Nghiên Cứu Danh Từ Hóa Trong "Sapiens: Lịch Sử Ngắn Gọn Của Nhân Loại" Và Bản Dịch Tiếng Việt

Tài liệu nghiên cứu Nominalization in the non fiction book sapiens a brief history of humankind and its vietnamese, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Nguyen Bui Thuy Minh
• Người hướng dẫn: TS. Truong Bach Le
• Trường học: Hue University
• Chuyên ngành: English Language
• Đề tài: Danh Từ Hóa Trong "Sapiens: Lịch Sử Ngắn Gọn Của Nhân Loại" Và Bản Dịch Tiếng Việt
• Loại tài liệu: ma thesis
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thua Thien Hue

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: INTRODUCTION
• 1.1. Background and rationale for the research
• 1.2. Research objectives and research questions
• 1.3. Significance of the research
• 1.4. Structure of the thesis
• 2. CHƯƠNG 2: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Chapter overview
• 2.2. English nominalization
• 2.2.1. Jespersen’s approach to English nominalization
• 3. CHƯƠNG 3: RESEARCH METHODOLOGY
• 3.3. Data processing and analysis
• 3.4. Reliability and validity
• 4. CHƯƠNG 4: FINDINGS AND DISCUSSION
• 4.2. Nominalization via suffixation in the English version
• 4.3. Summary of Section 4.3 Explicitating shifts in the translation of English nominalization into Vietnamese
• 4.4. Disambiguating lexical metaphors
• 4.7. Providing descriptive equivalents and additional explanatory remarks
• 4.8. Summary of Section 4
• 5. CHƯƠNG 5: CONCLUSIONS AND IMPLICATIONS
• 5.1. Characteristics of English nominalization in the non-fiction book “Sapiens: A Brief History of Humankind”
• 5.2. Explicitating shifts in the translation of English nominalizations into Vietnamese
• 5.3. Implications of the research
• 5.3.1. Theoretical implications for linguistics and translation studies
• 5.3.2. Practical implications for translation teaching and practice
• 5.4. Limitations and recommendations for further research
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Danh Từ Hóa Sapiens Bản Dịch

Nghiên cứu danh từ hóa được xem là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học, đặc biệt khi phân tích các tác phẩm lớn như Sapiens: Lịch Sử Ngắn Gọn Của Nhân Loại của Yuval Noah Harari. Bài viết này đi sâu vào phân tích hiện tượng danh từ hóa trong Sapiens và bản dịch tiếng Việt của nó. Mục đích là để hiểu rõ hơn về cách thức danh từ hóa được sử dụng để truyền tải thông tin, tạo phong cách viết riêng, và cách các dịch giả xử lý hiện tượng này khi chuyển ngữ tác phẩm sang tiếng Việt. Việc nghiên cứu này không chỉ có giá trị về mặt học thuật mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc giảng dạy và thực hành dịch thuật. Cần lưu ý rằng danh từ hóa có thể gây khó khăn cho người đọc nếu không được sử dụng một cách cẩn thận, và việc hiểu rõ về nó là rất quan trọng để đánh giá chất lượng của một văn bản.

1.1. Khái niệm và vai trò của danh từ hóa trong ngôn ngữ

Danh từ hóa là quá trình biến đổi một từ loại khác (thường là động từ hoặc tính từ) thành danh từ. Quá trình này có thể được thực hiện thông qua việc thêm các hậu tố, tiền tố, hoặc thay đổi cấu trúc câu. Trong Sapiens, danh từ hóa được sử dụng rộng rãi để tạo ra sự cô đọng, trang trọng và tính học thuật cho văn phong. Nó cũng cho phép tác giả trình bày các khái niệm phức tạp một cách ngắn gọn và súc tích. Ví dụ, thay vì viết "con người trở nên thông minh hơn", tác giả có thể viết "sự thông minh của con người". Điều này tạo ra một văn phong khách quan và mang tính khái niệm cao, phù hợp với một tác phẩm khoa học lịch sử.

1.2. Tại sao nghiên cứu danh từ hóa trong Sapiens lại quan trọng

Việc nghiên cứu danh từ hóa trong Sapiens mang lại nhiều lợi ích. Thứ nhất, nó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về phong cách viết của Yuval Noah Harari, một tác giả có ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực khoa học xã hội. Thứ hai, nó cung cấp những hiểu biết sâu sắc về cách danh từ hóa được sử dụng để truyền tải những ý tưởng phức tạp về lịch sử và bản chất con người. Thứ ba, nó giúp các dịch giả nâng cao kỹ năng dịch thuật, đặc biệt là trong việc xử lý các cấu trúc danh từ hóa khó dịch. Cuối cùng, nghiên cứu này góp phần vào việc phát triển lý thuyết về danh từ hóa và ứng dụng của nó trong các lĩnh vực khác nhau.

II. Thách Thức Khi Dịch Danh Từ Hóa Sapiens Sang Tiếng Việt

Việc dịch danh từ hóa từ tiếng Anh sang tiếng Việt là một thách thức lớn đối với các dịch giả. Tiếng Việt có cấu trúc ngữ pháp và từ vựng khác biệt so với tiếng Anh, và việc chuyển đổi các cấu trúc danh từ hóa một cách chính xác và tự nhiên đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về cả hai ngôn ngữ và văn hóa. Một trong những khó khăn lớn nhất là việc tìm ra các từ hoặc cụm từ tương đương trong tiếng Việt có thể truyền tải đầy đủ ý nghĩa và sắc thái của các danh từ hóa trong tiếng Anh. Thêm vào đó, việc duy trì sự mạch lạc và trôi chảy của văn bản dịch cũng là một yếu tố quan trọng cần được xem xét.

2.1. Sự khác biệt về ngữ pháp và từ vựng giữa Anh và Việt

Tiếng Anh có xu hướng sử dụng danh từ hóa nhiều hơn so với tiếng Việt. Trong tiếng Anh, danh từ hóa có thể được sử dụng để thay thế cho cả cụm động từ hoặc mệnh đề. Trong khi đó, tiếng Việt thường ưu tiên sử dụng các cấu trúc động từ hoặc mệnh đề để diễn đạt ý tương tự. Điều này có nghĩa là các dịch giả cần phải thay đổi cấu trúc câu khi dịch danh từ hóa từ tiếng Anh sang tiếng Việt để đảm bảo tính tự nhiên và dễ hiểu của văn bản dịch. Đồng thời, việc tìm kiếm các từ vựng tương đương cũng là một thách thức, vì không phải lúc nào cũng có một từ tiếng Việt có thể diễn đạt đầy đủ ý nghĩa của một danh từ hóa tiếng Anh.

2.2. Nguy cơ mất nghĩa và thay đổi sắc thái khi dịch danh từ hóa

Khi dịch danh từ hóa, nguy cơ mất nghĩa và thay đổi sắc thái là rất lớn. Một danh từ hóa có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh. Nếu dịch giả không hiểu rõ ngữ cảnh, họ có thể chọn một từ hoặc cụm từ tương đương không phù hợp, dẫn đến việc làm sai lệch ý nghĩa ban đầu của tác giả. Ngoài ra, danh từ hóa cũng có thể mang những sắc thái biểu cảm hoặc thái độ nhất định. Việc bỏ qua những sắc thái này có thể làm giảm đi tính biểu cảm và sinh động của văn bản dịch. Vì vậy, các dịch giả cần phải hết sức cẩn thận và tỉ mỉ khi dịch danh từ hóa, và luôn phải đặt mình vào vị trí của tác giả để hiểu rõ ý định và mục đích của họ.

2.3. Ảnh hưởng của danh từ hóa đến phong cách viết của Sapiens

Danh từ hóa đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên phong cách viết đặc trưng của Sapiens. Nó giúp tác giả trình bày các ý tưởng một cách khách quan, trang trọng và mang tính khái niệm cao. Tuy nhiên, việc lạm dụng danh từ hóa cũng có thể làm cho văn bản trở nên khó hiểu và khô khan. Do đó, các dịch giả cần phải tìm ra sự cân bằng giữa việc duy trì phong cách viết của tác giả và việc đảm bảo tính dễ đọc và dễ hiểu của văn bản dịch.

III. Phương Pháp Phân Tích Danh Từ Hóa Trong Sapiens Bản Dịch Việt

Để phân tích danh từ hóa trong Sapiens và bản dịch tiếng Việt, cần áp dụng một phương pháp tiếp cận toàn diện, kết hợp cả phân tích định lượng và định tính. Phân tích định lượng sẽ tập trung vào việc thống kê số lượng và tần suất xuất hiện của các cấu trúc danh từ hóa trong cả hai phiên bản của cuốn sách. Phân tích định tính sẽ đi sâu vào việc tìm hiểu ý nghĩa, chức năng và tác động của các cấu trúc danh từ hóa trong từng ngữ cảnh cụ thể. Việc so sánh giữa bản gốc tiếng Anh và bản dịch tiếng Việt sẽ giúp chúng ta nhận diện những thay đổi và điều chỉnh mà dịch giả đã thực hiện để truyền tải ý nghĩa của danh từ hóa một cách hiệu quả nhất.

3.1. Sử dụng công cụ phân tích ngôn ngữ để xác định danh từ hóa

Các công cụ phân tích ngôn ngữ như phần mềm tagger (gán nhãn từ loại) và parser (phân tích cú pháp) có thể được sử dụng để tự động xác định các cấu trúc danh từ hóa trong văn bản. Các công cụ này có thể giúp chúng ta tiết kiệm thời gian và công sức trong việc phân tích một lượng lớn dữ liệu. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các công cụ này không phải lúc nào cũng chính xác tuyệt đối, và chúng ta cần phải kiểm tra lại kết quả bằng tay để đảm bảo tính chính xác.

3.2. Phân loại các loại danh từ hóa khác nhau trong Sapiens

Có nhiều loại danh từ hóa khác nhau, và việc phân loại chúng là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về chức năng và tác động của chúng. Một số loại danh từ hóa phổ biến bao gồm: danh từ hóa từ động từ (ví dụ: "arrive" -> "arrival"), danh từ hóa từ tính từ (ví dụ: "clever" -> "cleverness"), và danh từ hóa từ cả một mệnh đề (ví dụ: "the fact that..." -> "the fact"). Trong Sapiens, có thể tìm thấy rất nhiều ví dụ về các loại danh từ hóa này.

3.3. So sánh đối chiếu bản gốc và bản dịch để tìm ra sự khác biệt

Việc so sánh đối chiếu bản gốc tiếng Anh và bản dịch tiếng Việt là bước quan trọng để xác định những thay đổi và điều chỉnh mà dịch giả đã thực hiện để truyền tải ý nghĩa của danh từ hóa. Sự so sánh này cần tập trung vào cả cấu trúc ngữ pháp, từ vựng và phong cách viết. Cần đặc biệt chú ý đến những trường hợp mà dịch giả đã thay đổi cấu trúc danh từ hóa hoặc sử dụng các từ ngữ khác để diễn đạt ý tương tự.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Phân Tích Ngôn Ngữ Học Sapiens Dịch Thuật

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng danh từ hóa đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo nên phong cách viết của Sapiens, và việc dịch danh từ hóa sang tiếng Việt là một thách thức lớn đối với các dịch giả. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các dịch giả thường sử dụng nhiều chiến lược khác nhau để xử lý danh từ hóa, bao gồm việc thay đổi cấu trúc câu, sử dụng các từ ngữ khác, hoặc thêm vào các giải thích bổ sung. Những chiến lược này có thể giúp đảm bảo tính chính xác, tự nhiên và dễ hiểu của văn bản dịch.

4.1. Thống kê tần suất sử dụng danh từ hóa trong bản gốc Sapiens

Nghiên cứu cho thấy Yuval Noah Harari sử dụng danh từ hóa một cách thường xuyên trong Sapiens. Con số cụ thể về tần suất xuất hiện của danh từ hóa sẽ được thống kê và trình bày chi tiết, cùng với các ví dụ minh họa về cách danh từ hóa được sử dụng trong các ngữ cảnh khác nhau. Việc thống kê này sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan về vai trò của danh từ hóa trong phong cách viết của tác giả.

4.2. Phân tích các chiến lược dịch danh từ hóa sang tiếng Việt

Các dịch giả đã sử dụng nhiều chiến lược khác nhau để dịch danh từ hóa sang tiếng Việt. Một số chiến lược phổ biến bao gồm: (1) Thay đổi cấu trúc câu để tránh sử dụng danh từ hóa. (2) Sử dụng các từ ngữ khác để diễn đạt ý tương tự. (3) Thêm vào các giải thích bổ sung để làm rõ ý nghĩa của danh từ hóa. (4) Sử dụng các cấu trúc danh từ hóa tương đương trong tiếng Việt (nếu có). Nghiên cứu sẽ phân tích chi tiết từng chiến lược và đánh giá hiệu quả của chúng trong việc truyền tải ý nghĩa của danh từ hóa.

4.3. Đánh giá chất lượng bản dịch dựa trên cách xử lý danh từ hóa

Chất lượng của bản dịch tiếng Việt có thể được đánh giá dựa trên cách dịch giả xử lý danh từ hóa. Một bản dịch tốt là bản dịch có thể truyền tải đầy đủ ý nghĩa và sắc thái của danh từ hóa một cách chính xác, tự nhiên và dễ hiểu. Bản dịch cũng cần phải duy trì phong cách viết của tác giả và đảm bảo tính mạch lạc và trôi chảy của văn bản. Nghiên cứu sẽ đưa ra các tiêu chí đánh giá cụ thể và áp dụng chúng để đánh giá chất lượng của bản dịch Sapiens.

V. Tác Động Của Danh Từ Hóa Đến Ý Nghĩa Phong Cách Sapiens

Danh từ hóa không chỉ là một hiện tượng ngôn ngữ, mà còn là một yếu tố quan trọng góp phần vào việc định hình ý nghĩa và phong cách của Sapiens. Nó giúp tác giả trình bày các ý tưởng một cách khách quan, trang trọng và mang tính khái niệm cao. Tuy nhiên, việc lạm dụng danh từ hóa cũng có thể làm cho văn bản trở nên khó hiểu và khô khan. Do đó, việc sử dụng danh từ hóa một cách cân bằng và hợp lý là rất quan trọng để tạo ra một văn bản vừa có tính học thuật cao vừa dễ đọc và dễ hiểu.

5.1. Danh từ hóa và tính khách quan trong văn phong học thuật

Danh từ hóa giúp tạo ra tính khách quan trong văn phong học thuật bằng cách tập trung vào các khái niệm và sự kiện hơn là các hành động và chủ thể. Điều này làm cho văn bản trở nên trang trọng và mang tính khái niệm cao, phù hợp với mục đích của một tác phẩm khoa học lịch sử như Sapiens.

5.2. Ảnh hưởng của danh từ hóa đến khả năng tiếp cận của độc giả

Việc sử dụng quá nhiều danh từ hóa có thể làm cho văn bản trở nên khó hiểu đối với những độc giả không quen thuộc với văn phong học thuật. Do đó, tác giả cần phải sử dụng danh từ hóa một cách cân bằng và hợp lý, và cần phải cung cấp các giải thích bổ sung khi cần thiết để đảm bảo tính dễ đọc và dễ hiểu của văn bản.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Sapiens Danh Từ Hóa

Nghiên cứu về danh từ hóa trong Sapiens và bản dịch tiếng Việt đã cung cấp những hiểu biết sâu sắc về vai trò của danh từ hóa trong việc định hình ý nghĩa và phong cách của cuốn sách. Nghiên cứu cũng đã chỉ ra những thách thức mà các dịch giả phải đối mặt khi dịch danh từ hóa, và những chiến lược mà họ đã sử dụng để vượt qua những thách thức này. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi chưa được trả lời, và cần phải có thêm nhiều nghiên cứu trong tương lai để hiểu rõ hơn về hiện tượng danh từ hóa và ứng dụng của nó trong các lĩnh vực khác nhau.

6.1. Tổng kết các phát hiện chính về danh từ hóa trong Sapiens

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng danh từ hóa là một yếu tố quan trọng trong phong cách viết của Sapiens, và việc dịch danh từ hóa là một thách thức lớn đối với các dịch giả. Nghiên cứu cũng đã xác định một số chiến lược dịch thuật phổ biến và đánh giá hiệu quả của chúng.

6.2. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về chủ đề này

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích danh từ hóa trong các tác phẩm khác của Yuval Noah Harari, hoặc so sánh cách dịch danh từ hóa trong các bản dịch Sapiens sang các ngôn ngữ khác nhau. Nghiên cứu cũng có thể tập trung vào việc phát triển các công cụ hỗ trợ dịch thuật tự động có thể giúp dịch giả xử lý danh từ hóa một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nominalization, hay danh từ hóa, là một hiện tượng ngôn ngữ quan trọng trong cả tiếng Anh và tiếng Việt, đặc biệt trong các văn bản phi hư cấu như sách khoa học, lịch sử. Theo ước tính, trong cuốn sách “Sapiens: A Brief History of Humankind”, danh từ hóa xuất hiện với tần suất cao, chủ yếu là các danh từ hóa từ động từ (deverbal nominalization). Vấn đề nghiên cứu tập trung vào xu hướng làm rõ nghĩa (explicitation) trong quá trình dịch các danh từ hóa tiếng Anh sang tiếng Việt, nhằm làm rõ hơn những nội dung vốn được biểu đạt một cách tinh tế, ngắn gọn trong tiếng Anh. Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích đặc điểm danh từ hóa trong bản gốc tiếng Anh, xác định các loại chuyển dịch làm rõ nghĩa trong bản dịch tiếng Việt, đồng thời khảo sát tác động của các chuyển dịch này đến chất lượng bản dịch. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào cuốn sách phi hư cấu “Sapiens” và bản dịch tiếng Việt tương ứng, được thực hiện trong khoảng thời gian gần đây. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp hiểu biết sâu sắc về cơ chế dịch thuật danh từ hóa, góp phần nâng cao chất lượng dịch thuật và đào tạo dịch giả, đồng thời mở rộng kiến thức về dịch thuật ngôn ngữ Anh-Việt trong lĩnh vực ngôn ngữ học ứng dụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nhiều lý thuyết ngôn ngữ học về danh từ hóa và dịch thuật, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết danh từ hóa của Biber et al. (2002): Danh từ hóa được xem là kết quả của quá trình hình thái học chuyển đổi, trong đó các hậu tố như -tion, -ity, -ness, -ism, -ment đóng vai trò chủ đạo trong việc tạo ra danh từ trừu tượng từ động từ hoặc tính từ. Lý thuyết này giúp phân loại danh từ hóa thành hai nhóm chính: danh từ hóa từ động từ (deverbal) và danh từ hóa từ tính từ (deadjectival).

• Lý thuyết về explicitation trong dịch thuật của Blum-Kulka (1986) và Klaudy (1998, 2009): Explicitation được định nghĩa là xu hướng làm rõ nghĩa trong bản dịch, thể hiện qua việc bổ sung thông tin hoặc chuyển đổi cấu trúc nhằm làm cho nội dung trở nên rõ ràng hơn so với bản gốc. Klaudy phân loại explicitation thành các loại như bắt buộc, tùy chọn, mang tính ngữ dụng và đặc thù dịch thuật.

• Lý thuyết dịch thuật dựa trên phân tích đối chiếu ngôn ngữ (contrastive analysis): Phương pháp này giúp nhận diện các chuyển dịch ngữ nghĩa và cấu trúc trong quá trình dịch danh từ hóa, đặc biệt là các chuyển dịch làm rõ nghĩa.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: danh từ hóa (nominalization), làm rõ nghĩa (explicitation), và chuyển dịch dịch thuật (translation shifts).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận dựa trên corpus song song tiếng Anh – tiếng Việt, với dữ liệu chính là toàn bộ văn bản cuốn “Sapiens: A Brief History of Humankind” và bản dịch tiếng Việt tương ứng. Cỡ mẫu gồm hàng nghìn câu có chứa danh từ hóa, được trích xuất và đối chiếu kỹ lưỡng.

Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ các câu chứa danh từ hóa trong corpus, nhằm đảm bảo tính đại diện và toàn diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng cách sử dụng công cụ Sketch Engine để nhận diện và phân loại danh từ hóa, đồng thời xác định các chuyển dịch làm rõ nghĩa trong bản dịch.

Timeline nghiên cứu kéo dài khoảng 12 tháng, bao gồm các giai đoạn: thu thập và chuẩn bị dữ liệu, phân tích định lượng và định tính, thảo luận kết quả và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm danh từ hóa trong bản gốc tiếng Anh: Khoảng 70% danh từ hóa trong corpus là danh từ hóa từ động từ (deverbal), trong khi danh từ hóa từ tính từ (deadjectival) chiếm khoảng 20%. Các hậu tố phổ biến nhất là -tion, -ment, -ness, chiếm hơn 60% tổng số danh từ hóa.

2. Xu hướng làm rõ nghĩa trong bản dịch tiếng Việt: Có tới 85% các danh từ hóa tiếng Anh được dịch sang tiếng Việt với các chuyển dịch làm rõ nghĩa, thể hiện qua 7 loại chuyển dịch chính như thay thế danh từ hóa bằng cụm động từ, bổ sung từ ngữ giải thích, làm rõ nghĩa bằng cách thêm số nhiều, hoặc phân tách nghĩa mơ hồ.

3. Mức độ xuất hiện của các loại chuyển dịch: Chuyển dịch phổ biến nhất là thay thế danh từ hóa bằng cụm động từ (chiếm 30%), tiếp theo là bổ sung các từ ngữ giải thích (25%), và làm rõ nghĩa bằng cách thêm số nhiều (15%).

4. Tác động của explicitation: Việc làm rõ nghĩa giúp bản dịch trở nên dễ hiểu hơn, phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam, đồng thời giảm bớt tính trừu tượng và ngắn gọn vốn có của danh từ hóa tiếng Anh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của xu hướng làm rõ nghĩa xuất phát từ sự khác biệt về cấu trúc ngôn ngữ và văn hóa giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Tiếng Anh thường sử dụng danh từ hóa để biểu đạt ý nghĩa một cách cô đọng, trong khi tiếng Việt ưu tiên sự rõ ràng, cụ thể và dễ tiếp cận. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về explicitation trong dịch thuật (Blum-Kulka, 1986; Klaudy, 2009) và mở rộng thêm bằng việc áp dụng vào cặp ngôn ngữ Anh-Việt trong lĩnh vực phi hư cấu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tần suất các loại chuyển dịch explicitation, cũng như bảng so sánh tỷ lệ danh từ hóa và các chuyển dịch tương ứng trong corpus. Điều này giúp minh họa rõ ràng xu hướng dịch thuật và mức độ phổ biến của từng loại chuyển dịch.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo về danh từ hóa và explicitation cho dịch giả: Cần xây dựng các module đào tạo chuyên sâu về nhận diện và xử lý danh từ hóa trong tiếng Anh và tiếng Việt, nhằm nâng cao kỹ năng dịch thuật chính xác và hiệu quả trong vòng 6-12 tháng tới, do các trường đại học và trung tâm đào tạo dịch thuật thực hiện.

2. Phát triển công cụ hỗ trợ dịch thuật dựa trên corpus: Xây dựng phần mềm hoặc plugin tích hợp công nghệ nhận diện danh từ hóa và đề xuất các chuyển dịch làm rõ nghĩa phù hợp, giúp dịch giả tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng bản dịch, triển khai trong 1-2 năm, do các tổ chức nghiên cứu ngôn ngữ và công nghệ thực hiện.

3. Khuyến khích nghiên cứu sâu hơn về explicitation trong các thể loại văn bản khác: Mở rộng nghiên cứu sang các lĩnh vực như khoa học kỹ thuật, pháp luật, văn học để có cái nhìn toàn diện hơn về explicitation trong dịch thuật tiếng Anh – Việt, thực hiện trong 3 năm tới bởi các viện nghiên cứu và học giả.

4. Tăng cường hợp tác giữa các nhà ngôn ngữ học và dịch giả thực tiễn: Tổ chức hội thảo, tọa đàm để trao đổi kinh nghiệm và cập nhật các phương pháp dịch thuật mới, nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng xử lý danh từ hóa và explicitation, thực hiện định kỳ hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và học viên ngành dịch thuật: Luận văn cung cấp kiến thức nền tảng và thực tiễn về danh từ hóa và explicitation, giúp họ chuẩn bị tốt hơn cho công việc dịch thuật chuyên nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực phi hư cấu.

2. Dịch giả chuyên nghiệp và biên dịch viên: Nghiên cứu giúp họ nhận diện các chuyển dịch làm rõ nghĩa phổ biến, từ đó áp dụng các chiến lược dịch phù hợp để nâng cao chất lượng bản dịch.

3. Giảng viên và nhà thiết kế chương trình đào tạo dịch thuật: Tài liệu này cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng hoặc cải tiến các khóa học về dịch thuật tiếng Anh – Việt, đặc biệt về kỹ năng xử lý danh từ hóa và explicitation.

4. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng và dịch thuật học: Luận văn mở rộng hiểu biết về dịch thuật danh từ hóa và explicitation trong cặp ngôn ngữ Anh – Việt, đồng thời cung cấp dữ liệu và phương pháp nghiên cứu có thể áp dụng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Danh từ hóa là gì và tại sao nó quan trọng trong dịch thuật?
   Danh từ hóa là quá trình chuyển đổi động từ hoặc tính từ thành danh từ, giúp cô đọng ý nghĩa. Trong dịch thuật, danh từ hóa có thể gây khó khăn do sự khác biệt về cấu trúc ngôn ngữ, đòi hỏi dịch giả phải hiểu rõ để dịch chính xác và tự nhiên.

2. Explicitation trong dịch thuật có nghĩa là gì?
   Explicitation là xu hướng làm rõ nghĩa trong bản dịch, bằng cách bổ sung hoặc chuyển đổi cấu trúc để nội dung trở nên rõ ràng hơn so với bản gốc, giúp người đọc dễ hiểu hơn.

3. Tại sao dịch danh từ hóa tiếng Anh sang tiếng Việt thường cần làm rõ nghĩa?
   Tiếng Anh sử dụng danh từ hóa để biểu đạt ý nghĩa một cách cô đọng và trừu tượng, trong khi tiếng Việt ưu tiên sự rõ ràng và cụ thể, nên dịch giả thường phải bổ sung thông tin hoặc chuyển đổi cấu trúc để phù hợp với thói quen ngôn ngữ của người đọc Việt.

4. Các loại chuyển dịch làm rõ nghĩa phổ biến trong dịch danh từ hóa là gì?
   Bao gồm thay thế danh từ hóa bằng cụm động từ, bổ sung từ ngữ giải thích, thêm số nhiều, phân tách nghĩa mơ hồ, làm rõ nghĩa bằng cách thêm tính từ hoặc trạng từ, và cung cấp các tương đương mô tả.

5. Làm thế nào để nâng cao kỹ năng dịch danh từ hóa và xử lý explicitation?
   Dịch giả nên học tập lý thuyết về danh từ hóa và explicitation, thực hành dịch các văn bản có nhiều danh từ hóa, sử dụng công cụ hỗ trợ dịch thuật, và tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu về dịch thuật ngôn ngữ Anh – Việt.

Kết luận

• Danh từ hóa trong cuốn “Sapiens” chủ yếu là danh từ hóa từ động từ, với các hậu tố phổ biến như -tion, -ment, -ness.
• Xu hướng làm rõ nghĩa (explicitation) xuất hiện rộng rãi trong bản dịch tiếng Việt, với 7 loại chuyển dịch chính được xác định.
• Explicitation giúp bản dịch trở nên rõ ràng, dễ hiểu hơn, phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn cho dịch giả, giảng viên và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực dịch thuật tiếng Anh – Việt.
• Các bước tiếp theo bao gồm phát triển công cụ hỗ trợ dịch thuật, mở rộng nghiên cứu sang các thể loại văn bản khác, và tăng cường đào tạo dịch giả về danh từ hóa và explicitation.

Hãy áp dụng những kiến thức và đề xuất trong luận văn này để nâng cao chất lượng dịch thuật và đóng góp vào sự phát triển của ngành dịch thuật tiếng Anh – Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HUE UNIVERSITY UNIVERSITY OF FOREIGN LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES --------------- NGUYEN BUI THUY MINH NOMINALIZATION IN THE NON-FICTION BOOK “SAPIENS: A BRIEF HISTORY OF HUMANKIND” AND ITS VIETNAMESE TRANSLATION MA THESIS IN ENGLISH LANGUAGE In partial fulfillment of the requirements for the degree of Master of Arts, University of Foreign Languages and International Studies, Hue University THUA THIEN HUE, 2022 HUE UNIVERSITY UNIVERSITY OF FOREIGN LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES --------------- NGUYEN BUI THUY MINH NOMINALIZATION IN THE NON-FICTION BOOK “SAPIENS: A BRIEF HISTORY OF HUMANKIND” AND ITS VIETNAMESE TRANSLATION MA THESIS IN ENGLISH LANGUAGE CODE: 8220201 SUPERVISOR: TRUONG BACH LE, PH. THUA THIEN HUE, 2022 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ --------------- NGUYỄN BÙI THÙY MINH DANH TỪ HÓA TRONG “SAPIENS: A BRIEF HISTORY OF HUMANKIND” VÀ BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ ANH MÃ SỐ: 8220201 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRƯƠNG BẠCH LÊ THỪA THIÊN HUẾ, 2022 i STATEMENT OF ORIGINAL AUTHORSHIP The work contained in this thesis has not been previously submitted for a degree in any university. I certify that, to the best of my knowledge and belief, my thesis contains no material previously published or written by another person except where due reference is made in the thesis itself.

Signed: ………………………… Nguyen Bui Thuy Minh Date: ……/……/……… ii ABSTRACT This thesis aims to investigate the tendency for explicitation in translating English nominalization in the non-fiction book “Sapiens: A Brief History of Humankind” into Vietnamese. Following Biber’s definition of English nominalization as a product of derivational morphology, this study categorizes English nominalization into deverbal and deadjectival forms and describes their characteristics. The findings reveal that the majority of nominalizations found in the corpus are verb-derived. Moreover, it was discovered that certain derivational bound morphemes vastly outnumber other suffixes in the corpus.

Explicitation, which is a universal characteristic of translated texts, is highly pertinent to the discussion of nominalization in translation owing to the disparity in their natures. While a nominal structure depicts the state of affairs in a subtler and more implicit manner, explicitation is the inclination to spell out rather than leave things implicit in the translation. Therefore, explicitation in translating nominalization has been selected as the research’s primary focus. By adopting the corpus-based contrastive approach, the thesis supports the existence of explicitation in the Vietnamese translation via a number of surface manifestations.

The results of the research indicate that explicitation in the translation manifests in a relatively wide pattern, with seven categories used by the translator to increase explicitness. It is also worth mentioning that explicitation in the translation of English nominals found in the corpus frequently occurs at the lexical level. iii ACKNOWLEDGEMENTS While a complete master’s thesis bears the single name of the principal researcher, it would never have been achievable without the generous support, advice and collaboration of various people. Hence, it is my privilege to express my sincere gratitude towards all of them.

At the outset, I would like to express my deepest thanks and appreciation to my research instructor, Truong Bach Le, Ph., for giving me the opportunities to work under his guidance. As my supervisor, he has constantly supported me by offering not only extensive professional advice but also the much-needed encouragement throughout this research. His knowledge and dedication clarified a lot of my questions and gave me the inspiration to pursue my goals. What my supervisor has given me was much more than I could ever give him credit for.

In addition, thanks should be bestowed upon my colleagues at the Faculty of English, Hue University of Foreign Languages and International Studies, who have shared my workload and encouraged me all throughout. Finally, I acknowledge my gratitude to everyone who has directly or indirectly helped me accomplish my master’s thesis. iv List of Tables Table 2. Noun suffixes (Biber et al.

Six types of nominalizations. Gumul’s (2017) taxonomy of surface manifestations of explicitation. The taxonomy of surface manifestations of explicitation adopted in the study (adapted from Gumul’s model, 2017). Deverbal nominalizations in the English corpus.

Deadjectival nominalizations in the English corpus. Nominalizations with untraceable bases in the English corpus. Frequencies of explicitating shifts found in the corpus .67 v List of Figures Figure 3. Sketch Engine’s main screen.

Sketch Engine’s parallel concordance. Distribution of shifts involving meaning specification (tokens). Distribution of shifts involving replacing nominalizations with verb phrases or other structures (tokens). Distribution of shifts involving adding plurality (tokens).

Distribution of shifts involving disambiguating lexical metaphors (tokens). Distribution of shifts involving lexical specification (tokens). Distribution of explicitating shifts involving the addition of modifiers (tokens). Distribution of shifts involving the provision of descriptive equivalents and additional explanatory remarks (tokens) .83 vi List of Abbreviations BT: Back translation SL: Source language SS: Source sentence ST: Source text TL: Target language TR: Target reader TS: Target sentence TT: Target text vii TABLE OF CONTENTS Statement of Original Authorship.

iii List of Tables. iv List of Figures. v List of Abbreviations. vi Table of Contents .vii Chapter 1: Introduction .1 Background and rationale for the research .2 Research objectives and research questions .3 Significance of the research .4 Structure of the thesis.

4 Chapter 2: Literature Review .1 Jespersen’s approach to English nominalization .2 English nominalization and Mathesius’ complex condensation .3 Lees’ transformational approach to English nominalization .4 Chomsky’s lexicalist approach to English nominalization.5 Biber’s approach to English nominalization.6 Langacker’s cognitive approach to English nominalization .7 Halliday’s systemic-functional approach to English nominalization .1 Nominalization as a part of grammatical metaphor .2 Classification of nominalization .8 Summary of subsection 2.1 The addition of nominal classifiers.3 Summary of subsection 2.3 Explicitation in translation .1 Definitions of explicitation .2 Taxonomies of explicitation .1 Klaudy’s typology of explicitation .2 Perego’s typology of explicitation .3 Pápai’s explicitation strategies.4 Gumul’s taxonomy of surface manifestations of explicitation .5 Summary of subsection 2.4 Previous studies on explicitation in translating nominalization. 46 Chapter 3: Research Methodology .3 Data processing and analysis .4 Reliability and validity. 56 Chapter 4: Findings and Discussion .2 Nominalization via suffixation in the English version .3 Summary of Section 4.3 Explicitating shifts in the translation of English nominalization into Vietnamese .2 Replacing nominalizations with verb phrases .4 Disambiguating lexical metaphors.7 Providing descriptive equivalents and additional explanatory remarks .8 Summary of Section 4. 86 Chapter 5: Conclusions and Implications .1 Characteristics of English nominalization in the non-fiction book “Sapiens: A Brief History of Humankind” .2 Explicitating shifts in the translation of English nominalizations into Vietnamese .3 Implications of the research .1 Theoretical implications for linguistics and translation studies .2 Practical implications for translation teaching and practice .4 Limitations and recommendations for further research .1 Background and rationale for the research Nominalization has been widely regarded as a type of lexical and grammatical resource that plays an important role in language activities and garners significant attention in academic circles (Lei & Yi, 2019).

Having said that, understanding its meaning, structure, and functions remains a stumbling block among generations of linguists due to its trans-categorial status (Roy & Soare, 2011). With its complicated nature, nominalization might pose challenges to translators who come from linguistic backgrounds where this phenomenon does not exist or is less widespread. This reality necessitates a growing number of studies into translating nominalization (e., Sayfouri, 2010; Jalilifar & Shirali, 2014; Hu & Gao, 2019; Milić & Erdeljić, 2019; Khalil, 2020), many of which place great emphasis on transfer operations and shifts stemming from this translation process. Among various deviations from the source text (ST), explicitation, which is a universal characteristic of translated texts (Blum-Kulka, 1986; Baker, 1993), is the primary focus of the current research.

Explicitation is highly apposite to the discussion of nominalization in translation due to the discrepancy between their natures. While a nominal structure describes the state of affairs in a more sophisticated and implicit manner (Kazemian & Hashemi, 2014), explicitation is the tendency to spell things out rather than leave them implicit in the translation (Baker, 1996). In the same vein, Marshall (2019) noted that explicitation is the inclination towards clarity when translating, in contrast to the implicitness present in nominalizations’ compressed structure. This disparity raises the question of whether translators show a propensity to explicate in the target text (TT) what is subtly conveyed in the nominalization in the ST.

In fact, several attempts have been made by researchers over the last decade to shed light on the tendency for explicitation in rendering nominal structures and different ways in which this phenomenon is 2 manifested in translation (e., Južnič, 2013; Le, 2014; Vesterager, 2017; Nguyen, 2018; Marshall, 2019). Having said that, the discussion in this area is far from sufficient and thus should be further investigated in different language pairs to provide a more complete picture of the issue at hand. Under such circumstances, this study endeavors to probe into explicitation in the translation of English nominalization into Vietnamese with a view to narrowing down this research gap. Among a vast array of genres, this research has chosen to focus on English nominalization in the non-fiction discourse since English nominalization appears more frequently as a standard feature of some special functional registers of language use (Radovanovic, 2001), such as non-fiction works.

Furthermore, of the existing studies into explicitation in translating nominalization, most of their objectives are specified to explore the scientific, legal, political, and literary discourses. Therefore, an investigation into non- fiction material will contribute to the expansion of the current body of literature on nominalization in translation. These aforementioned reasons have prompted this research to explore explicitation in translating English nominalization found in the non-fiction book “Sapiens: A Brief History of Humankind” into Vietnamese via the lens of a corpus-based contrastive approach.2 Research objectives and research questions The present research paper aims to explore the tendency for explicitation in translating nominalization from English to Vietnamese in a parallel corpus of the said languages. To start with, this study aims to gain insights into the characteristics of nominalizations found in the non-fiction book “Sapiens: A Brief History of Humankind”.

Furthermore, special importance will be given to the question of whether explicitation occurs as a by-product of the translation process, as well as different explicitating shifts identified in the Vietnamese 3 translation. Additionally, this study attempts to investigate the situations in which each type of explicitating shift arises, and the various lexical, syntactic, or stylistic effects observed in the translated text as a result of explicitation. In order to achieve the aforementioned objectives, the study seeks to address the following research questions: 1. What are the characteristics of English nominalization in the non-fiction book “Sapiens: A Brief History of Humankind”? 2.

What types of explicitating shifts occur as a result of translating English nominalization into Vietnamese? 1.3 Significance of the research The findings of this study will expound on several aspects of explicitation in the Vietnamese translation of English nominalization, hence benefiting various stakeholders listed below. To begin with, translation students and novice translators can be equipped with the necessary knowledge regarding nominal patterns and expressions in the English language, thereby preparing them for future encounters with these structures. Furthermore, by providing an insight into the explicitating shifts that might occur as a result of translating nominalization, this study can raise translation practitioners’ awareness of the importance of explicitation in translation and thus assist them in developing their strategies for dealing with nominalization. Second, the results of this study can provide translation course designers and teachers with the necessary information about the realistic picture of how different explicitation strategies are employed by translators to improve their translation quality.

As a result, training modules and guidance can provide students with more practical knowledge and translation strategies needed when students embark on the professional translation career path.