuabin, các hãng cung cấp thiết bị sản xuất điện gió (Wind energy systems - Gary L.