Phần mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu luận văn gồm 4 chƣơng sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận chung về nợ công và khủng hoảng nợ công Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng nợ công và khủng hoảng nợ công ở Hy Lạp và Ireland Chƣơng 4: Nợ công của Việt Nam và một số vấn đề đặt ra từ cuộc khủng hoảng nợ công ở Hy Lạp, Ireland 4 z Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NỢ CÔNG VÀ KHỦNG HOẢNG NỢ CÔNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu nợ công ở nước ngoài Các nghiên cứu ngoài nƣớc về nợ công và trực tiếp là tính bền vững của nợ công chủ yếu đƣợc các tổ chức quốc tế đƣa ra. Ngay từ những năm 1980 của thế kỷ XX cũng đã bắt đầu có những thảo luận khoa học về giới hạn của nợ công; thế nào là an toàn của nợ công (sau cuộc khủng hoảng nợ những năm 1980).
Tuy nhiên, các thảo luận đó cũng là những thảo luận khá chuyên biệt và đến nay đã dần trở nên lạc hậu, đặc biệt là sau cuộc khủng hoảng nợ công ở các nƣớc châu Âu thời gian qua cụ thể là Hy Lạp và Ireland… Ngoài ra, các chính sách cũng có vẻ đã trở nên lỗi thời trong bối cảnh thị trƣờng tài chính thế giới có nhiều biến động và trở nên ngày càng phức tạp, đặc biệt là mối quan hệ giữa nợ quốc gia và sự lệ thuộc lẫn nhau ngày càng lớn giữa nợ quốc gia với hệ thống thị trƣờng tài chính quốc tế. WB (World Bank - Ngân hàng Thế giới) và IMF (International Monetary Fund - Quỹ Tiền tệ Quốc tế) trong nhiều năm qua có nhiều nghiên cứu về việc quản lý nợ và xuất bản những cẩm nang về thông lệ quản lý nợ công một cách hiệu quả. Tuy nhiên, với những diễn biến gần đây về khủng hoảng nợ công thì những thảo luận, định hƣớng đó dƣờng nhƣ chƣa đủ. Bắt đầu từ những năm 2007-2008 tại châu Âu đã có những bài nghiên cứu và thảo luận độc lập về cái gọi là bẫy nợ công và khuyến nghị về việc thực hiện những quy định về “hãm phanh” đối với vay nợ của Chính phủ, của khu vực công.
Các thảo luận đó cũng đang đƣợc làm mới và trở nên sôi nổi hơn bao giờ hết kể từ khi châu Âu rơi vào nguy cơ khủng hoảng nợ công hàng loạt. Các thảo luận đó vẫn còn tiếp diễn, đặc biệt sôi nổi ở các cơ quan nghiên cứu của Thụy Sĩ, Đức, Anh, Thụy Điển. Tuy nhiên, các nghiên cứu này có tính 5 z chất đơn lẻ của cá nhân các nhà nghiên cứu và áp dụng đối với từng trƣờng hợp cụ thể. Nhìn chung, các nghiên cứu có liên quan đến nợ công và khủng hoảng nợ công trên phạm vi quốc tế là khá đa dạng, chủ yếu xoay quanh các câu hỏi về mối quan hệ thâm hụt ngân sách; về các yếu tố hình thành nợ công và quan hệ tác động lẫn nhau giữa nợ công - tăng trƣởng - lạm phát và sự ổn định của các cán cân đối ngoại.
Tuy nhiên, câu hỏi về tính ổn định và bền vững của nợ công dƣờng nhƣ vẫn còn là một câu hỏi đặc biệt trong tình hình nợ công đang là vấn đề đƣợc cộng đồng quốc tế, các quốc gia quan tâm nhiều hơn. Cụ thể, một số nghiên cứu nổi bật ở nƣớc ngoài gần đây về nợ công bao gồm: Carmen M.Reinhart and Kenneth S.Rogoff (2010), “Growth in a Time of Debt”, American Economic Review: Papers & Proceedings 100, p.573- 578: bài nghiên cứu này đã trình bày số liệu về nợ công của các quốc gia qua đó tìm ra mối liên hệ giữa mức độ nợ công, tăng trƣởng và lạm phát. U (2010), “Public debt around the world: a new data set of central government debt”, Applied Economics Letters, 17, p.19-24: là một tập hợp các số liệu về nợ công của 89 quốc gia trên thế giới trong giai đoạn 1991-2005 và 7 quốc gia trong giai đoạn 1993-2005. Ali Abbas, Nazim Belhocine, Asmaa ElGanainy, and Mark Horton (2011), Historical Patterns of Public Debt – Evidence From a New Database, IMF: bài nghiên cứu đã tổng hợp các nguồn số liệu của các quốc gia trong IMF để phân tích và đƣa ra những dự báo về xu hƣớng nợ công, đồng thời trình bày tỷ lệ nợ trên GDP (Gross Domestic Product – Tổng sản phẩm quốc nội) của các nhóm quốc gia trong vài thập kỷ để chỉ ra mối quan hệ ngƣợc chiều giữa nợ và tăng trƣởng.
6 z George Alogoskoufis (2012), Greece’s sovereign debt crisis: retrospect and prospect, Hellenic Observatory Papers on Greece and Southeast Europe: bài nghiên cứu đã đƣa ra những đánh giá về thực trạng và triển vọng của khủng hoảng nợ công của Hy Lạp dựa trên các số liệu nghiên cứu. Shelby Woods (2013), The Greek sovereign debt crisis: politics and economics in the Eurozone, University of Washington: bài nghiên cứu đã trình bày khủng hoảng nợ công ở Hy Lạp cùng với những tác động về chính trị và kinh tế lên khu vực đồng Euro. Mwanza Nkusu (2013), Boosting competitiveness to grow out of debt – Can Ireland find a way back to its future?, IMF Working Paper: bài viết đã trình bày thực trạng nợ công ở Ireland, chính sách ứng phó với nợ công của nƣớc này và đƣa ra những dự báo về khả năng hồi phục trong tƣơng lai của Ireland khi áp dụng những chính sách ấy. World Bank (2013), International Debt Statistics 2013, Washington, D.: báo cáo thống kê nợ đã trình bày tổng quan về xu hƣớng, thực trạng nợ nƣớc ngoài của các quốc gia trên thế giới phân theo khu vực, các chỉ số và sau đó đi sâu trình bày các số liệu thống kê nợ nƣớc ngoài của các quốc gia trên thế giới năm 2013.
World Bank (2014), International Debt Statistics 2014, Washington, D.: báo cáo thống kê nợ đã trình bày tổng quan về xu hƣớng, thực trạng nợ nƣớc ngoài của các quốc gia trên thế giới phân theo khu vực, phân theo từng quý và đặc biệt là các chỉ số về nợ công. Báo cáo còn đi sâu trình bày các số liệu thống kê nợ nƣớc ngoài của các quốc gia trên thế giới năm 2014. Nhƣ vậy, các công trình nghiên cứu trên đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về nợ công, đặc biệt là số liệu thống kê về nợ của các quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, do đƣợc nghiên cứu dƣới góc độ cá nhân hoặc thậm chí là 7 z dƣới cái nhìn tổng quát nên các công trình này chỉ mang tính chất gợi ý và tham khảo, chứ chƣa đi sâu vào trƣờng hợp cụ thể nào.
Tình hình nghiên cứu trong nước Ở trong nƣớc, vấn đề nợ công nói chung và khủng hoảng nợ công nói riêng đã có rất nhiều bài nghiên cứu. Trong đó, các bài nghiên cứu tập trung chỉ rõ nguyên nhân gây nên khủng hoảng và việc quản lý nợ công nhƣ thế nào là hiệu quả nhƣ: Đề tài “Vấn đề nợ công ở một số nước trên thế giới và hàm ý chính sách đối với Việt Nam” của PGS.TS Phạm Thị Thanh Bình là một đề tài điển hình, tập trung nghiên cứu nợ công (nguyên nhân và bản chất của nợ công), thực trạng nợ công của các nƣớc phát triển (đặc biệt phân tích sâu cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu) và vấn đề nợ công của một số nền kinh tế mới nổi ở châu Á. Trên cơ sở đó, bài nghiên cứu rút ra một số bài học kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp quản lý nợ công Việt Nam trong thời gian tới. Đề tài “Nguyên nhân của khủng hoảng nợ công ở một số nước thành viên EU” của nhà kinh tế Nguyễn Bích Thuận đã làm rõ tại sao nợ công đang ngày càng trở nên trầm trọng và lan rộng ở các nƣớc EU (European Union – Liên minh châu Âu) bằng cách đƣa ra các nguyên nhân chung gây ra khủng hoảng nợ của toàn khối EU cũng nhƣ phân tích nguyên nhân cụ thể của từng nƣớc.
Bài nghiên cứu của tác giả Hồ Quốc Tuấn “Khủng hoảng nợ Ireland: Biến nợ tư thành nợ công” đăng trên Tạp chí Thời báo kinh tế số 01 năm 2011 đã phân tích nguyên nhân gây ra nợ công của Ireland chính là do Chính phủ phải gánh những khoản nợ xấu của các ngân hàng, khiến các khoản nợ tƣ nhân biến thành khoản nợ của Chính phủ trong khi Chính phủ thì không có khả năng thanh toán các khoản nợ và khủng hoảng xảy ra. 8 z Bài nghiên cứu của hai tác giả Nguyễn Thị Kim Chi và Nguyễn Quỳnh Loan “Khủng hoảng nợ công ở Châu Âu: nguyên nhân và tác động đến Việt Nam” đăng trên Tạp chí châu Âu số 09 năm 2011 đã trình bày những vấn đề chung liên quan đến nợ công và khủng hoảng nợ công, qua đó phân tích hai trƣờng hợp cụ thể là Hy Lạp và Ireland, tác động của cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu và qua đó rút ra một số bài học cho Việt Nam. Vấn đề nợ công của Việt Nam cũng rất đƣợc quan tâm nghiên cứu, đặc biệt trong khía cạnh phân tích thực trạng và đƣa ra các dự báo cũng nhƣ giải pháp. Bài nghiên cứu “Khủng hoảng nợ công tại một số nền kinh tế trên thế giới nguyên nhân, diễn biến, hậu quả, biện pháp khắc phục và những hàm ý chính sách cho Việt Nam” của tác giả Vũ Minh Long (2013) đã tổng hợp lý thuyết cùng những diễn biến và phản ứng chính sách thực tế từ các cuộc khủng hoảng nợ lớn trong lịch sử cũng nhƣ cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu gần đây nhằm đƣa ra đƣợc một cái nhìn toàn cảnh về khủng hoảng nợ công.
Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng phân tích thực trạng nợ công Việt Nam nhằm đánh giá về tình hình cũng nhƣ rủi ro nợ công của Việt Nam dựa trên những số liệu cập nhật nhất, từ đó đƣa ra một số gợi ý chính sách giúp cải thiện tình hình nợ công để tránh những rủi ro khủng hoảng mà Việt Nam có thể gặp phải trong thời gian sắp tới. Nghiên cứu “Tương lai nợ công của Việt Nam: Xu hướng và giải pháp” của tác giả Đỗ Thiên Anh Tuấn (tháng 4 năm 2013) đã đánh giá thực trạng nợ công của Việt Nam và sử dụng mô hình động về nợ công để dự báo xu hƣớng nợ công của Việt Nam trong tƣơng lai.