Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRẬT TỰ, AN TOÀN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 1. Khái niệm Thực hiện pháp luật và Khái niệm về thực hiện pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ Thực hiện pháp luật là hoạt động có mục đích nhằm hiện thực hóa các quy định của pháp luật, làm cho chúng đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật 1. Khái niệm giao thông đường bộ và trật tự, an toàn giao thông đường bộ Giao thông nói chung và giao thông đường bộ (GTĐB) nói riêng là một trong những nhu cầu tất yếu của con người trong cuộc sống, là thước đo văn minh của mỗi quốc gia. Lịch sử phát triển của xã hội loài người từ xưa đến nayđều gắn bó chặt chẽ với hoạt động giao thông mà trước hết là giao thông đường bộ.
Dưới góc độ kinh tế, giao thông đường bộ được ví là huyết mạch kinh tế của quốc gia, là một trong những tiêu chí cơ bản phản ánh sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước cũng như năng lực tổ chức quản lý và văn minh của một quốc gia. Vì vậy, đảm bảo trật tự, an toàn giao thông là chiến lược của bất kỳ quốc gia nào trên thế giới. Theo Từ điển Tiếng Việt thì “Đường bộ là đường đi trên đất liền dùng cho người và xe cộ” [16; tr 346]. Điều 3, Luật giao thông đường bộ 2008 quy định: "Đường bộ gồm đường, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà đường bộ" [23; tr 1].
Như vậy, giao thông đường bộ được hiểu là việc đi lại từ nơi này đến nơi khác của người và phương tiện chuyên chở trên đường, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà qua sông, suối nối đường bộ. Về khái niệm trật tự, an toàn giao thông đường bộ (TT, ATGTĐB) cho đến nay, có rất nhiều quan điểm khác nhau. Trong cuốn “An toàn giao thông đường ô tô” của nhóm tác giả Nguyễn Văn Hùng và Nguyễn Hữu Dũng, nhà 10 Luan van xuất bản Xây dựng năm 2011 định nghĩa trật tự, an toàn giao thông đường bộ“là một hệ thống đường - xe cộ - người lái dưới sự tác động của quá trình xây dựng đường, luật giao thông, điều kiện thời tiết và mức độ an toàn của các phương tiện giao thông” [14, tr 14]. Định nghĩa này nhấn mạnh các yếu tố tác động tạo nên an toàn trong lưu thông trên đường bộ.
Tiếp cận dưới góc độ trật tự an toàn xã hội, Đề án tăng cường bảo đảm trật tự, an toàn giao thông giai đoạn 1999 - 2005 của Bộ Giao thông vận tải định nghĩa: “Trật tự, an toàn giao thông đường bộ là một mặt của trật tự, an toàn xã hội. Là việc các đối tượng tham gia giao thông thực hiện nghiêm chỉnh các quy định pháp luật về giao thông đường bộ do Nhà nước ban hành nhằm đảm bảo giao thông đường bộ được thông suốt; người, hàng hóa, phương tiện tham gia giao thông không bị xâm hại đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - văn hóa và nhu cầu đi lại của nhân dân, góp phần ngăn ngừa hành vi vi phạm pháp luật, đấu tranh phòng chống tội phạm trên các tuyến đường và ở từng địa bàn” [2; tr 23]. Theo Từ điển Bách khoa Công an nhân dân thì trật tự, an toàn giao thông đường bộ là hệ thống các mối quan hệ xã hội được hình thành và điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật trong lĩnh vực giao thông vận tải công cộng mà mọi người tham gia giao thông phải tuân theo để đảm bảo hoạt động giao thông thông suốt, trật tự, an toàn, hạn chế thấp nhất tai nạn giao thông, gây thiệt hại về người và tài sản [12;tr. Mặc dù có nhiều quan niệm khác nhau về trật tự, an toàn giao thông đường bộ nhưng đều có những điểm chung.
Đó là trật tự, an toàn giao thông đường bộ thể hiện mọi hoạt động giao thông diễn ra ở đường bộ nhanh chóng, thuận tiện; bảo đảm hiệu quả, tiết kiệm, không bị ùn tắc, không có tai nạn, vệ sinh môi trường, mĩ quan đô thị được bảo đảm. Xã hội càng hiện hiện đại, văn minh thì yêu cầu về trật tự, an toàn giao thông đường bộ càng cao. Trật tự, an toàn giao thông nói chung và trật tự, an toàn giao thông đường bộ nói riêng của mỗi quốc gia vừa là hiệu quả của nhiều hoạt động khác nhau 11 Luan van trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội vừa phản ánh sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia đó. Sự hình thành, tồn tại, phát triển của mỗi quốc gia nói chung và vùng đô thị hay mỗi khu kinh tế nói riêng đều phụ thuộc vào quy mô tổ chức hoạt động giao thông, đảm bảo trật tự, an toàn giao thông.
Trên cơ sở đó, trật tự, an toàn giao thông đường bộ được hiểu là trạng thái giao thông tiện lợi, thông suốt, có tính mĩ quan, an toàn cho người và tài sản khi tham gia giao thông. Khái niệm pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ và tổ chức thực hiện pháp luật về trật tự an toàn giao thông đường bộ Hoạt động giao thông bao giờ cũng mang tính pháp lý vì nó được điều chỉnh bằng hệ thống quy phạm pháp luật, bắt buộc mọi chủ thể khi tham gia giao thông phải tuân theo. Ở Việt Nam, trật tự, an toàn giao thông đường bộ luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của nhà nước và xã hội. Hàng hoạt các văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành nhằm xây dựng khung pháp lý đồng bộ, toàn diện nhằm góp phần thiết lập trật tự, an toàn giao thông đường bộ.
Pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ là hệ thống các quy tắc xử sự do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực giao thông đường bộ, góp phần đảm bảo trật tự, an toàn giao thông. Dưới tác động điều chỉnh của những quy phạm pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ thì các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực giao thông đường bộ được thiết lập có trật tự, theo ý chí của Nhà nước. Qua đó, Nhà nước kiểm tra, kiểm soát một cách chặt chẽ các hoạt động trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ trên quy mô toàn quốc, từng địa bàn, từng khu vực, đảm bảo giao thông được vận hành thông suốt và sự an toàn của con người được bảo vệ. Để quản lý xã hội, Nhà nước phải ban hành pháp luật và để pháp luật đi vào cuộc sống cần phải tổ chức thực hiện pháp luật.
Thực tiễn chứng minh rằng, quản lý nhà nước chỉ được đánh giá là có hiệu quả khi pháp luật đi vào cuộc 12 Luan van sống, hay nói cách khác pháp luật phải được tổ chức, thực hiện hiệu quả trong thực tế. Tổ chức thực hiện pháp luật là hoạt động đặc biệt quan trọng vì nhờ đó pháp luật đi vào thực tế cuộc sống. Với ý nghĩa đó, tổ chức thực hiện pháp luật về an toàn giao thông đường bộ là hoạt động không thể thiếu trong quá trình thiết lập trật tự pháp luật. Đó là trách nhiệm của Đảng, các cơ quan, tổ chức, cá nhân từ trung ương đến địa phương, trong đó trực tiếp nhất là các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền thuộc lĩnh vực giao thông mà trước hết là cảnh sát giao thông, cảnh sát 113, Thanh tra giao thông, đội quy tắc đô thị.
bằng các hình thức, phương pháp phù hợp nhằm tổ chức cho các đối tượng liên quan thực hiện các quy định pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Tổ chức thực hiện pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ là hoạt động có mục đích, có định hướng của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền với sự phối hợp chặt chẽ các bộ, ngành và chính quyền địa phương các cấp; là quá trình hướng dẫn, chuẩn bị các nguồn lực về con người, tổ chức bộ máy, cơ sở vật chất nhằm triển khai thực hiện các văn bản pháp luật về giao thông đường bộ. Dưới sự tổ chức thực hiện và quản lý của các lực lượng chức năng như ban an toàn giao thông, công an giao thông, thanh tra giao thông.các chủ thể tham gia giao thông phải tuyệt đối tuân theo và xử sự có văn hóa nhằm bảo đảm an toàn cho người và tài sản khi tham gia giao thông; hạn chế đến mức thấp nhất tai nạn giao thông (TNGT) và ùn tắc giao thông, bảo đảm giao thông được tiện lợi và thông suốt. Tổ chức thực hiện pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ là hoạt động của các cơ quan chức năng thuộc lĩnh vực giao thông đường bộ trongquátrìnhquảnlý,điềuhànhvàtriểnkhaithựchiệncácquyđịnhvềtrậttự, an toàn giao thông đường bộ, thiết lập, duy trì trật tự, an toàn giao thông đường bộ, xây dựng văn hóa giao thông, bảo đảm giao thông đường bộ thông suốt, an toàn nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội, quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế.
Đây là hoạt động tiếp nối sau khi ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về an toàn giao thông đường bộ. Trên thực tế, việc tổ chức thực hiện 13 Luan van pháp luật là giai đoạn quan trọng của thực hiện pháp luật. Ở giai đoạn này cần tiến hành những hoạt động có tính tổ chức, kĩ thuật, điều hành nhằm đảm bảo về mặt vật chất, kĩ thuật cho việc thực hiện đúng đắn các văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành và có hiệu lực thi hành. Trên cơ sở các quy định pháp luật ban hành văn bản áp dụng pháp luật trong lĩnh vực trật tự, giao thông đường bộ và tổ chức thi hành, tổ chức, cá nhân có liên quan trong thời hạn quy định của pháp luật tiến hành tổ chức, thực hiện văn bản áp dụng pháp luật đó.
Đồng thời, ở giai đoạn này cần tiến hành các hoạt động kiểm tra, giám sát việc thi hành quyết định áp dụng pháp luật giao thông đường bộ, giám sát các hoạt động mang tính pháp lý và các hoạt động khác nhằm tổ chức thực hiện pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Đó là một trong những điều kiện quan trọng bảo đảm pháp luật được thực hiện nghiêm chỉnh trong cuộc sống. Như vậy, tổ chức thực hiện pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ là hoạt động có mục đích, có định hướng của các cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền nhằm triển khai và thực thi các quy định pháp luật trong thực tế đời sống xã hội.