Luận văn thạc sĩ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng nhằm mục đích giảm nghèo của đồng bào dân tộc mnông tỉnh đăk nông

Luận văn thạc sĩ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng nhằm giảm nghèo cho đồng bào dân tộc Mnông tỉnh Đắk Nông.

• Tác giả: Hoàng Công Thắng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tấn Khuyên
• Trường học: Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Tiếp Cận Vốn Tín Dụng Nhằm Mục Đích Giảm Nghèo Của Đồng Bào Dân Tộc M’Nông Tỉnh Đak Nông
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT ĐỀ TÀI
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2. Mục tiêu tổng thể
• 0.3. Mục tiêu cụ thể
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu khoa học
• 0.6. Phương pháp tiếp cận tài liệu
• 0.7. Phương pháp tiếp cận đối tượng
• 0.8. Phương pháp phân tích
• 0.9. Điểm mới của đề tài
• 0.10. Kết cấu của luận văn
• 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KINH NGHIỆM
• 1.1. Các mô hình lý thuyết
• 1.2. Lý thuyết về nghèo đói
• 1.3. Lý thuyết thị trường tín dụng nông thôn
• 1.4. Kinh nghiệm về sự thành công của tín dụng người nghèo trên thế giới và thực tiễn ở Việt Nam
• 1.4.1. Trên thế giới
• 1.5. Mô hình nghiên cứu
• 1.6. Các bước nghiên cứu
• 1.7. Nghiên cứu sơ bộ
• 1.7.1. Các yếu tố chủ quan từ phía người dân
• 1.7.2. Các yếu tố khách quan
• 1.8. Nghiên cứu chính thức
• 2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm người dân và thực trạng tiếp cận nguồn vốn
• 2.1.1. Thông tin nhận dạng các hộ dân
• 2.1.2. Các thông tin kinh tế
• 2.1.3. Những trở ngại trong việc tiếp cận vốn tín dụng của các hộ dân
• 2.2. Phân tích và kiểm định mô hình lý thuyết, phân tích nhân tố tác động đến khả năng tiếp cận nguồn vốn của hộ dân
• 2.2.1. Giới thiệu mô hình
• 2.2.2. Kiểm định mô hình
• 2.2.3. Nhận xét từ kết quả mô hình
• 2.3. Giải pháp trực tiếp
• 2.4. Giải pháp hỗ trợ
• 3. CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN
• 4. TÍN DỤNG CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC M’NÔNG TỈNH ĐAK NÔNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tình hình tiếp cận vốn tín dụng

Tỉnh Đăk Nông, nơi sinh sống của dân tộc M’nông, có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển sản xuất. Tuy nhiên, đời sống của người dân vẫn còn thấp, với thu nhập bình quân chỉ khoảng 450 ngàn đồng/người/tháng. Việc tiếp cận vốn tín dụng là một yếu tố quan trọng giúp người dân thoát nghèo. Theo nghiên cứu, tỷ lệ hộ nghèo trong tỉnh vẫn cao, đặc biệt là trong cộng đồng dân tộc thiểu số. Việc thiếu vốn sản xuất và sử dụng vốn không hiệu quả là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nghèo đói. Do đó, việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng là cần thiết để tìm ra giải pháp hỗ trợ hiệu quả.

1.1. Thực trạng tiếp cận vốn tín dụng

Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều hộ dân M’nông gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn tín dụng từ các ngân hàng. Các yếu tố như phong tục tập quán, thiếu thông tin và điều kiện đi lại khó khăn đã cản trở khả năng tiếp cận. Hơn nữa, thái độ và năng lực của cán bộ ngân hàng cũng ảnh hưởng đến quyết định cho vay. Việc cải thiện thông tin và thủ tục vay vốn là cần thiết để nâng cao khả năng tiếp cận của người dân.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận

Năm yếu tố chính ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của người dân M’nông bao gồm: (i) phong tục tập quán, (ii) hỗ trợ từ các tổ chức, (iii) kiến thức và sự năng động của người dân, (iv) thông tin và thủ tục, và (v) thái độ của cán bộ ngân hàng. Đặc biệt, phong tục tập quán và thông tin về thủ tục vay vốn cần được chú trọng để cải thiện khả năng tiếp cận. Việc giải quyết những vấn đề này sẽ giúp người dân dễ dàng hơn trong việc tiếp cận nguồn vốn cần thiết cho sản xuất.

II. Phân tích các giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng

Để nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng cho dân tộc M’nông, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường nguồn vốn cho thị trường tín dụng nông thôn. Chính phủ cần ban hành các chính sách ưu tiên về tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận nguồn vốn. Thứ hai, việc triển khai tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất cũng cần được chú trọng. Đào tạo và huấn luyện cho người dân về kỹ thuật sản xuất sẽ giúp họ nâng cao năng lực sản xuất và sử dụng vốn hiệu quả hơn.

2.1. Tăng cường chính sách tín dụng

Chính phủ cần tạo ra cơ chế phù hợp để chuyển vốn cho vay trong lĩnh vực nông nghiệp với lãi suất hợp lý. Việc đơn giản hóa thủ tục vay vốn và giảm bớt các điều kiện khó khăn sẽ giúp người dân dễ dàng tiếp cận hơn. Hỗ trợ nông dân khi gặp rủi ro cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo họ có thể sử dụng vốn một cách hiệu quả.

2.2. Đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật

Đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân là một giải pháp cần thiết. Các trung tâm khuyến nông cần cung cấp thông tin về cây giống, phương pháp trồng trọt và các nguy cơ tiềm ẩn. Việc nâng cao tần suất tiếp xúc với người dân sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về các phương pháp sản xuất và giảm thiểu rủi ro trong quá trình áp dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Đak Nông, nằm ở phía Nam Tây Nguyên, có diện tích tự nhiên 6.514,38 km² với dân số khoảng 431 nghìn người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 32,45%. Người M’Nông là dân tộc thiểu số tại chỗ đông nhất, với 6.221 khẩu, chiếm 8,64% dân số toàn tỉnh và 75,4% dân tộc ít người tại chỗ. Mặc dù có nhiều điều kiện thuận lợi về đất đai, nguồn nước và quỹ rừng để phát triển sản xuất nông lâm nghiệp, đời sống của đồng bào M’Nông vẫn còn rất thấp, với thu nhập bình quân đầu người năm 2007 khoảng 450 nghìn đồng/tháng, thấp hơn nhiều so với mức bình quân chung của tỉnh (824 nghìn đồng/tháng). Tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tới 31% tổng số hộ nghèo toàn tỉnh, trong đó 46,51% hộ đồng bào dân tộc ít người vẫn còn nghèo.

Nghiên cứu tập trung phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của đồng bào dân tộc M’Nông tại ba địa bàn: xã Quảng Khê (huyện Đak Glong), xã Đak Mâm (huyện Krông Nô) và phường Nghĩa Tân (thị xã Gia Nghĩa). Mục tiêu chính là xác định các nhân tố cản trở và thúc đẩy khả năng tiếp cận vốn tín dụng nhằm hỗ trợ phát triển sản xuất, nâng cao đời sống và giảm nghèo bền vững cho đồng bào M’Nông. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất các giải pháp chính sách phù hợp, góp phần cải thiện hiệu quả chương trình giảm nghèo tại vùng dân tộc thiểu số, đồng thời cung cấp dữ liệu thực tiễn cho các tổ chức tín dụng và cơ quan quản lý nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết về nghèo đói và lý thuyết thị trường tín dụng nông thôn. Lý thuyết nghèo đói được hiểu là tình trạng thiếu thốn đa chiều, không chỉ về thu nhập mà còn về sức khỏe, giáo dục và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội. Khái niệm nghèo được đo lường theo chuẩn nghèo chung của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, bao gồm nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối.

Lý thuyết thị trường tín dụng nông thôn tập trung vào các rào cản trong việc tiếp cận vốn của người nghèo, đặc biệt là các yếu tố như yêu cầu tài sản thế chấp, thủ tục vay vốn phức tạp, chi phí giao dịch cao và hạn chế về thông tin. Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai nhóm nhân tố chính ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng: (1) nhân tố chủ quan từ phía người dân (phong tục tập quán, năng lực tiếp cận vốn, trình độ dân trí, khả năng quản lý vốn) và (2) nhân tố khách quan từ bên ngoài (thủ tục vay vốn, điều kiện đi lại, thái độ cán bộ ngân hàng, sự hỗ trợ của các tổ chức chính trị xã hội và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước).

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: khả năng tiếp cận vốn tín dụng, nghèo đói đa chiều và tín dụng nông thôn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực địa với 188 hộ dân tộc M’Nông tại ba địa bàn nghiên cứu, sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận lợi kết hợp tư vấn từ các già làng, trưởng buôn và liên hiệp phụ nữ xã. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo, tài liệu chính thức của các cơ quan quản lý và tổ chức tín dụng.

Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả và phân tích nhân tố khám phá (EFA) sử dụng phần mềm SPSS để kiểm định mô hình và xác định các nhân tố ảnh hưởng. Quy trình nghiên cứu gồm nghiên cứu sơ bộ (phỏng vấn 30 hộ), nghiên cứu định tính (phỏng vấn sâu 15 hộ) và nghiên cứu định lượng (khảo sát 188 hộ). Thang đo Likert 5 điểm được áp dụng để định lượng các biến quan sát.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 8/2008 đến tháng 2/2009, bao gồm giai đoạn thu thập và phân tích dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm dân cư và trình độ học vấn: 96,3% người dân có trình độ học vấn từ tiểu học đến trung học cơ sở, không có sự khác biệt đáng kể về trình độ học vấn theo giới tính. Độ tuổi bình quân của chủ hộ là 38,24 tuổi, thuộc nhóm lao động chính.

2. Nhu cầu và thực trạng vay vốn: 99,5% hộ dân có nhu cầu vay vốn sản xuất, nhưng chỉ 45,2% trong số đó đã tiếp cận được vốn tín dụng. Trong số những hộ đã vay, 41,2% mới vay lần đầu, 30,6% vay lần hai và 22,4% vay lần ba trở lên. Số tiền vay bình quân mỗi lần khoảng 15,9 triệu đồng, không có sự khác biệt đáng kể về số tiền vay giữa nam và nữ.

3. Diện tích đất sản xuất: Bình quân mỗi hộ có 13,3 sào đất rẫy, 9,2 sào đất cây công nghiệp và 2 sào đất trồng lúa. Diện tích đất sản xuất có mối tương quan thuận với mức sống của người dân (hệ số tương quan Gamma lần lượt là 0,538 và 0,411).

4. Đời sống và các yếu tố ảnh hưởng: 92% hộ dân có mức sống trung bình trở xuống, trong đó 33% nghèo và 59% cận nghèo. Trình độ học vấn và diện tích đất sản xuất là hai nhân tố chính ảnh hưởng đến đời sống. Mối quan hệ giữa khả năng tiếp cận vốn tín dụng và đời sống chưa rõ ràng, có thể do hạn chế về năng lực sử dụng vốn và phong tục tập quán.

5. Những trở ngại trong tiếp cận vốn: Các trở ngại chính gồm phong tục tập quán (như sản xuất tự cung tự cấp, ngại vay vốn), năng lực tiếp cận vốn hạn chế (không biết lập kế hoạch, quản lý vốn kém), thủ tục vay vốn phức tạp, điều kiện đi lại khó khăn và thái độ cán bộ ngân hàng chưa nhiệt tình. Tuy nhiên, phần lớn người dân đã nhận thức được tầm quan trọng của vay vốn và không còn e ngại khi tiếp cận ngân hàng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy đồng bào M’Nông có nhu cầu vốn rất lớn để phát triển sản xuất, nhưng khả năng tiếp cận vốn còn hạn chế do nhiều rào cản khách quan và chủ quan. Trình độ học vấn thấp và phong tục tập quán truyền thống là những yếu tố cản trở lớn, đồng thời thủ tục vay vốn và điều kiện đi lại khó khăn làm giảm tính khả thi của việc vay vốn. Sự khác biệt về khả năng tiếp cận vốn giữa các địa phương cũng phản ánh mức độ phát triển kinh tế xã hội và trình độ dân trí khác nhau.

So sánh với các nghiên cứu về tín dụng nông thôn ở Việt Nam và mô hình Grameen Bank tại Bangladesh, có thể thấy rằng việc áp dụng các mô hình tín dụng vi mô phù hợp với đặc điểm dân tộc và điều kiện địa phương là cần thiết. Việc hỗ trợ kỹ năng lập kế hoạch, quản lý vốn và phối hợp giữa các tổ chức tín dụng với các cơ quan khuyến nông, khuyến lâm sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và khả năng thoát nghèo bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố trình độ học vấn, tỷ lệ vay vốn theo giới tính, số tiền vay bình quân, cũng như bảng phân tích mối quan hệ giữa các nhân tố với khả năng tiếp cận vốn để minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đơn giản hóa thủ tục vay vốn và cải thiện điều kiện tiếp cận: Các tổ chức tín dụng cần rút ngắn quy trình, giảm bớt giấy tờ và tạo điều kiện thuận lợi về địa điểm giao dịch, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa. Thời gian thực hiện trong vòng 6-12 tháng, chủ thể thực hiện là Ngân hàng Chính sách xã hội và Agribank.

2. Tăng cường đào tạo, hướng dẫn kỹ năng quản lý vốn và lập kế hoạch sản xuất: Tổ chức các lớp tập huấn, đào tạo tại chỗ cho người dân về kỹ năng tài chính, quản lý vốn và kỹ thuật sản xuất phù hợp. Thời gian triển khai 1-2 năm, do các trung tâm khuyến nông, khuyến lâm phối hợp với các tổ chức xã hội thực hiện.

3. Phát triển mạng lưới hỗ trợ và phối hợp liên ngành: Tăng cường sự phối hợp giữa ngân hàng, các tổ chức chính trị xã hội, khuyến nông, khuyến lâm và các cơ quan pháp lý để hỗ trợ toàn diện cho người dân trong tiếp cận và sử dụng vốn. Thời gian thực hiện liên tục, do UBND tỉnh và các sở ngành chủ trì.

4. Ưu tiên hỗ trợ vốn cho phụ nữ và nhóm yếu thế: Xây dựng các chính sách tín dụng ưu đãi dành riêng cho phụ nữ và các hộ nghèo nhằm nâng cao vai trò và hiệu quả sử dụng vốn của nhóm này. Thời gian triển khai 1 năm, do Ngân hàng Chính sách xã hội phối hợp với Hội Phụ nữ tỉnh thực hiện.

5. Khuyến khích áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật: Đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, cung cấp giống cây trồng, vật nuôi chất lượng và kỹ thuật canh tác hiện đại để nâng cao năng suất, hiệu quả sản xuất. Thời gian triển khai 2-3 năm, do các trung tâm khuyến nông, khuyến lâm và các tổ chức nghiên cứu thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích sâu sắc về các rào cản trong tiếp cận vốn tín dụng của đồng bào dân tộc M’Nông, giúp xây dựng chính sách giảm nghèo hiệu quả và phù hợp với đặc thù vùng dân tộc thiểu số.

2. Các tổ chức tín dụng và ngân hàng: Thông tin về nhu cầu vốn, đặc điểm vay vốn và các trở ngại giúp các tổ chức này thiết kế sản phẩm tín dụng phù hợp, cải thiện quy trình cho vay và nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng nông thôn.

3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức xã hội: Dữ liệu và phân tích trong luận văn hỗ trợ các tổ chức trong việc triển khai các chương trình hỗ trợ kỹ năng, đào tạo và tư vấn cho đồng bào dân tộc thiểu số nhằm nâng cao năng lực tiếp cận và sử dụng vốn.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành kinh tế phát triển: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về nghiên cứu tín dụng nông thôn, giảm nghèo và phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số, cung cấp mô hình nghiên cứu và phương pháp phân tích nhân tố có thể áp dụng cho các nghiên cứu tương tự.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đồng bào dân tộc M’Nông khó tiếp cận vốn tín dụng?
   Nguyên nhân chính gồm phong tục tập quán truyền thống, trình độ dân trí thấp, thủ tục vay vốn phức tạp, điều kiện đi lại khó khăn và thiếu sự hỗ trợ từ các tổ chức tín dụng và chính quyền địa phương.

2. Số tiền vay vốn bình quân của người dân là bao nhiêu?
   Mức vay bình quân mỗi lần khoảng 15,9 triệu đồng, phù hợp với quy mô sản xuất nhỏ lẻ của người dân, không có sự khác biệt đáng kể giữa nam và nữ.

3. Phụ nữ có vai trò như thế nào trong việc tiếp cận vốn?
   Phụ nữ tuy ít tiếp cận vốn hơn nam giới nhưng có khả năng sử dụng vốn hiệu quả hơn. Việc hỗ trợ phụ nữ vay vốn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và cải thiện đời sống gia đình.

4. Các tổ chức tín dụng nên làm gì để hỗ trợ người dân?
   Cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn, tăng cường đào tạo kỹ năng quản lý vốn, phối hợp với các tổ chức xã hội và chính quyền địa phương để hỗ trợ toàn diện cho người dân.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các dân tộc thiểu số khác không?
   Mặc dù đặc điểm từng dân tộc khác nhau, nhưng các phương pháp nghiên cứu và giải pháp đề xuất có thể được điều chỉnh và áp dụng cho các nhóm dân tộc thiểu số khác trong vùng Tây Nguyên và các vùng miền núi khác.

Kết luận

• Đồng bào dân tộc M’Nông tại Đak Nông có nhu cầu vốn tín dụng rất lớn nhưng khả năng tiếp cận còn hạn chế do nhiều rào cản về phong tục, trình độ dân trí và thủ tục vay vốn.
• Trình độ học vấn thấp và diện tích đất sản xuất hạn chế là những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến đời sống và khả năng tiếp cận vốn của người dân.
• Nhu cầu vay vốn không phân biệt rõ ràng theo giới tính, tuy nhiên nam giới có xu hướng tiếp cận vốn chủ động hơn.
• Các giải pháp cần tập trung vào đơn giản hóa thủ tục, đào tạo kỹ năng quản lý vốn, tăng cường phối hợp liên ngành và ưu tiên hỗ trợ phụ nữ.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và áp dụng mô hình tín dụng vi mô phù hợp để nâng cao hiệu quả giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm, đồng thời tiến hành đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chính sách phù hợp. Các tổ chức tín dụng và cơ quan quản lý cần phối hợp chặt chẽ để tạo môi trường thuận lợi cho người dân tiếp cận vốn.

Các nhà hoạch định chính sách, tổ chức tín dụng và các bên liên quan cần ưu tiên nghiên cứu và đầu tư phát triển tín dụng nông thôn, đặc biệt cho đồng bào dân tộc thiểu số nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững vùng Tây Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KINH NGHIỆM 17 1. Các mô hình lý thuyết 33 1. Lý thuyết về nghèo đói 47 1. Các khái niệm về nghèo đói - Nghèo luôn tồn tại như là một tất yếu tự nhiên trong mọi xã hội, cả ở những nơi mà trình độ phát triển kinh tế đã đạt đến mức độ cao như ở Mỹ, Tây Âu.

Ở các nước đang phát triển, đói nghèo là tình trạng khá phổ biến, nhất là khu vực nông thôn. Nghèo là vấn đề kinh tế xã hội phức tạp, đa phương diện và không thuần tuý chỉ là vấn đề kinh tế, cho dù thước đo của nó trước hết và chủ yếu dựa vào thước đo về kinh tế được thể hiện qua chỉ số thu nhập hoặc tiêu dùng. Điều này có nghĩa nghèo không chỉ phản ánh sự thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu phương tiện sản xuất và sinh hoạt, mà còn phản ánh sự thiệt thòi trên bình diện sức khỏe, giáo dục… Những khía cạnh khác nhau của nghèo đói thể hiện tính đa phương diện của nó như: thu nhập, sức khỏe, giáo dục, nguy cơ bị tổn thương, thường tác động qua lại và hỗ trợ nhau. Nhìn chung, những khía cạnh khác nhau của nghèo thường vận động cùng hướng với nhau, nếu một cá nhân nào đó nghèo về thu nhập thì sẽ làm hạn chế khả năng tiếp cận các dịch vụ như giáo dục, y tế, dẫn đến nghèo về giáo dục, y tế.

Tuy nhiên khía cạnh này có thể vận động khác hướng với những khía cạnh khác, ví dụ tình trạng y tế có thể được cải thiện trong khi thu nhập lại giảm sút, hoặc một cá nhân nào đó nghèo về thu nhập nhưng lại không nghèo về sức khỏe. Trên thực tế không có một khái niệm duy nhất về nghèo, mà nghèo là một khái niệm tương đối, luôn biến đổi và là tình trạng thiếu thốn trên nhiều phương diện. Khái niệm nghèo hiện nay không còn được tranh cãi nhiều và hầu như đã đi đến thống nhất, chỉ có sự khác nhau về phương pháp đo lường và đánh giá chuẩn nghèo giữa các tổ chức quốc tế, của Chính phủ Việt Nam. Khái niệm nghèo 123doc -8- hiện nay bao hàm nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối.

- Nghèo tương đối là tình trạng một bộ phận dân cư sống dưới mức trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện tại nơi đang xem xét. Khái niệm nghèo mà luận văn dùng để nghiên cứu tập trung vào nghèo tương đối và được đo lường bằng mức chuẩn nghèo chung do Bộ Lao động Thương binh và Xã hội đề ra. Chuẩn nghèo chung bao gồm nghèo về lương thực, thực phẩm và phi lương thực, thực phẩm được xác định dựa trên cơ sở: tổng chi phí bằng tiền đủ mua một lượng lương thực, thực phẩm cần thiết để đảm bảo năng lượng 2.100 ca-lo mỗi ngày cho một người, cộng với chi phí các mặt hàng như: nhà ở, quần áo, đồ dùng gia đình, giáo dục, y tế, văn hoá…Mức chuẩn nghèo này khác nhau giữa nông thôn và thành thị và được tính cụ thể cho từng thời kỳ khác nhau. Dựa trên khái niệm và chuẩn nghèo này, người nghèo ở đây được định nghĩa như sau: người nghèo là những người có mức thu nhập thấp và chi tiêu không đủ để đảm bảo giỏ tiêu dùng (gồm lương thực và phi lương thực, trong đó chi tiêu cho lương thực phải đủ 2.100 ca-lo/ngày) và có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng trên mọi phương diện tại nơi đang xem xét.

Họ thiếu năng lực tham gia vào đời sống kinh tế xã hội của quốc gia, đặc biệt họ thiếu khả năng tiếp cận, kiểm soát các nguồn lực của sự phát triển một cách có hiệu quả. Đối tượng nghèo mà luận văn nghiên cứu tập trung vào những hộ dân cư là đồng bào dân tộc M’Nông sống ở nông thôn, hầu hết là vùng sâu vùng xa, có mức thu nhập dưới mức chuẩn nghèo, thiếu vốn hoặc thiếu khả năng tiếp cận vốn và họ có nhu cầu vay vốn. - Nghèo tuyệt đối: người hay hộ gia đình có thể được xem là nghèo hay sống trong tình trạng nghèo khi thu nhập của họ nằm ở mức tuyệt đối hay mức sống tuyệt đối nào đó, thường là ở dưới mức tối thiểu chuẩn đã được quy định ( thường theo chuẩn của WB). - Ngân hàng Thế giới xem thu nhập 1 đô la Mỹ/ngày theo sức mua tương 80 81 đương của địa phương (so với đô la thế giới) để thỏa mãn nhu cầu sống như là 82 chuẩn tổng quát cho nạn nghèo tuyệt đối.

Trong những bước sau đó các trị ranh giới nghèo tuyệt đối (chuẩn) cho từng địa phương hay từng vùng được xác định, 123doc -9- từ 2 đô la cho châu Mỹ La tinh và Carribean đến 4 đô la cho những nước Đông 83 84 85 Âu cho đến 14,40 đô la cho những nước công nghiệp. 86 - Đối với Việt Nam, Chính phủ đã 4 lần nâng mức chuẩn nghèo trong thời 87 gian từ 1993 đến cuối năm 2005. Theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 8 tháng 7 năm 2005 về việc ban hành chuẩn nghèo áp 88 89 dụng cho giai đoạn 2006-2010 thì ở khu vực nông thôn những hộ có mức thu nhập bình quân từ 200.000 đồng/người/tháng (2.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo, ở khu vực thành thị những hộ có thu nhập bình quân từ 260.000 đồng/người/tháng (dưới 3.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo. Tiêu chuẩn nghèo tại thành phố Hồ Chí Minh năm 2004 là thu nhập bình quân đầu người dưới 330.000 đồng/tháng hoặc 4.

Hiện nay Chính phủ Việt Nam đã điều chỉnh mức chuẩn nghèo giai đoạn 2006-2010 ở khu vực nông thôn những hộ có mức thu nhập bình quân từ 300.000 đồng/người/tháng trở xuống là hộ nghèo, ở khu vực thành thị những hộ có mức thu nhập bình quân từ 390.000 đồng/người/tháng trở xuống là hộ nghèo. Vòng luẩn quẩn của nghèo đói và mối quan hệ với cung tín dụng Đối với người nghèo nói chung và đồng bào dân tộc ở vùng sâu, vùng xa nói riêng, hiện nay đời sống và sản xuất của họ đang ở trong vòng luẩn quẩn: Sơ đồ vòng luẩn quẩn của nghèo đói Nguồn: Tổng hợp của tác giả 123doc - 10 - Nông dân nghèo thu nhập thấp, thường không đủ ăn, không có tích luỹ, thiếu vốn nên không đầu tư (vật tư, phận bón…) và không có điều kiện ứng dụng khoa học kỹ thuật nên năng suất thấp,thu nhập kém, làm không đủ ăn, phải đi làm thuê, phải vay mượn để đảm bảo cuộc sống tối thiểu hàng ngày. Trong đó thiếu vốn sản xuất là một lực cản lớn nhất hạn chế sự phát triển sản xuất và nâng cao đời sống của nông dân nghèo. Thiếu kinh nghiệm và kiến thức làm ăn cũng là một trong những yếu tố nằm trong vòng luẩn quẩn đói nghèo.

Phương pháp canh tác cổ truyền đã ăn sâu vào tiềm thức, sản xuất tự cung tự cấp là chính, thường sống ở những nơi giao thông đi lại khó khăn, thiếu phương tiện, trẻ em thất học…Những khó khăn đó làm cho nông dân nghèo không thể nâng cao trình độ dân trí, không có điều kiện áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, thiếu kinh nghiệm và trình độ sản xuất dẫn đến năng suất thấp. Tuy nhu cầu về đầu tư của người nghèo là rất lớn, song đi kèm là trình độ dân trí, trình độ sản xuất để sử dụng đồng vốn có hiệu quả là một vấn đề hết sức quan trọng hiện nay. Theo nghiên cứu của Tiến sĩ Vương Xuân Tình, ở nhiều vùng đồng bào dân tộc ít người vùng cao tình trạng cho vay của tư thương còn làm cho vòng luẩn quẩn của nghèo đói càng trầm trọng: “các hình thức cho vay cả tiện nghi sinh hoạt như tivi, video, đài, xe máy… Khi trả, người vay thường trả bằng lương thực, thực phẩm mà nếu tính ra, có thể lãi suất lên tới vài chục phần trăm! Với lối tư duy của người dân vùng cao, nhất là người chỉ quen làm nương rẫy thì họ không hề biết run sợ trước lãi suất ấy! Miễn là có cái ăn, cái tiêu đã, còn nợ trả sau. Và như thế, lãi mẹ đẻ lãi con, lãi năm trước chồng lên lãi năm sau.

Có gia đình không còn gì trả nợ, phải gán bằng công lao động. Rồi lại thiếu ăn, phải đi vay tiếp và kéo dài nợ nần năm này sang năm khác. Cái vòng luẩn quẩn là như thế”. Lý thuyết thị trường tín dụng nông thôn - Khái niệm tổng quát về tín dụng và tín dụng ngân hàng:Tín dụng là một phạm trù kinh tế đã tồn tại qua nhiều hình thái kinh tế-xã hội,bản chất của nó là 123doc - 11 - một quan hệ vay mượn dựa trên nguyên tắc hoàn trả (cả vốn và lãi) sau một thời hạn nhất định, là quan hệ chuyển nhượng tạm thời quyền sử dụng vốn, là quan hệ bình đẳng hai bên cùng có lợi.Trong nền kinh tế hàng hoá có nhiều loại hình tín dụng như: tín dụng thương mại,tín dụng ngân hàng, tín dụng nhà nước, tíndụng tiêu dùng.

Tín dụng ngân hàng cũng mang bản chất chung của quan hệ tín dụng nói chung, đó là quan hệ tin cậy lẫn nhau và cùng có lợi giữa các ngân hàng, tổ chức tín dụng với các tổ chức, cá nhân, được thực hiện dưới hình thức tiền tệ và theo nguyên tắc hoàn trả có lãi. Do đặc điểm riêng của mình, tín dụng ngân hàng đạt được ưu thế hơn các hình thức tín dụng khác về khối lượng, thời hạn và phạm vi đầu tư. Với đặc điểm tín dụng bằng tiền, vốn tín dụng ngân hàng có khả năng đầu tư chuyển đổi vào bất cứ lĩnh vực nào của sản xuất và lưu thông hàng hoá. Vì vậy mà tín dụng ngân hàng ngày càng trở thành một hình thức tín dụng quan trọng trong các hình thức tín dụng hiện có.

- Tín dụng nông thôn: Mục tiêu cuối cùng của hệ thống tín dụng nông thôn là đáp ứng nhu cầu về vốn cho người nghèo ở nông thôn. Tín dụng đối với người nghèo là những khoản tín dụng chỉ dành riêng cho những người nghèo, có sức lao động, nhưng thiếu vốn để phát triển sản xuất trong một thời gian nhất định phải hoàn trả số tiền gốc và lãi; tuỳ theo từng nguồn vốn có thể hưởng theo lãi suất ưu đãi khác nhau nhằm giúp người nghèo mau chóng vượt qua nghèo đói vươn lên hoà nhập cộng đồng. - Các nhà kinh tế học thuộc trường phái Ohio như Adams (1984), Von Pischke (1978), và Gonzalez - Vega (1984) tranh luận rằng chỉ có một bộ phận rất nhỏ của nông dân nghèo đắc thủ được nguồn tín dụng với lãi suất thấp trong các nước đang phát triển.