Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán hồ chí minh 2022

Khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hồ Chí Minh năm 2022.

• Tác giả: Phan Bảo Quốc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thế Bính
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Sinh Lời Của Doanh Nghiệp Thực Phẩm Niêm Yết Tại Sở Giao Dịch Chứng Khoán Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa của đề tài
• 1.7. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. Khái niệm khả năng sinh lời
• 2.2. Đo lường khả năng sinh lời
• 2.2.1. Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA)
• 2.2.2. Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE)
• 2.3. Các lý thuyết nền tảng giải thích cho vấn đề các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của doanh nghiệp
• 2.3.1. Lý thuyết cấu trúc- hiệu quả (ES - efficient structure)
• 2.3.2. Lý thuyết nguồn lực (Resource-Based Theory)
• 2.4. Các nhân tố tác động đến khả năng sinh lời
• 2.4.1. Quy mô doanh nghiệp
• 2.4.2. Đầu tư tài sản cố định
• 2.4.3. Tăng trưởng
• 2.4.4. Khả năng thanh khoản
• 2.4.5. Đòn bẩy tài chính
• 2.4.6. Tăng trưởng GDP
• 2.4.7. Tỷ lệ lạm phát
• 2.5. Khảo lược các nghiên cứu trước về các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của các doanh nghiệp
• 2.5.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 2.5.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.3. Phương pháp đo lường các biến và giả thuyết nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5. Quy trình thực hiện các kiểm định và ước lượng mô hình hồi quy
• 3.6. Thu thập và xử lý số liệu
• 3.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu
• 4.2. Phân tích tương quan của các biến độc lập trong mô hình
• 4.3. Kết quả mô hình OLS1, OLS2, FEM 1, FEM2, REM1, REM2
• 4.4. Kết quả kiểm định các khuyết tật và lựa chọn các mô hình OLS1, OLS2, FEM 1, FEM2, REM1, REM2
• 4.5. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.5.1. Đối với yếu tố quy mô (SIZE)
• 4.5.2. Đối với tỷ lệ Khả năng thanh khoản (LIQ)
• 4.5.3. Đối với tỷ lệ doanh thu trên tổng tài sản (SALE)
• 4.5.4. Đối với tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP)
• 4.5.5. Đối với tỷ lệ giá vốn hàng bán trên hàng tồn kho (CIR)
• 4.5.6. Đối với biến tỷ lệ tài sản cố định trên tổng tài sản (TAR)
• 4.5.7. Đối với biến tỷ lệ vòng quay nợ phải thu (RER)
• 4.5.8. Đối với tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP)
• 4.5.9. Đối với lạm phát (INF)
• 4.5.10. Đối với biến trễ khả năng sinh lời (L1)
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Kết luận kết quả nghiên cứu
• 5.2. Hàm ý chính sách
• 5.2.1. Gia tăng quy mô của các doanh nghiệp thực phẩm
• 5.2.2. Gia tăng doanh thu bán hàng
• 5.2.3. Lựa chọn cơ cấu vốn hợp lý
• 5.2.4. Đảm bảo tỷ lệ vòng quay hàng tồn kho phù hợp
• 5.2.5. Nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản cố định
• 5.2.6. Chính sách quản trị công nợ khách hàng chặt chẽ hơn nhưng đảm bảo sự linh hoạt
• 5.2.7. Kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
• 5.3. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.4. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Khám Phá Khả Năng Sinh Lời Doanh Nghiệp 55 Ký Tự

Nghiên cứu về khả năng sinh lời của doanh nghiệp thực phẩm niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hồ Chí Minh (HOSE) là vô cùng quan trọng. Ngành thực phẩm là một ngành công nghiệp mũi nhọn tại Việt Nam, đóng góp lớn vào nền kinh tế và có tiềm năng tăng trưởng mạnh mẽ. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến ROA và ROE của các doanh nghiệp này, từ đó đưa ra những gợi ý hữu ích cho các nhà quản lý và hoạch định chính sách. Các chỉ số tài chính như biên lợi nhuận gộp, biên lợi nhuận ròng, cơ cấu vốn và đòn bẩy tài chính sẽ được phân tích kỹ lưỡng để hiểu rõ hơn về tình hình hoạt động của các doanh nghiệp này. Theo Phan Bảo Quốc (2022), việc phân tích môi trường kinh doanh và các yếu tố để doanh nghiệp có lợi nhuận cao nhất là rất cần thiết để định hướng chiến lược kinh doanh.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu về doanh nghiệp thực phẩm

Nghiên cứu sâu về doanh nghiệp thực phẩm không chỉ giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả hơn mà còn đóng góp vào sự phát triển bền vững của ngành. Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng tốt hơn với những biến động của thị trường. Ngành này có mối liên hệ sâu rộng với nhiều ngành nghề khác, số lượng doanh nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong quy mô các doanh nghiệp niêm yết, vì vậy vấn đề gia tăng khả năng sinh lời được nhà quản lý rất quan tâm.

1.2. Ý nghĩa của chỉ số ROA và ROE trong đánh giá hiệu quả kinh doanh

Chỉ số ROA (Return on Assets) và ROE (Return on Equity) là hai thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả kinh doanh của một doanh nghiệp. ROA cho biết doanh nghiệp sử dụng tài sản của mình hiệu quả đến đâu để tạo ra lợi nhuận, trong khi ROE phản ánh khả năng sinh lời trên vốn chủ sở hữu. Việc phân tích cả hai chỉ số này giúp nhà đầu tư và nhà quản lý có cái nhìn toàn diện về khả năng sinh lời và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

II. Thách Thức Rào Cản Sinh Lời cho Doanh Nghiệp Niêm Yết 58 Ký Tự

Các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết tại HOSE phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì và nâng cao khả năng sinh lời. Các yếu tố như cạnh tranh ngành, rủi ro ngành, chính sách vĩ mô và sự biến động của môi trường kinh doanh có thể ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận của doanh nghiệp. Ngoài ra, quản lý chi phí, hiệu quả hoạt động và tăng trưởng doanh thu cũng là những yếu tố quan trọng cần được chú trọng. Theo báo cáo của Vietnam Report, nhiều doanh nghiệp trong ngành phải đối mặt với bài toán sống còn do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19.

2.1. Cạnh tranh gay gắt trong ngành thực phẩm tại Việt Nam

Thị trường thực phẩm Việt Nam đang ngày càng trở nên cạnh tranh hơn, với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước. Để tồn tại và phát triển, các doanh nghiệp niêm yết cần phải liên tục đổi mới, nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ, đồng thời xây dựng thương hiệu mạnh để tạo sự khác biệt so với đối thủ. Doanh nghiệp cần phân tích được các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời để tìm ra hướng đi phù hợp nhất cho mình.

2.2. Ảnh hưởng của chính sách vĩ mô và môi trường kinh doanh

Chính sách vĩ mô của nhà nước, như chính sách thuế, lãi suất và tỷ giá hối đoái, có thể tác động đáng kể đến khả năng sinh lời của doanh nghiệp thực phẩm. Ngoài ra, các yếu tố như lạm phát, biến động giá nguyên liệu và thay đổi trong quy định về an toàn thực phẩm cũng có thể gây ra những khó khăn cho doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải có khả năng thích ứng linh hoạt và quản lý rủi ro hiệu quả.

III. Phương Pháp Tối Ưu Khả Năng Sinh Lời Bí Quyết 52 Ký Tự

Để tối ưu hóa khả năng sinh lời, các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả hoạt động, quản lý chi phí và thúc đẩy tăng trưởng doanh thu. Việc áp dụng các mô hình định lượng và phân tích tài chính doanh nghiệp thực phẩm giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định chính xác hơn. Bên cạnh đó, việc cải thiện chất lượng quản trị và xây dựng cơ cấu vốn hợp lý cũng là những yếu tố quan trọng. Theo Dioha và cộng sự (2018), khả năng sinh lời có thể được mô tả như một phép đo lường mức độ một công ty sử dụng tài sản của mình để tạo thu nhập.

3.1. Nâng cao hiệu quả hoạt động và quản lý chi phí

Việc nâng cao hiệu quả hoạt động và quản lý chi phí là một trong những yếu tố quan trọng nhất để cải thiện khả năng sinh lời. Các doanh nghiệp cần tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm thiểu lãng phí, cải thiện hiệu quả sử dụng tài sản và quản lý hàng tồn kho hiệu quả. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và tự động hóa cũng có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí và nâng cao năng suất.

3.2. Thúc đẩy tăng trưởng doanh thu thông qua mở rộng thị trường

Để tăng khả năng sinh lời, các doanh nghiệp cần tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường, phát triển sản phẩm mới và nâng cao chất lượng dịch vụ. Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) giúp doanh nghiệp tạo ra những sản phẩm độc đáo và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Đồng thời, việc xây dựng mối quan hệ tốt với khách hàng và đối tác cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng doanh thu.

IV. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Đòn Bẩy Kết Quả Bất Ngờ 54 Ký Tự

Nghiên cứu này đã sử dụng mô hình hồi quy đa biến để phân tích ảnh hưởng của các yếu tố như quy mô doanh nghiệp, đòn bẩy tài chính, khả năng thanh khoản, tăng trưởng GDP và tỷ lệ lạm phát đến khả năng sinh lời của doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên HOSE. Kết quả cho thấy quy mô doanh nghiệp, doanh thu bán hàng, cơ cấu vốn và tăng trưởng kinh tế có tác động tích cực đến ROA và ROE. Trong khi đó, một số yếu tố khác có thể có tác động tiêu cực hoặc không đáng kể. Theo kết quả nghiên cứu của Phan Bảo Quốc, các yếu tố như SIZE, SALE, CAP, RER, GDP, INF, L1.ROA có tác động cùng chiều đến ROA của các doanh nghiệp thực phẩm.

4.1. Tác động của quy mô doanh nghiệp và cơ cấu vốn

Kết quả nghiên cứu cho thấy quy mô doanh nghiệp có tác động tích cực đến khả năng sinh lời. Các doanh nghiệp lớn thường có lợi thế về quy mô, khả năng tiếp cận nguồn vốn và thị trường, cũng như khả năng đầu tư vào công nghệ và R&D. Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ cấu vốn hợp lý, đảm bảo sự cân bằng giữa nợ và vốn chủ sở hữu, cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng sinh lời.

4.2. Ảnh hưởng của tăng trưởng kinh tế và lạm phát

Tăng trưởng kinh tế có tác động tích cực đến khả năng sinh lời của doanh nghiệp thực phẩm, do nhu cầu tiêu dùng tăng lên và môi trường kinh doanh thuận lợi hơn. Tuy nhiên, lạm phát có thể gây ra những khó khăn cho doanh nghiệp, do chi phí sản xuất tăng và sức mua của người tiêu dùng giảm. Do đó, doanh nghiệp cần phải có chiến lược quản lý rủi ro hiệu quả để đối phó với những biến động của môi trường kinh tế.

V. Ứng Dụng Gợi Ý Chính Sách Tăng Lợi Nhuận Ngay 57 Ký Tự

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số gợi ý chính sách được đưa ra nhằm giúp các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết nâng cao khả năng sinh lời. Các doanh nghiệp nên tập trung vào việc gia tăng quy mô, tăng doanh thu bán hàng, lựa chọn cơ cấu vốn hợp lý, đảm bảo tỷ lệ vòng quay hàng tồn kho phù hợp, nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản cố định và xây dựng chính sách quản trị công nợ khách hàng chặt chẽ hơn. Đồng thời, việc kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cũng đóng vai trò quan trọng. Theo Phan Bảo Quốc, cần gia tăng quy mô của các doanh nghiệp thực phẩm, tăng doanh thu bán hàng, và kiểm soát lạm phát để tăng lợi nhuận.

5.1. Tầm quan trọng của quản trị doanh nghiệp và cơ cấu vốn

Quản trị doanh nghiệp hiệu quả đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng sinh lời. Các doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản trị rủi ro chặt chẽ, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, cũng như thu hút và giữ chân nhân tài. Đồng thời, việc lựa chọn cơ cấu vốn hợp lý, cân bằng giữa nợ và vốn chủ sở hữu, cũng là một yếu tố quan trọng.

5.2. Ảnh hưởng của môi trường kinh doanh và chính sách hỗ trợ

Môi trường kinh doanh ổn định và thuận lợi, cùng với các chính sách hỗ trợ từ nhà nước, có thể tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển và nâng cao khả năng sinh lời. Nhà nước cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, giảm thiểu thủ tục hành chính, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn và công nghệ, cũng như tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

VI. Tương Lai Triển Vọng Ngành Thực Phẩm Cơ Hội Vàng 51 Ký Tự

Ngành thực phẩm Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ trong tương lai, nhờ vào nhu cầu tiêu dùng ngày càng tăng, sự phát triển của tầng lớp trung lưu và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên HOSE có nhiều cơ hội để mở rộng thị trường, phát triển sản phẩm mới và nâng cao khả năng sinh lời. Tuy nhiên, để tận dụng được những cơ hội này, các doanh nghiệp cần phải không ngừng đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với những thay đổi của thị trường. Theo dự báo, thị trường thực phẩm Việt Nam sẽ đạt 678 triệu USD với lượng người dùng dự kiến đạt 17,1 triệu vào năm 2025.

6.1. Cơ hội từ hội nhập kinh tế và thị trường tiêu dùng

Quá trình hội nhập kinh tế mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp thực phẩm Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế và thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Đồng thời, sự tăng trưởng của thị trường tiêu dùng trong nước, đặc biệt là ở các thành phố lớn, cũng tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp phát triển sản phẩm mới và mở rộng kênh phân phối.

6.2. Yếu tố then chốt để thành công trong tương lai

Để thành công trong tương lai, các doanh nghiệp thực phẩm cần phải tập trung vào việc xây dựng thương hiệu mạnh, nâng cao chất lượng sản phẩm, áp dụng công nghệ tiên tiến và xây dựng đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp. Đồng thời, việc chú trọng đến phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội cũng là những yếu tố quan trọng để tạo dựng uy tín và lòng tin của khách hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành thực phẩm là một trong những ngành công nghiệp mũi nhọn tại Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp sản phẩm nông thủy sản cho thị trường trong nước và xuất khẩu ra thế giới. Theo ước tính, tốc độ tăng trưởng hàng năm (CAGR 2021-2025) của ngành thực phẩm đạt khoảng 4,98%, với quy mô thị trường dự kiến đạt 678 triệu USD và lượng người dùng dự kiến đạt 17,1 triệu vào năm 2025. Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 đã tạo ra nhiều thách thức cho các doanh nghiệp trong ngành, dù gần 48% doanh nghiệp khảo sát cho biết mức độ tác động của đại dịch là ít hoặc không đáng kể.

Khả năng sinh lời là yếu tố sống còn đối với các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hồ Chí Minh (HOSE). Nghiên cứu nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của 26 doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trong giai đoạn 2010-2021, sử dụng các chỉ tiêu ROA (tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản) và ROE (tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu). Mục tiêu cụ thể là đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố như quy mô doanh nghiệp, doanh thu bán hàng, cấu trúc vốn, vòng quay hàng tồn kho, đầu tư tài sản cố định, vòng quay nợ phải thu, tăng trưởng GDP và lạm phát đến khả năng sinh lời.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà quản trị doanh nghiệp thực phẩm xây dựng chiến lược tài chính hiệu quả, đồng thời cung cấp cơ sở cho các nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư hợp lý. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 26 doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên HOSE với dữ liệu tài chính từ năm 2010 đến 2021, chiếm khoảng 75% tổng giá trị tài sản của ngành trên sàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết nền tảng chính:

• Lý thuyết cấu trúc - hiệu quả (Efficient Structure - ES): Đề xuất rằng khả năng sinh lời của doanh nghiệp phụ thuộc vào hiệu quả quản trị và cấu trúc thị trường. Doanh nghiệp hoạt động hiệu quả sẽ có lợi nhuận và thị phần cao hơn nhờ giảm thiểu chi phí sản xuất và tận dụng quy mô kinh tế.

• Lý thuyết nguồn lực (Resource-Based Theory - RBT): Nhấn mạnh vai trò của các tài nguyên hữu hình và vô hình mà doanh nghiệp sở hữu trong việc tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững và nâng cao hiệu quả hoạt động. Các tài nguyên này bao gồm vốn, tài sản, quy trình tổ chức, kiến thức và thông tin.

Các khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• ROA (Return on Assets): Tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản bình quân, phản ánh hiệu quả sử dụng tài sản để tạo ra lợi nhuận.
• ROE (Return on Equity): Tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu bình quân, thể hiện hiệu quả sử dụng vốn của cổ đông.
• Quy mô doanh nghiệp (SIZE): Được đo bằng logarit tổng tài sản, phản ánh quy mô và sức mạnh tài chính của doanh nghiệp.
• Khả năng thanh khoản (LIQ): Tỷ lệ tài sản ngắn hạn trên nợ phải trả ngắn hạn, đánh giá khả năng thanh toán ngắn hạn.
• Doanh thu bán hàng (SALE): Tỷ lệ doanh thu thuần trên tổng tài sản bình quân, thể hiện vòng quay tài sản.
• Cấu trúc vốn (CAP): Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, phản ánh cơ cấu tài chính.
• Vòng quay hàng tồn kho (CIR): Giá vốn hàng bán chia cho hàng tồn kho bình quân, đánh giá hiệu quả quản lý tồn kho.
• Đầu tư tài sản cố định (TAR): Tỷ lệ tài sản cố định trên tổng tài sản, thể hiện mức độ đầu tư vào tài sản dài hạn.
• Vòng quay nợ phải thu (RER): Kỳ thu tiền bình quân, phản ánh hiệu quả quản lý công nợ.
• Tăng trưởng GDP (GDP): Tốc độ tăng trưởng kinh tế quốc gia, ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh.
• Lạm phát (INF): Tỷ lệ tăng chỉ số giá tiêu dùng, tác động đến chi phí và giá bán sản phẩm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất của 26 doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2010-2021, với tổng cộng 306 quan sát. Tổng giá trị tài sản năm 2021 của mẫu nghiên cứu đạt khoảng 396 nghìn tỷ đồng, chiếm 75% tổng giá trị tài sản ngành trên sàn.

Phân tích dữ liệu bảng được thực hiện bằng các phương pháp hồi quy đa biến:

• Pooled OLS (Phương pháp bình phương tối thiểu thông thường)
• FEM (Mô hình tác động cố định)
• REM (Mô hình tác động ngẫu nhiên)
• SGMM (Phương pháp Moments Tổng quát Hệ thống) để xử lý hiện tượng nội sinh.

Quy trình nghiên cứu bao gồm: tính toán biến, thống kê mô tả, kiểm định đa cộng tuyến (VIF), kiểm định phương sai thay đổi (Breusch-Pagan), kiểm định tự tương quan (Breusch-Godfrey), lựa chọn mô hình phù hợp (F-test, Hausman test), và kiểm định tính hợp lệ của biến công cụ (Sargan-Hansen). Phần mềm Stata 14.0 được sử dụng để xử lý và phân tích dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của quy mô doanh nghiệp (SIZE):
   Quy mô có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến cả ROA và ROE. Cụ thể, ROA trung bình đạt 2,6% cho mỗi đồng tài sản đầu tư, cho thấy doanh nghiệp lớn hơn có khả năng sinh lời cao hơn nhờ tận dụng quy mô kinh tế và hiệu quả quản trị.

2. Doanh thu bán hàng (SALE):
   Tỷ lệ doanh thu trên tổng tài sản có ảnh hưởng tích cực đến khả năng sinh lời, phản ánh hiệu quả sử dụng tài sản để tạo doanh thu và lợi nhuận. Các doanh nghiệp có vòng quay tài sản cao thường đạt lợi nhuận tốt hơn.

3. Cấu trúc vốn (CAP):
   Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản có tác động cùng chiều đến ROA và ROE, cho thấy việc duy trì cơ cấu vốn hợp lý giúp doanh nghiệp giảm rủi ro tài chính và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

4. Vòng quay hàng tồn kho (CIR) và vòng quay nợ phải thu (RER):
   Vòng quay hàng tồn kho có tác động ngược chiều đến khả năng sinh lời, cho thấy việc quản lý tồn kho quá chặt có thể làm giảm lợi nhuận do thiếu hụt hàng hóa. Vòng quay nợ phải thu cũng có tác động ngược chiều, phản ánh rủi ro khi thu hồi công nợ chậm.

5. Đầu tư tài sản cố định (TAR), khả năng thanh khoản (LIQ):
   Hai biến này không có ý nghĩa thống kê rõ ràng trong mô hình, cho thấy mức đầu tư tài sản cố định và khả năng thanh khoản không phải là nhân tố quyết định trực tiếp đến khả năng sinh lời trong ngành thực phẩm.

6. Tăng trưởng GDP (GDP) và lạm phát (INF):
   Tăng trưởng kinh tế có tác động tích cực và có ý nghĩa đến khả năng sinh lời, trong khi lạm phát cũng có ảnh hưởng cùng chiều nhưng mức độ thấp hơn, phản ánh môi trường kinh tế vĩ mô thuận lợi giúp doanh nghiệp phát triển.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với lý thuyết cấu trúc - hiệu quả và lý thuyết nguồn lực, cho thấy các yếu tố nội tại như quy mô, doanh thu và cấu trúc vốn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng sinh lời. Việc vòng quay hàng tồn kho và nợ phải thu có tác động ngược chiều cho thấy doanh nghiệp cần cân bằng giữa quản lý tồn kho và công nợ để tránh ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế và trong nước, kết quả tương đồng với các nghiên cứu của Dioha và cộng sự (2018), Pervan và cộng sự (2019) về vai trò của quy mô và cấu trúc vốn. Tuy nhiên, sự không rõ ràng của khả năng thanh khoản và đầu tư tài sản cố định có thể do đặc thù ngành thực phẩm với chu kỳ sản xuất và tiêu thụ nhanh, đòi hỏi các doanh nghiệp phải linh hoạt hơn trong quản lý tài sản.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức độ ảnh hưởng của từng biến đến ROA và ROE, hoặc bảng tổng hợp hệ số hồi quy với mức ý nghĩa thống kê để minh họa rõ ràng các tác động.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Gia tăng quy mô doanh nghiệp:
   Các doanh nghiệp thực phẩm nên tập trung mở rộng quy mô tài sản và hoạt động sản xuất kinh doanh trong vòng 3-5 năm tới nhằm tận dụng lợi thế kinh tế theo quy mô, nâng cao khả năng sinh lời.

2. Tăng doanh thu bán hàng:
   Đẩy mạnh các hoạt động marketing, mở rộng thị trường tiêu thụ và cải tiến sản phẩm để tăng doanh thu trên mỗi đồng tài sản, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản.

3. Lựa chọn cơ cấu vốn hợp lý:
   Cân đối tỷ lệ vốn chủ sở hữu và nợ vay để giảm thiểu rủi ro tài chính, đảm bảo nguồn vốn ổn định cho hoạt động sản xuất kinh doanh, ưu tiên tăng vốn chủ sở hữu trong 2-3 năm tới.

4. Quản lý vòng quay hàng tồn kho và công nợ:
   Thiết lập chính sách quản lý tồn kho hợp lý, tránh tồn kho quá thấp gây gián đoạn sản xuất; đồng thời tăng cường quản lý công nợ, rút ngắn kỳ thu tiền để cải thiện dòng tiền và lợi nhuận.

5. Kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế:
   Doanh nghiệp cần phối hợp với các cơ quan quản lý để kiểm soát chi phí đầu vào, đồng thời tận dụng các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế vĩ mô nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị doanh nghiệp thực phẩm:
   Có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chiến lược tài chính, quản lý vốn và tối ưu hóa hoạt động nhằm nâng cao khả năng sinh lời.

2. Nhà đầu tư chứng khoán:
   Tham khảo các nhân tố ảnh hưởng đến lợi nhuận để đánh giá tiềm năng đầu tư vào các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên HOSE.

3. Cơ quan quản lý nhà nước:
   Dựa trên các hàm ý chính sách để xây dựng các chương trình hỗ trợ phát triển ngành thực phẩm, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên:
   Sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về tài chính doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực thực phẩm và ngành công nghiệp chế biến.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn ROA và ROE làm chỉ tiêu đo lường khả năng sinh lời?
   ROA và ROE là hai chỉ tiêu phổ biến, phản ánh hiệu quả sử dụng tài sản và vốn chủ sở hữu, được nhiều nghiên cứu quốc tế và trong nước sử dụng để đánh giá khả năng sinh lời của doanh nghiệp.

2. Quy mô doanh nghiệp ảnh hưởng như thế nào đến lợi nhuận?
   Quy mô lớn giúp doanh nghiệp tận dụng quy mô kinh tế, giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả quản trị, từ đó tăng khả năng sinh lời.

3. Tại sao vòng quay hàng tồn kho có tác động ngược chiều đến lợi nhuận?
   Vòng quay hàng tồn kho quá cao có thể dẫn đến thiếu hụt hàng hóa, gián đoạn sản xuất và mất khách hàng, làm giảm lợi nhuận.

4. Phương pháp SGMM có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   SGMM giúp xử lý hiện tượng nội sinh trong mô hình hồi quy, cho kết quả ước lượng vững chắc và chính xác hơn so với các phương pháp truyền thống.

5. Lạm phát ảnh hưởng thế nào đến khả năng sinh lời của doanh nghiệp?
   Lạm phát vừa phải có thể làm tăng giá bán sản phẩm nhanh hơn chi phí đầu vào, giúp doanh nghiệp tăng lợi nhuận; tuy nhiên lạm phát cao gây bất ổn và rủi ro cho hoạt động kinh doanh.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định các nhân tố chính ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên HOSE gồm quy mô doanh nghiệp, doanh thu bán hàng, cấu trúc vốn, vòng quay hàng tồn kho, vòng quay nợ phải thu, tăng trưởng GDP và lạm phát.
• Quy mô doanh nghiệp và doanh thu bán hàng có tác động tích cực và mạnh mẽ nhất đến khả năng sinh lời.
• Vòng quay hàng tồn kho và vòng quay nợ phải thu có tác động ngược chiều, đòi hỏi quản lý chặt chẽ để tránh ảnh hưởng tiêu cực.
• Khả năng thanh khoản và đầu tư tài sản cố định không có ý nghĩa thống kê rõ ràng trong bối cảnh ngành thực phẩm.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản trị và nhà đầu tư trong việc xây dựng chiến lược tài chính và đầu tư hiệu quả.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 3-5 năm tới, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các ngành khác để so sánh và hoàn thiện mô hình.

Các nhà quản trị doanh nghiệp và nhà đầu tư nên áp dụng kết quả nghiên cứu để tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh và đầu tư, góp phần phát triển bền vững ngành thực phẩm Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị 7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM 2. Khái niệm khả năng sinh lời Kinh doanh là hoạt động được thực hiện nhắm mục đích sinh lợi, tức là nhằm mục đích kiếm lợi nhuận. Trên cơ sở điều kiện vật chất – kỹ thuật sẵn có của mình, các doanh nghiệp luôn tìm mọi biện pháp thích hợp để thu được mức lợi nhuận tối đa. Khả năng sinh lời hay khả năng tạo ra lợi nhuận thể hiện sức mạnh của doanh nghiệp trong việc tạo ra lợi nhuận, nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng khả năng sinh tiền, sử dụng các nguồn lực một cách hiệu quả (Murugesu, 2013).

Lợi nhuận có thể trở thành thước đo tốt về hiệu quả của doanh nghiệp, vì thế chúng ta có thể sử dụng khả năng sinh lời như là một thước đo hiệu quả tài chính của doanh nghiệp, cũng như khả năng sinh lời là lời hứa duy trì hoạt động liên tục trong tương lai (Hina Agha, 2014). Velmathi (2015) cho rằng khả năng sinh lời là một dấu hiệu thể hiện rằng doanh nghiệp đã đạt được một mức độ thu nhập nhất định. Khả năng sinh lời là khả năng tạo được lợi nhuận và là một yếu tố quan trọng đóng góp cho sự tồn tại của doanh nghiệp. Từ những khái niệm trên, tác giả rút ra khái niệm: Khả năng sinh lời thể hiện khả năng tạo ra lợi nhuận và phản ánh hiệu quả của doanh nghiệp.

Khả năng sinh lời như là một thước đo hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Đo lường khả năng sinh lời Khả năng sinh lời phản ánh kết quả hoạt động, đánh giá hiệu quả kinh doanh và mức độ phát triển doanh nghiệp. Doanh nghiệp có khả năng sinh lời cao sẽ có khả năng tích luỹ cao, sẽ có điều kiện trang bị, đầu tư công nghệ mới, hiện đại. Theo thông lệ quốc tế người ta thường đo lường khả năng sinh lời của doanh nghiệp bằng các chỉ tiêu định lượng: giá trị tuyệt đối của lợi nhuận sau thuế, tốc độ 8 tăng trưởng lợi nhuận, cơ cấu của lợi nhuận (cho biết lợi nhuận được hình thành từ nguồn nào) và đặc biệt là các chỉ tiêu tỉ suất lợi nhuận trên vốn tự chủ sở hữu (ROE), lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA).

Trong phạm vi nghiên cứu này, tác giả sử dụng tỷ lệ ROA và ROE để phân tích khả năng sinh lời của doanh nghiệp theo nghiên cứu của Pevan và cộng sự (2019). Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) được thiết kế để đo lường khả năng sinh lời trên mỗi đồng tài sản doanh nghiệp. Tỷ lệ này được xác định bằng cách lấy lợi nhuận sau thuế chia cho tổng tài sản bình quân trong kỳ. Tỷ lệ này cho biết bình quân mỗi đồng tài sản tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế.

Tỷ lệ này phụ thuộc rất nhiều vào kết quả kinh doanh trong kỳ và đặc điểm của ngành sản xuất kinh doanh. Các ngành như dịch vụ, du lịch, tư vấn, thương mại… tỷ lệ này thường rất cao, trong khi các ngành như công nghiệp chế tạo, ngành hàng không, ngành đóng tàu, ngành công nghiệp nặng … tỷ lệ này thường rất thấp. Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản được tính như sau (Pevan và cộng sự, 2019): Lợi nhuận sau thuế Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản = Tổng tài sản bình quân Tỷ lệ sinh lời trên tổng tài sản (ROA) thể hiện khả năng của đơn vị trong việc sử dụng các tài sản của mình để tạo ra lợi nhuận. Thang đo ROA là số thập phân.

ROA càng cao thể hiện khả năng quản lý của Ban quản trị doanh ngiệp trong việc chuyển tài sản thành lợi nhuận ròng. Thể hiện hiệu quả kinh doanh cao của doanh nghiệp với cơ cấu tài sản sinh lời và không sinh lời khá hợp lý. Tuy nhiên, ROA quá cao không phải là tín hiệu tốt đối với các doanh nghiệp vì trong tình huống đó, doanh nghiệp rơi vào tình trạng rủi ro cao do lợi nhuận kỳ vọng và rủi ro có mối quan hệ thuận chiều. Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) 9 Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu thiết kế để đo lường khả năng sinh lời trên mỗi đồng vốn cổ phần phổ thông.

Tỷ lệ này được xác định bằng cách lấy lợi nhuận sau thuế chia cho vốn chủ sở hữu bình quân trong kỳ. Thang đo ROE là số thập phân. Tỷ lệ này cho biết bình quân mỗi đồng vốn chủ sở hữu tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế. Tỷ lệ này phụ thuộc vào kết quả kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ, quy mô và mức độ rủi ro của doanh nghiệp.

Tỷ lệ này phản ánh một cách chính xác khả năng sinh lời từ toàn bộ vốn cổ đông đóng góp, ngoài ra còn bao gồm cả lợi nhuận dành cho các quỹ phát triển kinh doanh, chênh lệch phát hành. Trên thị trường chứng khoán, các nhà đầu tư thường quan tâm đến chỉ số này để đưa ra quyết định hợp lý nhất cho việc tìm ra những cổ phiếu tăng trưởng ổn định. Tỷ lệ này càng cao càng chứng tỏ doanh nghiệp này sử sụng đồng vốn có hiệu quả, khả năng thu hồi vốn của các cổ đông cao, và giá cổ phiếu của doanh nghiệp này trên sàn giao dịch chứng khoán càng cao. Tỷ lệ này suy giảm là một bằng chứng cho thấy việc đầu tư của doanh nghiệp không mang lại hiệu quả so với thời gian trước đây.

Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu được tính như sau (Pevan và cộng sự, 2019): Lợi nhuận sau thuế Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản = Vốn chủ sở hữu bình quân Các chỉ tiêu ROA, ROE thường được các nhà quản trị, các nhà đầu tư quan tâm, sử dụng khi đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh, chúng thể hiện khả năng, thời hạn thu hồi vốn đầu tư của chủ sở hữu. Hiệu quả sử dụng vốn và tài sản của doanh nghiệp càng cao là cơ sở để doanh nghiệp tăng quy mô vốn cũng như năng lực tài chính của mình. Các lý thuyết nền tảng giải thích cho vấn đề các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của doanh nghiệp 2. Lý thuyết cấu trúc- hiệu quả (ES - efficient structure) 10 Demsetz (1973) đề xuất lý thuyết cấu trúc hiệu quả (ES - efficient structure), đã cho rằng các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả nhất khi đạt được cả lợi nhuận và thị phần cao hơn.

Các doanh nghiệp tăng khả năng sinh lời là kết quả gián tiếp của việc cải thiện hiệu quả quản trị công ty. Murugesu (2013) cho rằng khi doanh nghiệp niêm yết có khả năng sinh lời tốt sẽ thu hút thêm nhiều nhà đầu tư, khách hàng, nhà cung cấp; giúp nhân viên và nhà quản lý doanh nghiệp làm việc tốt hơn, từ đó tác động làm cho khả năng sinh lời của doanh nghiệp tốt hơn. Hơn nữa lý thuyết cấu trúc -hiệu quả (ES - efficient structure) cho rằng, mối quan hệ giữa cấu trúc thị trường và hiệu quả của công ty được xác định bởi hiệu quả công ty hay nói cách khác hiệu quả công ty tạo nên cấu trúc thị trường. Theo đó, các doanh nghiệp đạt được khả năng sinh lời cao hơn là do chúng hoạt động hiệu quả hơn (Sivathaasan và cộng sự, 2013).

Tiếp cận theo hướng hiệu quả khi so sánh đầu vào và đầu ra (X-Efficiency), Demsetz (1973) còn cho rằng các công ty hiệu quả cao bởi vì họ có khả năng giảm thiểu chi phí sản xuất ở bất kỳ sản lượng đầu ra nào. Đối với hướng tiếp cận hiệu quả theo quy mô (Scale - Efficiency), Demsetz (1973) đã mô tả mối quan hệ ở trên được giải thích dựa theo quy mô. Các doanh nghiệp lớn hơn có chi phí sản xuất thấp hơn, nhờ đó lợi nhuận cao hơn là nhờ tính kinh tế theo quy mô (Olweny và Shipho, 2011). Như vậy, có thể thấy lý thuyết cấu trúc hiệu quả cho rằng, khả năng sinh lời của doanh nghiệp là một hàm chịu ảnh hưởng của hiệu quả nội bộ và các quyết định quản trị, tức là các yếu tố bên trong.

Điều này giải thích các yếu tố nội tại ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Lý thuyết nguồn lực (Resource-Based Theory) Quan điểm dựa trên tài nguyên của công ty (Resouce-Based View – RBV) và lý thuyết nguồn lực (Resource-Based Theory – RBT) cung cấp một khuôn khổ quan trọng để giải thích và dự đoán cơ sở của lợi thế cạnh tranh và hiệu quả của một công ty (Barney và cộng sự, 2011; Slotegraaf và cộng sự, 2003). Mặc dù các công trình trước đây đã xác định các nguồn lực tổ chức là quan trọng đối với thành 11 công của một công ty (Penrose 1959), nhưng mãi đến những năm 1980, quan điểm dựa trên tài nguyên của công ty mới bắt đầu hình thành. Vào thời điểm đó, theo Peteraf và Barney (2003), một công ty đạt được lợi thế cạnh tranh khi có thể tạo ra giá trị kinh tế cao hơn so với đối thủ cạnh tranh (hòa vốn) trong thị trường sản phẩm của mình.

Quan điểm dựa trên tài nguyên (RBV) làm cơ sở cho lợi thế cạnh tranh của một công ty chủ yếu nằm ở việc áp dụng một gói các tài nguyên hữu hình hoặc vô hình có giá trị theo mong muốn của công ty (Mwailu & Mercer, 1983). Để chuyển đổi một lợi thế cạnh tranh ngắn hạn thành lợi thế cạnh tranh bền vững đòi hỏi các tài nguyên này không đồng nhất về bản chất và không hoàn toàn di động (Peteraf, 1993). Thực tế, điều này chuyển thành các tài nguyên có giá trị mà không thể bắt chước một cách hoàn hảo cũng như không thể thay thế mà không cần nỗ lực lớn (Barney, 1991). Nếu các điều kiện này được duy trì, gói tài nguyên có thể duy trì lợi nhuận trên trung bình của công ty.

RBV gợi ý rằng các tài nguyên mà một công ty sở hữu là những yếu tố chính quyết định hiệu quả hoạt động và những điều này có thể đóng góp cho lợi thế cạnh tranh bền vững của công ty (ví dụ, Hoffer & Schendel, 1978; Wenerfelt, 1984). Theo Barney (1991), khái niệm tài nguyên bao gồm tất cả tài sản, nguồn vốn, khả năng, quy trình tổ chức, thuộc tính công ty, thông tin, kiến thức. được kiểm soát bởi một công ty cho phép công ty hình thành và thực hiện các chiến lược nâng cao hiệu quả (Barney, 1991; Daft, 1983).