Luận văn thạc sĩ về quan hệ Ba Lan và Liên minh Châu Âu từ 2004 đến 2015

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quốc tế học quan hệ ba lan liên minh châu âu 2004 2015, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Yến
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Hồng Hạnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế
• Đề tài: Nghiên cứu Quan hệ Ba Lan và Liên minh Châu Âu giai đoạn 2004-2015
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ BA LAN VÀ EU
• 1.1. Quan hệ Ba Lan — EU trước năm 2004
• 1.2. Quan hệ Chính phủ
• 1.3. Quan hệ kinh tế
• 1.3.1. Vấn đề viện trợ tài chính
• 1.3.2. Thể chế EU và các nguyên tắc hoạt động
• 1.3.3. Bối cảnh thế giới và khu vực
• 1.4. Khái quát chính sách của Ba Lan đối với EU
• 1.5. Khái quát chính sách của EU đối với Ba Lan
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ GIỮA BA LAN VÀ EU (2004 - 2015)
• 2.1. Lĩnh vực chính trị
• 2.1.1. Vấn đề hệ thống phiếu bầu trong Hiệp ước Nice (2001) đến Hiệp ước Lisbon
• 2.1.2. Hợp tác trong Chính sách láng giềng châu Âu (ENP): trường hợp Dự án Di tác phía Đông (EAP)
• 2.1.3. Ba Lan giữ vai trò chủ tịch Hội đồng Liên minh châu Âu (2011)
• 2.2. Lĩnh vực kinh tế
• 2.2.1. Các cơ chế pháp lý cho quan hệ kinh tế
• 2.2.2. Quan hệ thương mại
• 2.2.3. Quan hệ AGU
• 2.3. Lĩnh vực an ninh — quốc phòng
• 2.3.1. Hợp tác an ninh quốc phòng: chính sách An ninh - Quốc phòng chung (CSDP)
• 2.3.2. An ninh năng lượng
• 2.3.3. Hiệp ước Schengen và tình hình di cư
• 2.3.4. Khủng hoảng di cư năm 2015
• 2.3.5. Vấn đề nhân quyền
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT VỀ QUAN HỆ GIỮA BA LAN VÀ EU (2004 - 2015)
• 3.1. Đánh giá quan hệ
• 3.2. Đặc điểm quan hệ
• 3.3. Thuận lợi và khó khăn
• 3.4. Gợi ý kinh nghiệm cho Việt Nam
• 3.5. Triển vọng quan hệ
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quan hệ Ba Lan và Liên minh Châu Âu

Mối quan hệ giữa Ba Lan và Liên minh Châu Âu (EU) bắt đầu từ năm 2004, khi Ba Lan chính thức gia nhập EU. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong chính sách đối ngoại của Ba Lan, mở ra cơ hội hợp tác mới trong nhiều lĩnh vực. Chính sách đối ngoại của Ba Lan đã chuyển mình từ một nước tiếp nhận chính sách sang một nước có khả năng định hình chính sách trong khu vực. Sự gia nhập EU không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn tạo điều kiện cho Ba Lan tham gia vào các quyết định chính trị quan trọng của EU. Theo tác giả Roman Kuzniar, năm 2004 là thời điểm quan trọng khi Ba Lan phải đối mặt với nhiều thách thức mới trong chính sách đối ngoại. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu sâu hơn về quan hệ quốc tế giữa Ba Lan và EU trong giai đoạn này.

1.1. Tình hình trước năm 2004

Trước khi gia nhập EU, Ba Lan đã trải qua nhiều biến động chính trị và kinh tế. Sự chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch sang nền kinh tế thị trường đã tạo ra nhiều thách thức. Tuy nhiên, Ba Lan đã nhận được sự hỗ trợ từ EU thông qua các chương trình viện trợ và hợp tác kinh tế. Chính sách phát triển của Ba Lan trong giai đoạn này tập trung vào việc cải cách kinh tế và xây dựng nền tảng vững chắc cho sự hội nhập. Các chính sách này đã giúp Ba Lan chuẩn bị tốt hơn cho việc gia nhập EU, đồng thời tạo ra những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

II. Thực trạng quan hệ Ba Lan EU giai đoạn 2004 2015

Giai đoạn từ 2004 đến 2015 chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ trong quan hệ Ba Lan - EU. Các lĩnh vực hợp tác như hợp tác kinh tế, chính sách đối ngoại, và an ninh quốc phòng đã có những bước tiến đáng kể. Ba Lan đã trở thành một trong những nước thành viên tích cực nhất trong EU, tham gia vào nhiều chương trình hợp tác và phát triển. Theo báo cáo của EU, Ba Lan đã nhận được hàng tỷ euro từ quỹ phát triển của EU, giúp cải thiện cơ sở hạ tầng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, mối quan hệ này cũng gặp phải một số thách thức, đặc biệt là trong lĩnh vực chính trị khi Ba Lan có những quan điểm khác biệt với EU về một số vấn đề như di cư và chính sách nội bộ. Điều này đã dẫn đến những căng thẳng trong quan hệ giữa hai bên.

2.1. Hợp tác kinh tế

Hợp tác kinh tế giữa Ba Lan và EU đã trở thành một trong những trụ cột chính của mối quan hệ này. Ba Lan đã tận dụng tốt các nguồn lực từ EU để phát triển kinh tế, đặc biệt là trong lĩnh vực hạ tầng và công nghiệp. Kim ngạch thương mại giữa Ba Lan và các nước thành viên EU đã tăng trưởng mạnh mẽ, với nhiều sản phẩm xuất khẩu chủ lực như thực phẩm, máy móc và thiết bị. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào thị trường EU cũng đặt ra những rủi ro cho nền kinh tế Ba Lan, đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Việc duy trì sự cân bằng trong quan hệ thương mại là một thách thức lớn mà Ba Lan cần phải đối mặt.

III. Nhận xét và triển vọng quan hệ Ba Lan EU

Nhìn chung, quan hệ Ba Lan - EU trong giai đoạn 2004-2015 đã có những bước tiến đáng kể, nhưng cũng không thiếu những thách thức. Sự thay đổi trong chính sách của chính phủ Ba Lan vào năm 2015 đã tạo ra một bước ngoặt mới trong mối quan hệ này. Các nhà nghiên cứu cho rằng, việc Ba Lan tiếp tục duy trì mối quan hệ chặt chẽ với EU là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững. Tương lai của mối quan hệ này sẽ phụ thuộc vào khả năng của Ba Lan trong việc điều chỉnh chính sách đối ngoại và nội bộ để phù hợp với các yêu cầu của EU. Việc học hỏi từ kinh nghiệm của Ba Lan cũng sẽ là bài học quý giá cho Việt Nam trong quá trình hội nhập với các tổ chức khu vực như ASEAN.

3.1. Triển vọng tương lai

Triển vọng quan hệ giữa Ba Lan và EU trong tương lai sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tình hình chính trị nội bộ của Ba Lan và các chính sách của EU. Sự thay đổi trong chính sách của chính phủ Ba Lan có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ này, đặc biệt trong bối cảnh các vấn đề như di cư và an ninh. Tuy nhiên, với những lợi ích kinh tế và chính trị mà EU mang lại, Ba Lan có khả năng sẽ tiếp tục duy trì mối quan hệ tích cực với EU. Việc tham gia vào các chương trình hợp tác và phát triển sẽ giúp Ba Lan củng cố vị thế của mình trong EU và khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ giữa Ba Lan và Liên minh châu Âu (EU) từ năm 2004 đến 2015 là một chủ đề nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực Quan hệ Quốc tế, phản ánh quá trình hội nhập và phát triển của một quốc gia Trung và Đông Âu trong thể chế khu vực đặc thù. Ba Lan chính thức gia nhập EU vào ngày 1 tháng 5 năm 2004, đánh dấu bước ngoặt lịch sử trong quan hệ giữa hai chủ thể. Trong giai đoạn này, Ba Lan không chỉ là thành viên tích cực của EU mà còn đóng vai trò chủ động trong việc định hình chính sách khu vực, đặc biệt qua các sáng kiến như Dự án Đối tác phía Đông (EaP) và vai trò chủ tịch Hội đồng Liên minh châu Âu năm 2011.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ thực trạng quan hệ Ba Lan – EU trong giai đoạn 2004-2015, tập trung phân tích các lĩnh vực chính trị, kinh tế, an ninh – quốc phòng và các quan hệ khác. Nghiên cứu nhằm trả lời các câu hỏi về diễn biến quan hệ sau khi Ba Lan trở thành thành viên EU, đặc điểm nổi bật của mối quan hệ này so với giai đoạn trước, cũng như thuận lợi và khó khăn tồn tại. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong mối quan hệ song phương giữa Ba Lan và EU, không đi sâu vào quan hệ giữa Ba Lan với từng quốc gia thành viên EU khác.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cái nhìn toàn diện, hệ thống về mối quan hệ đặc thù giữa một quốc gia thành viên mới và thể chế khu vực, đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm cho các quốc gia có hoàn cảnh tương tự, trong đó có Việt Nam. Nghiên cứu cũng góp phần làm phong phú thêm kho tàng tri thức về quan hệ quốc tế, chính sách đối ngoại và hội nhập khu vực trong bối cảnh toàn cầu hóa và khu vực hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết quan hệ quốc tế hiện đại, chủ yếu là chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa tự do, nhằm phân tích mối quan hệ giữa Ba Lan và EU trên nhiều cấp độ. Chủ nghĩa hiện thực giúp giải thích các hành động của Ba Lan trong việc bảo vệ lợi ích quốc gia, chủ quyền và an ninh trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực khu vực. Chủ nghĩa tự do nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế, thể chế khu vực và các chính sách chung trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế, chính trị và an ninh.

Ngoài ra, luận văn sử dụng mô hình phân tích chính sách đối ngoại và hợp tác quốc tế để đánh giá các sáng kiến, chính sách của Ba Lan và EU, như chính sách láng giềng châu Âu (ENP) và Dự án Đối tác phía Đông (EaP). Các khái niệm chính bao gồm: hội nhập khu vực, chủ quyền quốc gia, chính sách đối ngoại đa phương, và thể chế siêu quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp liên ngành và đa ngành, kết hợp các phương pháp nghiên cứu quan hệ quốc tế, phân tích chính sách, phân tích hợp tác quốc tế, và phương pháp lịch sử. Phương pháp lịch sử được áp dụng để mô tả quá trình phát triển quan hệ từ trước năm 2004 đến năm 2015, làm rõ sự thay đổi về chất và lượng trong mối quan hệ.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các tài liệu chính thức của EU và Ba Lan, báo cáo của các tổ chức quốc tế, các hiệp ước, nghị quyết, cùng các nghiên cứu học thuật và báo cáo ngành. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các văn bản, sự kiện, chính sách liên quan đến quan hệ Ba Lan – EU trong giai đoạn 2004-2015. Phương pháp phân tích dữ liệu chủ yếu là phân tích nội dung, tổng hợp, so sánh và hệ thống hóa nhằm làm rõ các đặc điểm, thuận lợi và khó khăn trong quan hệ.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2004-2015, với các mốc quan trọng như ngày Ba Lan gia nhập EU (2004), Hiệp ước Lisbon (2007), vai trò chủ tịch Hội đồng EU của Ba Lan (2011), và sự chuyển giao chính quyền tại Ba Lan năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chính trị: Sự chuyển đổi vai trò và ảnh hưởng trong EU
   Ba Lan đã chuyển từ vị thế một quốc gia ứng viên sang thành viên tích cực, tham gia định hình chính sách EU. Ba Lan kiên quyết bảo vệ quyền lợi quốc gia trong các vấn đề như hệ thống phiếu bầu trong Hiệp ước Nice và Hiệp ước Lisbon, thể hiện qua khẩu hiệu “Nice or Death” và đề xuất mô hình phiếu bầu căn bậc hai. Năm 2011, Ba Lan giữ vai trò chủ tịch Hội đồng EU, đề ra ưu tiên về hội nhập kinh tế, an ninh năng lượng và mở rộng quan hệ với các nước láng giềng.
   Số liệu cho thấy Ba Lan có 27 phiếu trong Hội đồng EU, ngang bằng với Tây Ban Nha và gần bằng các nước lớn như Đức (29 phiếu). Vai trò chủ tịch Hội đồng EU năm 2011 được chuẩn bị kỹ lưỡng với khoảng 1500 cuộc họp và nhiều hoạt động ngoại giao.

2. Kinh tế: Tăng trưởng và hội nhập sâu rộng
   Sau khi gia nhập EU, Ba Lan đã hưởng lợi lớn từ các chính sách kinh tế chung, đặc biệt là chính sách nông nghiệp chung (CAP) và các quỹ hỗ trợ phát triển. Kim ngạch thương mại giữa Ba Lan và EU tăng mạnh, với xuất khẩu tăng gần 3 lần từ năm 1994 đến 2002, và nhập khẩu tăng hơn 3 lần trong cùng giai đoạn.
   Ba Lan cũng là nước nhận được viện trợ tài chính lớn nhất trong số các nước Trung và Đông Âu, với khoảng 5,7 tỷ ECU hỗ trợ từ các chương trình PHARE, ISPA và SAPARD giai đoạn 1990-2003.
   Tuy nhiên, thâm hụt thương mại với EU vẫn tồn tại đến năm 2009 mới chuyển sang thặng dư.

3. An ninh – quốc phòng: Vai trò chiến lược và hợp tác đa phương
   Ba Lan giữ vị trí địa chính trị quan trọng, là cầu nối giữa EU và Nga, đồng thời là đồng minh chiến lược của Hoa Kỳ trong khu vực. Ba Lan tích cực tham gia các chính sách an ninh chung của EU, đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc phòng với NATO và Hoa Kỳ, bao gồm việc xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa và các căn cứ quân sự trên lãnh thổ.
   Sự kiện Nga sáp nhập Crimea năm 2014 và khủng hoảng Ukraine đã làm gia tăng vai trò của Ba Lan trong chính sách an ninh khu vực, đồng thời thúc đẩy các biện pháp trừng phạt Nga của EU.

4. Chính sách láng giềng và hợp tác khu vực: Dự án Đối tác phía Đông (EaP)
   Ba Lan là người khởi xướng và dẫn dắt Dự án Đối tác phía Đông, nhằm tăng cường hợp tác với sáu quốc gia láng giềng phía Đông của EU. Dự án này tập trung vào các lĩnh vực dân chủ, hội nhập kinh tế, an ninh năng lượng và quan hệ nhân dân.
   EU đã phân bổ thêm 600 triệu EUR cho EaP trong giai đoạn 2010-2013, thể hiện sự cam kết hỗ trợ của EU và vai trò trung tâm của Ba Lan trong chính sách này.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện cho thấy mối quan hệ Ba Lan – EU trong giai đoạn 2004-2015 là một quá trình hội nhập sâu rộng nhưng cũng đầy thách thức. Ba Lan đã thể hiện sự chủ động trong việc bảo vệ lợi ích quốc gia, đồng thời tích cực tham gia định hình chính sách chung của EU. Sự chuyển giao quyền lực nội bộ tại Ba Lan năm 2007 từ Đảng Luật pháp và Công lý (PiS) sang Đảng Nền tảng Dân sự (PO) đã làm thay đổi cách tiếp cận của Ba Lan với EU, từ hoài nghi sang hội nhập sâu rộng hơn.

So với các nghiên cứu trước đây, luận văn bổ sung cái nhìn toàn diện hơn về mối quan hệ này, không chỉ tập trung vào chính sách đối ngoại mà còn phân tích chi tiết các lĩnh vực kinh tế, an ninh và hợp tác khu vực. Việc Ba Lan giữ vai trò chủ tịch Hội đồng EU năm 2011 là minh chứng cho sự trưởng thành và ảnh hưởng ngày càng tăng của quốc gia này trong thể chế khu vực.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kim ngạch thương mại, bảng phân bổ phiếu bầu trong Hội đồng EU, và sơ đồ tam giác quan hệ Ba Lan – EU – Hoa Kỳ để minh họa vai trò chiến lược của Ba Lan.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hợp tác kinh tế đa phương và đa ngành
   Đẩy mạnh các chương trình hợp tác kinh tế giữa Ba Lan và các quốc gia thành viên EU khác, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao và đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Mục tiêu tăng trưởng GDP hàng năm khoảng 3-4% trong vòng 5 năm tới, do Bộ Kinh tế Ba Lan phối hợp với Ủy ban châu Âu thực hiện.

2. Phát triển chính sách an ninh năng lượng bền vững
   Thúc đẩy các dự án năng lượng tái tạo và đa dạng hóa nguồn cung cấp năng lượng nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng truyền thống. Mục tiêu giảm tỷ lệ nhập khẩu năng lượng truyền thống xuống dưới 50% vào năm 2030, do Bộ Năng lượng Ba Lan và EU phối hợp triển khai.

3. Tăng cường vai trò trong chính sách đối ngoại và an ninh chung của EU
   Ba Lan cần tiếp tục phát huy vai trò cầu nối trong các chính sách đối ngoại của EU, đặc biệt trong khu vực Đông Âu và quan hệ với Nga. Đề xuất thành lập các nhóm công tác chuyên sâu về an ninh khu vực trong vòng 3 năm tới, do Bộ Ngoại giao Ba Lan chủ trì.

4. Mở rộng và nâng cao hiệu quả Dự án Đối tác phía Đông (EaP)
   Tăng cường hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho các quốc gia đối tác phía Đông, đồng thời thúc đẩy các chương trình trao đổi văn hóa và giáo dục nhằm tăng cường sự hiểu biết và hợp tác lâu dài. Mục tiêu nâng cao mức độ hài lòng của các đối tác lên trên 80% trong vòng 5 năm, do Ủy ban châu Âu và Ba Lan phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách quốc gia và khu vực
   Luận văn cung cấp thông tin chi tiết về quá trình hội nhập và hợp tác giữa Ba Lan và EU, giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng chiến lược phù hợp cho các quốc gia có hoàn cảnh tương tự.

2. Các học giả và nghiên cứu sinh ngành Quan hệ Quốc tế và Kinh tế Quốc tế
   Đây là tài liệu tham khảo quý giá để hiểu rõ về mối quan hệ giữa một quốc gia thành viên mới và thể chế khu vực, cũng như các lý thuyết và phương pháp nghiên cứu liên ngành.

3. Các tổ chức quốc tế và cơ quan phát triển
   Luận văn cung cấp dữ liệu và phân tích về hiệu quả các chương trình hỗ trợ tài chính và hợp tác phát triển, giúp các tổ chức này đánh giá và điều chỉnh chính sách viện trợ.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế
   Thông tin về môi trường kinh tế, chính sách thương mại và các cơ chế pháp lý trong quan hệ Ba Lan – EU giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư và kinh doanh hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Ba Lan đã đạt được những thành tựu gì sau khi gia nhập EU?
   Ba Lan đã tăng trưởng kinh tế ổn định, kim ngạch thương mại với EU tăng gần 3 lần từ 1994 đến 2002, nhận được viện trợ tài chính lớn nhất trong số các nước Trung và Đông Âu, đồng thời nâng cao vị thế chính trị trong EU qua vai trò chủ tịch Hội đồng EU năm 2011.

2. Những khó khăn chính trong quan hệ Ba Lan – EU là gì?
   Khó khăn bao gồm thâm hụt thương mại kéo dài đến năm 2009, sự khác biệt trong hệ thống phiếu bầu và quyền lực trong EU, cũng như những căng thẳng về chủ quyền quốc gia và chính sách đối ngoại, đặc biệt trong giai đoạn đầu gia nhập.

3. Dự án Đối tác phía Đông (EaP) có ý nghĩa như thế nào?
   EaP là sáng kiến do Ba Lan khởi xướng nhằm tăng cường hợp tác với các quốc gia láng giềng phía Đông, thúc đẩy dân chủ, hội nhập kinh tế và an ninh năng lượng, góp phần ổn định khu vực và nâng cao vai trò của Ba Lan trong chính sách đối ngoại EU.

4. Vai trò của Ba Lan trong chính sách an ninh EU ra sao?
   Ba Lan đóng vai trò chiến lược trong an ninh khu vực, là cầu nối giữa EU và Nga, đồng thời là đồng minh quan trọng của Hoa Kỳ. Ba Lan tham gia tích cực vào các chính sách an ninh chung của EU và NATO, góp phần bảo vệ an ninh biên giới phía Đông.

5. Bài học kinh nghiệm nào có thể rút ra cho Việt Nam từ quan hệ Ba Lan – EU?
   Việt Nam có thể học hỏi về quá trình hội nhập khu vực, cân bằng lợi ích quốc gia và lợi ích chung, phát huy vai trò trong thể chế khu vực, cũng như xây dựng chính sách đối ngoại đa phương linh hoạt và hiệu quả.

Kết luận

• Ba Lan đã trải qua quá trình chuyển đổi sâu sắc từ quốc gia ứng viên sang thành viên tích cực của EU trong giai đoạn 2004-2015, với nhiều thành tựu về kinh tế, chính trị và an ninh.
• Mối quan hệ Ba Lan – EU được đặc trưng bởi sự kết hợp giữa bảo vệ lợi ích quốc gia và tham gia định hình chính sách chung của thể chế khu vực.
• Ba Lan giữ vai trò quan trọng trong chính sách láng giềng của EU, đặc biệt qua sáng kiến Dự án Đối tác phía Đông và vai trò chủ tịch Hội đồng EU năm 2011.
• Những thuận lợi và khó khăn trong quan hệ phản ánh sự phức tạp của quá trình hội nhập và sự đa chiều trong quan hệ quốc tế hiện đại.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các nghiên cứu tiếp theo về quan hệ Ba Lan – EU sau năm 2015 và cung cấp bài học kinh nghiệm quý giá cho các quốc gia đang trong quá trình hội nhập khu vực.

Next steps: Tiếp tục theo dõi diễn biến quan hệ Ba Lan – EU sau 2015, đặc biệt trong bối cảnh thay đổi chính trị nội bộ và các thách thức toàn cầu mới. Khuyến khích nghiên cứu sâu hơn về tác động của các chính sách EU đối với các quốc gia thành viên mới.

Các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách nên sử dụng kết quả nghiên cứu này để phát triển các chiến lược hợp tác khu vực hiệu quả, đồng thời thúc đẩy sự hiểu biết sâu sắc hơn về vai trò của các quốc gia thành viên trong thể chế khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lời mở đầu trong thỏa thuận có nêu rằng “mục tiêu cuối cùng của Ba Lan là trở thành thành viên của Cộng đồng và hiệp hội.” [Nowak và cộng sự, 2016, tr. Với mục tiêu đó, có thé thay, sau khi bắt đầu bước vào công cuộc “thay da đổi thịt, Ba Lan mong chờ được trở về châu Âu Cộng đồng, mong muốn hội nhập sâu rộng nham đạt được các lợi ích về kinh tế, đảm bảo nền an ninh quốc gia trước những quốc gia Hậu Xô viết, và hơn hết là tăng cường vị thế, uy tín đối với khu vực Trung Đông Âu. Về phía EU, việc mở rộng quan hệ về kinh tế, chính trị với Ba Lan là một sự thay đôi lớn trong chính sách và chiến lược đối ngoại. Sự tính toán được hơn về mặt lợi ích an ninh chính trị nếu như Ba Lan trở thành hàng rào bảo vệ EU từ vòng ngoài trước sự ảnh hưởng của Nga và các quốc gia phén dau Hậu Xô viết.

Đây chính là điểm mau chốt thúc đây chính sách của EU đối với Ba Lan ngày một gần nhau hơn, tạo điều kiện đưa đối phương thực hiện hóa mong muốn hội nhập. Xuất phát từ bối cảnh và nguyện vọng của hai chủ thé, đặc điểm chính trong quan hệ từ sau năm 1989 đến trước năm 2004 là những nỗ lực trợ giúp lẫn nhau, một bên EU xây dựng một chiến lược dam phán, hỗ trợ hội nhập công phu, tập trung nhiều nguồn lực đưa Ba Lan nói riêng và các nước ứng viên đạt được các tiêu chí Copenhagen về chính trị, kinh tế, rút ngắn thời gian cải tô, chuyển đồi; một bên chính thể Ba Lan phất ngọn cờ đầu trong công cuộc cải cách, nỗ lực đạt được các tiêu chí đó nhằm mục tiêu trở thành một thành viên trong Cộng đồng. Hội nghị thượng đỉnh Copenhagen năm 1993 đưa ra những tuyên bố lịch sử về việc kết nạp thành viên mới ở Trung và Đông Au sau khi đạt được tiêu chuẩn về mặt chính trị như ồn định thé 14 chế, đảm bảo dân chủ, tuân thủ pháp luật, quyền con người, tôn trọng và bảo vệ các nhóm tiêu số, có khả năng thực hiện các nghĩa vụ của các nước thành viên, tuân thủ các mục tiêu của Liên minh trong lĩnh vực chính trị [Nguyễn Quang Thuan & Nguyễn An Hà, 2005, tr. Các tiêu chuẩn về mặt chính trị là điều kiện tiên quyết mở ra các vòng đàm phán đối với các nước ứng viên.

Sau khi các tiêu chí Copenhagen đề ra, Ba Lan là nước thứ hai sau Hungary’ đệ đơn xin gia nhập EU vào ngày 5 — 4 — 1994 [Tyrpenou, 2017, tr. Vào tháng 12 năm 1995 tại Madrid, Hội đồng yêu cầu Ủy ban châu Âu xúc tiễn chuẩn bị các ý kiến về việc nộp đơn của các nước, bao gồm Ba Lan. Ủy ban châu Âu đã chuẩn bị một bảng câu hỏi hơn 200 câu liên quan đến 23 lĩnh vực thuộc các vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội [Nowak và cộng sự, 2016, tr. Sau khi hoàn thành bộ câu hỏi do Ủy ban đề ra, Ba Lan được tham gia vào các cuộc dam phan cùng Cộng hòa Séc, Sip, Estonia, Slovakia, Hungary.

Cuộc đàm phán gia nhập chính thức được mở ra vào ngày 31 tháng 3 năm 1998 gồm6 nước, trong đó có Ba Lan [Tyrpenou, 2017, tr. Giai đoạn đầu tiên của đàm phán được gọi là “sàng lọc” (screening), hay nói một cách khác, tổng quan luật pháp của Ba Lan với mức độ tuân thủ luật pháp EU. Giai đoạn đầu tiên của quá trình sàng lọc là đa phương - tat cả các quốc gia trong nhóm Luxemburg tham gia. Hai tuần trước khi diễn ra cuộc gap, Ba Lan nhận hai danh sách các hành vi pháp lí tạo thành một phan của acquis.

Danh sách A bao gồm các luật được áp dụng chung, tùy thuộc vào tuyên bồ trong giai đoạn song phương. Danh sách B là các văn bản phi lập pháp, điều này rất quan trọng đối với việc giải trình nguyên tắc cơ quan luật. Sau khi sàng lọc, Ba Lan chuẩn bị những quan điểm đàm phán với sự chấp thuận của Ủy ban Hội nhập châu Âu (CEI) và chính phủ. Giai đoạn thứ hai được đàm phán thực tế diễn ra vào ngày 10 tháng 11 năm 1998.

31 chương thuộc các lĩnh vực của acquis* được xem xét. Nguyên tắc chủ đạo của đàm phán là “có sự phân biệt dựa trên cơ sở kết quả đạt được của từng nước” [Nguyén Quang Thuan & Nguyễn An Hà, 2005, tr. ? So với 10 nước Trung và Đông Âu đệ đơn xin gia nhập vào EU. 3 Xem các chương ở Phụ lục 1.

4 Acquis communautaire được xem là toàn bộ luật pháp (gồm cả các phán quyết của Tòaán Công lý) và thực tiễn chính trị được xác lập tại EU. Đây là quyền và nghĩa vụ ràng buộc tất cả các thành viên EU. Trước khi gia nhập EU, bất kỳ thành viên mới nao cũng phải chấp thuận toàn bộ các luật này. 15 Nghĩa là lộ trình đàm phán của từng nước phụ thuộc vào mức độ chuẩn bị của ứng viên và tính chất phức tạp của vấn đề cần giải quyết.

Mỗi nước ứng viên sẽ được đánh giá trên kết quả đã đạt được. Trải qua các vòng đàm phán lớn nhỏ, đàm phán gia nhập được kết thúc vào 13 tháng 12 năm 2002 tại Hội nghị thượng đỉnh Hội đồng châu Âu. Ngày 9 tháng 4 năm 2003, Nghị viện châu Âu đã thông qua Nghị quyết về việc Ba Lan gia nhập EU (509 phiếu ủng hộ, 25 phiếu phản đối và 31 phiếu trắng). Hiệp ước gia nhập được ký vào ngày 16 tháng 4 năm 2003 tai Athens [Nowak và cộng sự, 2016, tr.

Kê từ ngày kí Hiệp ước đến khi có Hiệp ước có hiệu lực, Ba Lan với tư cách quan sát viên tích cực tham gia trong các phiên họp của Hội đồng châu Âu. Sau cuộc trưng cầu dân ý toàn dân tháng 6 năm 2003, Ba Lan được sự ủng hộ tích cực của người dân đối với việc gia nhập EU. Ngày 1 tháng 5 năm 2004, Ba Lan chính thức trở thành thành viên của ngôi nhà EU. Đây là một cột mốc mới trong quá trình phát triển và hội nhập của Ba Lan, tạo ra những làn sóng đột phá trên mọi phương diện.

Nhìn chung, xét về mặt chính trị giữa Ba Lan và EU trước năm 2004 được chia thành hai giai đoạn, hai đặc điểm rõ rệt. Trước năm 1988, 1989 do bối cảnh khách quan và chủ quan của sự đối đầu hai cực, hai phe. sự khác biệt chế độ chính trị giữa Đông Âu và Tây Âu đã tạo nên một vách ngăn rất lớn cho quan hệ Ba Lan và EU. Đối lập giai đoạn trước đó, khi chế độ cộng sản Ba Lan sụp đô, một giai đoạn mới mở ra cho quan hệ hai bên - giai đoạn 1989 đến 2004 đã thê hiện rõ rệt quá trình hội nhập, những nỗ lực của cả hai trong tiến trình gia nhập thé chế khu vực.12 Quan hệ kinh tế Sau khi chính quyền cộng sản sụp đồ, một cuộc cải cách chuyên đổi mô hình kinh tế — chính trị đã diễn ra.

Ba Lan là một trong hai nước đầu tiên tiến hành chuyền quyền sở hữu và tiến tới xóa bỏ hình thức sở hữu độc quyền của nhà nước. Trên thực tế, tình hình kinh tế của Ba Lan vào năm 1989 không mấy khả quan hay thậm chí theo Marie Lavigne đánh giá là một thảm họa [Lavigne, 2002, tr. Cuối năm 1989, một học thuyết chính thống có tên gọi “Học thuyết liệu pháp sốc” (shock therapy)Š ra 5 Liệu pháp sốc có tên chính thức là Kế hoạch Balcerowicz, được đặt theo tên của Bộ trưởng tài chính Leszek Balcerowicz. Trong kê hoạch, 10 đạo luật được Tông thông kí và thông qua vào ngày 31 tháng 12 năm 1989: (1) Đạo luật về kinh tê tài chính trong các công ty nhà nước (2) Đạo luật ngân hàng (3) Đạo luật tín dụng (4) 16 đời.

Mục tiêu cơ bản của học thuyết này là phá bỏ triệt để hệ thống phân phối tập trung mệnh lệnh chuyên sang nén kinh té thi trường, mo cửa, hội nhập với nên kinh tế thế giới. Với mục tiêu đó, ngay từ khi bat đầu công cuộc chuyên đôi, Ba Lan nhanh chóng tăng cường hợp tác kinh tế thương mại với EC. Điều mà trước đây dường như không thé xảy ra khi chính quyền cũ còn năm quyền lãnh đạo. Vào tháng 7 năm 1989, trong Hội nghị thượng đỉnh G75 đã quyết định trao cho Ủy ban Cộng đồng chung châu Au quyền điều phối hỗ trợ cho Ba Lan va Hungary, [.] mục đích nhằm tăng cường, dốc lòng dốc sức của hai nước vào xây dựng dân chủ và kinh tế thị trường [Lavigne, 2002, tr.

EC đã dỡ bỏ hạn ngạch áp dụng cho một số hàng hóa, mở rộng Hệ thống ưu đãi thuế quan chung/phé cap (GSP) và ký một sỐ Hiệp định hợp tác thương mại và kinh tế với Ba Lan vào tháng 9 năm 1989 [Nguyễn Quang Thuần & Nguyễn An Hà, 2005, tr. Hiệp định bao gồm một số nhượng bộ và các điều khoản tiễn đến tự do hóa thương mại và thúc đây kinh tế phù hợp với Hiệp định chung về thuế quan và mau dịch (GATT). Nhờ vào Hiệp định thương mại, tổng kim ngạch xuất khâu vào EC đã tang 53% kế từ năm 1988 lên hơn 5,1 tỷ ECU vào năm 1990. Nhập khâu từ Cộng đồng tăng 59% từ năm 1988 đến 1990 lên 4,4 tỷ ECU [European Commission, 1992].

Trong chín tháng đầu năm 1991, xuất khẩu sang Cộng đồng tiếp tục tăng 25%, trong khi nhập khâu tăng gấp đôi. Các mặt hàng nhập khâu lớn nhất từ Cộng đồng sang Ba Lan là máy móc, thiết bị điện, thiết bị vận tải, nông sản và sản phẩm hóa chất. Xuất khâu chủ yếu là kim loại cơ bản; nông san, hàng dét may. Vào ngày 16 tháng 12 năm 1991, Ba Lan đã kí Hiệp định với Châu Âu Cộng đồng (Europe Agreement)’, chủ yếu nhằm tự do hóa thương mại thay thé cho Hiệp định thương mại (1989).

Trong Hiệp định thương mại được kí kết, các điều khoản tự do hang hóa gồm các van đề liên quan đến sản phẩm công nghiệp, nông nghiệp, thủy Đạo luật về việc đánh thuế tăng lương quá mức (5) Đạo luật quy tắc thuế mới (6) Đạo luật về hoạt động kinh tế của nhà đầu tư nước ngoài (7) Đạo luật về ngoại tệ (8) Luật hải quan (9) Đạo luật về việc làm (10) Đạo luật bảo trợ người lao động. © Nhóm 7 nước công nghiệp hang đầu thế giới: Canada, Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Đức, Italia, Nhật Bản. 7EA có hiệu lực vào ngày | tháng 2 năm 1994. 17 sản và các điều khoản chung.

Hiệp định quy định khác nhau đối với các sản phẩm công nghiệp và nông nghiệp.