Luận văn thạc sĩ nghiên cứu và đề xuất một số giải pháp cải thiện sinh kế cho hộ nghèo hướng đến phát triển kinh tế xanh trên địa bàn huyện võ nhai

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu và đề xuất một số giải pháp cải thiện sinh kế cho hộ nghèo hướng đến phát triển kinh tế, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đặng Văn Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Anh Tài
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Nghiên Cứu Và Giải Pháp Cải Thiện Sinh Kế Hộ Nghèo Hướng Tới Kinh Tế Xanh Tại Huyện Võ Nhai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của luận văn
• 1.2. Một số quan niệm về nghèo và hộ nghèo
• 1.2.1. Một số quan niệm về nghèo
• 1.2.2. Nghèo tuyệt đối
• 1.2.3. Nghèo tương đối
• 1.2.4. Hộ nghèo và phương pháp xác định chuẩn nghèo của Chương trình xóa đói giảm nghèo quốc gia
• 1.3. Khái niệm sinh kế và hoạt động sinh kế
• 1.3.1. Khái niệm sinh kế
• 1.3.2. Khái niệm hoạt động sinh kế
• 1.3.3. Các khái niệm liên quan
• 1.3.4. Khái niệm chiến lược sinh kế
• 1.3.5. Khái niệm sinh kế bền vững
• 1.3.6. Khung phân tích sinh kế bền vững IFAD
• 1.3.7. Khái niệm các nguồn vốn sinh kế
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tình hình chung
• 3.1.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Võ Nhai
• 3.1.2. Tình hình sử dụng đất huyện Võ Nhai
• 3.1.3. Tình hình dân số và lao động
• 3.1.4. Thực trạng cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục
• 3.1.5. Tình hình phát triển kinh tế trên địa bàn huyện
• 3.1.6. Diện tích một số cây trồng chính qua 3 năm tại vùng nghiên cứu
• 3.1.7. Tình hình chăn nuôi một số vật nuôi chính qua 3 năm tại vùng nghiên cứu
• 3.2. Thực trạng phát triển sinh kế và các nguồn lực sinh kế của các hộ nghèo trên địa bàn nghiên cứu
• 3.2.1. Nguồn vốn tự nhiên của nhóm hộ điều tra trên địa bàn
• 3.2.2. Vốn con người của nhóm hộ điều tra
• 3.2.3. Vốn vật chất của nhóm hộ điều tra
• 3.2.4. Vốn tài chính của nhóm hộ điều tra
• 3.2.5. Những khó khăn của nhóm hộ nghèo trong phát triển sinh kế
• 3.3. Chiến lược và giải pháp xóa đói giảm nghèo tại địa phương
• 3.3.1. Phương hướng, mục tiêu
• 3.3.2. Những giải pháp cụ thể nhằm phát triển kinh tế, cải thiện sinh kế cho các hộ nghèo trên địa bàn huyện Võ Nhai
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Nghiên cứu sinh kế

Phần này tập trung vào việc phân tích nghiên cứu sinh kế của các hộ nghèo tại huyện Võ Nhai. Nghiên cứu đánh giá thực trạng sinh kế, bao gồm các hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp, cũng như các nguồn lực sẵn có như vốn tự nhiên, vốn con người, vốn vật chất và vốn tài chính. Kết quả cho thấy, các hộ nghèo chủ yếu dựa vào nông nghiệp với năng suất thấp và thiếu sự đa dạng hóa sinh kế. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc thiếu tiếp cận các nguồn lực và kỹ năng quản lý là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nghèo đói kéo dài.

1.1. Khái niệm sinh kế

Sinh kế được định nghĩa là tập hợp các nguồn lực và hoạt động mà con người sử dụng để kiếm sống. Theo Chambers và Conway (1992), sinh kế bao gồm khả năng, tài sản và các hoạt động cần thiết để duy trì cuộc sống. Nghiên cứu này áp dụng khung phân tích sinh kế bền vững của DFID, tập trung vào năm nguồn vốn chính: vốn tự nhiên, vốn con người, vốn vật chất, vốn tài chính và vốn xã hội.

1.2. Thực trạng sinh kế tại Võ Nhai

Tại huyện Võ Nhai, sinh kế của các hộ nghèo chủ yếu dựa vào nông nghiệp với các hoạt động như trồng trọt và chăn nuôi. Tuy nhiên, năng suất thấp do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và thiếu kỹ thuật canh tác hiện đại. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, các hộ nghèo thiếu sự đa dạng hóa sinh kế, dẫn đến thu nhập không ổn định và dễ bị tổn thương trước các cú sốc kinh tế hoặc thiên tai.

II. Giải pháp cải thiện sinh kế

Phần này đề xuất các giải pháp cải thiện sinh kế cho các hộ nghèo tại huyện Võ Nhai, hướng tới phát triển kinh tế xanh. Các giải pháp bao gồm đa dạng hóa sinh kế, nâng cao kỹ năng quản lý và sản xuất, tăng cường tiếp cận các nguồn lực tài chính và hỗ trợ cộng đồng. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, đảm bảo sự bền vững lâu dài.

2.1. Đa dạng hóa sinh kế

Một trong những giải pháp cải thiện sinh kế chính là đa dạng hóa các hoạt động kinh tế. Nghiên cứu đề xuất phát triển các mô hình nông nghiệp kết hợp như trồng trọt và chăn nuôi, đồng thời khuyến khích các hoạt động phi nông nghiệp như dịch vụ và thủ công mỹ nghệ. Điều này giúp giảm rủi ro và tăng thu nhập cho các hộ nghèo.

2.2. Nâng cao kỹ năng và tiếp cận nguồn lực

Nghiên cứu nhấn mạnh việc nâng cao kỹ năng quản lý và sản xuất cho các hộ nghèo thông qua các chương trình đào tạo và tập huấn. Đồng thời, cần tăng cường tiếp cận các nguồn lực tài chính thông qua các chương trình tín dụng ưu đãi và hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

III. Kinh tế xanh và phát triển bền vững

Phần này tập trung vào việc thúc đẩy kinh tế xanh tại huyện Võ Nhai, hướng tới phát triển bền vững. Nghiên cứu đề xuất các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững, kết hợp với bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện sinh kế mà còn đảm bảo sự phát triển lâu dài và ổn định cho cộng đồng.

3.1. Nông nghiệp bền vững

Nghiên cứu đề xuất áp dụng các mô hình nông nghiệp bền vững như canh tác hữu cơ, luân canh cây trồng và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước. Các mô hình này giúp tăng năng suất, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và đảm bảo nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

3.2. Bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên

Để hướng tới kinh tế xanh, nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên hiệu quả. Các giải pháp bao gồm trồng rừng, bảo vệ nguồn nước và sử dụng năng lượng tái tạo. Điều này không chỉ giúp cải thiện chất lượng môi trường mà còn tạo cơ hội phát triển kinh tế bền vững.

IV. Chính sách xã hội và hỗ trợ cộng đồng

Phần này phân tích vai trò của chính sách xã hội và hỗ trợ cộng đồng trong việc cải thiện sinh kế và giảm nghèo bền vững. Nghiên cứu đề xuất tăng cường các chương trình hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ, đồng thời khuyến khích sự tham gia tích cực của cộng đồng trong các dự án phát triển.

4.1. Chính sách xã hội

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của chính sách xã hội trong việc hỗ trợ các hộ nghèo. Các chính sách như tín dụng ưu đãi, hỗ trợ giáo dục và y tế cần được triển khai hiệu quả để giúp người dân thoát nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống.

4.2. Hỗ trợ cộng đồng

Nghiên cứu đề xuất tăng cường hỗ trợ cộng đồng thông qua các dự án phát triển và chương trình đào tạo. Sự tham gia tích cực của cộng đồng trong các dự án này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả mà còn tạo sự gắn kết và đoàn kết trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghèo đói vẫn là một thách thức lớn đối với nhiều quốc gia, đặc biệt là các vùng nông thôn miền núi như huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Theo kết quả điều tra năm 2011, tỷ lệ hộ nghèo tại huyện Võ Nhai vẫn còn ở mức khoảng 10%, trong khi đó dân số nông thôn chiếm tới 94,5% tổng dân số. Điều kiện tự nhiên phức tạp, cơ sở hạ tầng còn hạn chế, cùng với trình độ dân trí thấp đã ảnh hưởng không nhỏ đến sinh kế của các hộ nghèo. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực trạng sinh kế của các hộ nghèo trên địa bàn huyện Võ Nhai trong giai đoạn 2010-2013, phân tích nguyên nhân nghèo đói và đề xuất các giải pháp cải thiện sinh kế hướng tới phát triển kinh tế xanh. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ chính quyền địa phương xây dựng các chính sách giảm nghèo bền vững, đồng thời góp phần phát triển kinh tế xã hội gắn với bảo vệ môi trường. Qua đó, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, đồng thời thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực đến tài nguyên thiên nhiên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển sinh kế bền vững, trong đó khái niệm sinh kế được hiểu là tập hợp các nguồn lực, hoạt động và khả năng tiếp cận các nguồn lực nhằm tạo ra thu nhập và cải thiện đời sống. Các nguồn vốn sinh kế gồm vốn con người, vốn xã hội, vốn tài chính, vốn vật chất và vốn tự nhiên. Lý thuyết phát triển bền vững được áp dụng để phân tích mối quan hệ giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và công bằng xã hội, hướng tới một nền kinh tế xanh. Mô hình kinh tế xanh được hiểu là nền kinh tế giảm phát thải carbon, sử dụng hiệu quả tài nguyên và đảm bảo công bằng xã hội, phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững của huyện Võ Nhai.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo, tài liệu chính thức của UBND huyện Võ Nhai và các cơ quan liên quan giai đoạn 2010-2013. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát 90 hộ nghèo tại 3 xã đại diện cho các vùng đặc trưng của huyện: Nghinh Tường, Lâu Thượng và Dân Tiến. Mẫu được chọn theo phương pháp phân vùng nhằm đảm bảo tính đại diện. Phương pháp phân tích số liệu bao gồm thống kê mô tả, phân tích so sánh giữa các vùng và nhóm hộ, phân tích định tính dựa trên phỏng vấn sâu và phương pháp PRA. Ngoài ra, nghiên cứu còn áp dụng phân tích SWOT và biểu đồ Venn để đánh giá các yếu tố thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức trong phát triển sinh kế của hộ nghèo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội: Huyện Võ Nhai có địa hình đồi núi phức tạp, khí hậu lạnh với nhiệt độ trung bình năm 22,4°C, lượng mưa trung bình 1.941,5 mm/năm. Đất đai chủ yếu là đất dốc, đất đá vôi, chiếm hơn 50% diện tích đất có tầng dày trung bình và mỏng, gây khó khăn cho sản xuất nông nghiệp cơ giới hóa. Tổng giá trị sản xuất năm 2013 đạt khoảng 131,4 tỷ đồng, tăng 10,6% so với năm 2011, trong đó ngành nông lâm thủy sản chiếm gần 89% tổng giá trị sản xuất.

2. Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhưng còn cao: Tỷ lệ hộ nghèo tại 3 xã nghiên cứu giảm từ trên 13% năm 2011 xuống còn dưới 10% năm 2013, trong đó xã Nghinh Tường vẫn còn tỷ lệ hộ nghèo khoảng 11,6%. Đây là kết quả tích cực của các chương trình xóa đói giảm nghèo, tuy nhiên vẫn còn nhiều hộ nghèo khó khăn trong tiếp cận các nguồn lực sinh kế.

3. Cơ cấu lao động và chuyển dịch kinh tế: Lao động nông nghiệp chiếm trên 94% tổng dân số, tuy nhiên có xu hướng giảm do lao động trẻ di cư ra thành phố làm công nhân. Giá trị sản xuất ngành nông nghiệp có xu hướng giảm nhẹ (-0,48%/năm), trong khi ngành thương mại dịch vụ tăng trưởng nhanh (19,4%/năm). Điều này cho thấy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế đang diễn ra, nhưng cũng đặt ra thách thức về duy trì sinh kế bền vững cho người dân nông thôn.

4. Hoạt động sinh kế và nguồn vốn sinh kế: Các hộ nghèo chủ yếu dựa vào trồng trọt (lúa, ngô, đỗ) và chăn nuôi nhỏ lẻ. Diện tích cây trồng lâu năm và cây lâm nghiệp có xu hướng tăng, góp phần cải thiện thu nhập. Tuy nhiên, vốn tài chính và vốn con người còn hạn chế, trình độ kỹ thuật thấp, khó khăn trong tiếp cận tín dụng và thị trường là những rào cản lớn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy điều kiện tự nhiên phức tạp và hạn chế về cơ sở hạ tầng đã ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất nông nghiệp và sinh kế của hộ nghèo. Việc chuyển dịch lao động trẻ ra ngoài làm công nhân là xu hướng tất yếu trong bối cảnh phát triển công nghiệp, nhưng cũng làm giảm lực lượng lao động nông nghiệp có kỹ năng và sức khỏe. So với các nghiên cứu trong khu vực, tỷ lệ giảm nghèo tại Võ Nhai tương đối tích cực nhưng vẫn cần tập trung vào nâng cao chất lượng sinh kế bền vững. Việc tăng diện tích cây lâm nghiệp và cây lâu năm phù hợp với định hướng phát triển kinh tế xanh, góp phần bảo vệ môi trường và tăng thu nhập lâu dài. Các biểu đồ về cơ cấu giá trị sản xuất ngành và tỷ lệ hộ nghèo qua các năm có thể minh họa rõ xu hướng chuyển dịch kinh tế và hiệu quả các chính sách giảm nghèo. Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của vốn con người và vốn tài chính trong việc nâng cao sinh kế, đồng thời cảnh báo về nguy cơ tái nghèo nếu không có các giải pháp hỗ trợ kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho người dân: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác, chăn nuôi và quản lý tài chính nhằm nâng cao vốn con người, giúp người dân áp dụng các phương pháp sản xuất bền vững, tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Thời gian thực hiện trong 2 năm, chủ thể là UBND huyện phối hợp với các tổ chức nông nghiệp.

2. Mở rộng và cải thiện tiếp cận tín dụng cho hộ nghèo: Thiết lập các chương trình cho vay ưu đãi với lãi suất thấp, thủ tục đơn giản, hỗ trợ kỹ thuật và tư vấn tài chính để giúp hộ nghèo có vốn đầu tư phát triển sản xuất. Thời gian triển khai trong 3 năm, do Ngân hàng chính sách xã hội và các tổ chức tín dụng địa phương thực hiện.

3. Phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn xanh: Đầu tư nâng cấp hệ thống thủy lợi, giao thông nông thôn và điện lưới nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và lưu thông hàng hóa, đồng thời áp dụng các giải pháp thân thiện môi trường như sử dụng năng lượng tái tạo. Kế hoạch thực hiện giai đoạn 2015-2020, do UBND huyện và các sở ngành liên quan phối hợp thực hiện.

4. Khuyến khích chuyển dịch cơ cấu cây trồng và phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững: Hỗ trợ người dân mở rộng diện tích cây lâu năm, cây lâm nghiệp theo hướng kinh tế xanh, kết hợp bảo vệ rừng và đa dạng sinh học. Thời gian thực hiện trong 5 năm, do ngành nông nghiệp và lâm nghiệp chủ trì.

5. Tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức về kinh tế xanh: Xây dựng các chương trình truyền thông, phổ biến kiến thức về phát triển kinh tế xanh, bảo vệ môi trường và sinh kế bền vững nhằm thay đổi nhận thức và hành vi của người dân. Thời gian thực hiện liên tục, do các tổ chức chính trị xã hội và truyền thông địa phương đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách giảm nghèo, phát triển kinh tế xanh và quản lý tài nguyên hiệu quả tại huyện Võ Nhai và các vùng tương tự.

2. Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển nông thôn: Áp dụng các giải pháp đề xuất để thiết kế chương trình hỗ trợ sinh kế cho hộ nghèo, tăng cường tiếp cận vốn và kỹ thuật, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành phát triển nông thôn, kinh tế môi trường: Tham khảo khung lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn để phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo về sinh kế bền vững và kinh tế xanh.

4. Người dân và cộng đồng địa phương: Nắm bắt thông tin về các nguồn lực sinh kế, các khó khăn và cơ hội phát triển kinh tế xanh, từ đó chủ động tham gia các hoạt động phát triển và cải thiện đời sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Sinh kế bền vững là gì và tại sao quan trọng?
   Sinh kế bền vững là khả năng của người dân duy trì và nâng cao thu nhập, đồng thời bảo vệ tài nguyên thiên nhiên để không làm tổn hại đến khả năng của thế hệ tương lai. Nó quan trọng vì giúp giảm nghèo lâu dài và bảo vệ môi trường.

2. Nguyên nhân chính dẫn đến nghèo đói tại huyện Võ Nhai là gì?
   Nguyên nhân bao gồm điều kiện tự nhiên khó khăn, đất đai manh mún, trình độ dân trí thấp, hạn chế về vốn và kỹ thuật, cùng với cơ sở hạ tầng yếu kém và khó khăn trong tiếp cận thị trường.

3. Các nguồn vốn sinh kế gồm những gì?
   Bao gồm vốn con người (kiến thức, kỹ năng), vốn xã hội (mối quan hệ, mạng lưới hỗ trợ), vốn tài chính (vốn vay, tiết kiệm), vốn vật chất (đất đai, công cụ sản xuất) và vốn tự nhiên (đất, nước, rừng).

4. Làm thế nào để cải thiện sinh kế cho hộ nghèo?
   Cần kết hợp đào tạo kỹ thuật, hỗ trợ vốn vay, phát triển cơ sở hạ tầng, chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp và nâng cao nhận thức về phát triển kinh tế xanh.

5. Kinh tế xanh có ý nghĩa gì trong phát triển nông thôn?
   Kinh tế xanh giúp tăng trưởng kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và tạo ra công bằng xã hội, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống bền vững cho người dân nông thôn.

Kết luận

• Huyện Võ Nhai có nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp đa dạng nhưng còn nhiều khó khăn về điều kiện tự nhiên và cơ sở hạ tầng.
• Tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể trong giai đoạn 2010-2013 nhưng vẫn còn khoảng 10%, đòi hỏi các giải pháp bền vững hơn.
• Lao động trẻ di cư ra thành phố làm công nhân làm thay đổi cơ cấu lao động, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp truyền thống.
• Các nguồn vốn sinh kế còn hạn chế, đặc biệt là vốn tài chính và vốn con người, cần được tăng cường để nâng cao hiệu quả sinh kế.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, hỗ trợ vốn, phát triển cơ sở hạ tầng và chuyển dịch cơ cấu cây trồng hướng tới kinh tế xanh nhằm cải thiện sinh kế và giảm nghèo bền vững.

Tiếp theo, cần triển khai các chương trình đào tạo kỹ thuật và hỗ trợ vốn vay cho hộ nghèo trong vòng 2-3 năm tới. Mời các cơ quan quản lý, tổ chức phát triển và cộng đồng địa phương cùng phối hợp thực hiện để đạt hiệu quả cao nhất trong công cuộc giảm nghèo và phát triển kinh tế xanh tại huyện Võ Nhai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của luận văn 1. Một số quan niệm về nghèo và hộ nghèo 1. Một số quan niệm về nghèo Nghèo diễn tả sự thiếu cơ hội để có thể sống một cuộc sống tương ứng với các tiêu chuẩn tối thiểu nhất định.

Thước đo các tiêu chuẩn này và các nguyên nhân dẫn đến nghèo nàn thay đổi tùy theo địa phương và theo thời gian. Tổ chức y tế thế giới định nghĩa nghèo theo thu nhập. Theo đó một người là nghèo khi thu nhập hàng năm ít hơn một nửa mức thu nhập bình quân trên đầu người hàng năm (Per Capita Incomme, PCI) của quốc gia [5]. Theo quan điểm nghèo ở thành phố Hồ Chí Minh thì nghèo là không có thức ăn bổ dưỡng, phải tiết kiệm tiền cho bữa ăn hôm sau, chẳng có phương tiện đi lại, cuộc sống không ổn định, buôn bán nhỏ lẻ, trẻ con chỉ đi học khi nào có tiền, chẳng có ai giúp đỡ, không được chơi tennis, chẳng có gì giải trí ngoài đánh bạc và mua vé số.

[1] * Nghèo tuyệt đối Để có một cái nhìn tổng quan về các vấn đề của các nước đang phát triển, Robert McNamara, khi là giám đốc của Ngân hàng Thế giới, đã đưa ra khái niệm nghèo tuyệt đối. Ông định nghĩa khái niệm nghèo tuyệt đối như sau: “Nghèo ở mức độ tuyệt đối là sống ở ranh giới ngoài cùng của tồn tại. Những người nghèo tuyệt đối là những người phải đấu tranh để sinh tồn trong các thiếu thốn tồi tệ và trong tình trạng bỏ bê và mất phẩm cách vượt quá sức tưởng tượng của giới trí thức chúng ta’’. Ngân hàng Thế giới xem thu nhập 1 đô la Mỹ/ngày theo sức mua tương đương của địa phương so với (đô la thế giới) để thỏa mãn nhu cầu sống như là chuẩn tổng quát cho nạn nghèo tuyệt đối.

Trong những bước sau đó các trị ranh giới nghèo tuyệt đối (chuẩn) cho từng địa phương hay từng vùng được xác định, từ 2 đô la cho khu vực Mỹ La tinh và Carribean đến 4 đô la cho những nước Đông Âu cho đến 14,40 đô la cho những nước công nghiệp. n 12 * Nghèo tương đối Trong những xã hội được gọi là thịnh vượng, nghèo được định nghĩa dựa vào hoàn cảnh xã hội của cá nhân. Nghèo tương đối có thể được xem như là việc cung cấp không đầy đủ các tiềm lực vật chất và phi vật chất cho những người thuộc về một số tầng lớp xã hội nhất định so với sự sung túc của xã hội đó. Nghèo tương đối có thể là khách quan, tức là sự hiện hữu không phụ thuộc vào cảm nhận của những người trong cuộc.

Người ta gọi là nghèo tương đối chủ quan khi những người trong cuộc cảm thấy nghèo không phụ thuộc vào sự xác định khách quan. Bên cạnh việc thiếu sự cung cấp vật chất (tương đối), việc thiếu thốn tài nguyên phi vật chất ngày càng có tầm quan trọng hơn. Việc nghèo đi về văn hóa - xã hội, thiếu tham gia vào cuộc sống xã hội do thiếu hụt tài chính một phần được các nhà xã hội học xem như là một thách thức xã hội nghiêm trọng. Hộ nghèo và phương pháp xác định chuẩn nghèo của Chương trình xóa đói giảm nghèo quốc gia * Hộ nghèo Ngày 30/01/2011, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg về việc ban hành chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011 - 2015.

Chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011 - 2015 như sau: Hộ nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng (từ 4.000 đồng/người/năm) trở xuống. Hộ nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 500.000 đồng/người/tháng (từ 6.000 đồng/người/năm) trở xuống. Hộ cận nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 401.000 đồng/người/tháng. Hộ cận nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 501.000 đồng/người/tháng.

[4] Chuẩn mực xác định nghèo ở Việt Nam qua các giai đoạn như sau: n 13 Bảng 1. Chuẩn nghèo đói được xác định qua các thời kỳ từ năm 1993 đến 2011 Hộ đói Hộ nghèo Giai đoạn Đơn vị tính Dưới mức Dưới mức 1. Giai đoạn 1993 - 1994 Gạo Khu vực nông thôn Kg/người/tháng 8 15 Khu vực thành thị Kg/người/tháng 13 20 2. Giai đoạn 1995 - 1997 Gạo Vùng nông thôn miền núi, hải đảo Kg/người/tháng 13 15 Vùng nông thôn đồng bằng, trung du Kg/người/tháng 13 20 Vùng thành thị Kg/người/tháng 13 25 3.

Giai đoạn 1997 - 2000 Tiền Vùng nông thôn miền núi, hải đảo Đồng/người/tháng 45 55 Vùng nông thôn đồng bằng, trung du Đồng/người/tháng 45 70 Vùng thành thị Đồng/người/tháng 45 90 4. Giai đoạn 2001 - 2005 Tiền Vùng nông thôn miền núi, hải đảo Đồng/người/tháng - 80 Vùng nông thôn đồng bằng, trung du Đồng/người/tháng - 10 Vùng thành thị Đồng/người/tháng - 150 5. Giai đoạn 2006 - 2010 Tiền Khu vực nông thôn Đồng/người/tháng - 200 Khu vực thành thị Đồng/người/tháng - 260 6. Giai đoạn 2010-2015 Tiền Khu vực nông thôn Đồng/người/tháng 400 Khu vực thành thị Đồng/người/tháng 500 (Nguồn: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội) 1.

Khái niệm sinh kế và hoạt động sinh kế 1. Khái niệm sinh kế Ý tưởng về sinh kế đã có từ tác phẩm của Robert Chambers vào giữa những năm 80 (sau đó được phát triển hơn nữa bởi Chamber, Conway và những người n 14 khác vào đầu những năm 1990). Từ đó một số cơ quan phát triển đã tiếp nhận khái niệm sinh kế và cố gắng đưa vào thực hiện. Sinh kế của một hộ gia đình, hay một cộng đồng còn được gọi là kế sinh nhai hay phương kế kiếm sống của hộ gia đình hay cộng đồng đó.

Theo Chamber and Conway (1992): Một sinh kế bao gồm khả năng (capacity), tài sản (assets)- (các nguồn dự trữ, các nguồn tài nguyên, quyền được bảo vệ và tiếp cận)- và các hoạt động cần có cho một cách thức kiếm sống. Theo Ellis: Một sinh kế bao gồm tài sản (tự nhiên, phương tiện vật chất,con người, tài chính và vốn xã hội), các hoạt động, và việc tiếp cận đến các tài sản và các hoạt động này (qua thể chế, quan hệ xã hội), tất cả cùng nhau xác định sự sống mà cá nhân hay hộ gia đình nhận được. Theo DFID thì sinh kế có thể được mô tả là một tập hợp của việc sử dụng các nguồn lực thực hiện các hoạt động để sống. Các nguồn lực có thể bao gồm kỹ năng và khả năng (vốn con người) của một cá nhân, đất đai, tiết kiệm và trang thiết bị (vốn tự nhiên, tài chính và vật chất), các nhóm hỗ trợ chính thức hay các mạng lưới không chính thức hỗ trợ cho việc thực thi hoạt động (vốn xã hội).

Khái niệm hoạt động sinh kế Hoạt động sinh kế là các hoạt động cụ thể do con người làm chủ thể. Và hoạt động đó được tiến hành trong cuộc sống hằng ngày để tạo thu nhập nhằm thỏa mãn nhu cầu sống của họ. Thông thường, đối với một cộng đồng thì luôn luôn tồn tại hai hoạt động sinh kế sau: - Hoạt động nông nghiệp gồm: Trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thuỷ sản. - Hoạt động phi nông nghiệp gồm: Buôn bán, dịch vụ, làm thuê, xay xát,.

Hoạt động sinh kế của nông hộ gồm có: Trồng trọt (lúa, ngô, sắn, khoai,.) và chăn nuôi (trâu, bò, lợn, gà,. Các khái niệm liên quan Theo DFID sinh kế bao gồm 3 thành tố chính: Nguồn lực và khả năng con người có được, chiến lược sinh kế và kết quả sinh kế có quan niệm cho rằng sinh kế không đơn thuần chỉ là vấn đề kiếm sống, kiếm miếng ăn và nơi ở. Mà nó còn đề n 15 cập đến vấn đề tiếp cận các quyền sở hữu, thông tin, kỹ năng, các mối quan hệ,…(Wallmann, 1984). Sinh kế cũng được xem như là “sự tập hợp các nguồn lực và khả năng mà con người có được kết hợp với những quyết định và hoạt động mà họ thực thi nhằm để sống cũng như để đạt được các mục tiêu và ước nguyện của họ”(DFID).

Về cơ bản các hoạt động sinh kế là do mỗi cá nhân hay hộ gia đình tự quyết định dựa vào năng lực và khả năng của họ và đồng thời chịu tác động của các thể chế chính sách và các mối quan hệ xã hội và mỗi cá nhân và hộ gia đình tự thiết lập trong cộng đồng. * Khái niệm chiến lược sinh kế Chiến lược sinh kế dùng để chỉ phạm vi và sự kết hợp những lựa chọn và quyết định mà người dân đưa ra trong việc sử dụng, quản lí các nguồn vốn và tài sản sinh kế nhằm tăng thu nhập và nâng cao đời sống cũng như để đạt được mục tiêu nguyện vọng của họ. * Khái niệm sinh kế bến vững Khái niệm sinh kế lần đầu tiên được đề cập trong báo cáo Brundland (1987) tại hội nghị thế giới vì môi trường và phát triển. Một sinh kế được cho là bền vững khi con người có thể đố phó và khắc phục được những áp lực và cú sốc.

Đồng thời có thể duy trì hoặc nâng cao khả năng và tài sản ở cả hiện tại và trong tương lai mà không gây tổn hại đến cơ sở các nguồn tài nguyên thiên nhiên. * Khung phân tích sinh kế bền vững IFAD [10] n 16 Kết quả sinh kế TÀI SẢN SINH KẾ + Tăng thu Cơ cấu và tiến trình thực hiện nhập + Tăng sự Phạm vi ổn định Cơ cấu Quá rủi ro + Giảm rủi + Các trình + Các cú CHIẾN cấp tiến ro sốc H Ảnh LƯỢC chính hành + Nâng cao + Các hưởng SINH S N quyền + Luật lệ an toàn khuynh và khả KẾ + Đơn vị + Chính lương thực hướng năng P tổ chức sách + Sử dụng + Tính P tiếp cận + Văn bền vững thời vụ hơn các hóa + thể chế nguồn lực tự chính nhiên sách Ký hiệu: - H: Nguồn lực con người - N: Nguồn lực tự nhiên - S: Nguồn lực xã hội - P: Nguồn lực tài chính - P: Nguồn lực vật chất Hình 1. Khung phân tích sinh kế * Khái niệm các nguồn vốn sinh kế Nguồn vốn sinh kế được hiểu như là các điều kiện khách quan và chủ quan tác động vào một sự vật hiện tượng làm cho nó thay đổi về chất hoặc lượng. Trong phạm vi đề tài này, các yếu tố về con người, tự nhiên, vật chất, tài chính, xã hội, các thể chế chính sách mà xã hội quy định.

Các nguồn vốn đó được hiểu như sau: + Nguồn vốn con người: Con người là cơ sở nguồn vốn này.