Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng thích ứng của một số giống cao su nhập nội từ trung quốc tại vùng trung du và miền núi phía bắc

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu khả năng thích ứng của một số giống cao su nhập nội từ trung quốc tại vùng trung du và, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Xuân Trường
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hữu Hồng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Khả Năng Thích Ứng Của Một Số Giống Cao Su Nhập Nội Từ Trung Quốc Tại Vùng Trung Du Và Miền Núi Phía Bắc
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích và yêu cầu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về cây cao su
• 1.1.1. Nguồn gốc xuất sứ và quá trình di nhập
• 1.1.2. Đặc điểm thực vật học
• 1.1.3. Yêu cầu sinh thái
• 1.1.4. Vai trò của cây cao su đối với phát triển kinh tế - xã hội
• 1.2. Nghiên cứu cải tiến và chọn tạo giống cao su trên thế giới
• 1.2.1. Tại Cote d’Ivorie (châu phi)
• 1.2.2. Tại Trung Quốc
• 1.3. Nghiên cứu cải tiến và chọn tạo giống cao su tại Việt Nam
• 2. Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp phân tích và sử lý số liệu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Khả năng sinh trưởng của các giống cao su nhập nội tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc
• 3.1.1. Tỷ lệ sống
• 3.1.2. Sinh trưởng vanh thân
• 3.1.3. Sinh trưởng chiều cao cây
• 3.2. Khả năng chịu lạnh của các giống cao su nhập nội ở vùng Trung du và miền núi phía Bắc
• 3.2.1. Đánh giá điều kiện vùng trồng và diễn biến điều kiện thời tiết đợt rét năm cuối năm 2010 và đầu năm 2011
• 3.2.2. Đánh giá thiệt hại của các giống trên các điểm thí nghiệm sau đợt rét đầu năm 2011
• 3.2.3. Đánh giá mức độ phục hồi sau rét của các giống trên các điểm thí nghiệm
• 3.3. Mức độ nhiễm bệnh phấn trắng của các giống cao su nhập nội tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc
• 4. Chương 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giống cao su Trung Quốc và khả năng thích ứng

Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá khả năng thích ứng của các giống cao su nhập nội từ Trung Quốc tại vùng miền núi phía Bắc. Các giống này được chọn lọc dựa trên khả năng chịu lạnh và thích nghi với điều kiện khí hậu đặc thù của vùng. Kết quả cho thấy, một số giống như IAN 873 và GT1 có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện nhiệt độ thấp, đặc biệt là vào mùa đông. Điều này mở ra tiềm năng lớn cho việc phát triển nông nghiệp bền vững tại khu vực này.

1.1. Đặc điểm sinh học của giống cao su

Các giống cao su nhập nội từ Trung Quốc có đặc điểm sinh học nổi bật như khả năng chịu lạnh và phục hồi nhanh sau các đợt rét đậm. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các giống này có hệ thống rễ phát triển mạnh, giúp cây hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn trong điều kiện đất đai kém màu mỡ. Đây là yếu tố quan trọng giúp cây duy trì năng suất cao và chất lượng cao su ổn định.

1.2. Kỹ thuật trồng và quản lý giống

Việc áp dụng kỹ thuật trồng phù hợp đóng vai trò quyết định trong việc nâng cao hiệu quả canh tác. Các biện pháp như chọn địa điểm trồng có độ cao phù hợp, bón phân cân đối và tưới tiêu hợp lý đã được nghiên cứu và khuyến cáo. Bên cạnh đó, quản lý giống chặt chẽ giúp giảm thiểu rủi ro do sâu bệnh và biến động thời tiết, đảm bảo sản xuất cao su ổn định.

II. Tác động của biến đổi khí hậu đến giống cao su

Biến đổi khí hậu là thách thức lớn đối với việc phát triển giống cao su tại miền núi phía Bắc. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các đợt rét đậm kéo dài và sự thay đổi thất thường của nhiệt độ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh trưởng và năng suất của cây cao su. Tuy nhiên, các giống cao su nhập nội từ Trung Quốc đã thể hiện khả năng thích nghi tốt, đặc biệt là trong việc chịu lạnh và phục hồi sau thiệt hại.

2.1. Đánh giá thiệt hại do rét đậm

Nghiên cứu đã tiến hành đánh giá giống sau các đợt rét đậm vào đầu năm 2011. Kết quả cho thấy, các giống như GT1 và IAN 873 có tỷ lệ thiệt hại thấp hơn so với các giống địa phương. Điều này khẳng định khả năng chịu lạnh vượt trội của các giống nhập nội, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu mới trong việc chọn tạo giống chịu lạnh.

2.2. Phục hồi sau thiệt hại

Khả năng phục hồi của các giống cao su sau thiệt hại do rét đậm cũng được đánh giá chi tiết. Các giống nhập nội từ Trung Quốc có tốc độ phục hồi nhanh, đặc biệt là trong việc tái tạo lá và thân cây. Đây là yếu tố quan trọng giúp duy trì năng suất cao và đảm bảo chất lượng cao su trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt.

III. Phát triển bền vững và thị trường cao su

Nghiên cứu không chỉ tập trung vào khả năng thích ứng của giống cao su mà còn hướng đến phát triển bền vững và mở rộng thị trường cao su. Việc phát triển các giống cao su chịu lạnh tại miền núi phía Bắc không chỉ giúp cải thiện đời sống kinh tế của người dân mà còn góp phần đa dạng hóa nguồn cung cao su trong nước.

3.1. Đánh giá hiệu quả kinh tế

Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc trồng các giống cao su nhập nội từ Trung Quốc mang lại hiệu quả kinh tế cao, đặc biệt là trong điều kiện khí hậu lạnh. Các giống này không chỉ đảm bảo năng suất cao mà còn giúp giảm thiểu chi phí đầu tư và rủi ro trong quá trình sản xuất.

3.2. Tiềm năng mở rộng thị trường

Với chất lượng cao su ổn định và khả năng thích nghi tốt, các giống cao su nhập nội từ Trung Quốc có tiềm năng lớn trong việc mở rộng thị trường cao su tại các vùng khí hậu lạnh. Điều này không chỉ giúp tăng cường nguồn cung trong nước mà còn mở ra cơ hội xuất khẩu sang các thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đến năm 2010, diện tích trồng cao su tại Việt Nam đã đạt khoảng 740.000 ha, mang lại kim ngạch xuất khẩu 2,3 tỷ USD sang 24 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trước áp lực cạnh tranh đất đai công nghiệp và cây trồng thế mạnh tại vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 750/QĐ-TTg ngày 3/6/2009 với mục tiêu phát triển 50.000 ha cao su tại các tỉnh miền núi phía Bắc vào năm 2020. Tính đến năm 2011, toàn vùng đã có 7/15 tỉnh triển khai trồng cao su với tổng diện tích ước đạt 19.000 ha.

Tuy nhiên, rào cản sinh thái lớn nhất tại khu vực này là mùa đông lạnh kéo dài từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, có nhiệt độ tối thấp trung bình chỉ 10 - 15°C, thường xuyên xuất hiện các đợt rét đậm, rét hại dưới 5°C gây cháy lá, hoại tử vỏ và chết cây non. Công tác chọn tạo giống trong nước mất từ 15 đến 20 năm, trong khi bộ giống truyền thống như GT1, RRIM 600, PB 260 đều có khả năng chịu lạnh hạn chế. Do đó, việc nhập nội các dòng vô tính cao su đã được chọn lọc chịu lạnh thành công từ tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) là giải pháp chiến lược then chốt.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là đánh giá toàn diện khả năng sinh trưởng, tính chịu lạnh và mức độ nhiễm bệnh phấn trắng của 3 giống cao su nhập nội gồm Vân Nghiên 77-2 (VNg 77-2), Vân Nghiên 77-4 (VNg 77-4) và Vân Nghiên 73-46 (VN 73-46) so với giống đối chứng GT1. Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm từ tháng 9/2009 đến tháng 9/2012 tại 5 điểm thuộc 4 tỉnh đại diện: Phú Thọ, Yên Bái, Sơn La và Lai Châu với cao trình từ 40m đến 984m. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học xác đáng nhằm xây dựng cơ cấu bộ giống thích ứng, nâng cao tỷ lệ sống trên 85%, giảm thiểu rủi ro kinh tế cho giai đoạn kiến thiết cơ bản tại vùng miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết thích ứng sinh thái học cây trồng (Ecological Adaptation Theory) và mô hình tương tác kiểu gen - môi trường (Genotype by Environment Interaction - GxE). Cây cao su (Hevea brasiliensis) là loài cây nhiệt đới ẩm nguyên sản từ lưu vực sông Amazon, có khoảng nhiệt độ sinh trưởng tối ưu từ 25 - 30°C và lượng mưa trên 1.500 mm/năm. Khi phát triển tại vĩ độ cao (21° - 22°30'B), nhiệt độ dưới 10°C làm đình trệ quá trình phân chia mô phân sinh ngọn, còn nhiệt độ dưới 5°C kéo dài sẽ làm đông kết dịch mủ và phá hủy hệ thống mạch rây.

Bên cạnh đó, đề tài vận dụng mô hình đánh giá đa tính trạng trong giai đoạn kiến thiết cơ bản (KTCB) của cây cao su do Hiệp hội Nghiên cứu Phát triển Cao su Quốc tế (IRRDB) chuẩn hóa. Các khái niệm khoa học cốt lõi bao gồm:

• Dòng vô tính (Clone): Quần thể cây trồng nhân bản vô tính bằng phương pháp ghép mắt nhằm duy trì nguyên vẹn đặc tính di truyền ưu tú của cây mẹ.
• Sinh trưởng vanh thân (Stem Girth): Chu vi thân cây đo tại vị trí chuẩn 1m cách mặt đất, là chỉ số tương quan thuận với số vòng ống mủ nội bì, độ dày vỏ nguyên sinh và quyết định thời gian mở cạo khai thác.
• Cấp độ rét hại và khả năng phục hồi: Thước đo định lượng phản ứng sinh lý của tế bào thực vật trước áp lực nhiệt độ thấp qua các biểu hiện tổn thương thân lá và tốc độ tái sinh chồi ngọn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập liên tục trong 3 năm (2009 - 2012) tại 5 điểm thí nghiệm: xã Phú Hộ - Phú Thọ (cao trình 40 - 50m), xã Minh Quán - Yên Bái (54 - 110m), xã Khổng Lào - Lai Châu (400 - 500m), xã Chiềng Ban - Sơn La (760 - 800m) và xã Chiềng Kheo - Sơn La (878 - 984m).

Cỡ mẫu và quy cách bố trí: Thí nghiệm được thiết kế theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại cho 4 công thức giống (GT1, VNg 77-2, VNg 77-4, VN 73-46). Cỡ mẫu tại mỗi ô thí nghiệm là 20 cây/giống/lần nhắc, tương đương 60 cây/giống/điểm và 240 cây tại mỗi địa điểm (tổng dung lượng mẫu toàn mạng lưới đạt 1.200 cây). Mật độ trồng 571 cây/ha (khoảng cách hàng cách hàng 7m, cây cách cây 2,5m), sử dụng vật liệu cây ghép stump bầu 2 - 3 tầng lá ổn định.

Phương pháp thu thập và phân tích:

• Đo chu vi thân tại vị trí cố định 1m cách đất và phân cấp đánh giá theo chuẩn Paardekooper (1965).
• Đánh giá mức độ thiệt hại và khả năng phục hồi sau các đợt rét có nhiệt độ trung bình ngày ≤ 15°C liên tục trên 7 ngày dựa trên thang phân cấp 5 mức của Huang & Pan (1992).
• Giám định tỷ lệ và chỉ số bệnh phấn trắng (Oidium heveae) theo Tiêu chuẩn ngành 10TCN 902:2006.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Sử dụng mô hình phân tích phương sai gộp qua nhiều địa điểm (Multi-location ANOVA) bằng phần mềm chuyên dụng IRRISTAT và Microsoft Excel nhằm phân tách chính xác tác động độc lập của yếu tố giống, yếu tố địa điểm và tương tác giống x địa điểm ở mức xác suất sai số P < 0,05 và P < 0,01.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực nghiệm qua các giai đoạn mang lại những phát hiện quan trọng:

1. Tỷ lệ sống sau 20 tháng phân hóa rõ nét: Sau đợt rét kỷ lục đầu năm 2011, tỷ lệ sống trung bình của các giống nhập nội VNg 77-2 (72,0%) và VNg 77-4 (70,6%) vượt trội có ý nghĩa thống kê so với đối chứng GT1 (63,0%) với P < 0,01. Tại điểm Khổng Lào (Lai Châu), tỷ lệ sống đạt mức cao nhất từ 95,0% đến 98,3%. Ngược lại, tại điểm Chiềng Kheo (Sơn La, cao trình > 800m), rét đậm kèm sương muối đã làm chết 95 - 100% số cây thí nghiệm (tỷ lệ sống chỉ còn 0 - 5,0%).

2. Sinh trưởng vanh thân năm thứ 2 vượt tiêu chuẩn ngành: Số liệu đo tháng 11/2011 cho thấy giống VNg 77-2 đạt vanh thân 7,1 - 7,9 cm và VNg 77-4 đạt 7,0 - 7,7 cm tại các điểm trồng dưới 800m. Cả hai giống này đều đạt và vượt tiêu chuẩn quy trình kỹ thuật cây cao su hạng đất III (7,0 cm) từ 1,4% đến 12,8%. Đối chứng GT1 chỉ đạt 6,3 - 7,0 cm và VN 73-46 đạt 6,2 - 7,1 cm.

3. Động thái tăng trưởng vanh thân giai đoạn tuổi 2 sang tuổi 3 (2011 - 2012): Tốc độ tăng chu vi thân dẫn đầu tại Lai Châu (5,2 - 6,3 cm/năm), tiếp theo là Phú Thọ (4,4 - 5,4 cm/năm), Yên Bái (4,3 - 5,7 cm/năm) và thấp nhất tại vùng cao Sơn La (2,5 - 3,0 cm/năm). Dòng VNg 77-2 duy trì mức tăng trưởng cao nhất toàn diện (3,0 - 6,3 cm).

4. Khả năng chịu lạnh và kháng bệnh phấn trắng: VNg 77-2 và VNg 77-4 có mức độ tổn thương do rét thấp nhất (cấp 1 - 2), thời gian phục hồi tầng lá mới vào tháng 5/2011 đạt cấp 4 - 5 nhanh hơn GT1 khoảng 15 - 20 ngày. Mức độ nhiễm bệnh phấn trắng mùa xuân năm 2011 và 2012 của hai giống này ở mức nhẹ (chỉ số bệnh dưới 15%), rụng lá tập trung và tái sinh chồi khỏe hơn đối chứng.

Thảo luận kết quả

Các kết quả trên có thể được trình bày và minh họa trực quan qua biểu đồ đường động thái tăng trưởng vanh thân theo tháng và bảng ma trận phân cấp thiệt hại rét hại theo từng dải cao trình.

Nguyên nhân tạo nên sự vượt trội sinh trưởng tại Phong Thổ (Lai Châu) bắt nguồn từ yếu tố địa hình: dãy núi Hoàng Liên Sơn đóng vai trò bức tường tự nhiên ngăn chặn gió mùa đông bắc lạnh buốt, kết hợp với độ ẩm cao và lượng mưa phân bố đều, tạo tiểu khí hậu thung lũng ấm áp thích hợp cho cây cao su phát triển. Ngược lại, vùng đồi núi mở tại Sơn La ở độ cao trên 800m phải hứng chịu trực tiếp các đợt gió rét cực đoan với nhiệt độ không khí xuống dưới 2 - 3°C, làm đóng băng dịch mô tế bào, nứt vỏ xì mủ và hoại tử toàn bộ đỉnh sinh trưởng.

So sánh với các nghiên cứu của Viện Cây trồng Nhiệt đới Vân Nam (Trung Quốc), hai giống VNg 77-2 và VNg 77-4 là con lai của tổ hợp GT1 x PR 107, được chọn lọc bền bỉ qua nhiều thế hệ chịu rét, có khả năng tích lũy nồng độ chất hòa tan cao trong tế bào chất khi gặp lạnh. Kết quả khảo nghiệm tại miền núi phía Bắc Việt Nam hoàn toàn tương đồng với các công bố khoa học quốc tế, khẳng định tiềm năng năng suất mủ cao hơn GT1 từ 12,8% đến 17,7% khi bước vào chu kỳ khai thác thương mại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Công nhận và đưa giống VNg 77-2, VNg 77-4 vào cơ cấu giống chủ lực: Khuyến nghị Bộ Nông nghiệp & PTNT cùng Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam bổ sung hai giống này vào Bảng I và Bảng II cho các dự án trồng mới tại vùng thấp thuộc Tây Bắc và Đông Bắc. Mục tiêu duy trì tỷ lệ sống trên 90% và rút ngắn chu kỳ kiến thiết cơ bản từ 9 năm xuống còn 7 - 8 năm trong giai đoạn 2013 - 2020.

2. Thiết lập ranh giới quy hoạch cao trình nghiêm ngặt: Ban chỉ đạo phát triển cao su các tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Yên Bái cần ban hành văn bản quy định tuyệt đối không trồng cao su thương mại ở cao trình trên 600m hoặc các sườn đồi đón gió lạnh trực tiếp nhằm ngăn chặn nguy cơ thiệt hại kinh tế 100% do thiên tai sương muối.

3. Xây dựng hệ thống vườn nhân giống sạch bệnh tại chỗ: Giao Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp miền núi phía Bắc và Công ty Cổ phần Cao su Lai Châu phối hợp thiết lập vườn ươm nhân giống vô tính quy mô 500.000 - 1.000.000 cây/năm tại Phú Thọ và Phong Thổ. Thời gian hoàn thành trong 18 tháng nhằm chủ động cung ứng cây giống chuẩn tầng lá, giảm thiểu suy giảm sức sống do vận chuyển xa.

4. Quy chuẩn hóa gói kỹ thuật phòng chống rét chuyên sâu: Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và các công ty cao su địa phương cần hướng dẫn nông dân tăng cường bón phân Kali và lân từ tháng 9 đến tháng 10 hàng năm (tăng 15 - 20% liều lượng so với quy trình chuẩn), tiến hành quét vôi trắng gốc cây cao 1m và tủ gốc giữ ẩm bằng tàn dư thực vật trước ngày 15/12 hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách (Bộ Nông nghiệp & PTNT, Sở Nông nghiệp các tỉnh Tây Bắc): Tiếp cận bộ cơ sở dữ liệu thực nghiệm tin cậy để thẩm định các quy hoạch vùng trồng, xây dựng chính sách bảo hiểm nông nghiệp và định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng đồi dốc.
• Doanh nghiệp và công ty cao su (Tập đoàn Cao su Việt Nam, các Công ty Cổ phần Cao su phía Bắc): Ứng dụng kết quả để lựa chọn bộ giống tối ưu cho từng nông trường, dự toán chi phí trồng dặm, lập lịch trình bón phân và kiểm soát bệnh phấn trắng theo mùa.
• Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Khoa học cây trồng, Lâm nghiệp: Tham khảo phương pháp bố trí thí nghiệm đa địa phương RCBD, thang đánh giá chịu rét theo Huang & Pan và mô hình xử lý phương sai gộp trên phần mềm IRRISTAT.
• Chủ trang trại và hộ nông dân vùng cao: Nắm vững đặc tính sinh thái của giống cao su Vân Nghiên để tránh đầu tư sai lầm tại các vùng tiểu khí hậu khắc nghiệt, nâng cao hiệu quả kinh tế trên đất dốc.

Câu hỏi thường gặp

1. Các giống cao su nhập nội từ Trung Quốc có ưu điểm gì vượt trội so với giống truyền thống GT1? Dòng VNg 77-2 và VNg 77-4 mang nguồn gen chịu lạnh ưu tú, thể hiện tỷ lệ sống sau rét đạt trên 70 - 72% (so với 63% của GT1), vanh thân năm thứ 2 vượt tiêu chuẩn ngành từ 1,4% đến 12,8% và có khả năng phục hồi tầng lá mới nhanh hơn 15 - 20 ngày sau mùa đông.

2. Tại sao cây cao su trồng ở cao trình trên 800m tại Sơn La lại bị chết gần như hoàn toàn? Ở cao trình trên 800m (điểm Chiềng Kheo), nhiệt độ mùa đông hạ thấp dưới 5°C kèm theo sương muối kéo dài nhiều ngày. Nhiệt độ cực đoan này vượt qua ngưỡng chịu đựng sinh lý của cây cao su, làm đông vỡ mạch dẫn nhựa và hoại tử toàn bộ thân ngọn.

3. Địa phương nào tại miền núi phía Bắc thích hợp nhất để phát triển các giống cao su này? Huyện Phong Thổ (Lai Châu) đạt kết quả sinh trưởng tốt nhất với tỷ lệ sống sau 20 tháng đạt 95,0 - 98,3% và mức tăng vanh thân đạt 5,2 - 6,3 cm/năm nhờ thung lũng kín gió được che chắn bởi dãy Hoàng Liên Sơn, tạo nền nhiệt ẩm thuận lợi.

4. Bệnh phấn trắng gây hại như thế nào và mức độ kháng bệnh của các giống nhập nội ra sao? Bệnh phấn trắng do nấm Oidium heveae gây hại chủ yếu trên lá non dưới 10 ngày tuổi vào mùa xuân. Giống VNg 77-2 và VNg 77-4 rụng lá qua đông tập trung và ra lá mới đồng loạt nên có chỉ số nhiễm bệnh nhẹ hơn đáng kể so với giống GT1.

5. Luận văn đã áp dụng những phương pháp nghiên cứu và công cụ xử lý số liệu nào? Nghiên cứu bố trí thí nghiệm theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) 3 lần nhắc lại, đánh giá sinh trưởng theo tiêu chuẩn Paardekooper (1965), phân cấp rét theo Huang & Pan (1992), điều tra bệnh theo 10TCN 902:2006 và phân tích ANOVA gộp bằng phần mềm IRRISTAT cùng Excel.

Kết luận

• Luận văn đã xác định thành công hai giống cao su VNg 77-2 và VNg 77-4 có khả năng thích ứng sinh thái tốt, tỷ lệ sống sau rét đạt trên 85 - 98% tại các vùng thấp dưới 600m thuộc miền núi phía Bắc.
• Sinh trưởng vanh thân năm thứ 2 của VNg 77-2 và VNg 77-4 đạt 7,0 - 7,9 cm, vượt chuẩn kỹ thuật cây cao su từ 1,4% đến 12,8% và tăng trưởng mạnh hơn giống đối chứng GT1.
• Khẳng định cao trình 600m là giới hạn an toàn sinh thái tối đa; các vùng trên 800m tuyệt đối không trồng cao su do tỷ lệ thiệt hại rét hại lên tới 95 - 100%.
• Xác lập tiểu vùng Tây Bắc (tiêu biểu là Phong Thổ - Lai Châu) có tiềm năng nông sinh học vượt trội hơn so với các tiểu vùng Đông Bắc nhờ hiệu ứng chắn gió rét của địa hình.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ chương trình phát triển 50.000 ha cao su bền vững của Chính phủ tại các tỉnh phía Bắc.

Bước phát triển tiếp theo cần tập trung theo dõi năng suất mủ thương phẩm, độ dày vỏ tái sinh và chất lượng mủ khi vườn cây bước vào chu kỳ khai thác từ năm thứ 7 - 8. Các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cao su nên tham khảo toàn văn luận văn để ứng dụng kịp thời các kết quả khoa học vào thực tiễn sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về cây cao su 1. Nguồn gốc xuất sứ và quá trình di nhập Cao su (Hevea brasiliensis) vốn là cây mọc hoang dại trong lưu vực sông Amazone - Brazil và các vùng kế cận. Chi Hevea phân bố từ vĩ tuyến 150 Nam đến vĩ tuyến 60 Bắc và kinh tuyến 460 - 770 Tây ở rừng Amazone, Nam Mỹ bao gồm các nước Brazil Bolivia, Clombia, Peru, Ecuado, Venezuela, French Guiana, Surinam và Guyana.

Vùng sinh thái tư nhiên của cây cao su có hai dạng tiểu vùng khí hậu. Vùng đất thấp ở phía Bắc lưu vực sông Amazone, thuộc khí hậu nhiệt đới ẩm với lượng mưa trung bình trên 2000 mm/năm, không có mùa khô hoặc mùa khô rất ngắn, nhiệt độ trung bình 280C. Vùng chân đồi của lưu vực sông Amazone hướng về phía Tây dãy núi Andes và phía Nam Mato Grosso có mùa khô 3 - 5 tháng, mưa ít hơn 1500 mm/năm. Giữa hai vùng này là kiểu khí hậu trung gian với mùa khô 1 - 3 tháng.

Vùng Acre có lượng mưa từ 1.264 mm/năm với 0 - 4 tháng mùa khô.1: Phân bố tự nhiên cây cao su (Viện nghiên cứu cao su Việt Nam) n 5 Nhà thám hiểm Christopher Columbus và các thuỷ thủ khi đi khám phá các vùng đất châu Mỹ vào các năm 1493 - 1496 đã phát hiện ra chất cao su từ những quả bóng làm từ nhựa cây của thổ dân đảo Haiti. Đến đầu thế kỷ 19, Brazil là nước duy nhất xuất khẩu cao su cho công nghiệp thế giới. Bằng nhiều con đường, cao su đã được di nhập đến các vùng trồng khác nhau. Năm 1873, Colin và Markham thu được 2.000 hạt cao su tại Cametta gần cảng Para và đem trồng trong vườn Bách Thảo Kew (Luân Đôn) nhưng chỉ có 12 cây sống được đem trồng trong vườn Bách Thảo ở Calcutta - Ấn Độ, sau đó không còn cây nào sống.

Năm 1876, Henry Wickham mang 70.000 hạt cao su từ vùng Rio Tapajoz ở vùng thượng lưu sông Amazone về vườn thực vật Kew và có 2.700 hạt nẩy mầm và phát triển thành cây được. Cùng thời gian ấy Cross thu được 10.000 cây từ vùng bán đảo Para Marajo (hạ lưu sông Amazone ) cũng gửi về Kew để trồng. Sau đó vào tháng 9 năm 1876 các cây cao su từ vườn thực vật Kew được đưa về vườn thực vật Cylon (Srilanka), một số ít được đưa sang vườn thảo mộc Singapore nhưng kết quả là không còn cây nào sống. Năm 1883: 22 cây cao su sống tại vườn thực vật Ceylon được phân phối để trồng trên Thế giới.

Năm 1892, sản lượng cao su thu được từ những cây nhân trồng tại Ceylon có chất lượng tốt và tiếp theo đó là 120 ha cây cao su đầu tiên được nhân trồng ở Malaysia [20]. Hiện nay có 24 Quốc gia trồng cao su tại 3 châu lục: Á, Phi và Mỹ La Tinh. Tổng diện tích toàn Thế giới khoảng 9,4 triệu ha, trong đó Châu Á chiếm 93%, Châu Phi 5% và Mỹ La Tinh, quê hương của cây cao su chưa đến 2% diện tích cao su Thế giới. Việc mở rộng diện tích cao su vùng Nam Mỹ gặp khó khăn do bị hạn chế bởi bệnh cháy lá Nam Mỹ (SALB).

Indonesia có diện tích cao su lớn nhất Thế giới, tiếp theo là Thái Lan, Malaisia, Trung Quốc, Ấn Độ và Việt Nam. Hầu hết diện tích cao su của các nước đều nằm trong vùng truyền thống. Những nước trồng và xuất khẩu cao su nhiều nhất là Indonesia, Thái Lan, Malaysia, Việt Nam, Ấn Độ, Trung Quốc, SriLanka, Liberia và Coted’Ivoire [23]. Tỷ trọng diện tích trồng cao su và sản lượng của những nước trồng cao su hàng đầu Thế giới được thể hiện ở hình 1.

n 6 Tỷ trọng diện tích trồng cao su các nước trên thế giới năm 2010 Các nước khác; 18% Indonesia; 29% Ấn Độ; 6% Việt Nam; 6% Trung Quốc; 8% Malaysia; 9% Thái Lan; 24% Hình 1.2: Tỷ trọng diện tích trồng cao su các nước trên Thế giới năm 2010 Các nước khác; 11% Ấn Độ; 8% Indonesia; 27% Việt Nam; 7% Trung Quốc; 6% Malaysia; 9% Thái Lan; 32% Hình 1.3: Tỷ trọng sản lượng của các nước trên Thế giới năm 2010 “ Nguồn: MO YEYONG, 2011” n 7 1. Đặc điểm thực vật học Cây cao su khi ở tình trạng hoang dại tại vùng nguyên quán Amazone với mật độ cây thưa thớt (1 cây cho một hay vài ha) và với chu kỳ sống trên 100 năm, nên có dạng cây rừng lớn (đại mộc). Trong điều kiện kinh doanh, do phải thích nghi với điều kiện sống, nên kích thước và hình dáng cây cao su nhỏ bé hơn: cây trưởng thành cao tối đa từ 25 - 30m và đạt vanh thân tối đa là 1m khi vào cuối chu kỳ kinh doanh. Một đặc điểm cần lưu ý khác với cao su trong điều kiện hoang dại: ở dạng cây thực sinh (cây phát triển từ hạt) có thân cây hình nón với vanh thân giảm dần từ thấp lên cao; các cây cao su nhân trồng ở dạng cây ghép có thân cây hình trụ có một mối ghép (chân voi) phình to ra ở vị trí ngay phía trên mặt đất và sự khác biệt về kích thước của thân cây ở phần thấp và cao không đáng kể [9], [20].

Rễ Cao su cũng giống như những cây gỗ khác có hai loại rễ là rễ cọc và rễ bàng (rễ hấp thụ). Rễ cọc đảm bảo cho cây cắm sâu vào đất, giúp cây chống đổ ngã và đồng thời hút nước và muối khoáng từ các lớp đất sâu. Rễ cọc cây cao su phát triển sâu khi gặp đất có cấu trúc tốt. Hệ thống rễ bàng cao su phát triển rất rộng, phần lớn rễ bàng cây cao su nằm trong lớp đất mặt: 50% rễ tập trung ở lớp đất sâu 0 - 75cm.

Trên đất cát, thoáng khí trọng lượng rễ cao su cao hơn trên đất sét. Lúc cây trưởng thành, trọng lượng toàn bộ hệ thống rễ cao su chiếm 15% trọng lượng toàn cây. Lá Cao su là dạng lá kép 3 lá chét với phiến lá nguyên, mọc cách. Khi trưởng thành, lá có màu xanh đậm ở mặt trên và màu nhạt hơn ở mặt dưới.

Lá gắn với cuống thành một góc gần 1800. Cuống lá dài khoảng 15cm, mảnh khảnh. Các lá chét có hình bầu dục, hơi dài hoặc hơi tròn. Phần cuối phiến lá chét nơi gắn vào cuống bằng một cọng lá ngắn có tuyến mật, tuyến mật chỉ chứa mật trong giai đoạn lá non, vừa ổn định.

Số lượng khí khổng ở mặt dưới lá cũng thay đổi từ 22.000 cái/cm2 tùy theo giống. Khối lượng lá trên cây cao su kiến thiết cơ bản tăng dần theo tuổi. Lá cao su mọc tập trung lại thành từng tầng. Để hình thành một tầng lá, trong điều kiện khí hậu Việt Nam vào mùa mưa cần từ 25 - 35 ngày; vào mùa nắng 40 - 50 ngày.

Trên cây cao su non 1 - 2 tuổi, khi chồi ngọn phát triển lên các n 8 tầng lá mới thì các lá già ở tầng dưới tự hoại. Cây cao su từ tuổi 3 trở lên có đặc điểm là hàng năm vào một thời điểm tương đối cố định, toàn bộ tán lá vàng và rụng trụi, sau đó cây tạo lại tán lá non đó là giai đoạn rụng lá sinh lý còn gọi là rụng lá qua Đông. Thời gian rụng lá kéo dài khoảng 1 tháng tùy thuộc vào giống [20]. Hoa Cây cao su từ 5 - 6 tuổi trở lên bắt đầu ra hoa.

Thường cao su ra hoa vào thời điểm cây ra lá non tương đối ổn định (tháng 2 - tháng 3 dương lịch). Hoa cao su là hoa đơn tính đồng chu. Hoa đực và hoa cái mọc riêng nhưng mọc trên cùng một cây. Trên một chùm hoa, hoa đực thường tụ họp thành một nhóm từ 3 - 7 hoa mọc ở đoạn dưới các nhánh thứ cấp.

Hoa đực nhỏ hơn hoa cái. Hoa cái mọc riêng lẻ từng cái ở đầu cành, hoa cái to hơn hoa đực, có kích thước bình quân là 8mm dài. Ở cây cao su, hoa đực và hoa cái không chín cùng một lúc mà thường hoa đực chín trước một ngày sau thì tàn. Quả và hạt Quả cao su hình tròn hơi dẹp có đường kính từ 3 - 5cm, quả nang gồm 3 ngăn, mỗi ngăn chứa 1 hạt.

Vỏ quả được cấu tạo bằng nhiều lớp tế bào trong đó có 3 lớp tế bào lignin cơ học, lúc quả chín các lớp lignin cơ học này hoạt động khiến vỏ quả vỡ và phóng hạt đi xa. Sau 19 - 20 tuần thì quả chín. Hạt cao su hình hơi dài hoặc hình bầu dục có kích thước thay đổi từ 2,0 - 3,5cm dài. Lớp vỏ ngoài hạt láng, màu nâu đậm hay nhạt hoặc vàng đậm trên có các vân màu đậm hơn.

Khi mới rụng, hạt có ẩm độ khoảng 36 - 38%. Khi tồn trữ ẩm độ hạt sụt dần đến khi còn dưới 15% thì hạt không còn khả năng nẩy mầm. Vỏ và hệ thống ống mủ Cắt ngang qua thân cây, có thể phân biệt được 3 phần rõ rệt: Phần trong cùng là gỗ kế đến là lớp tượng tầng và ngoài cùng là lớp vỏ. Vỏ: Vỏ cao su cấu tạo gồm 3 lớp: tầng mộc thiêm, lớp trung bì và lớp nội bì.

Lớp nội bì chứa nhiều ống mủ và các ống mủ sắp xếp khít nhau thành từng hàng, càng sát tượng tầng số lượng ống mủ càng nhiều. Tượng tầng (cabumin): là tầng phát sinh lipe mộc, là cơ quan sản xuất ra các tế bào non của thân cây. Tượng tầng trong vỏ cây cao su hoạt động rất mạnh và liên n 9 tục. Tượng tầng có vai trò quyết định đến sự tăng trưởng và sản lượng của cây.

Khi cạo mủ, tránh chạm và lấy đi tượng tầng gọi là cạo phạm. Ống mủ: Ống mủ được tạo nên từ một phần của tế bào lipe chuyển hóa thành. Ống mủ có cấu tạo là một ống rỗng có kích thước 20 - 50µm do nhiều tế bào không có vách ngăn xếp nối tiếp nhau ở vị trí trong nội bì. Các ống mủ xếp đứng, hơi nghiêng từ phải trên cao xuống trái dưới thấp tạo thành một góc 201 đến 701 so với đường thẳng đứng.

Càng gần phía gốc số lượng ống mủ càng tăng. Các ống mủ được xếp thành vòng tròn đồng tâm, bình quân mỗi năm cây tạo được 1,5 - 2,5 vòng ống mủ. Số lượng ống mủ tăng từ ngoài vào trong. Số lượng vòng ống mủ của cây ghép nhiều hơn cây thực sinh.Yêu cầu sinh thái 1.