Phát Triển Công Nghệ Thông Tin Trong Điều Kiện Kinh Tế Thị Trường Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu phát triển công nghệ thông tin trong điều kiện kinh tế thị trường ở việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Đinh Thị Hồng Duyên
• Người hướng dẫn: Tiến Sỹ Tạ Đức Khỏnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Phát Triển Công Nghệ Thông Tin Trong Kinh Tế Thị Trường Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Công nghệ thông tin và vai trò của nó trong nền kinh tế hiện đại
• 1.1. Khái luận về Công nghệ thông tin
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm
• 1.1.1.1. Một vài khái niệm
• 1.1.1.2. Những đặc điểm chính
• 1.1.2. Vai trò của CNTT
• 1.1.2.1. CNTT hình thành nên một nền kinh tế mới và là nền tảng của một phương thức sản xuất kinh doanh mới
• 1.1.2.2. CNTT tạo nên một nền tảng văn hóa xã hội mới, nền văn hóa tri thức với xu hướng đổi mới không ngừng
• 1.1.2.3. CNTT giúp nền kinh tế phát triển mạnh mẽ trong tiến trình toàn cầu hóa
• 1.2. Đặc điểm phát triển CNTT thông qua các kinh nghiệm quốc tế
• 1.2.1. Tình hình phát triển CNTT thế giới
• 1.2.2. Một số kinh nghiệm quốc tế về phát triển CNTT
• 1.2.2.1. Vai trò quan trọng của Chính phủ
• 1.2.2.2. Hình thành đông đảo đội ngũ cán bộ chuyên môn có chất lượng. Xây dựng được một cơ sở hạ tầng thông tin quốc gia đủ mạnh
• 1.2.2.3. Tạo thị trường rộng lớn từ nước ngoài
• 1.2.2.4. Xây dựng các khu công nghiệp phần mềm tập trung với các chính sách ưu đãi đặc biệt
• 2. Chương 2: Thực trạng phát triển Công nghệ thông tin ở Việt Nam
• 2.1. Môi trường phát triển CNTT ở Việt nam
• 2.1.1. Môi trường kinh tế, chính trị, xã hội ổn định
• 2.1.2. Thị trường nội địa rộng lớn, giàu tiềm năng. Chính sách và phương hướng đúng đắn của Đảng và nhà nước. Cơ sở hạ tầng ban đầu trong lĩnh vực viễn thông của Việt nam tiên tiến, hiện đại
• 2.2. Thực trạng CNTT Việt nam
• 2.2.1. Vị trí của Việt nam trên bản đồ CNTT thế giới. Chỉ số xã hội thông tin
• 2.2.2. Chỉ số vi phạm bản quyền. Chỉ số sẵn sàng kết nối. Chỉ số sẵn sàng cho nền kinh tế điện tử
• 2.2.3. Tình hình sản xuất và cung ứng
• 2.2.3.1. Tình hình xuất nhập khẩu máy tính và linh kiện máy tính
• 2.2.3.2. Tình hình sản xuất phần cứng và thiết bị
• 2.2.3.3. Tình hình sản xuất phần mềm
• 2.2.4. Tình hình ứng dụng và tiêu thụ
• 2.2.4.1. Tình hình ứng dụng và tiêu thụ máy tính
• 2.2.4.2. Tình hình ứng dụng và tiêu thụ phần mềm
• 2.2.4.3. Internet và Thương mại điện tử tại Việt nam
• 2.2.4.4. Tình hình ứng dụng tổng thể CNTT trong các ngành tại Việt nam
• 2.2.5. Tình hình nghiên cứu, triển khai và phát triển nguồn nhân lực cho CNTT
• 2.2.5.1. Tình hình nghiên cứu, triển khai
• 2.2.5.2. Tình hình phát triển nguồn nhân lực cho CNTT
• 2.3. Những đánh giá chung về tình hình phát triển CNTT ở VN
• 2.3.1. Những thành tựu cơ bản. Những hạn chế còn tồn tại và vấn đề đặt ra
• 3. Chương 3: Những quan điểm định hướng và một số giải pháp chiến lược cho phát triển CNTT Việt nam
• 3.1. Những khó khăn, thuận lợi cho CNTT Việt nam trong thời gian tới và quan điểm định hướng cho Việt Nam
• 3.1.1. Những thuận lợi và khó khăn cho CNTT Việt nam trong thời gian tới
• 3.1.1.1. Những thuận lợi
• 3.1.1.2. Những khó khăn
• 3.1.2. Những quan điểm định hướng cho Việt Nam
• 3.2. Một số giải pháp chiến lược cho phát triển CNTT Việt nam
• 3.2.1. Giải pháp phát triển sản phẩm CNTT Việt nam
• 3.2.2. Giải pháp phát triển thị trường. Giải pháp phát triển sản xuất
• 3.2.3. Các giải pháp về đầu tư và thu hút đầu tư
• 3.2.4. Giải pháp chuyển giao công nghệ và tri thức. Giải pháp nhằm đẩy mạnh nghiên cứu và triển khai
• 3.2.5. Giải pháp phát triển nguồn nhân lực
• 3.2.6. Giải pháp về quan hệ và phối hợp hành động
• KẾT LUẬN
• Từ viết tắt
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Công Nghệ Thông Tin Trong Kinh Tế Thị Trường

Nền văn minh nhân loại đang bước vào kỷ nguyên thông tin. Cuộc cách mạng khoa học công nghệ diễn ra mạnh mẽ, tác động sâu sắc đến mọi mặt kinh tế, văn hóa, xã hội. Việt Nam, với dân số đông và là một trong những quốc gia đang phát triển, cần tích cực ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) để tạo cơ hội đi tắt đón đầu, phát huy lợi thế cạnh tranh và đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Chính phủ Việt Nam đã nhận thức rõ tầm quan trọng chiến lược của CNTT đối với sự phát triển kinh tế đất nước, thể hiện qua nhiều nghị quyết và chương trình hành động cụ thể. Hơn 15 năm đổi mới, CNTT Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc, đóng góp quan trọng vào nền kinh tế quốc dân.

1.1. Khái niệm và vai trò của Công Nghệ Thông Tin

Thông tin là yếu tố then chốt trong mọi hoạt động kinh tế và xã hội. Công nghệ thông tin (CNTT) bao gồm các phương tiện và giải pháp kỹ thuật để thu thập, lưu trữ, xử lý và truyền tải thông tin. CNTT đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất lao động, tăng cường hiệu quả kinh doanh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. CNTT tạo ra một nền tảng kinh tế số, nơi các giao dịch thương mại và dịch vụ được thực hiện trực tuyến.

1.2. Các Lĩnh Vực Ứng Dụng Chính của Công Nghệ Thông Tin

Ứng dụng công nghệ thông tin diễn ra rộng rãi trong nhiều lĩnh vực. Trong quản lý nhà nước, CNTT giúp cải cách thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả hoạt động. Trong giáo dục, CNTT tạo ra môi trường học tập tương tác và cá nhân hóa. Trong y tế, CNTT giúp chẩn đoán bệnh chính xác hơn và cải thiện chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Trong sản xuất, CNTT giúp tự động hóa quy trình, giảm chi phí và tăng năng suất.

II. Thách Thức Phát Triển CNTT Trong Kinh Tế Thị Trường VN

Mặc dù đã đạt được những thành tựu đáng kể, sự phát triển công nghệ thông tin ở Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Hạ tầng CNTT còn chưa đồng bộ và hiện đại, đặc biệt ở các vùng nông thôn và miền núi. Nguồn nhân lực công nghệ thông tin còn thiếu về số lượng và yếu về chất lượng. An ninh mạng và bảo mật thông tin vẫn là một vấn đề nhức nhối. Chính sách phát triển CNTT còn thiếu tính đồng bộ và khả thi. Do đó, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để vượt qua những thách thức này.

2.1. Hạn chế về Hạ Tầng Công Nghệ Thông Tin

Hạ tầng CNTT đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy ứng dụng CNTT. Tuy nhiên, hạ tầng CNTT ở Việt Nam còn nhiều hạn chế, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và miền núi. Tốc độ Internet còn chậm và chi phí còn cao. Số lượng máy tính và thiết bị di động còn thấp so với các nước trong khu vực. Cần có những giải pháp đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng CNTT để thu hẹp khoảng cách số.

2.2. Thiếu Hụt Nguồn Nhân Lực Công Nghệ Thông Tin

Nguồn nhân lực công nghệ thông tin là yếu tố then chốt để phát triển CNTT. Tuy nhiên, Việt Nam đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực CNTT về số lượng và yếu về chất lượng. Cần có những giải pháp đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực CNTT để đáp ứng nhu cầu của thị trường. Bên cạnh đó, cần có chính sách thu hút và giữ chân nhân tài CNTT.

2.3. Rủi ro An Ninh Mạng và Bảo Mật Thông Tin

Cùng với sự phát triển của CNTT, rủi ro an ninh mạng và bảo mật thông tin ngày càng gia tăng. Các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi và nguy hiểm. Cần có những giải pháp bảo mật toàn diện để bảo vệ hệ thống thông tin và dữ liệu. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức về an ninh mạng cho người dùng.

III. Giải Pháp Chuyển Đổi Số và Phát Triển Kinh Tế Số Bền Vững

Để phát triển công nghệ thông tin hiệu quả, Việt Nam cần tập trung vào chuyển đổi số và phát triển kinh tế số bền vững. Chuyển đổi số là quá trình tích hợp CNTT vào mọi hoạt động của doanh nghiệp và tổ chức. Phát triển kinh tế số là quá trình tạo ra giá trị gia tăng từ các hoạt động kinh tế dựa trên CNTT. Cần có những chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, khuyến khích đầu tư vào CNTT và tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho kinh tế số phát triển.

3.1. Chính Sách Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Chuyển Đổi Số

Chính phủ cần ban hành các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, bao gồm các khoản vay ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo nhân lực. Đồng thời, cần tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh để khuyến khích doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và ứng dụng CNTT.

3.2. Đầu Tư Phát Triển Hạ Tầng Công Nghệ Thông Tin

Cần tăng cường đầu tư phát triển hạ tầng công nghệ thông tin, đặc biệt là hạ tầng băng thông rộng và hạ tầng điện toán đám mây. Đồng thời, cần xây dựng các trung tâm dữ liệu hiện đại để đáp ứng nhu cầu lưu trữ và xử lý dữ liệu ngày càng tăng.

3.3. Hoàn Thiện Môi Trường Pháp Lý Cho Kinh Tế Số

Cần hoàn thiện môi trường pháp lý cho kinh tế số, bao gồm các quy định về thương mại điện tử, thanh toán điện tử, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng. Đồng thời, cần có cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả trong môi trường kinh tế số.

IV. Ứng Dụng Trí Tuệ Nhân Tạo AI và Dữ Liệu Lớn Big Data

Trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) đang tạo ra những đột phá trong nhiều lĩnh vực. Việt Nam cần tận dụng cơ hội này để phát triển các ứng dụng AI và Big Data trong các ngành kinh tế trọng điểm. Cần có những chính sách khuyến khích nghiên cứu và phát triển AI, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và đào tạo đội ngũ chuyên gia AI và Big Data.

4.1. Phát Triển Các Ứng Dụng Trí Tuệ Nhân Tạo AI

Trí tuệ nhân tạo có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, từ sản xuất đến dịch vụ. Ví dụ, trong sản xuất, AI có thể được sử dụng để tự động hóa quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Trong dịch vụ, AI có thể được sử dụng để cung cấp dịch vụ khách hàng tốt hơn và cá nhân hóa trải nghiệm người dùng.

4.2. Khai Thác Dữ Liệu Lớn Big Data Cho Quyết Định

Dữ liệu lớn có thể được khai thác để đưa ra các quyết định kinh doanh chính xác hơn. Ví dụ, trong marketing, Big Data có thể được sử dụng để phân tích hành vi khách hàng và dự đoán xu hướng thị trường. Trong tài chính, Big Data có thể được sử dụng để phát hiện gian lận và quản lý rủi ro.

V. Đẩy Mạnh Hợp Tác Quốc Tế về Công Nghệ Thông Tin

Hợp tác quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển công nghệ thông tin. Việt Nam cần tăng cường hợp tác với các nước phát triển trong lĩnh vực CNTT để học hỏi kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ và thu hút đầu tư. Cần tham gia tích cực vào các diễn đàn quốc tế về CNTT để nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ CNTT thế giới.

5.1. Thu Hút Đầu Tư Nước Ngoài vào Công Nghệ Thông Tin

Đầu tư nước ngoài đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển CNTT. Việt Nam cần tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi để thu hút các tập đoàn CNTT lớn trên thế giới đầu tư vào Việt Nam. Cần có chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và thủ tục hành chính để thu hút đầu tư nước ngoài.

5.2. Chuyển Giao Công Nghệ và Tri Thức từ Các Nước

Chuyển giao công nghệ và tri thức là một yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành CNTT Việt Nam. Cần khuyến khích các doanh nghiệp CNTT Việt Nam hợp tác với các doanh nghiệp CNTT nước ngoài để chuyển giao công nghệ và tri thức. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho các chuyên gia CNTT Việt Nam được đào tạo và bồi dưỡng ở nước ngoài.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững Công Nghệ Thông Tin Việt Nam

Phát triển công nghệ thông tin bền vững là mục tiêu chiến lược của Việt Nam. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và xã hội. Cần tập trung vào các lĩnh vực CNTT có tiềm năng phát triển, đồng thời đảm bảo an ninh mạng và bảo mật thông tin. Phát triển CNTT không chỉ là một mục tiêu kinh tế mà còn là một mục tiêu xã hội, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

6.1. Ưu Tiên Phát Triển Các Lĩnh Vực Công Nghệ Tiềm Năng

Việt Nam cần ưu tiên phát triển các lĩnh vực CNTT có tiềm năng phát triển, như công nghệ tài chính (Fintech), công nghệ giáo dục (Edtech) và công nghệ y tế (Healthtech). Các lĩnh vực này có thể đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam.

6.2. Đảm Bảo An Ninh Mạng và Bảo Mật Thông Tin

An ninh mạng và bảo mật thông tin là một yếu tố then chốt để phát triển CNTT bền vững. Cần có những giải pháp bảo mật toàn diện để bảo vệ hệ thống thông tin và dữ liệu. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức về an ninh mạng cho người dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bức tranh phát triển kinh tế toàn cầu, công nghệ thông tin đóng vai trò là động lực tăng trưởng then chốt khi đóng góp khoảng 8% tổng sản phẩm quốc nội tại các nước phát triển nhưng tạo ra tới 35% mức tăng trưởng kinh tế tổng thể. Tốc độ phổ biến của không gian mạng thể hiện sự bứt phá vượt bậc: trong khi máy truyền hình mất 13 năm và máy tính cá nhân mất 16 năm để chạm mốc 50 triệu người sử dụng, mạng thông tin toàn cầu chỉ mất đúng 4 năm để đạt được quy mô này.

Tại Việt Nam, sau hơn 15 năm thực hiện đường lối đổi mới kinh tế (1986–2003), tiến trình hội nhập và vận hành theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải hiện đại hóa căn bản lực lượng sản xuất. Tuy nhiên, hạ tầng công nghệ còn phân tán và năng lực sản xuất phần mềm non trẻ đang đặt ra nhiều thách thức lớn trước làn sóng toàn cầu hóa.

Luận văn thạc sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế chính trị của tác giả Đinh Thị Hồng Duyên tập trung giải quyết 3 mục tiêu trọng tâm:

• Phân tích bản chất và luận giải vai trò nền tảng của công nghệ thông tin trong phương thức sản xuất hiện đại.
• Đánh giá khách quan thực trạng phát triển phần cứng, công nghiệp phần mềm và hạ tầng viễn thông tại Việt Nam.
• Đề xuất hệ thống quan điểm định hướng cùng các giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy ngành công nghệ thông tin phát triển bền vững trong nền kinh tế thị trường.

Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian kinh tế Việt Nam trong mối tương quan so sánh với các quốc gia phát triển và nền kinh tế mới nổi như Mỹ, Singapore, Ấn Độ và Đài Loan. Dữ liệu thực chứng được tổng hợp xuyên suốt giai đoạn 10 năm (1993–2003) và mở rộng dự báo đến năm 2010. Công trình có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc tối ưu hóa chi phí vận hành xã hội, minh chứng qua việc giao dịch trực tuyến giúp hạ giá thành một tác vụ ngân hàng từ 1,14 USD xuống chỉ còn 0,01 USD, thúc đẩy tăng trưởng năng suất lao động quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết Kinh tế chính trị Mác - Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, kết hợp cùng lý thuyết Kinh tế tri thức hiện đại. Theo đó, tri thức và dữ liệu được xem là yếu tố sản xuất trực tiếp có giá trị vượt trội so với tư bản và lao động thủ công truyền thống. Sự dịch chuyển từ mô hình công nhân cổ xanh sang hơn 75% lực lượng lao động làm công việc xử lý thông tin tại các nền kinh tế phát triển là minh chứng điển hình cho bước chuyển mình này.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng Định luật Moore (năng lực xử lý của vi mạch tăng gấp đôi sau mỗi chu kỳ 18 tháng trong khi giá thành giảm bình quân 25% mỗi năm) và Quy luật lợi suất tăng dần theo quy mô trong nền kinh tế số. Trong không gian mạng, chi phí biên để sao chép và phân phối sản phẩm phần mềm tiệm cận mức 0, tạo ra lợi thế cạnh tranh vô hạn cho các thực thể tiên phong.

Khung lý thuyết chuẩn hóa 4 khái niệm nền tảng:

• Công nghệ thông tin: Hệ thống luận cứ khoa học, phương tiện kỹ thuật và giải pháp nhằm thu thập, lưu trữ, xử lý và truyền tải thông tin.
• Kinh tế tri thức: Nền kinh tế lấy tri thức, sáng tạo và dữ liệu làm động lực cốt lõi để tạo ra của cải vật chất.
• Thương mại điện tử: Hoạt động mua bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ thông qua hệ thống mạng máy tính toàn cầu.
• Hạ tầng thông tin quốc gia: Mạng lưới viễn thông băng rộng, hệ thống máy chủ và các chuẩn giao thức kỹ thuật liên kết dữ liệu xuyên suốt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn mực từ Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), Ngân hàng Thế giới, Báo cáo Cạnh tranh Toàn cầu của Liên Hợp Quốc và hệ thống văn bản pháp lý quốc gia như Chỉ thị 58-CT/TW, Nghị quyết 07/2000/NQ-CP cùng Kế hoạch Tổng thể Phát triển Công nghệ thông tin Việt Nam.

Cỡ mẫu khảo sát bao gồm bộ dữ liệu thống kê từ 120 đơn vị và doanh nghiệp tiêu biểu thuộc khối phần cứng, gia công phần mềm và dịch vụ viễn thông tại 3 trung tâm kinh tế lớn là Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện cao cho các phân khúc ngành còn non trẻ nhưng có tốc độ biến động nhanh.

Lý do lựa chọn phương pháp kết hợp giữa chủ nghĩa duy vật lịch sử, phân tích logic, so sánh quốc tế và lượng hóa thống kê là nhằm bóc tách toàn diện các mối quan hệ kinh tế - kỹ thuật trong điều kiện kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước. Toàn bộ tiến trình phân tích dữ liệu được thực hiện chặt chẽ trong giai đoạn cao học 2000–2003.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đưa ra 4 phát hiện cốt lõi mang tính đột phá về bức tranh công nghệ thông tin:

• Giá trị vô hình chi phối nền kinh tế hiện đại: Luận văn chứng minh tài sản vật chất của các doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán quốc tế chỉ còn chiếm khoảng 25% tổng giá trị, trong khi 75% giá trị doanh nghiệp được tạo lập từ tài sản vô hình như phát minh, phần mềm và thương hiệu. Ứng dụng công nghệ thông tin giúp nhiều tập đoàn viễn thông quốc tế cắt giảm tới 1 tỷ USD trong tổng số 9 tỷ USD chi phí mua sắm vật tư hàng năm.
• Sự chuyên môn hóa sâu sắc của chuỗi giá trị toàn cầu: Thị trường công nghệ thông tin thế giới được phân định thành các phân khúc rõ rệt. Mỹ và Nhật Bản độc quyền 80% thị phần linh kiện bán dẫn và màn hình phẳng; Đài Loan chiếm lĩnh 80% sản lượng bo mạch chủ máy tính cá nhân toàn cầu với doanh số 17,89 tỷ USD; Singapore đạt 25 tỷ USD doanh thu thiết bị tin học nhờ tập trung gia công thiết bị ngoại vi chính xác cao.
• Năng lực nội tại và điểm nghẽn của Việt Nam: Thị trường viễn thông trong nước đạt tốc độ tăng trưởng thuê bao trên 20%/năm, tạo tiền đề bước đầu cho mạng Internet và thương mại điện tử. Tuy nhiên, chỉ số sẵn sàng cho nền kinh tế điện tử còn thấp, công nghiệp phần cứng chủ yếu dừng lại ở lắp ráp đơn giản, còn công nghiệp phần mềm phân tán và chịu ảnh hưởng nặng nề bởi tỷ lệ vi phạm bản quyền cao.
• Hiệu quả kinh tế vượt bậc của mô hình chính phủ điện tử: Điển hình tại Singapore, các ngành công nghiệp ứng dụng công nghệ thông tin đóng góp tới 57,3% GDP. Mạng băng thông rộng quốc gia bao phủ 98% hộ gia đình và giúp tiết kiệm hơn 70 triệu USD chi phí hành chính công mỗi năm thông qua việc tích hợp các dịch vụ một cửa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự chênh lệch giữa Việt Nam và các nước công nghiệp mới bắt nguồn từ môi trường thể chế và nguồn nhân lực. Trong khi Ấn Độ đào tạo hơn 55.000 kỹ sư công nghệ thông tin mỗi năm tại 1.200 trường đại học và cao đẳng để xây dựng đội ngũ 140.000 lập trình viên chuyên nghiệp, hệ thống giáo dục trong nước thời điểm nghiên cứu chưa theo kịp chuẩn mực thực tiễn.

So sánh với các công trình nghiên cứu kinh tế quốc tế, kết quả luận văn củng cố luận điểm rằng các quốc gia đang phát triển hoàn toàn có thể đi tắt đón đầu bằng cách chọn lựa phân khúc phần mềm và dịch vụ giá trị gia tăng thay vì dàn trải nguồn lực vào sản xuất phần cứng cơ bản.

Để phục vụ công tác quản trị và hoạch định chính sách, các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua bảng ma trận phân tích thị phần chuỗi cung ứng linh kiện và biểu đồ cột so sánh tỷ lệ phổ cập di động giữa các khu vực (châu Âu đạt 90%, Nhật Bản trên 80% trong khi các thị trường mới nổi đang trong giai đoạn bùng nổ).

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện thể chế và chính sách ưu đãi tài chính: Ban hành khung pháp lý đồng bộ về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, an toàn thông tin và thừa nhận tính pháp lý của chứng từ điện tử. Áp dụng chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 0% trong 4 năm đầu và giảm 50% trong các năm tiếp theo đối với các dự án phần mềm công nghệ cao; hướng tới mục tiêu kéo giảm tỷ lệ vi phạm bản quyền xuống dưới 50% trong giai đoạn 2005–2010. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính phối hợp cùng Bộ Khoa học và Công nghệ.
• Đột phá phát triển hạ tầng băng thông rộng: Khuyến khích mọi thành phần kinh tế tham gia phát triển mạng lưới viễn thông, từng bước xóa bỏ độc quyền nhằm giảm cước phí truy cập Internet ngang bằng mức bình quân khu vực. Đẩy nhanh triển khai công nghệ cáp quang và đường truyền kỹ thuật số tốc độ cao, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ người sử dụng Internet đạt 15-20% dân số vào năm 2008. Chủ thể thực hiện: Bộ Bưu chính Viễn thông và các doanh nghiệp viễn thông.
• Chiến lược đào tạo nhân lực công nghệ thông tin chất lượng cao: Cải cách toàn diện giáo trình đại học theo hướng gắn liền với chuẩn kỹ năng quốc tế và tăng cường đào tạo tiếng Anh chuyên ngành. Triển khai kế hoạch đào tạo 50.000 kỹ sư và lập trình viên chất lượng cao đến năm 2010 thông qua mô hình liên kết đào tạo giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các hiệp hội công nghệ.
• Mở rộng thị trường nội địa và đẩy mạnh xuất khẩu phần mềm: Đẩy mạnh triển khai các dự án tin học hóa quản lý nhà nước, hướng tới mục tiêu 80% cơ quan công quyền ứng dụng phần mềm điều hành tác nghiệp. Hỗ trợ các doanh nghiệp phần mềm xây dựng thương hiệu quốc gia để thâm nhập thị trường gia công tại Bắc Mỹ, Nhật Bản và châu Âu giai đoạn 2005–2010. Chủ thể thực hiện: Bộ Thương mại và Ủy ban Nhân dân các tỉnh, thành phố.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp luận cứ kinh tế chính trị vững chắc cùng bài học kinh nghiệm quốc tế, phục vụ trực tiếp cho việc xây dựng chiến lược chuyển đổi số quốc gia và ban hành quy chế thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Công trình là tài liệu tham khảo chuyên khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu kinh tế ứng dụng, cung cấp khung lý thuyết hệ thống hóa và nguồn dữ liệu thực chứng tin cậy về kinh tế thông tin.
• Lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ và hiệp hội ngành nghề: Giúp các nhà quản trị nhận diện xu hướng vận động của chuỗi giá trị số, từ đó cấu trúc lại mô hình kinh doanh tinh gọn, xác định phân khúc thị trường mục tiêu và tối ưu hóa việc quản trị tài sản tri thức.
• Chuyên gia tư vấn đầu tư và phát triển thị trường: Cung cấp góc nhìn phân tích thị trường sắc bén về tiềm năng phát triển của các phân khúc phần cứng, phần mềm và dịch vụ viễn thông tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao công nghiệp phần mềm là hướng đi đột phá cho các nước đang phát triển như Việt Nam? Công nghiệp phần mềm chủ yếu dựa vào năng lực trí tuệ và kỹ năng con người, không đòi hỏi vốn đầu tư hạ tầng quá lớn như công nghiệp chế tạo phần cứng. Thực tiễn từ Ấn Độ cho thấy việc xây dựng đội ngũ hơn 140.000 lập trình viên đã tạo ra giá trị xuất khẩu hàng tỷ USD và thu hút hơn 3 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài mỗi năm.
• Nền kinh tế số làm thay đổi phương thức sản xuất truyền thống như thế nào? Nền kinh tế số chuyển trọng tâm từ sản xuất vật chất sang khai thác dữ liệu phi vật chất, nơi chi phí biên tiệm cận mức 0. Doanh nghiệp hiện đại chuyển từ mô hình thứ bậc sang tổ chức mạng lưới phi tập trung, trong đó tài sản tri thức chiếm tới 75% giá trị doanh nghiệp trên thị trường.
• Bài học kinh nghiệm nổi bật nhất từ chính phủ điện tử Singapore là gì? Singapore thành công nhờ sự dẫn dắt chiến lược của chính phủ qua 4 giai đoạn nhất quán, đưa mạng Singapore One phủ sóng 98% hộ gia đình. Việc tích hợp các dịch vụ công một cửa giúp tiết kiệm hơn 70 triệu USD chi phí hành chính mỗi năm và nâng tỷ trọng đóng góp của các ngành ứng dụng công nghệ thông tin lên 57,3% GDP.
• Rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của thương mại điện tử trong giai đoạn đầu là gì? Rào cản chính nằm ở hạ tầng thanh toán trực tuyến chưa hoàn thiện, chi phí kết nối mạng ban đầu còn cao và sự thiếu vắng khung pháp lý về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Bên cạnh đó, thói quen giao dịch truyền thống và tâm lý e ngại rủi ro bảo mật thông tin cũng cản trở tốc độ phổ cập thương mại điện tử.
• Ý nghĩa của Định luật Moore đối với chiến lược đầu tư công nghệ là gì? Định luật Moore khẳng định năng lực xử lý của chip điện tử tăng gấp đôi sau mỗi 18 tháng trong khi giá thành giảm 25% mỗi năm. Quy luật này đòi hỏi các doanh nghiệp phải liên tục đổi mới thiết bị và nâng cấp phần mềm theo chu kỳ ngắn nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh và tránh nguy cơ tụt hậu công nghệ.

Kết luận

• Luận văn làm sáng tỏ bản chất của công nghệ thông tin như một lực lượng sản xuất trực tiếp và là nền tảng cốt lõi định hình nền kinh tế tri thức trong thời đại mới.
• Hệ thống hóa sâu sắc các bài học thành công từ Mỹ, Singapore, Đài Loan và Ấn Độ về phát triển hạ tầng thông tin, đào tạo nguồn nhân lực và vai trò kiến tạo của Nhà nước.
• Đánh giá toàn diện thực trạng phát triển công nghệ thông tin tại Việt Nam sau hơn 15 năm đổi mới, chỉ rõ tiềm năng to lớn cùng những rào cản về thể chế và hạ tầng cần tháo gỡ.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi cao, trọng tâm là xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, phổ cập Internet băng rộng và đào tạo 50.000 kỹ sư chất lượng cao.
• Xác lập lộ trình hành động cụ thể cho giai đoạn 2005–2010 nhằm đưa công nghệ thông tin trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, tạo bước đòn bẩy thúc đẩy công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.
• Các cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm nên khai thác sâu các luận điểm trong công trình để áp dụng hiệu quả vào thực tiễn quản trị và hoạch định chiến lược kinh tế số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Công nghệ thông tin và vai trò của nó trong nền kinh tế hiện đại 1. Khái luận về Công nghệ thông tin 1. Khái niệm và đặc điểm 1.1 Một vài khái niệm  Thông tin và các quá trình thông tin Theo nghĩa thông thường, thông tin là điều hiểu biết về một sự kiện, một hiện tượng, một quan hệ nào đó, thu nhận được qua giao tiếp, khảo sát, đo lường, lý giải, nghiên cứu v. Trong đời sống con người nhu cầu thông tin không ngừng tăng lên theo sự phát triển của xã hội và kinh tế.

Tuy khái niệm thông tin rất phổ biến trong đời sống con người nhưng những nội dung khoa học chung nhất về thông tin và các quá trình thông tin chỉ mới được bắt đầu được nghiên cứu từ giữa thế kỷ 20, khi nhu cầu truyền tin của con người tăng rất nhanh. Một trong những thành tựu đặc sắc của lý thuyết truyền tin là việc đưa ra khái niệm lượng thông tin. Theo đó lượng thông tin thu được về một sự kiện nào đó được xác định bằng độ bất định của sự kiện đó trước khi biết nó xảy ra. Lý thuyết về lượng thông tin ra đời đã tạo nền móng cho con người phát hiện ra thêm nhiều quy luật của thông tin và quá trình truyền tin; cũng như quá trình phát triển thông tin trong các hệ thống truyền tin nhân tạo và trong hệ thống phức tạp khác.

Về mặt định tính, lý thuyết thông tin cũng cho ta hiểu một thuộc tính căn bản của thông tin là đối lập với bất định và ngẫu nhiên, nó phản ánh tính xác định, có trật tự trong các mối quan hệ giữa các sự vật, hiện tượng. Nội dung "phản ánh tính trật tự và tổ chức trong các hệ thống" của khái niệm thông tin ngày càng được củng cố thêm khi ngành điều khiển học khẳng định rằng vận động thông tin là nội dung cơ bản nhất, chung nhất, phổ biến nhất của mọi quá trình điều khiển, dù nó xảy ra trong kỹ thuật, trong các hệ thống sinh học, trong kinh tế hay xã hội loài người. Hoạt động chủ yếu của điều khiển (hay còn gọi cách khác là quản 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] lý) là tạo ra các thông tin điều khiển và tác động của nó sẽ đem lại trật tự mong muốn cho các đối tượng bị điều khiển. Để tạo ra được thông tin điều khiển, các cơ quan điều khiển phải thu nhận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, rồi tiến hành quá trình xử lý tuân theo những quy luật vận hành của đối tượng và các mục tiêu điều khiển.

Tổng quát hoá có thể nói hoạt động quản lý hay điều khiển bao gồm các khâu sau: thu thập, sắp xếp, lưu trữ, xử lý và phản hồi lại thông tin, gọi chung là quá trình xử lý thông tin. Ngày nay khi mà xã hội và kinh tế đang phát triển rất mạnh thì nhu cầu xử lý thông tin trong quản lý và điều khiển cũng tăng mạnh, và nhu cầu đó đã tăng lên với tốc độ bùng nổ cả về mặt số lượng lẫn nội dung. Thông tin có nhiều loại khác nhau khác nhau có thông tin là các số liệu, dữ liệu thu thập, điều tra, khảo sát được gọi là các thông tin nguyên liệu. Từ đó qua phân tích, tổng hợp sẽ thu được những thông tin có giá trị cao hơn được gọi thông tin quyết định dùng trong quản lý và điều khiển.

Kết quả của những qúa trình xử lý đòi hỏi nhiều năng lực và kinh nghiệm thông tin chứa đựng trong các quy luật khoa học - kết quả của nhiều công phu tìm kiếm, sáng tạo, suy luận, thử nghiệm.  Internet và thương mại điện tử Internet là một danh từ riêng dùng để chỉ hệ thống các mạng máy tính toàn cầu - mạng của các mạng - giúp cho người sử dụng ở bất kỳ máy tính nào cũng có thể truy cập tới thông tin tại các máy tính khác và có thể đối thoại trực tiếp với người sử dụng trên đó. Tên gọi Internet được Cơ quan nghiên cứu dựa án cao cấp ARPA của Mỹ đưa ra năm 1960. Ban đầu, người ta biết đến nó qua ARPANet - mạng cơ quan nghiên cứu dự án cao cấp.

Mục tiêu ban đầu là thiết lập mạng cho phép các chuyên gia nghiên cứu ở một trường đại học có thể kết nối với máy tính ở các trường đại học khác bằng cách trao đổi thông điệp, rồi nó được mở rộng dần và ngày càng có nhiều người sử dụng do những lợi ích mà nó mang lại rất lớn.nam 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ngày nay, Internet là một phương tiện phổ biến giúp cho hàng trăm triệu người trên toàn thế giới có thể kết nối với nhau. Về cơ sở vật chất, Internet sử dụng một phần hệ thống mạng thông tin viễn thông công cộng. Về mặt công nghệ, Internet sử dụng giao thức có tên là TCP/IP (Giao thức điều khiển truyền thông). Để tương thích, các mạng nội bộ và mạng bên ngoài cũng sử dụng giao thức này.

Đối với người sử dụng Internet, thư điện tử (email) đã thực sự thay thế dịch vụ thư tín truyền thống. Đó là ứng dụng rất phổ biến trên mạng hiện nay. Người dùng có thể đối thoại với người sử dụng khách trên mạng bằng cách dùng phần mền Chat hoặc đối thoại có âm thanh và hình ảnh thông qua những thiết bị ngoại vi tân tiến. Dịch vụ được sử dụng phổ biến và rộng rãi nhất trên Internet là Word Wide Web viết tắt là WWW.

Đây là kỹ thuật truyền tin siêu văn bản và là một phương thức tham khảo chéo được sử dụng rộng rãi để truyền tin trên mạng. Khi sử dụng Web ta có thể truy cập vào hàng triệu trang thông tin, giống như xem một tờ báo hay một chương trình thời sự với rất nhiều thông tin khác nhau được sắp xếp và bố trí đẹp mắt trên màn hình máy tính. Đến nay lượng thông tin có trên mạng rất lớn và bao gồm tất cả các thể loại từ tin tức xã hội, kinh tế đến trò chơi giải trí và phim ảnh, âm nhạc. Một trong những lợi ích mà Internet đem lại là khả năng kinh doanh trực tuyến thông qua thương mại điện tử.

Thương mại điện tử là thuật ngữ dùng để chỉ việc mua bán hàng hoá và các dịch vụ trên mạng Internet đặc biệt là qua Web. Nó thừa hưởng rất nhiều thành tựu của Internet và phát triển rất đa dạng. Bán lẻ điện tử (E-tailing) hay “cửa hàng ảo” trên các trang Web với các danh mục hàng hoá được tập hợp thành “dãy cửa hàng ảo”. Các số liệu về nhân khẩu học trên mạng thông qua chương trình trao đổi dữ liệu điện tử, trao đổi dữ liệu kinh doanh qua thư điện tử và fax được dùng làm môi trường để tiếp cận và thiết lập quan hệ các khách hàng.

Là nơi bán hàng trực tuyến 24/24 giờ trên quy mô toàn cầu với khả năng trao đổi thông tin và đặt hàng trực tiếp, trang Web đã trở thành nơi kinh doanh có doanh thu hàng tỉ đô la của các doanh nghiệp trên thế giới.nam 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ngoài ra việc sử dụng Internet còn có thể nghiên cứu được thị trường. Đầu năm 1999, nhờ khả năng kết nối rộng rãi của mạng Internet các công ty đã tập hợp được rất nhiều số liệu khách hàng bằng cách đăng ký, đặt câu hỏi và đặt hàng qua mạng. Tuy nhiên cách nghiên cứu này đang được làm rõ về mặt pháp luật vì nó xâm phạm đến các thông tin cá nhân của người sử dụng. Lợi ích to lớn nhất mà thương mại điện tử mang lại là thời gian giao dịch rất nhanh với chi phí thấp.

Thương mại điện tử được thực hiện qua các hình thức kết nối điện tử như thư điện tử, Fax và điện thoại Internet. Trong các giao dịch trực tiếp, các công ty thường sử dụng thư điện tử và Fax để quảng cáo về công ty và sản phẩm của mình tới khách hàng và các doanh nghiệp khác. Ngày càng xuất hiện nhiều trang Web kinh doanh chuyển các bức thư quảng cáo điện tử tới những người nối mạng. Một xu hướng mới là dịch vụ thư điện tử opt-in, người sử dụng mạng có thể tự nguyện đăng ký để nhận thư điện tử có nội dung quảng cáo về những danh mục sản phẩm hay những tiêu chí khác mà họ quan tâm.

Với những tiến bộ nhanh chóng của kỹ thuật điện tử, tin học và viễn thông trong những thập niên vừa qua máy tính đang được sử dụng khắp mọi nơi và được liên kết lại với nhau thành mạng quốc gia, khu vực và Internet. Trong tương lai các siêu xa lộ thông tin sẽ phủ khắp mọi nơi trong nước và trên thế giới. Nhờ vậy, CNTT ngày càng được ứng dụng sâu rộng trong mọi ngành kinh tế và hoạt động xã hội. Yếu tố thông tin ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế và hoạt động xã hội.

Dưới những ảnh hưởng đó, kinh tế công nghiệp đang chuyển dần thành kinh tế thông tin và xã hội cũng phát triển theo xu hướng hình thành một xã hội thông tin.  Máy tính điện tử và CNTT. CNTT khởi đầu từ lúc con người chế tạo ra các loại máy móc tự động thực hiện một số chức năng xử lý thông tin, trước hết là các máy tính điện tử (MTĐT) để chế tạo ra MTĐT người ta phải tìm được cách biểu diễn thông tin bằng các tín hiệu kỹ thuật và cách thực hiện các hoạt động lưu trữ, xử lý thông tin bằng các biện pháp xử lý kỹ thuật trên các tín hiệu tương ứng.nam 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong hoạt động của con người, thông tin thường được thể hiện qua các hình thức như chữ số, chữ viết, tiếng nói, âm thanh, hình ảnh, màu sắc. nghĩa là được thể hiện bằng nhiều hệ thống tín hiệu rất đa dạng và phong phú.

Tuy nhiên trong MTĐT và các thiết bị thông tin để biểu diễn thông tin người ta dựa vào trạng thái vật lý của các vật liệu. Đầu tiên là các bóng bán dẫn rồi đến các tinh thể con người mới tạo được hai trạng thái khác nhau của vật chất là “đóng” và “mở”. Do đó việc mã hoá thông tin chỉ dùng hai trạng thái trên và để thuận tiện người ta dùng hai con số toán học là 0 và 1 để biểu diễn sự mã hoá này. Cùng với sự phát triển của toán học, bằng nhiều phương pháp mã hoá kết hợp các phương pháp xấp xỉ bằng cách làm gián đoạn, rời rạc, các tín hiệu liên tục, người ta có thể mã hoá mọi dạng biểu diễn thông tin bất kỳ bằng các dãy ký hiệu chỉ gồm hai số 0 và 1.