Nghiên Cứu Quy Trình Trích Ly Dịch Từ Quả Mặc Nưa (Diospyros Mollis Griff.) Và Ứng Dụng Nhuộm Tơ Tằm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu kỹ thuật hóa học nghiên cứu quy trình trích ly dịch từ quả mặc nưa diospyros mollis griff và ứng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Lê Võ Sơn Quân
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Phạm Thị Hồng Phượng
• Trường học: Đại học Quốc gia TP. HCM Trường Đại học Bách Khoa
• Chuyên ngành: Kỹ thuật Hóa học
• Đề tài: Nghiên Cứu Quy Trình Trích Ly Dịch Từ Quả Mặc Nưa Và Ứng Dụng Nhuộm Tơ Tằm
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
• 1.1. Giới thiệu chung về cây mặc nưa (Diospyros mollis Griff.)
• 1.2. Đặc điểm thực vật và phân loại
• 1.3. Thành phần hóa học
• 1.4. Tính chất vật lý
• 1.5. Tính chất hóa học
• 1.6. Tổng quan về quá trình trích ly
• 1.6.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình trích ly
• 1.6.2. Các phương pháp trích ly chất màu tự nhiên
• 1.6.3. Dung môi trích ly
• 1.6.4. Trích ly chất màu tự nhiên từ quả mặc nưa ứng dụng trong công nghệ nhuộm
• 1.7. Tình hình nghiên cứu về phương pháp trích ly dịch từ quả mặc nưa ứng dụng trong công nghệ nhuộm hiện nay
• 1.7.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.7.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.8. Tổng quan về lý thuyết màu sắc và lịch sử chất màu tự nhiên
• 1.8.1. Sự hấp thụ ánh sáng và cơ chế xuất hiện màu của các hợp chất hữu cơ
• 1.8.2. Lịch sử chất màu tự nhiên
• 1.9. Quá trình nhuộm vật liệu dệt bằng chất màu tự nhiên
• 1.9.1. Bản chất của quá trình nhuộm vật liệu dệt
• 1.9.2. Nhuộm tơ tằm bằng chất màu tự nhiên
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nguyên vật liệu
• 2.3. Hệ thống thiết bị
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Xác định điều kiện tối ưu của quá trình trích ly và quá trình nhuộm bằng phương pháp quy hoạch thực nghiệm
• 2.4.2. Phương pháp tính toán màu sắc trên vải
• 2.4.3. Các phương pháp xác định dịch trích ly từ quả mặc nưa
• 2.4.4. Các phương pháp kiểm tra các chỉ tiêu về độ bền và tính sinh thái của vải tơ tằm nhuộm bằng dịch trích ly từ quả mặc nưa
• 2.5. Nội dung nghiên cứu
• 2.5.1. Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng của quá trình trích ly dịch từ quả mặc nưa
• 2.5.2. Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình nhuộm vải tơ tằm bằng chất màu tự nhiên dịch từ quả mặc nưa có sử dụng H2O2 làm tác nhân oxy hóa
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Quá trình trích ly dịch từ quả mặc nưa
• 3.1.1. Phương pháp trích ly dịch từ quả mặc nưa
• 3.1.2. Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình trích ly dịch bằng acetone từ quả mặc nưa bằng phương pháp luân phiên từng biến
• 3.1.3. Tối ưu hóa quá trình trích ly dịch bằng acetone từ quả mặc nưa
• 3.1.4. Điều kiện tối ưu quá trình trích ly dịch bằng acetone từ quả mặc nưa
• 3.2. Tối ưu quá trình nhuộm vải tơ tằm bằng dịch trích ly bằng acetone từ quả mặc nưa
• 3.2.1. Ma trận thực nghiệm
• 3.2.2. Cường độ màu của vải tơ tằm sau nhuộm từ ma trận thực nghiệm
• 3.2.3. Phân tích phương sai và hồi quy
• 3.2.4. Điều kiện tối ưu quá trình nhuộm vải bằng dịch trích ly bằng acetone từ quả mặc nưa
• 3.3. Tối ưu quá trình nhuộm vải tơ tằm bằng dịch trích ly bằng acetone từ quả mặc nưa có sử dụng H2O2 làm tác nhân oxy hóa
• 3.3.1. Ma trận thực nghiệm
• 3.3.2. Cường độ màu của vải tơ tằm sau nhuộm từ ma trận thực nghiệm
• 3.3.3. Phân tích phương sai và hồi quy
• 3.3.4. Điều kiện tối ưu quá trình nhuộm vải bằng dịch trích ly bằng acetone từ quả mặc nưa có sự hỗ trợ của H2O2
• 3.4. Kết quả phân tích dịch và sản phẩm nhuộm
• 3.4.1. Kết quả phân tích dịch trích ly từ quả mặc nưa
• 3.4.2. Kết quả kiểm tra độ bền màu và tính sinh thái của vải tơ tằm nhuộm bằng dịch trích ly bằng acetone từ quả mặc nưa
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Trích Ly Quả Mặc Nưa Nhuộm Tơ Tằm

Nghiên cứu về trích ly dịch quả mặc nưa và ứng dụng trong nhuộm tơ tằm đang ngày càng thu hút sự quan tâm. Quả mặc nưa (Diospyros mollis Griff.) là một nguồn chất nhuộm tự nhiên tiềm năng, đặc biệt để tạo ra màu đen truyền thống. Nghiên cứu này tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình trích ly để thu được dịch nhuộm hiệu quả nhất, đồng thời khảo sát khả năng ứng dụng của nó trong công nghệ nhuộm tơ tằm. Mục tiêu là tìm ra phương pháp trích ly tối ưu, đảm bảo hiệu quả trích ly cao, độ bền màu tốt và an toàn sinh học cho sản phẩm dệt may. Việc sử dụng nguồn gốc tự nhiên như quả mặc nưa không chỉ giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường so với thuốc nhuộm tổng hợp, mà còn tạo ra các sản phẩm có giá trị văn hóa và thẩm mỹ cao.

1.1. Giới thiệu về quả mặc nưa và ứng dụng truyền thống

Quả mặc nưa, với tên khoa học Diospyros mollis Griff., từ lâu đã được biết đến như một nguồn màu nhuộm tự nhiên quan trọng ở Việt Nam và các nước Đông Dương. Theo tài liệu, quả mặc nưa được sử dụng rộng rãi trong nhuộm lụa, đặc biệt là tạo ra sản phẩm Lãnh Mỹ A nổi tiếng ở Tân Châu, An Giang. Tuy nhiên, do sự cạnh tranh từ các loại màu nhuộm tổng hợp và sự thu hẹp diện tích trồng, việc sử dụng quả mặc nưa dần mai một. Nghiên cứu này nhằm khôi phục và phát triển giá trị của quả mặc nưa thông qua việc nghiên cứu quy trình trích ly và quy trình nhuộm tơ tằm bằng quả mặc nưa hiện đại.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu chất nhuộm tự nhiên

Trong bối cảnh ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng do ngành dệt nhuộm sử dụng thuốc nhuộm tổng hợp, việc tìm kiếm và phát triển các chất nhuộm tự nhiên trở nên cấp thiết. Chất nhuộm tự nhiên từ quả mặc nưa không chỉ thân thiện với môi trường mà còn có khả năng mang lại những đặc tính độc đáo cho sản phẩm dệt may. Nghiên cứu này góp phần vào việc giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc nhuộm tổng hợp, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của ngành dệt nhuộm bền vững và thân thiện với môi trường.

II. Thách Thức Trong Trích Ly Dịch Quả Mặc Nưa Hiện Nay

Mặc dù quả mặc nưa có tiềm năng lớn trong việc cung cấp chất nhuộm tự nhiên, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong quy trình trích ly và ứng dụng. Các phương pháp trích ly truyền thống thường cho hiệu quả trích ly thấp, tốn nhiều thời gian và dung môi. Bên cạnh đó, việc tối ưu hóa các yếu tố ảnh hưởng đến độ bền màu và tính chất sinh thái của sản phẩm nhuộm cũng là một vấn đề cần được giải quyết. Nghiên cứu này tập trung vào việc giải quyết những thách thức này thông qua việc áp dụng các phương pháp tối ưu hóa quy trình trích ly hiện đại và đánh giá toàn diện các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả trích ly dịch quả mặc nưa

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến hiệu quả trích ly dịch từ quả mặc nưa, bao gồm loại dung môi, nhiệt độ, thời gian trích ly, tỷ lệ giữa quả mặc nưa và dung môi, và phương pháp trích ly. Theo nghiên cứu, dung môi acetone cho thấy độ ổn định về hiệu suất trích ly và cường độ màu. Việc kiểm soát và tối ưu hóa các yếu tố này là rất quan trọng để đạt được hiệu quả trích ly cao nhất và thu được dịch nhuộm có chất lượng tốt.

2.2. Vấn đề độ bền màu và tính chất sinh thái của tơ tằm nhuộm

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc sử dụng chất nhuộm tự nhiên là đảm bảo độ bền màu của sản phẩm nhuộm. Độ bền màu của tơ tằm nhuộm bằng dịch trích ly quả mặc nưa có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm phương pháp nhuộm, chất lượng dịch trích ly, và các điều kiện môi trường. Ngoài ra, việc đảm bảo tính chất sinh thái của sản phẩm, tức là không gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng và môi trường, cũng là một yêu cầu quan trọng.

III. Phương Pháp Tối Ưu Hóa Quy Trình Trích Ly Quả Mặc Nưa

Để giải quyết các thách thức trên, nghiên cứu này áp dụng một phương pháp tiếp cận toàn diện để tối ưu hóa quy trình trích ly. Phương pháp này bao gồm việc khảo sát các loại dung môi khác nhau, đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố trích ly, và sử dụng các kỹ thuật tối ưu hóa thống kê để tìm ra điều kiện trích ly tối ưu. Mục tiêu là đạt được hiệu quả trích ly cao, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và đảm bảo chất lượng sản phẩm.

3.1. Khảo sát các dung môi trích ly dịch quả mặc nưa

Nghiên cứu đã khảo sát bốn loại dung môi khác nhau để trích ly dịch quả mặc nưa, bao gồm nước, ethanol, acetone và diethyl ether. Kết quả cho thấy acetone là dung môi cho hiệu quả trích ly tốt nhất về độ ổn định và cường độ màu. Việc lựa chọn dung môi phù hợp là một yếu tố quan trọng để đạt được hiệu quả trích ly cao và thu được dịch nhuộm có chất lượng tốt.

3.2. Tối ưu hóa các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình trích ly

Nghiên cứu đã sử dụng phương pháp quy hoạch thực nghiệm để tối ưu hóa các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình trích ly, bao gồm nhiệt độ, thời gian trích ly, và tỷ lệ giữa quả mặc nưa và dung môi. Kết quả cho thấy điều kiện tối ưu là thời gian trích ly 70 phút, nhiệt độ trích ly 61°C, và tỷ lệ quả mặc nưa/dung môi là 1/10. Việc tối ưu hóa các yếu tố này giúp đạt được hiệu quả trích ly cao nhất và thu được dịch nhuộm có chất lượng tốt.

3.3. Sử dụng tác nhân oxy hóa H2O2 trong quy trình nhuộm

Nghiên cứu cũng khảo sát việc sử dụng H2O2 làm tác nhân oxy hóa trong quy trình nhuộm tơ tằm bằng dịch trích ly quả mặc nưa. Kết quả cho thấy việc sử dụng H2O2 giúp tăng cường cường độ màu của sản phẩm nhuộm. Điều kiện tối ưu là nhiệt độ nhuộm 69°C, thời gian nhuộm 35 phút, tỷ lệ dịch/nước là 1/2, và nồng độ H2O2 là 3.6. Việc sử dụng tác nhân oxy hóa có thể cải thiện đáng kể chất lượng của sản phẩm nhuộm.

IV. Ứng Dụng Nhuộm Tơ Tằm Bằng Dịch Trích Ly Quả Mặc Nưa

Dịch trích ly từ quả mặc nưa, sau khi được tối ưu hóa, đã được ứng dụng thành công trong việc nhuộm tơ tằm. Sản phẩm tơ tằm nhuộm có màu đen tự nhiên, độ bền màu tốt, và đáp ứng các tiêu chuẩn về tính chất sinh thái. Nghiên cứu này chứng minh tiềm năng của quả mặc nưa trong việc thay thế thuốc nhuộm tổng hợp và tạo ra các sản phẩm dệt may thân thiện với môi trường.

4.1. Quy trình nhuộm tơ tằm tối ưu với dịch trích ly

Quy trình nhuộm tơ tằm tối ưu bằng dịch trích ly quả mặc nưa bao gồm các bước sau: chuẩn bị tơ tằm, chuẩn bị dịch trích ly, tiến hành nhuộm trong điều kiện tối ưu (nhiệt độ, thời gian, tỷ lệ dịch/nước), và xử lý sau nhuộm (giặt, sấy). Kết quả cho thấy sản phẩm tơ tằm nhuộm có cường độ màu tốt và độ bền màu đạt cấp 4-5.

4.2. Đánh giá chất lượng và tính sinh thái của sản phẩm

Sản phẩm tơ tằm nhuộm bằng dịch trích ly quả mặc nưa đã được đánh giá về chất lượng (độ bền màu, độ bền cơ lý) và tính chất sinh thái. Kết quả cho thấy sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng và an toàn, không gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng và môi trường. Điều này chứng minh tiềm năng của quả mặc nưa trong việc tạo ra các sản phẩm dệt may bền vững và thân thiện với môi trường.

V. Kết Luận Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Quả Mặc Nưa

Nghiên cứu này đã thành công trong việc tối ưu hóa quy trình trích ly dịch từ quả mặc nưa và ứng dụng trong nhuộm tơ tằm. Kết quả cho thấy quả mặc nưa là một nguồn chất nhuộm tự nhiên tiềm năng, có thể thay thế thuốc nhuộm tổng hợp và tạo ra các sản phẩm dệt may thân thiện với môi trường. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu về thành phần hóa học của dịch trích ly, cơ chế nhuộm và khả năng ứng dụng trong các lĩnh vực khác.

5.1. Tổng kết kết quả nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu đã xác định được quy trình trích ly và quy trình nhuộm tơ tằm tối ưu bằng dịch trích ly quả mặc nưa. Kết quả này có ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc phát triển ngành dệt nhuộm bền vững và thân thiện với môi trường. Việc sử dụng quả mặc nưa không chỉ giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường mà còn tạo ra các sản phẩm có giá trị văn hóa và thẩm mỹ cao.

5.2. Hướng phát triển và nghiên cứu sâu hơn về quả mặc nưa

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu về thành phần hóa học của dịch trích ly, cơ chế nhuộm, và khả năng ứng dụng trong các lĩnh vực khác, như nhuộm các loại vải khác, sản xuất mỹ phẩm, và dược phẩm. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu về bảo tồn và phát triển nguồn cung quả mặc nưa để đảm bảo tính bền vững của ngành.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quả mặc nưa (Diospyros mollis Griff.) là một loại quả mọc hoang, có giá trị trong ngành nhuộm vải truyền thống tại Việt Nam, đặc biệt là sản phẩm Lãnh Mỹ A nổi tiếng ở Tân Châu, An Giang. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc nhuộm tổng hợp trong ngành dệt nhuộm hiện nay gây ra ô nhiễm môi trường nghiêm trọng do nước thải chứa các chỉ số TDS, BOD, COD vượt ngưỡng cho phép. Nghiên cứu này nhằm thiết lập quy trình trích ly dịch từ quả mặc nưa và ứng dụng dịch chiết này trong nhuộm vải tơ tằm, góp phần phát triển sản phẩm thân thiện môi trường và nâng cao giá trị thuốc nhuộm tự nhiên.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát và tối ưu hóa quy trình trích ly dịch từ quả mặc nưa bằng các dung môi khác nhau (nước, ethanol, acetone, diethyl ether), xác định điều kiện trích ly tối ưu, đồng thời nghiên cứu quy trình nhuộm vải tơ tằm sử dụng dịch chiết từ quả mặc nưa, bao gồm cả việc sử dụng H₂O₂ làm tác nhân oxy hóa để nâng cao cường độ màu và độ bền màu. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 12/2016 đến tháng 6/2017 tại thành phố Hồ Chí Minh, với nguyên liệu thu thập từ công viên Gia Định, quận Gò Vấp.

Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp quy trình trích ly và nhuộm vải bằng thuốc nhuộm tự nhiên, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường trong ngành dệt nhuộm, đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống của quả mặc nưa trong nhuộm vải tơ tằm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết trích ly rắn-lỏng: Quá trình trích ly dựa trên sự hòa tan chọn lọc các hợp chất màu trong quả mặc nưa vào dung môi, chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố như nhiệt độ, thời gian, tỷ lệ nguyên liệu/dung môi và tính chất dung môi. Động lực trích ly là sự chênh lệch nồng độ giữa pha rắn và pha lỏng.

• Lý thuyết màu sắc CIE LAB: Hệ thống màu CIELAB được sử dụng để đánh giá màu sắc của vải sau nhuộm, trong đó L* biểu thị độ sáng, a* và b* biểu thị tọa độ màu trên các trục đỏ-lục và vàng-xanh lam, giúp định lượng cường độ và sắc độ màu.

• Mô hình quy hoạch thực nghiệm: Phương pháp thiết kế thí nghiệm phức hợp tâm trực giao được áp dụng để tối ưu hóa các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất trích ly và cường độ màu nhuộm, giảm số lượng thí nghiệm nhưng vẫn đảm bảo độ chính xác cao.

• Khái niệm về thuốc nhuộm tự nhiên và cơ chế nhuộm tơ tằm: Thuốc nhuộm tự nhiên từ quả mặc nưa chứa diospyrol và các hợp chất polyphenol có khả năng oxy hóa tạo màu đen bền trên sợi tơ tằm, trong đó fibroin là thành phần chính của tơ tằm chịu trách nhiệm cho tính chất vật lý và hóa học của sợi.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nguyên liệu quả mặc nưa được thu thập tại công viên Gia Định, TP. Hồ Chí Minh. Vải tơ tằm sử dụng là vải dệt thoi có chỉ số sợi 40/1, khối lượng 50 g/m², được chuẩn bị sẵn.

• Phương pháp trích ly: Sử dụng bốn dung môi gồm nước, ethanol, acetone và diethyl ether để trích ly dịch từ quả mặc nưa. Phương pháp trích ly chính là ngâm chiết ở nhiệt độ dưới 100°C, áp suất khí quyển, với thiết bị Soxhlet và lò vi sóng gia dụng hỗ trợ.

• Phương pháp tối ưu hóa: Thiết kế thí nghiệm theo mô hình phức hợp tâm trực giao với ba biến (nhiệt độ, thời gian, tỷ lệ nguyên liệu/dung môi) cho trích ly và bốn biến (nhiệt độ nhuộm, thời gian nhuộm, tỷ lệ dịch/nước, nồng độ H₂O₂) cho nhuộm. Phân tích hồi quy và phân tích phương sai được thực hiện bằng phần mềm Stagraphics Centurion XV.05.

• Phân tích màu sắc và thành phần: Đo màu sắc trên vải bằng máy đo màu L*, a*, b*; phân tích thành phần hóa học dịch chiết và vải nhuộm bằng các kỹ thuật UV-Vis, FT-IR, LC-MS, XRD và SEM.

• Kiểm tra độ bền và tính sinh thái: Đánh giá độ bền màu giặt, ma sát, ánh sáng theo tiêu chuẩn ISO; kiểm tra hàm lượng formaldehyde, azo dyestuff và dư lượng thuốc trừ sâu để đảm bảo tính an toàn sinh thái.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong 7 tháng, từ tháng 12/2016 đến tháng 6/2017, bao gồm thu thập nguyên liệu, thí nghiệm trích ly, nhuộm, phân tích và đánh giá sản phẩm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Dung môi acetone là lựa chọn tối ưu cho trích ly dịch từ quả mặc nưa: Acetone cho hiệu suất trích ly tối ưu khoảng 68.31% và cường độ màu trên vải đạt giá trị 3, cao hơn so với các dung môi nước, ethanol và diethyl ether. Điều kiện trích ly tối ưu là thời gian 70 phút, nhiệt độ 61°C, tỷ lệ nguyên liệu/dung môi 1/10.

2. Quy trình nhuộm vải tơ tằm bằng dịch chiết acetone đạt hiệu quả cao: Ở nhiệt độ nhuộm 85°C, thời gian 38 phút, tỷ lệ dịch/nước 1/2, cường độ màu trên vải đạt 3.2, cho thấy màu đen bền và đồng đều.

3. Sử dụng H₂O₂ làm tác nhân oxy hóa cải thiện cường độ màu và độ bền màu: Khi bổ sung H₂O₂ với nồng độ 3 g/l, nhiệt độ nhuộm 69°C, thời gian 35 phút, tỷ lệ dịch/nước 1/2, cường độ màu tăng lên 3.59. Vải nhuộm đạt độ bền màu cấp 4-5, độ bền cơ lý cao và đảm bảo tính sinh thái.

4. Phân tích hóa lý hiện đại xác nhận sự gắn kết màu trên sợi tơ tằm: Kết quả FT-IR, XRD và SEM cho thấy cấu trúc fibroin không bị phá hủy sau nhuộm, đồng thời các nhóm chức polyphenol trong dịch chiết tạo liên kết bền vững với sợi tơ.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy acetone là dung môi phù hợp nhất để trích ly các hợp chất polyphenol có trong quả mặc nưa, nhờ độ phân cực phù hợp và khả năng hòa tan cao. So với các dung môi khác, acetone mang lại hiệu suất trích ly và cường độ màu cao hơn, phù hợp với yêu cầu công nghiệp nhuộm.

Việc sử dụng H₂O₂ làm tác nhân oxy hóa giúp tăng cường quá trình oxy hóa diospyrol, tạo thành các phức màu đen bền trên sợi tơ tằm, đồng thời nâng cao độ bền màu và tính ổn định của sản phẩm nhuộm. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về nhuộm tự nhiên có hỗ trợ oxy hóa.

Phân tích cấu trúc vải sau nhuộm cho thấy không có sự phá hủy đáng kể cấu trúc fibroin, đảm bảo tính chất cơ lý và sinh thái của vải. Các biểu đồ mật độ quang và cường độ màu minh họa rõ sự khác biệt giữa các dung môi và điều kiện nhuộm, hỗ trợ trực quan cho các kết quả định lượng.

So sánh với các nghiên cứu trong và ngoài nước, quy trình trích ly và nhuộm này có hiệu quả cao hơn về mặt cường độ màu và độ bền, đồng thời thân thiện môi trường hơn so với thuốc nhuộm tổng hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng quy trình trích ly bằng acetone với điều kiện tối ưu (70 phút, 61°C, tỷ lệ 1/10) trong sản xuất công nghiệp nhằm nâng cao hiệu suất chiết xuất và chất lượng dịch chiết, giảm chi phí và thời gian sản xuất.

2. Sử dụng quy trình nhuộm vải tơ tằm với dịch chiết acetone ở 85°C trong 38 phút, tỷ lệ dịch/nước 1/2 để đảm bảo màu sắc đồng đều, cường độ màu cao, phù hợp cho các cơ sở dệt nhuộm truyền thống và hiện đại.

3. Bổ sung H₂O₂ với nồng độ 3 g/l làm tác nhân oxy hóa trong quy trình nhuộm nhằm tăng cường độ màu và độ bền màu, đồng thời giữ nguyên tính sinh thái của sản phẩm, nên được thực hiện trong vòng 35 phút ở 69°C.

4. Khuyến khích các doanh nghiệp dệt nhuộm chuyển đổi sang sử dụng thuốc nhuộm tự nhiên từ quả mặc nưa để giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đồng thời bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống và nâng cao giá trị sản phẩm.

5. Đầu tư nghiên cứu tiếp tục về các phương pháp trích ly hiện đại như siêu âm, vi sóng để nâng cao hiệu quả chiết xuất và mở rộng ứng dụng thuốc nhuộm tự nhiên cho các loại vải khác nhau trong tương lai gần.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Kỹ thuật Hóa học, Công nghệ Dệt may: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về quy trình trích ly và nhuộm bằng thuốc nhuộm tự nhiên, phương pháp tối ưu hóa và phân tích màu sắc, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới.

2. Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh dệt nhuộm: Tham khảo để áp dụng quy trình nhuộm thân thiện môi trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn sinh thái, giảm chi phí xử lý nước thải.

3. Cơ quan quản lý môi trường và phát triển bền vững: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách khuyến khích sử dụng thuốc nhuộm tự nhiên, giảm thiểu ô nhiễm ngành dệt nhuộm, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

4. Các tổ chức bảo tồn và phát triển cây trồng truyền thống: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để phát triển và bảo tồn cây mặc nưa, góp phần duy trì giá trị văn hóa và đa dạng sinh học.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao acetone được chọn làm dung môi trích ly tối ưu?
   Acetone có độ phân cực phù hợp giúp hòa tan hiệu quả các hợp chất polyphenol trong quả mặc nưa, cho hiệu suất trích ly khoảng 68.31% và cường độ màu cao hơn so với nước, ethanol và diethyl ether.

2. Quy trình nhuộm có sử dụng H₂O₂ có lợi ích gì?
   H₂O₂ làm tác nhân oxy hóa giúp tăng cường quá trình oxy hóa diospyrol, tạo màu đen bền hơn trên sợi tơ tằm, nâng cao cường độ màu lên 3.59 và độ bền màu đạt cấp 4-5, đồng thời không ảnh hưởng xấu đến tính sinh thái.

3. Độ bền màu của vải nhuộm bằng dịch chiết từ quả mặc nưa đạt mức nào?
   Vải sau nhuộm đạt độ bền màu cấp 4-5 theo tiêu chuẩn ISO, đảm bảo khả năng chịu giặt, ma sát và ánh sáng, phù hợp sử dụng lâu dài trong thực tế.

4. Phương pháp phân tích nào được sử dụng để đánh giá dịch chiết và vải nhuộm?
   Các phương pháp hiện đại như UV-Vis, FT-IR, LC-MS, XRD và SEM được sử dụng để xác định thành phần hóa học, cấu trúc phân tử và hình thái bề mặt, giúp hiểu rõ cơ chế gắn màu và bảo toàn cấu trúc sợi.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các loại vải khác ngoài tơ tằm không?
   Mặc dù tập trung vào vải tơ tằm, quy trình trích ly và nhuộm có thể được điều chỉnh để ứng dụng cho các loại vải khác như nylon, cotton với sự nghiên cứu thêm về điều kiện nhuộm phù hợp.

Kết luận

• Đã thiết lập thành công quy trình trích ly dịch từ quả mặc nưa bằng dung môi acetone với hiệu suất trích ly 68.31% và cường độ màu 3.
• Quy trình nhuộm vải tơ tằm bằng dịch chiết acetone đạt cường độ màu 3.2 ở 85°C trong 38 phút, đảm bảo màu sắc đồng đều và bền.
• Sử dụng H₂O₂ làm tác nhân oxy hóa nâng cao cường độ màu lên 3.59 và độ bền màu cấp 4-5, đồng thời giữ nguyên tính sinh thái của vải.
• Phân tích hóa lý hiện đại xác nhận cấu trúc sợi tơ tằm không bị phá hủy sau nhuộm, đảm bảo tính chất cơ lý và sinh thái.
• Đề xuất áp dụng quy trình trong sản xuất công nghiệp và khuyến khích phát triển thuốc nhuộm tự nhiên nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường ngành dệt nhuộm.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các doanh nghiệp và viện nghiên cứu tiếp tục phát triển quy trình, mở rộng ứng dụng và nâng cao hiệu quả sản xuất thuốc nhuộm tự nhiên từ quả mặc nưa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUOC GIA TP. HCM TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA LE VÕ SƠN QUAN NGHIÊN CỨU QUY TRÌNH TRÍCH LY DỊCH TỪ QUÁ MAC NƯA (DIOSPYROS MOLLIS GRIFF.) VÀ UNG DUNG NHUOM VAI TO TAM Chuyên ngành : Kỹ thuật Hóa hoc Mã số: 60520301 TP. HO CHÍ MINH, tháng 06 năm 2017 ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA LE VÕ SƠN QUAN NGHIÊN CỨU QUY TRÌNH TRÍCH LY DỊCH TỪ QUÁ MAC NƯA (DIOSPYROS MOLLIS GRIFF.) VÀ UNG DUNG NHUOM VAI TO TAM Chuyên ngành : Kỹ thuật Hóa hoc Mã số: 60520301 LUẬN VÁN THẠC SĨ NGƯỜI HƯỚNG DÂN KHOA HỌC: 1.

Phạm Thi Hồng Phượng 2. Lê Thi Kim Phụng TP. HO CHÍ MINH, tháng 06 năm 2017 CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI TRUONG ĐẠI HOC BACH KHOA —DHQG -HCM Cán bộ hướng dẫn khoa học | : Tiến sĩ Phạm Thị Hồng Phượng Cán bộ hướng dẫn khoa học 2 : PGS. Lê Thị Kim Phụng Cán bộ chấm nhận xét I : Tiến sĩ Hoàng Thị Kim Dung Cán bộ chấm nhận xét 2 : Tiến sĩ Phan Thị Hoàng Anh Luận văn thạc sĩ được bảo vệ tại Trường Dai hoc Bach Khoa, DHQG Tp.

HCM ngày 27 tháng 07 năm 2017 Thanh phan Hội đồng đánh giá luận văn thạc sĩ gồm: 1. Pham Thanh Quân 2. Hoang Thi Kim Dung 3. Phan Thị Hoang Anh 4.

Nguyễn Van Phong 5. Lê Xuân Tiến Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV và Trưởng Khoa quản lý chuyên ngành sau khi luận van đã được sửa chữa (nêu có). CHỦ TỊCH HỘI DONG TRƯỞNG KHOA KT HÓA HỌC PGS. Phạm Thành Quân GS.

Phan Thanh Sơn Nam TRƯỜNG ĐH BÁCH KHOA TP.HCM CONG HÒA XÃ HOI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM PHONG DAO TAO SDH Độc Lập — Tự Do — Hạnh Phúc "an ---oQO--- NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ Họ và tên học viên: LÊ VÕ SƠN QUẦN MSHV: 1570179 Ngày, tháng, năm sinh: 14/02/1988 Nơi sinh: Bến Tre Chuyên ngành: Kỹ thuật Hóa học Mã số: 60520301 1. TEN DE TÀI NGHIÊN CỨU QUY TRÌNH TRÍCH LY DỊCH TỪ QUÁ MẶC NƯA (DIOSPYROS MOLLIS GRIFF.) VA UNG DỤNG NHUỘM VAI TO TAM 2. NHIEM VU LUAN VAN - Tổng quan về cây mặc nwa (Diospyros mollis Griff.) - Khảo sát 4 dung môi trích ly dịch là nước, ethanol, acetone va diethyl ether. - Khảo sát quy trình trích ly dịch tối ưu.

- Khảo sát quy trình nhuộm tơ tắm. - Khảo sát quy trình nhuộm tơ tăm có sử dụng HO, làm tác nhân oxy hóa. - Đánh giá chất lượng và tính sinh thái của vải tơ tăm sau nhuộm. NGÀY GIAO NHIỆM VU: 12/2016 4.

NGÀY HOÀN THÀNH NHIỆM VU: 06/2017 5. HO VÀ TÊN CAN BO HƯỚNG DAN: - TS. PHAM THỊ HONG PHƯỢNG - PGS. LE THI KIM PHUNG Nội dung va dé cương Luận văn thạc sĩ đã được Hội Đồng Chuyên Ngành thông qua Tp.HCM, ngày 12 thang 12 năm 2016 CAN BỘ HUONG DAN CHU NHIEM BỘ MON KHOA QL.CHUYEN NGANH (Ho tén va chit ky) QUAN LY CHUYEN NGANH (Ho tén va chit ky) (Họ tên và chữ ky) TS.

Phạm Thị Hồng Phượng PGS. Lê Thị Hồng Nhan GS. Phan Thanh Sơn Nam PGS. Lê Thị Kim Phụng LOI CAM ON Tac giả luận văn xin tran trong gởi lời cam on sâu sac đến với TS.

Phạm Thi Hồng Phượng và PGS.TS Lê Thị Kim Phụng đã tận tình giảng dạy và hướng dẫn khoa hoc. Xin tran trọng cảm ơn Trường Dai học Bách khoa Tp.Hồ Chí Minh cùng bạn bè đồng nghiệp và gia đình đã tạo điều kiện, động viên và giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn này. Xin chân thành cam on! TÓM TAT Cây mặc nua (Diospyros mollis Griff.) là một loài cây mọc hoang, quả được sử dụng để nhuộm màu đen, sản phẩm nồi tiếng được nhuộm từ quả mặc nưa là Lãnh Mỹ A ở Tân Châu, An Giang. Trong nghiên cứu này, tác giả sử dụng bốn dung môi là nước, ethanol, acetone và diethyl ether để trích ly dịch và sau đó đem đi nhuộm trên vải tơ tăm.

Kết qua, dung moi acetone cho độ ôn định về hiệu suất trích ly và cường độ màu. Điều kiện tối ưu khi trích ly dịch bằng dung môi acetone là thời gian trích ly: 70 phút; nhiệt độ trích ly: 61°C; tỷ lệ mặc nưa/dung môi: 1/10. Giá trị hiệu suất trích ly tối ưu Y¡ = 68.31% và cường độ màu tối ưu Y> = 3. Quy trình nhuộm tơ tăm bằng dịch trích ly bằng aceton từ quả mặc nưa với gid trị cường độ màu tối ưu: Y, = 3.2 ở nhiệt độ nhuộm: 85°C; thời gian nhuộm: 38 phút và tỷ lệ dịch/nước: 1/2 Quy trình nhuộm tơ tăm băng dịch trích ly bằng aceton từ quả mặc nưa có sự hỗ trợ của HO, làm tác nhân oxy hóa với giá tri cường độ màu tối ưu: Y> = 3.59 với nhiệt độ nhuộm: 69°C; Thời gian nhuộm: 35 phút; Tỷ lệ dịch/nước: 1/2 và nồng độ HO: 3.

Vải sau nhuộm đạt các chỉ tiêu về độ bền màu cấp 4-5, độ bền cơ lý cao và đảm bảo các tính chất sinh thái. ABSTRACT Diospyros mollis Griff., locally known as “mac nua”, is a kind of wild plant whose fruit is used to dye the famous black “Lanh My A” silk of Tan Chau, An Giang province, Vietnam. In this study, the author uses four solvents: water, ethanol, acetone and diethyl ether to extract solution and then dye it on silk. As a result, acetone solvents provide stability on extraction yield and color saturation.

The optimum condition for extraction with acetone is the extraction time: 70 minutes; an extract temperature of 61°C: ratio of material/solvent 1/10. The optimum extraction yield Y ; = 68.31% and the optimal color saturation Y, = 3. After that, the solution extracted with acetone solution from Diospyros mollis Griff. fruits was used to dye silk.

The result showed that at 85°C, silk dyed for 38 minutes in the mixture with the ratio of solution and water 1:2 had value for optimal color saturation value Y, = 3. The solution extracted with acetone solution from Diospyros mollis Griff. fruits was used to dye silk and was supported by HO, as an oxidation agent with the optimal color saturation value Y; = 3.59, temperature dyeing of 69°C, time dyeing of 35 minutes; ratio of solution/water: 1/2 and concentration of H;Os: 3. Silk after being dyed has achieved the level of 4-5 color fastness, high mechanical strength and make sure the ecological properties.

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các sô liệu, kêt quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và nội dung này chưa từng được tác giả khác công bố.Hồ Chí Minh, tháng 06 năm 2017 Học viên cao học Lê Võ Sơn Quan MỤC LỤC \/10/900092. i DANH MỤC CAC KY HIỆU VA CHỮ VIET TẮTT.-----< << ==< 5< iv DANH MỤC BANG BI UU. << << E3 1S E1 e9 sex e2 V DANH MỤC HÌNH ẢNH.

TONG QUAN LY THUYET .1 Giới thiệu chung về cây mac nua (Diospyros mollis GrifŸ.1 Đặc điểm thực vật và phân loại .2 Thành phân hóa học.2 Giới thiệu chung về to tăm.-- c1 vn TH TT ng TH nung ng ri 4 1.2 Thành phân hóa học.3 Tính chất vật lý.4 Tính chất hóa hoc. --- -c- - t1 E11 E51 5111 119151111 11 H1 cung kg rkp 5 1.3 Tổng quan về quá trình trích Ìy.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình trích Ìy.2 Các phương pháp trích ly chất màu tự nhiên .3 Dung mi trich Ly 2.4 Trích ly chat màu tự nhiên từ quả mac nua ứng dụng trong công nghệ nhuộm I28 9 1P .4 Tình hình nghiên cứu về phương pháp trích ly dich từ quả mặc nua ứng dụng trong công nghệ nhuộm hiện NAY .1 Tình hình nghiên cứu trên thé giới .2 Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam.5 Tổng quan về lý thuyết mau sắc va lich sử chat màu tự nhiên .1 Sự hap thụ ánh sáng và cơ chế xuất hiện màu của các hợp chất hữu cơ.2 Lich sử chất màu tự nhiÊn.- -- 6-6 x91 95623 S512 91 1E vs ng svi 20 1.6 Quá trình nhuộm vật liệu dệt bang chất màu tự nhiên .1 Ban chat của quá trình nhuộm vật liệu dệt [1][3][4] [22].2 Nhuộm tơ tăm băng chất màu tự nhiên.-- ¿+ +52 2 2 2£+E+z£z£zczersree 25 CHƯƠNG 2. THUC NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Đối tượng nghiên CỨU.1 Nguyên vật lIỆU.- - SH HH nhìn gen 26 2.3 Hệ thống thiẾt bị,.2 Phương pháp nghiÊn CUU .1 Xác định điều kiện tối ưu của quá trình trích ly và quá trình nhuộm bằng phương pháp quy hoạch thực nghiỆm .2 Phương pháp tính toán màu sắc trên vải.3 Các phương pháp xác định dịch trích ly từ quả mặc nưa .4 Các phương pháp kiểm tra các chỉ tiêu về độ bên và tính sinh thái của vải tơ tăm nhuộm băng dịch trích ly từ quả mặc UA .3 Nội dung nghiÊn CỨU.1 Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng của quá trình trích ly dịch từ quả mặc nua36 2.2 Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình nhuộm vải tơ tam bang chat màu tự nhiên dịch từ quả mặc nua có sử dụng HO» làm tác nhân oxy hóa. KET QUA VA BAN LUẬN.1 Quá trình trích ly dịch từ quả mặc nưa.1 Phuong pháp trích ly dich từ qua mặc nưa.2 Nghién cửu các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình trích ly dịch bằng acetone từ quả mặc nua băng phương pháp luân phiên từng biên.3 Tối ưu hóa quá trình trích ly dịch bang acetone từ quả mặc nưa.4 Điều kiện tối ưu quá trình trích ly dịch bằng aceton từ quả mặc nua .2 Tối ưu quá trình nhuộm vải tơ tăm bang dịch trích ly bang acetone từ qua mặc ¡0 0 .1 Ma trận thực nghi€m.

eee ee eeecececceceeessececceceeaaaeesececeecaeauaeseeceeeeeeaaeeeeeeees 51 3.2 Cường độ mau cua vải to tam sau nhuộm từ ma trận thực nghiệm .3 Phân tích phương sai và hồi quy .---¿- ¿5555252 Sz cv vEvtekekeererereree 54 lil 3.4 Điều kiện tối ưu qua trình nhuộm vai bang dich trích ly bang aceton từ qua ¡190017 .3 Tối ưu quá trình nhuộm vải tơ tăm bang dịch trích ly bang acetone từ quả mặc nua có sử dụng HO; làm tác nhân oxy hÓa.1 Ma trận thực nghiỆm.2 Cường độ màu của vải to tam sau nhuộm từ ma trận thực nghiệm .3 Phân tích phương sai và hồi quy .4 Điều kiện tối ưu quá trình nhuộm vải bang dịch trích ly bang aceton từ quả mặc nua có sự hô trợ Của Hzs.4 Kết quả phân tích dịch và sản phẩm nhuOM .1 Kết quả phân tích dịch trích ly từ quả mặc nưa .2 Kết quả kiểm tra độ bền màu và tính sinh thái của vải tơ tắm nhuộm băng dịch trích ly bang acetone từ quả MAC nưa.- - -- S111 1v vn vn nhe 67 KET 000. 69 TÀI LIEU THAM KH ÁOO.