Nghiên Cứu Lọc Sóng Hài Nhằm Nâng Cao Chất Lượng Điện Năng

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích nghiên cứu lọc sóng hài nhằm nâng cao chất lượng điện năng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Đình Giảng
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Danh Hoằng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kỹ thuật điện
• Đề tài: Nghiên Cứu Lọc Sóng Hài Nhằm Nâng Cao Chất Lượng Điện Năng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Lọc Sóng Hài Điện Năng

Trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa, nhu cầu sử dụng điện năng ngày càng tăng cao. Tuy nhiên, sự gia tăng các thiết bị điện tử công suất và tải phi tuyến trong hệ thống điện đã dẫn đến sự xuất hiện của sóng hài, gây ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng điện năng. Nghiên cứu lọc sóng hài trở thành một vấn đề cấp thiết để đảm bảo hệ thống điện vận hành ổn định, hiệu quả và an toàn. Mục tiêu chính của các nghiên cứu này là tìm ra các giải pháp lọc sóng hài hiệu quả, giảm thiểu tác hại của sóng hài đến các thiết bị điện và lưới điện, đồng thời nâng cao hiệu suất và tuổi thọ của hệ thống. Các nghiên cứu tập trung vào phát triển các bộ lọc sóng hài tiên tiến, tối ưu hóa cấu trúc điều khiển và đánh giá hiệu quả của các giải pháp này trong thực tế.

1.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng điện năng

Việc nâng cao chất lượng điện năng đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo hoạt động ổn định và hiệu quả của các thiết bị điện. Sóng hài gây ra nhiều vấn đề như tăng tổn thất điện năng, giảm tuổi thọ thiết bị, và gây nhiễu cho các hệ thống điều khiển. Do đó, việc lọc sóng hài không chỉ giúp bảo vệ thiết bị mà còn cải thiện hiệu suất và độ tin cậy của toàn bộ hệ thống điện. Các tiêu chuẩn như IEEE 519 đặt ra các giới hạn về THDi và THDv, đòi hỏi các hệ thống điện phải tuân thủ để đảm bảo chất lượng điện năng.

1.2. Giới thiệu về các phương pháp lọc sóng hài hiện nay

Hiện nay, có nhiều phương pháp lọc sóng hài khác nhau, bao gồm bộ lọc thụ động, bộ lọc tích cực và bộ lọc hỗn hợp. Bộ lọc thụ động sử dụng các thành phần như điện trở, cuộn cảm và tụ điện để loại bỏ sóng hài, nhưng có nhược điểm là kích thước lớn và hiệu quả không cao. Bộ lọc tích cực sử dụng các thiết bị điện tử công suất để tạo ra dòng điện bù, loại bỏ sóng hài một cách hiệu quả hơn. Bộ lọc hỗn hợp kết hợp cả hai loại trên để tận dụng ưu điểm của từng loại. Nghiên cứu tập trung vào công nghệ lọc sóng hài mới để đạt hiệu quả cao hơn.

II. Tác Hại Của Sóng Hài Và Sự Cần Thiết Phải Lọc Sóng

Sóng hài gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng cho hệ thống điện và các thiết bị sử dụng điện. Chúng làm tăng tổn thất trên đường dây và máy biến áp, gây quá nhiệt và giảm tuổi thọ của thiết bị. Méo hài cũng ảnh hưởng đến hoạt động của các thiết bị điện tử nhạy cảm, gây ra sai sót trong quá trình điều khiển và đo lường. Ngoài ra, sóng hài còn gây ra hiện tượng cộng hưởng, làm tăng điện áp và dòng điện quá mức, gây nguy hiểm cho hệ thống. Do đó, việc lọc sóng hài là vô cùng cần thiết để bảo vệ hệ thống điện, nâng cao chất lượng điện năng và đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Các tiêu chuẩn như tiêu chuẩn IEEE 519 quy định rõ các giới hạn về sóng hài để đảm bảo hệ thống điện hoạt động ổn định.

2.1. Ảnh hưởng của sóng hài đến thiết bị điện và hệ thống

Sóng hài gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến thiết bị điện và hệ thống điện. Chúng làm tăng dòng điện và điện áp hiệu dụng, gây quá tải và quá nhiệt cho các thiết bị. Tổn thất điện năng tăng lên do dòng điện sóng hài gây ra tổn thất trên điện trở của dây dẫn và lõi thép của máy biến áp. Các thiết bị điện tử nhạy cảm như máy tính, thiết bị điều khiển có thể bị nhiễu do sóng hài, gây ra sai sót trong quá trình hoạt động. Sóng hài cũng có thể gây ra hiện tượng cộng hưởng, làm tăng điện áp và dòng điện quá mức, gây hỏng hóc thiết bị.

2.2. Các tiêu chuẩn và quy định về giới hạn sóng hài IEEE 519

Để đảm bảo chất lượng điện năng và an toàn cho hệ thống điện, các tiêu chuẩn và quy định về giới hạn sóng hài đã được ban hành. Tiêu chuẩn IEEE 519 là một trong những tiêu chuẩn quan trọng nhất, quy định các giới hạn về THDi (Total Harmonic Distortion of Current) và THDv (Total Harmonic Distortion of Voltage) tại điểm đấu nối chung (PCC - Point of Common Coupling). Các giới hạn này phụ thuộc vào tỷ lệ giữa dòng điện ngắn mạch và dòng điện tải lớn nhất tại PCC. Việc tuân thủ tiêu chuẩn IEEE 519 giúp đảm bảo rằng sóng hài không vượt quá mức cho phép, bảo vệ hệ thống điện và các thiết bị sử dụng điện.

III. Giải Pháp Lọc Sóng Hài Chủ Động Bộ Lọc Tích Cực Active Filter

Bộ lọc tích cực (Active Power Filter - APF) là một giải pháp lọc sóng hài hiệu quả, sử dụng các thiết bị điện tử công suất để tạo ra dòng điện bù, loại bỏ sóng hài và bù công suất phản kháng. Bộ lọc tích cực có khả năng thích ứng với sự thay đổi của tải, đảm bảo hiệu quả lọc sóng hài cao trong nhiều điều kiện vận hành khác nhau. So với bộ lọc thụ động, bộ lọc tích cực có kích thước nhỏ gọn hơn, hiệu suất cao hơn và khả năng điều khiển linh hoạt hơn. Các nghiên cứu tập trung vào phát triển các thuật toán điều khiển tiên tiến cho bộ lọc tích cực, nhằm nâng cao hiệu quả lọc sóng hài và giảm thiểu chi phí.

3.1. Nguyên lý hoạt động và cấu trúc của bộ lọc tích cực

Bộ lọc tích cực hoạt động dựa trên nguyên lý tạo ra dòng điện bù có biên độ và pha ngược với dòng điện sóng hài cần loại bỏ. Dòng điện bù này được tạo ra bởi một bộ biến đổi điện áp hoặc dòng điện, được điều khiển bằng các thuật toán phức tạp. Cấu trúc của bộ lọc tích cực bao gồm các thành phần chính như bộ biến đổi, mạch lọc, mạch điều khiển và cảm biến. Mạch điều khiển có vai trò quan trọng trong việc xác định dòng điện sóng hài cần loại bỏ và tạo ra tín hiệu điều khiển cho bộ biến đổi. Các thuật toán điều khiển phổ biến bao gồm thuật toán dựa trên miền thời gian và thuật toán dựa trên miền tần số.

3.2. Ưu điểm và nhược điểm so với bộ lọc thụ động

Bộ lọc tích cực có nhiều ưu điểm so với bộ lọc thụ động, bao gồm khả năng thích ứng với sự thay đổi của tải, hiệu quả lọc sóng hài cao hơn, kích thước nhỏ gọn hơn và khả năng điều khiển linh hoạt hơn. Tuy nhiên, bộ lọc tích cực cũng có một số nhược điểm như chi phí đầu tư ban đầu cao hơn, độ phức tạp trong thiết kế và điều khiển cao hơn, và yêu cầu bảo trì phức tạp hơn. Bộ lọc thụ động có ưu điểm là chi phí thấp, đơn giản trong thiết kế và bảo trì, nhưng hiệu quả lọc sóng hài không cao và không thể thích ứng với sự thay đổi của tải.

3.3. Các loại bộ lọc tích cực song song nối tiếp hỗn hợp

Có nhiều loại bộ lọc tích cực khác nhau, bao gồm bộ lọc tích cực song song (shunt active filter), bộ lọc tích cực nối tiếp (series active filter) và bộ lọc tích cực hỗn hợp (hybrid active filter). Bộ lọc tích cực song song được kết nối song song với tải, có chức năng loại bỏ dòng điện sóng hài và bù công suất phản kháng. Bộ lọc tích cực nối tiếp được kết nối nối tiếp với tải, có chức năng loại bỏ điện áp sóng hài và cải thiện chất lượng điện áp. Bộ lọc tích cực hỗn hợp kết hợp cả hai loại trên để tận dụng ưu điểm của từng loại, đạt hiệu quả lọc sóng hài cao hơn.

IV. Nghiên Cứu Mô Phỏng Và Đánh Giá Hiệu Quả Lọc Sóng Hài

Để đánh giá hiệu quả của các giải pháp lọc sóng hài, việc mô phỏng và phân tích hệ thống điện là rất quan trọng. Các phần mềm mô phỏng như Matlab/Simulink cho phép xây dựng mô hình hệ thống điện, tạo ra sóng hài và đánh giá hiệu quả của các bộ lọc sóng hài khác nhau. Quá trình mô phỏng giúp tối ưu hóa các thông số của bộ lọc, đảm bảo hiệu quả lọc sóng hài cao nhất. Kết quả mô phỏng cũng cung cấp thông tin quan trọng để thiết kế và triển khai các giải pháp lọc sóng hài trong thực tế.

4.1. Xây dựng mô hình hệ thống điện và bộ lọc trên Matlab Simulink

Việc xây dựng mô hình hệ thống điện và bộ lọc sóng hài trên Matlab/Simulink là một bước quan trọng trong quá trình nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các giải pháp lọc sóng hài. Mô hình hệ thống điện bao gồm các thành phần như nguồn điện, đường dây, máy biến áp và tải. Tải có thể là tải tuyến tính hoặc tải phi tuyến, tạo ra sóng hài. Bộ lọc sóng hài được mô hình hóa dựa trên cấu trúc và nguyên lý hoạt động của nó. Matlab/Simulink cung cấp các công cụ và thư viện mạnh mẽ để xây dựng và mô phỏng các hệ thống điện phức tạp.

4.2. Phân tích kết quả mô phỏng và đánh giá chất lượng hệ thống

Sau khi mô phỏng hệ thống điện với bộ lọc sóng hài, cần phân tích kết quả mô phỏng để đánh giá chất lượng của hệ thống. Các chỉ số chất lượng quan trọng bao gồm THDi, THDv, hệ số công suất, tổn thất điện năng và điện áp tại các điểm khác nhau trong hệ thống. So sánh các chỉ số này trước và sau khi sử dụng bộ lọc sóng hài giúp xác định hiệu quả của bộ lọc. Kết quả phân tích cũng cung cấp thông tin để tối ưu hóa các thông số của bộ lọc, đảm bảo hiệu quả lọc sóng hài cao nhất.

V. Ứng Dụng Thực Tế Của Lọc Sóng Hài Trong Công Nghiệp

Lọc sóng hài có nhiều ứng dụng quan trọng trong các ngành công nghiệp, đặc biệt là trong các nhà máy sử dụng nhiều thiết bị điện tử công suất và tải phi tuyến. Việc lọc sóng hài giúp bảo vệ các thiết bị điện, nâng cao chất lượng điện năng và giảm thiểu tổn thất. Các ứng dụng phổ biến bao gồm lọc sóng hài cho các nhà máy luyện kim, nhà máy hóa chất, nhà máy sản xuất giấy và các trung tâm dữ liệu. Việc triển khai các giải pháp lọc sóng hài trong công nghiệp đòi hỏi sự phân tích kỹ lưỡng về đặc điểm của hệ thống điện và lựa chọn bộ lọc sóng hài phù hợp.

5.1. Các trường hợp ứng dụng cụ thể trong các ngành công nghiệp

Lọc sóng hài có nhiều ứng dụng cụ thể trong các ngành công nghiệp. Trong các nhà máy luyện kim, bộ lọc sóng hài được sử dụng để loại bỏ sóng hài do các lò hồ quang điện tạo ra. Trong các nhà máy hóa chất, bộ lọc sóng hài giúp bảo vệ các thiết bị điện tử nhạy cảm khỏi bị nhiễu do sóng hài. Trong các nhà máy sản xuất giấy, bộ lọc sóng hài giúp giảm thiểu tổn thất điện năng và nâng cao hiệu suất của hệ thống điện. Trong các trung tâm dữ liệu, bộ lọc sóng hài giúp đảm bảo hoạt động ổn định của các thiết bị điện tử và giảm thiểu nguy cơ mất dữ liệu.

5.2. Lợi ích kinh tế và kỹ thuật của việc lọc sóng hài

Việc lọc sóng hài mang lại nhiều lợi ích kinh tế và kỹ thuật cho các doanh nghiệp. Về mặt kinh tế, lọc sóng hài giúp giảm thiểu tổn thất điện năng, giảm chi phí bảo trì thiết bị và kéo dài tuổi thọ của thiết bị. Về mặt kỹ thuật, lọc sóng hài giúp nâng cao chất lượng điện năng, giảm thiểu nguy cơ hỏng hóc thiết bị và cải thiện độ tin cậy của hệ thống điện. Các lợi ích này giúp các doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu suất và tăng cường khả năng cạnh tranh.

VI. Xu Hướng Phát Triển Và Tương Lai Của Công Nghệ Lọc Sóng

Công nghệ lọc sóng hài đang không ngừng phát triển để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về chất lượng điện năng và hiệu quả. Các xu hướng phát triển chính bao gồm phát triển các bộ lọc tích cực thông minh, sử dụng các vật liệu mới và công nghệ tiên tiến để nâng cao hiệu suất và giảm chi phí. Các nghiên cứu cũng tập trung vào phát triển các thuật toán điều khiển tiên tiến, cho phép bộ lọc thích ứng với sự thay đổi của tải và điều kiện vận hành. Trong tương lai, công nghệ lọc sóng hài sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc đảm bảo hệ thống điện vận hành ổn định, hiệu quả và an toàn.

6.1. Các công nghệ lọc sóng hài mới và tiềm năng phát triển

Hiện nay, có nhiều công nghệ lọc sóng hài mới đang được nghiên cứu và phát triển, bao gồm sử dụng các vật liệu siêu dẫn, công nghệ nano và các thuật toán điều khiển dựa trên trí tuệ nhân tạo. Các công nghệ này có tiềm năng nâng cao đáng kể hiệu suất và giảm chi phí của bộ lọc sóng hài. Ví dụ, vật liệu siêu dẫn có thể giảm tổn thất điện năng trong bộ lọc, trong khi công nghệ nano có thể giúp thu nhỏ kích thước của bộ lọc. Các thuật toán điều khiển dựa trên trí tuệ nhân tạo có thể giúp bộ lọc thích ứng với sự thay đổi của tải và điều kiện vận hành một cách thông minh.

6.2. Tích hợp lọc sóng hài vào lưới điện thông minh Smart Grid

Việc tích hợp lọc sóng hài vào lưới điện thông minh (Smart Grid) là một xu hướng quan trọng, giúp nâng cao chất lượng điện năng và độ tin cậy của hệ thống điện. Lưới điện thông minh sử dụng các công nghệ tiên tiến như cảm biến, truyền thông và điều khiển để giám sát và điều khiển hệ thống điện một cách hiệu quả. Việc tích hợp bộ lọc sóng hài vào lưới điện thông minh cho phép điều khiển bộ lọc một cách linh hoạt, thích ứng với sự thay đổi của tải và điều kiện vận hành. Điều này giúp đảm bảo chất lượng điện năng cao và giảm thiểu nguy cơ hỏng hóc thiết bị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN LƯỚI ĐIỆN THÀNH PHỐ BẮC KẠN VÀ PHỤ TẢI PHÁT SINH SÓNG HÀI 1. Tổng quan lưới điện thành phố Bắc Kạn Trạm 110kV-E26.1 Bắc Kạn đặt tại phường Nguyễn Thị Minh Khai – thành phố Bắc Kạn với qui mô công suất 1x25 MVA-115/38,5/23kV & 1x25 MVA- 115/38,5/11kV. Trạm được cấp điện từ 2 nguồn: từ trạm 220kV Cao Bằng qua tuyến đường dây 110kV- lộ 171 và lộ 173 – E26.1 kết nối với lộ 172 – E6.6 từ trạm 110kV Phú Lương. Hiện tại trạm là nguồn chính cấp cho thành phố Bắc Kạn qua các đường dây 35kV, 22kV.

Phía 35kV của trạm gồm 6 lộ (371, 372, 373, 374, 376 và 378), trong đó lộ đường dây 372 cấp điện cho phụ tải một phần cho khu vực thành phố Bắc Kạn và một phần cho huyện Bạch Thông. Lộ đường dây 373 cấp điện cho phụ tải một phần khu vực thành phố Bắc Kạn và cho toàn huyện Chợ Mới, huyện Na Rì. Lộ đường dây 374 cấp điện cho phụ tải một phần khu vực thành phố Bắc Kạn và cho toàn huyện Chợ Mới. Phía 22kV có 6 lộ (471, 472 và 474), các lộ đường dây 22kV cấp điện cho phụ tải một phần cho khu vực thành phố Bắc Kạn.1: Sơ đồ kết dây cơ bản lưới điện Thành phố Bắc Kạn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.

Lưới điện trung thế - Tổng đường dây trung thế: 197,584 km. - Đường dây 35kV: 142,355 km. Trong đó: + Tài sản của Điện lực: 134,51 km. + Tài sản khách hàng: 7,845 km.

- Đường dây 22kV: 56,775 km. Trong đó: + Tài sản của Điện lực: 48,488 km. + Tài sản khách hàng: 8,287 km. - Cáp ngầm 35kV: 1,575 km.

Trong đó: + Tài sản của Điện lực: 1,575 km. + Tài sản khách hàng: 0 km. - Cáp ngầm 22kV: 23,128 km. Trong đó: + Tài sản của Điện lực: 21,585 km.

+ Tài sản khách hàng: 1,543 km. - Trạm biến áp: Tổng số: 217 TBA/ 217 Máy; S = 49. Trong đó + Tài sản của Điện lực: 53 trạm/ 53 máy. + Tài sản khách hàng: 27 trạm/ 27 máy.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc. Trong đó: + Tài sản của Điện lực: 87 trạm/ 87 máy. + Tài sản khách hàng: 50 trạm/ 50 máy. - Tổng chiều dài đường dây 0.

- Tổng số khách hàng: 18.593 Khách hàng. Thống kê tình trạng mang tải của các đường dây trung thế khu vực thành phố Bắc Kạn như sau: Hình 1.2: Trạm 110KV Bắc Kạn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc. Mang tải của đường dây trung thế sau trạm 110kV Bắc Kạn Loại dây - tiết Pmax (kW) diện TT Tên trạm 110kV Chiều dài trục Pmin (kW) (km) I Trạm Bắc Kạn (E26.608 6 Lộ 378 AC-120 0 3,58 0 ASXV 120; XLPE-3x120, 3x70, 3x50; AC- 7 Lộ 471 70, 50 2.981 ASXV 120, 95; XLPE-3x120, 3x70, 3x50; AC- 8 Lộ 472 120, 95, 70, 50 6.506 ASXV 120, 95; XLPE-3x120, 3x70, 3x50; AC- 9 Lộ 474 120, 70, 50 5.725 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc. Tổn thất điện năng của khu vực thành phố Bắc Kạn trong một vài năm gần đây Theo thống kê, tổn thất điện năng của tỉnh từ năm 2015 đến nay thay đổi khác nhau qua các năm tuỳ theo phương thức vận hành và sự phát triển của lưới điện 35kV,22kV.

Công ty Điện lực Bắc Kạn đã áp dụng nhiều biện pháp để giảm tổn thất điện năng như: - Tính toán lựa chọn phương thức vận hành và điều độ tối ưu để đạt được mức tổn thất thấp nhất. - Cải tạo nâng tiết diện các đường dây trung thế đã cũ nát, tiết diện nhỏ, xây dựng các đường dây trung thế mới có tiết diện lớn nhằm san tải cho các tuyến dây quá tải. - Cải tạo chuyển đổi dần lưới điện 10kV lên 22kV. - Tính toán và thực hiện việc bù công suất phản kháng bằng các bộ tụ bù trên lưới 0,4kV; 22kV; 35kV, yêu cầu tất cả các khách hàng có trạm chuyên dùng thực hiện các biện pháp bù hạ thế để đảm bảo cos  > 0,9.

- Kiểm tra tình hình sử dụng điện của khách hàng để tránh các hiện tượng lấy cắp điện, kiểm định thay thế công tơ định kì, thay thế công tơ cơ khí bằng công tơ điện tử, kiểm tra và cân pha cho các đường dây hạ thế (Điện lực quản lí). - Lắp đặt trạm biến áp với công suất hợp lí, hoán chuyển vị trí lắp đặt giữa các MBA quá tải với các MBA đang non tải. - Đã hoàn thành bàn giao lưới điện trung áp nông thôn cho ngành điện theo kế hoạch của Bộ công thương. Tổn thất điện năng qua các năm của thành phố Bắc Kạn Năm 2015 2016 2017 2018 Tổn thất Thành Phố 4,49% 4,15% 4,83% 4,31% Bắc Kạn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.

Đánh giá hiện trạng theo kết quả tính toán Tính toán phân bố công suất và tổn thất cho lưới điện trung thế Mục đích của việc tính toán lưới điện hiện trạng là xác định phân bố công suất và tổn thất về kĩ thuật trong lưới điện, kiểm tra khả năng mang tải cũng như các chỉ tiêu kĩ thuật khác. Để thực hiện công việc tính toán này cần phải tiến hành: - Cập nhật chi tiết sơ đồ lưới điện hiện trạng, các thông số kỹ thuật của lưới điện và phương thức vận hành của chúng. - Công suất cực đại cực tiểu của các lộ xuất tuyến trung thế. - Công suất cực đại tại thanh cái cao thế các trạm trung tâm cấp nguồn.

- Tính toán lưới điện hiện trạng được thực hiện toàn hệ thống ở chế độ phụ tải cực đại để kiểm tra các chỉ tiêu kỹ thuật và khả năng mang tải của lưới. Kết quả công suất các lộ trung thế TT Tên trạm / tên lộ Điện áp Pmax Tổn thất Tổn thất Tổn thất (kV) (kW) công suất điện năng điện áp (%) (%) (%) I Trạm 110 kV Bắc Kạn 1 Lộ 371 35 6.640 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc. Tổn thất điện năng kỹ thuật qua các năm của TP Bắc Kạn Năm 2015 2016 2017 2018 Tổn thất Thành Phố 3,26% 3,4% 3,5% 3,6% Bắc Kạn Từ kết quả tính toán chế độ lưới điện phân phối trung thế và hạ thế cho thấy các trị số tính toán tổn thất kĩ thuật là tương đối phù hợp với các trị số thống kê từ thực tế vận hành và phản ánh tương đối sát thực tình trạng vận hành hiện tại của lưới điện thành phố Bắc Kạn. Sự phát sinh sóng điều hòa bậc cao (sóng hài) trong hệ thống cung cấp điện 1.

Những vẫn đề cơ bản về sóng điều hòa bậc cao Ngày nay, các thiết bị điện sử dụng trong đời sống dân sinh cũng như sản xuất công nghiệp hết sức đa dạng và phong phú về số lượng và chủng loại, đồng nghĩa kéo theo đó là yêu cầu nâng cao khả năng đáp ứng về truyền tải và chất lượng của hệ thống cung cấp điện. Như ta đã biết rằng, điện năng truyền tải trong hệ thống cung cấp điện thông qua việc sử dụng một sóng điện từ có tần số 50 Hz (Việt Nam) hoặc 60 Hz (Mỹ, Nhật), gọi là sóng cơ bản. Tuy nhiên trong thực tế, do một số nguyên nhân như: Sự cố đường dây, các phụ tải phi tuyến như: tải lò nung, tải bể điện phân, tải bể mạ… làm cho phát sinh phía nguồn hệ thống cung cấp điện các sóng điện từ có tần số bằng bội số nguyên lần tần số cơ bản. Các sóng này gọi chung là sóng điều hòa bậc cao (hay còn gọi là sóng hài).

Sự tồn tại của các sóng điều hòa bậc cao trong hệ thống điện gây ảnh hưởng không tốt tới các thiết bị điện và đường dây truyền tải. Chúng gây ra hiện tượng: quá áp, méo điện áp lưới và dòng điện, tổn thất điện năng, quá nhiệt cho các phụ tải, giảm chất lượng điện năng và gián đoạn cung cấp điện. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Vấn đề đặt ra là phải tìm cách loại bỏ các sóng điều hòa bậc cao ra khỏi hệ thống điện. Các thiết bị được sử dụng để loại bỏ sóng điều hòa bậc cao gọi là các bộ lọc.

Hiện nay, có nhiều nghiên cứu và ứng dụng các bộ lọc phục vụ trong sản xuất công nghiệp. Đề tài này tập trung nghiên cứu và thiết kế bộ lọc tích cực, đảm bảo các yêu cầu đặt ra về chất lượng điện năng cho lưới cung cấp và phân phối điện đến phụ tải. Tổng quan về sóng điều hòa bậc cao Chúng ta biết rằng, các dạng sóng điện áp hình sin được tạo ra tại các nhà máy điện, trạm điện lớn có chất lượng tốt. Tuy nhiên, càng di chuyển về phía phụ tải, đặc biệt là các phụ tải phi tuyến thì các dạng sóng càng bị méo dạng.

Khi đó dạng sóng không còn dạng sin [10, 11].3: a) Dạng sóng sin, b) Dạng sóng sin bị méo (sóng chu kỳ không sin) Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Sóng chu kỳ không sin có thể coi như là tổng của các dạng sóng điều hoà mà tần số của nó là bội số nguyên của tần số cơ bản. Với điều kiện vận hành cân bằng các sóng điều hòa bậc cao có thể chia thành các thành phần thứ tự thuận, nghịch và không: - Thành phần thứ tự thuận: các sóng điều hòa bậc 4, 7, 11… - Thành phần thứ tự nghịch: các sóng điều hòa bậc 2, 5, 8… - Thành phần thứ tự không: các sóng điều hòa 3, 6, 9… Khi xảy ra trường hợp không cân bằng trong các pha thì mỗi sóng điều hòa có thể bao gồm một trong ba thành phần trên. Sóng điều hòa bậc cao ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng lưới điện nên cần phải chú ý khi tổng sóng điều hòa dòng điện bậc cao lớn hơn mức độ cho phép. Sóng điều hòa dòng điện bậc cao là dòng điện có tần số bằng bội số nguyên lần tần số cơ bản.

Thí dụ: Ta có dòng điện với tần số 150(Hz) tồn tại trên lưới làm việc với tần số 50(Hz), suy ra đây là dòng điều hòa bậc 3 và dòng 150(Hz) này là dòng không sử dụng được với các thiết bị làm việc trên lưới 50(Hz). Vì vậy nó sẽ chuyển thành dạng nhiệt năng và gây tổn hao.5 f(t) Thành phần cơ bản 1 0.5 Thành phần bậc 5 0 -0.5 Thành phần bậc 7 -1 -1.4: Các thành phần sóng điều hòa Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.