chương 1 Chương 2. Tái thẩm trong pháp luật tố tụng hình sự Mỹ và Pháp 44 2. Tái thẩm trong pháp luật tổ tụng hình sự Mỹ 44 Duke Tái thẩm trong pháp luật tô tụng hình sự Pháp 66 Kết luận chương 2 Chương 3. Tái thâm trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện 81 hành và hoàn thiện pháp luật trên cơ sở kinh nghiệm lập pháp của Mỹ và Pháp 3.
Tái thẩm trong pháp luật to tung hinh su Viét Nam hién hanh 81 3. Hoan thiện pháp luật trên cơ sở kinh nghiệm lập pháp cua My và Pháp 97 Kết luận chương 3 KÉT LUẬN 114 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 116 CÁC CHUYEN DE 123 Chuyên dé 1: Những van dé lý luận về tái thâm trong tố tụng hình sự 123 Chuyên đề 2: Tái thâm trong pháp luật tố tụng hình sự Mỹ 150 Chuyên đề 3: Tái thâm trong pháp luật tố tụng hình sự Pháp 190 Chuyên đề 4: Tái thâm trong pháp luật tô tụng hình sự Việt Nam 214 Chuyên đề 5: Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về 237 tái thẩm trên cơ sở kinh nghiệm lập pháp của Mỹ và Pháp BÀI TẠP CHÍ Bài viết “Yêu cầu phiên tòa mới trong tố tụng hình sự Hoa Kỳ và kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về kháng nghị tái thâm”, Tạp chí Luật học, số 5 (276), tháng 5/2023. DANH MỤC CÁC CHU VIET TAT BLHS Bộ luật hình sự BLTTHS Bộ luật tố tụng hình sự HLPL Hiệu lực pháp luật TAND Toà án nhân dân TANDTC Toà án nhân dân tối cao TAQS Tòa án quân sự TTHS Tố tụng hình sự VKS Viện kiểm sát VKSNDTC Viện kiểm sát nhân dân tối cao XHCN Xã hội chủ nghĩa BAO CAO TONG HOP KET QUA NGHIEN CUU CUA DE TAI MỞ DAU 1. Tính cấp thiết của đề tài Theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự (TTHS) Việt Nam hiện hành, tái thâm được áp dụng đối với bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật (HLPL) nhưng bị kháng nghị vì có những tình tiết mới được phát hiện làm thay đổi cơ bản nội dung của bản án hoặc quyết định đã có HLPL.
Đây là thủ tục cần thiết bảo đảm khắc phục những sai lầm của bản án, quyết định có HLPL, bảo đảm sự thật của vụ án được khôi phục, bảo đảm công lý, sự công bằng trong các phán quyết của Toà án về tội phạm và người thực hiện tội phạm. Việc lựa chọn đề tài “Tai thẩm trong pháp luật to tụng hình sự Mỹ, Pháp và Việt Nam” là cap thiết bởi những lý do sau: Thứ: nhất, dap ứng yêu cầu thê chế hoá đường lối của Đảng về định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021 — 2030, chiến lược cải cách tư pháp, xây dung và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam. Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam không chỉ xuất phát từ thực tiễn Việt Nam mà đồng thời tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế về xây dựng và tô chức thi hành pháp luật'. Việc nghiên cứu các thủ tục tương ứng như tái thâm của Việt Nam trong quy định của pháp luật TTHS Mỹ và Pháp (các quốc gia điển hình của hai mô hình tố tụng tranh tụng và xét hỏi) giúp có được các kinh nghiệm lập pháp dé hoàn thiện pháp luật về thủ tục tái thâm.
“Phdn định rõ nhiệm vụ xét xử sơ thẩm, xét xử phúc thấm, xét lại bản án, quyết định theo thủ tục giảm đốc thẩm, tái thẩm ”” là một trong các nhiệm vụ đặt ra trong xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Nghiên cứu nay đáp ứng yêu cầu thé chế hoá đường lối của Đảng về định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021 — 2030, chiến lược cải cách tư pháp, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và bảo đảm hội nhập quốc tế. Thứ hai, ý nghĩa về pháp lí, chính trị và xã hội của tái thâm trong TTHS. Thủ tục tái thâm bảo đảm loại bỏ oan sai trong bản án, quyết định có HLPL của Toà án.
Thông qua thủ tục tái thâm, bản án, quyết định có HLPL của Toà án nhưng có sai lầm trong nhận định sự kiện thực tế dẫn đến phán quyết không khách quan, chính xác về tội phạm mới có thể bị hủy bỏ. Các nguyên tắc ' Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020. ˆ Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 9/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. cơ bản của TTHS như nguyên tắc tôn trọng và bảo đảm các quyền cơ bản của công dân, nguyên tắc xác định sự thật của vu án.
được bảo dam. Tái thẩm góp phan bảo đảm quyền con người trong TTHS, khắc phục oan sai, bảo đảm các chủ thé bị xâm phạm quyên và lợi ích hợp pháp do phán quyết sai được bồi thường thiệt hại, củng cố mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân, bảo đảm xử lý đúng người thực hiện hành vi phạm tội. Khắc phục sai lam trong ban an, quyết định có HLPL của Toà án thông qua thủ tục tái thâm, bảo đảm yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyên, tao lập và củng cé lòng tin của xã hội đối với Toà án nói riêng và cơ quan tư pháp nói chung. Nghiên cứu thủ tục tái thâm trong pháp luật tô tụng hình sự của Mỹ, Pháp, Việt Nam góp phan làm rõ ý nghĩa pháp lý, chính trị, xã hội của thủ tục tái thẩm trong TTHS từ đó định hướng việc tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện thủ tục này đặc biệt trên cơ sở học tập kinh nghiệm lập pháp của các quốc gia.
Thứ ba, sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự về tái thẩm. Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015 về tái thâm là sự kế thừa có hoàn thiện quy định của BLTTHS năm 1988, BLTTHS năm 2003. Tuy nhiên, quy định hiện nay vẫn chưa thê hiện rõ bản chất của tái thâm nên chưa phân biệt được với giám đốc thẩm; căn cứ kháng nghị tái thâm quy định trong BLTTHS năm 2015 còn điểm gây nhằm lẫn với căn cứ kháng nghị giám đốc thâm; quy định thâm quyền của Hội đồng tái thâm chưa rõ ràng, cụ thể, không có hướng dẫn giải thích. Vì vậy, đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về tái thâm.
Việc đưa ra kiến giải hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự về tái thẩm có thé được thực hiện thông qua nghiên cứu thực tiễn áp dụng hoặc thông qua học tập kinh nghiệm lập pháp của các quốc gia thuộc các dòng họ pháp luật khác nhau điển hình trên thé giới. Thứ tư, việc lựa chọn và thực hiện đề tài tai Trường Đại học Luật Hà Nội phù hợp với sứ mạng “Đào tao nguôn nhân lực pháp luật chất lượng cao; nghiên cứu, chuyển giao các sản phẩm khoa học pháp lý có chất lượng cao và truyền bá tư tưởng pháp lý phục vụ sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyên xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc té”. Nghiên cứu nay phù hợp với tầm nhìn đến năm 2030 của nhà trường là: “Truong Dai học Luật Ha Nội trở thành cơ sở giáo duc đại học định hướng nghiên cứu; trường trọng điểm về đào tạo pháp luật, trung tâm nghiên cứu và truyền bá tư tưởng pháp lý hàng dau của Việt Nam, có vị thé trong khu vực Đông Nam A và trên thê giới. Tình hình nghiên cứu 2.
Tình hình nghiên cứu dé tài ở trong nước Thủ tục tái thâm trong TTHS là đối tượng nghiên cứu trong nhiều công trình ở các cấp độ khác nhau như sách tham khảo, dé tài luận án, giáo trình, các bài viết nghiên cứu đăng trên các tạp chí chuyên ngành. Các công trình nghiên cứu trong nước làm sáng tỏ một phan những van đề lý luận và đánh giá phan nào thực trang pháp luật và thực tiễn áp dụng thủ tục tái thẩm trong TTHS Việt Nam qua các thời kỳ. Việc nghiên cứu thủ tục tái thâm (hoặc có tính chất tương tự như tái thâm của Việt Nam) trong pháp luật TTHS của Mỹ và Pháp dé rút ra kinh nghiệm trong lập pháp của Việt Nam về thủ tục tái thâm không nhiều. * Các công trình nghiên cứu trực tiếp về tái thâm trong TTHS Việt Nam trước thời điểm ban hành BLTTHS năm 2015 bao gồm (trong đó có số ít nghiên cứu dé cập đến tái thắm trong TTHS Mỹ và Pháp): “Giám đốc thẩm, tái thẩm về hình sự - Những vấn đề lý luận và thực tiền” của tác giả Đinh Văn Quế xuất bản năm 1997.
Tác giả tập trung phân tích luật thực định mà cụ thê là quy định của BLTTHS năm 1988 về thủ tục xét lại bản án, quyết định có HLPL của Toà án bao gồm cả giám đốc thâm va tái thấm. Tác giả sử dụng các vụ án đã giải quyết trên thực tế dé làm rõ các quy định của pháp luật TTHS về thủ tục giám đốc thấm, tái thâm. Nghiên cứu không đánh giá thực trạng pháp luật, không đưa ra giải pháp hoàn thiện pháp luật. “Luật tổ tụng hình sự trong thực té giam đốc thẩm, tai thẩm của Toà án nhân dan tối cao”, do các tác giả Mai Thanh Hiếu, Nguyễn Chí Công đồng chủ biên, Nxb.
Công an nhân dân, năm 2008. Nội dung co bản của luật TTHS được phân tích dựa vào các văn bản giải thích pháp luật, đồng thời được minh chứng cụ thê bởi các tình huống thực tế trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự thể hiện trong các quyết định giám đốc thấm hoặc tái thâm của Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC). Về thủ tục tái thẩm, nghiên cứu chỉ ra một số trường hop sai lầm trong bản án, quyết định có HLPL giống nhau nhưng lại áp dung thủ tục khác nhau dé giải quyết (có trường hợp áp dụng giám đốc thẩm, có trường hợp áp dụng tái thâm). Các tác giả sử dụng các quyết định tái thâm dé minh chứng cho các quy định về căn cứ kháng nghị tái thâm, thẩm quyền của Hội đồng tái thâm là các quy định không cụ thé trong BLTTHS năm 2003.
“Kỹ năng thực hành quyên công tô và kiểm sát xét xử vụ án hình sự theo thủ tục giám đốc thẩm và tái thẩm”, do tác giả Dương Thanh Biểu chủ biên, Nxb.