Chương 1: TỔNG QUAN 1. Một số khái niệm 1. Cát nghiền (cát xay) Cát nghiền (còn gọi là cát xay hay cát nhân tạo) được sản xuất bằng cách nghiền các loại đá tự nhiên có cấu trúc đặc chắc thành các hạt có kích cỡ từ 0 – 5mm đạt yêu cầu dùng chế tạo bê tông và vữa. Cát biển: lấy ở các cồn cát cách xa bờ và do mưa lâu ngày rửa sạch nên hàm lượng muối trong cát biển là khá nhỏ (khoảng 0,01%).
Cát trộn (được sử dụng trong đề tài) là hỗn hợp cát xay và cát mịn bờ biển được phối trộn theo những tỉ lệ khác nhau. Tình hình khai thác và sử dụng cát chế tạo bê tông xi măng trên thế giới và ở nước ta. Tình hình nghiên cứu sử dụng cát biển chế tạo bê tông xi măng trên thế giới [10] Năm 1949, tại hội nghị quốc tế ở Lisbon, nhà khoa học Pháp A.Fernandes trong báo cáo chung có đề cập đến vấn đề sử dụng cát ở biển để chế tạo bê tông xi măng. Ở Mỹ năm 1956, hội quốc gia về cát đã ra thông báo về việc sử dụng cát biển để chế tạo bê tông.
Ở Ấn độ, năm 1964 trong tạp chí bê tông đã bàn về việc dùng cát biển và nước biển để chế tạo bê tông. Trong đó đã trích dẫn nhiều ý kiến khác nhau về việc sử dụng các vật liệu và rút ra được một số kết luận chung.Glabkov đã công bố kết quả nghiên cứu dùng cát ở biển Đen để chế tạo bê tông thủy công. Đặc biệt đã nghiên cứu về ảnh hưởng của lượng vỏ sò, hến trong cát biển đối với các tính chất của vữa và bê tông. Ở Hà Lan, năm 1973 cũng đã công bố tài liệu nghiên cứu dùng cát biển chế tạo bê tông.
Trên trang Web “The reasons why we have sea-sand houses” ngày 5/11/2003 cũng đã đề cập đến ảnh hưởng của muối trong cát biển khi xây dựng nhà. Khi dùng cát biển trộn với xi măng thay cho cát sông bình thường làm nhà ở thì lượng muối Clorua trong cát biển làm ảnh hưởng ít nhiều đến chất lượng của nhà ở, nhưng những ảnh hưởng này là không đáng kể. Hoàng Quốc Tuấn Xây dựng đường ô tô và đường thành phố K16 Luận văn thạc sĩ kỹ thuật Trang 4 Một số kết quả nghiên cứu: Năm 1965, theo kết quả nghiên cứu đã xác định là cát biển với lượng chứa vỏ sò hến tới 10% không làm giảm tính năng kỹ thuật của vữa và bê tông chế tạo bằng cát thạch anh. Những tài liệu trên đã trích đăng trong tờ thông tin xây dựng tháng 9/1965 của Ủy ban khoa học nhà nước.
Ngoài những thông tin trên, tài liệu kỹ thuật thi công của Laxo Jaccosong (Pháp) quy định về nước trộn bê tông như sau: Nước biển có thể dùng trộn bê tông, với điều kiện là ít mặn, cụ thể không ngậm quá 0,8% SO3 dưới dạng muối hoặc quá 4% NaCl hoặc MgCl3 (trang 273, quyển I). Quy trình cũ của Liên Xô, Trung Quốc và Việt Nam có quy định như sau: - Về nước trộn bê tông: pH ≥ 4 - Lượng SO4 ≤ 2,7g trong 1 lít nước - Tổng lượng muối ≤ 5g Trường hợp không phân tích hóa học được, thì nếu cường độ bê tông trộn với nước này so với nước sạch không bị giảm thì cũng dùng nước đó được. Riêng đối với nước biển, quy phạm Nhà nước có ghi: “Nước biển không dùng được để đúc bê tông có cốt thép ở những nơi khô ráo, nhưng đối với bê tông không cốt thép thì được miễn là tổng số chất muối trong nước không quá 35g trong 1 lít nước” Sau đó, quy trình Liên xô năm 1954 có quy định lại như sau: - Về nước: pH < 4; lượng SO4 < 20.000mg/l; tổng lượng muối: không quy định. - Về cát: Lượng ngậm bùn đất < 5% Lượng ngậm SO3 < 1% Chất lượng phải rắn chắc - Về đá: Lượng ngậm SO3 < 1% Lượng ngậm hạt mềm xốp < 10% với bê tông mác trên 100, < 20% với bê tông mác dưới 100.
Hoàng Quốc Tuấn Xây dựng đường ô tô và đường thành phố K16 Luận văn thạc sĩ kỹ thuật Trang 5 1. Tình hình nghiên cứu sử dụng cát biển để chế tạo bê tông ở Việt Nam Nhiều cơ quan, nhiều nhà khoa học đã nghiên cứu về bê tông xi măng sử dụng cát biển, cát mịn và đã có kết quả nhất định như đề tài “Bê tông cát đen” của tác giả Hoàng Phủ Lan, đề tài “Vật liệu xây dựng bằng cát sông Hồng” của tác giả Vũ Linh, đề tài “Vấn đề sử dụng cát, đá biển và nước biển trong bê tông” của Võ Thới Trung,…[3] Từ tháng 12 năm 1998 đến tháng 4 năm 1999, nhóm tác giả Trần Tuấn Hiệp, Lê Văn Bách, Võ Xuân Lý, Nguyễn Phước Minh, Đinh Trọng Nguyên Khôi của trường Đại học Giao thông Vận tải Cơ sở II cũng đã tiến hành thí nghiệm xác định một số chỉ tiêu về cường độ của bê tông xi măng có sử dụng cát biển và nước nhiễm mặn vùng đồng bằng Nam bộ. Quá trình nghiên cứu được thực hiện thành hai giai đoạn: Giai đoạn 1: Thí nghiệm định hướng. Giai đoạn 2: Từ các thí nghiệm lần thứ nhất có tính định hướng và cho kết quả khả quan, tập thể nghiên cứu đã tiếp tục triển khai thí nghiệm lần thứ hai vào năm 1999.
Thí nghiệm với các mẫu bê tông xi măng chế tạo từ cát vàng và cát biển Vũng Tàu, đá Hóa An, nước sạch. Kết quả thí nghiệm được thống kê theo bảng (1.1: Cường độ kháng nén của bê tông xi măng sử dụng cát vàng và cát biển Vũng Tàu Ngày Cường độ kháng nén, Kg/cm2 tuổi, Mác 100 Mác 150 Mác 200 Ngày Cát biển Cát vàng Cát biển Cát vàng Cát biển Cát vàng 5 72.00 Hoàng Quốc Tuấn Xây dựng đường ô tô và đường thành phố K16 Luận văn thạc sĩ kỹ thuật Trang 6 Thực nghiệm cho thấy cường độ bê tông xi măng dùng cát biển không thua kém bê tông xi măng dùng cát vàng nhiều. Tình hình nghiên cứu ứng dụng cát xay chế tạo bê tông xi măng Nghiền đá thành cát nhân tạo thay thế cho việc sử dụng cát tự nhiên là giải pháp được các nước công nghiệp phát triển trên thế giới làm gần 20 năm nay. Giải pháp này hạn chế tối đa việc khai thác cát tự nhiên dẫn tới việc sạt lở bờ, thay đổi dòng chảy ảnh hưởng tới môi trường.1: Cát nghiền (cát nhân tạo) Cát nhân tạo (hình 1.1) là loại cát được nghiền từ đá với tỉ lệ hạt từ 150 µm đến 5mm, có nhiều tên gọi khác nhau như cát công nghiệp, cát nhân tạo, cát gia công… có thành phần cỡ hạt gần tương tự với tự nhiên, đảm bảo các yêu cầu về tính chất cơ lý, hoá và có thể thay thế hoàn toàn hoặc một phần cát tự nhiên trong bê tông và vữa xây dựng.
Trong công nghệ bê tông chất lượng cao, bê tông tự đầm… cát nhân tạo còn được sử dụng như một thành phần quan trọng trong thành phần cốt liệu. Thông thường ở các nước công nghiệp phát triển, cát nhân tạo được sản xuất ở những vùng thiếu hoặc không có cát tự nhiên và ở hầu hết các cơ sở sản xuất đá xây dựng như một công đoạn cuối cùng để tận dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường. Đa số cát nhân tạo có tính chất khác với cát tự nhiên, vì vậy để có thể thay thế được cát tự nhiên, đảm bảo được các tính chất công nghệ của bê tông cũng như ổn định lâu dài chất lượng công trình, cần có sự nghiên cứu công phu, khoa học từ nguồn đá gốc đến công nghệ sản xuất và các giải pháp kỹ thuật, công nghệ trong thi công. Cường độ của đá để nghiền Hoàng Quốc Tuấn Xây dựng đường ô tô và đường thành phố K16 Luận văn thạc sĩ kỹ thuật Trang 7 thành cát được xác định dựa trên nền tảng cường độ của đá gốc ở trạng thái bão hoà nước.
Trên cơ sở này, đá nghiền được chia thành loại như sau: Đá magma: 1200, 1000 và 800 Đá trầm tích: 1200, 1000, 800, 600, 300 và 200 Đá biến chất: 1200, 1000, 800 và 600 Để sản xuất cát nhân tạo có chất lượng, người ta phải chọn đá gốc có độ cứng tốt. Sản phẩm này (đá vào máy nghiền cát) là sản phẩm có kích thước không lớn hơn 40x60mm, đưa vào nghiền thành đá nhỏ hơn và cát.2: Sơ đồ dây chuyền công nghệ sản xuất cát xay (cát nhân tạo) Thuyết minh sơ đồ dây chuyền công nghệ (hình 1.2): nguyên liệu qua bộ phận tiếp liệu kiểu rung vào máy đập hàm để đập sơ cấp. Sau đó băng tải chuyển những sản phẩm cơ bản đá đến một máy đập hàm thứ 2 để đập nguyên liệu nhỏ hơn nữa. Sản phẩm sau khi đập sẽ được phân loại nhờ sàng rung.
Phần đạt yêu cầu (có tỷ lệ hạt từ 150 µm đến 5mm) sau khi đập thứ cấp được băng tải vận chuyển đến máy nghiền đứng để sản xuất cát. Sản phẩm ra khỏi máy đứng sẽ được băng tải chuyển đến sông rung phân loại, nếu vẫn chưa đạt yêu cầu sẽ chuyển vào lại máy nghiền đứng. Khi sản phẩm đã đạt yêu cầu thì sẽ chuyển qua máy rửa cát, sau đá rải đổ thành đống sản phẩm. Phần không đạt yêu cầu sau khi đập thứ cấp được vận chuyển về lại máy đập hàm hoặc máy nghiền đứng hoặc làm sản phẩm khác (tuỳ kích thước).
[2] Hoàng Quốc Tuấn Xây dựng đường ô tô và đường thành phố K16 Luận văn thạc sĩ kỹ thuật Trang 8 Một số nghiên cứu và thiết bị liên quan tới cát xay: Trung tâm Quốc tế về Nghiên cứu cốt liệu (ICAR) đưa ra vào tháng 8 năm 1992 như là một hoạt động chung của Đại học Texas đã cung cấp rất nhiều báo cáo thiết thực về các thuộc tính của cốt liệu và ứng dụng của cát xay trong bê tông. Các nhà nghiên cứu tại Viện bê tông Thụy Điển (CBI) và Viện Nghiên cứu Kỹ thuật Thụy Điển (SP) đã hào hứng tham gia vào nghiên cứu và phát triển liên quan đến cát xay. Công việc này đã được thực hiện trong các chương trình hợp tác, chẳng hạn như chương trình MinBasI (2003-2005),chương trình MinBas II (2010), và chương trình STEM của cơ quan Năng lượng Thụy Điển [1]. Ở các nước Bắc Âu hai nước sản xuất chính đã thống trị thị trường liên quan đến việc sản xuất các thiết bị nghiền cốt liệu.
Hai công ty này là công ty Metso – Phần Lan và công ty Sandvik – Thụy Điển về khai thác mỏ và xây dựng. Hai công ty này đang sản xuất một loạt các máy nghiền cho sản xuất cốt liệu và cả hai đều sản xuất máy nghiền tác động trục dọc (VSI).