Nghiên cứu bào chế cao chiết đông trùng hạ thảo với hàm lượng hợp chất thứ cấp cao

Nghiên cứu bào chế cao chiết đông trùng hạ thảo với hàm lượng hợp chất thứ cấp cao, góp phần nâng cao giá trị dược liệu và ứng dụng trong y học.

• Tác giả: Trần Thị Diễm
• Người hướng dẫn: TS. Phí Thị Cẩm Miện
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Công nghệ Sinh học
• Đề tài: Nghiên cứu bào chế cao chiết đông trùng hạ thảo giàu hợp chất thứ cấp
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích và yêu cầu
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu chung về Đông trùng hạ thảo
• 2.1.1. Giới thiệu chung
• 2.1.2. Đặc điểm hình thái đông trùng hạ thảo
• 2.1.3. Kĩ thuật nuôi trồng và các phương pháp nhân giống Đông trùng hạ thảo
• 2.1.4. Thành phần hóa học trong đông trùng hạ thảo
• 2.1.5. Tác dụng của Đông trùng hạ thảo
• 2.1.6. Tổng quan về Adenosine và Cordycepin
• 2.1.6.1. Công thức cấu tạo, đặc điểm vật lý hóa học
• 2.1.6.2. Dược động học cordycepin và adenosine
• 2.1.6.3. Tác dụng của cordycepin và adenosine
• 2.2. Tình hình nghiên cứu tách chiết Đông trùng hạ thảo ở Việt Nam và trên thế giới
• 2.2.1. Tình hình nghiên cứu tách chiết Đông trùng hạ thảo tại Việt Nam
• 2.2.2. Tình hình nghiên cứu tách chiết Đông trùng hạ thảo trên thế giới
• 2.2.3. Giới thiệu về một số phương pháp chiết
• 2.2.3.1. Phương pháp chiết Soxhlet
• 2.2.3.2. Phương pháp chiết có hỗ trợ vi sóng (MAE)
• 2.2.3.3. Phương pháp ngấm kiệt
• 2.2.4. Các phương pháp tạo cao khô Đông trùng hạ thảo
• 2.2.4.1. Phương pháp sấy thăng hoa
• 2.2.4.2. Phương pháp sấy nhiệt
• 2.2.5. Phương pháp đánh giá hàm lượng hoạt chất thứ cấp
• 2.2.5.1. Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC)
• 3. PHẦN 3: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, vật liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Dụng cụ, thiết bị và hóa chất
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Các phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp xử lí mẫu
• 3.4.2. Phương pháp tách chiết thu cao chiết từ sợi nấm Đông trùng hạ thảo bằng phương pháp Soxhlet
• 3.4.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố vật lý, hóa học tới hiệu suất tách chiết Đông trùng hạ thảo
• 3.4.4. Nghiên cứu ảnh hưởng của phương pháp sấy tới chất lượng cao khô Đông trùng hạ thảo
• 3.4.5. Định lượng adenosine và cordycepin bằng máy sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC)
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của yếu tố vật lý hóa học tới hiệu suất tách chiết Đông trùng hạ thảo
• 4.1.1. Ảnh hưởng của yếu tố dung môi tới hiệu suất tách chiết Đông trùng hạ thảo
• 4.1.2. Ảnh hưởng của yếu thời gian tới hiệu suất chiết Đông trùng hạ thảo
• 4.2. Ảnh hưởng của phương pháp sấy tới chất lượng cao khô Đông trùng hạ thảo
• 4.3. Đánh giá hàm lượng hợp chất thứ cấp cao khô Đông trùng hạ thảo bằng HPLC
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Đông trùng hạ thảo

Nấm Đông trùng hạ thảo, thuộc chi Cordyceps, là một loài nấm ký sinh trên côn trùng, nổi bật với giá trị dược liệu cao. Trong số hơn 400 loài đã được phát hiện, Cordyceps militaris và Cordyceps sinensis là hai loài được nghiên cứu nhiều nhất. C. militaris có khả năng nuôi trồng nhân tạo, trong khi C. sinensis chủ yếu tồn tại trong tự nhiên. Nghiên cứu cho thấy nấm này chứa nhiều hợp chất sinh học có lợi, đặc biệt là adenosine và cordycepin, có tác dụng tích cực trong y học. Việc nghiên cứu và phát triển quy trình chiết xuất các hợp chất này từ nấm Đông trùng hạ thảo là rất cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

1.1. Đặc điểm hình thái

C. militaris có quả thể màu cam, chiều dài từ 8-10 cm, nhô lên từ xác ấu trùng hoặc nhộng. Các bào tử nang có kích thước nhỏ, không màu và phân đoạn. Đặc điểm này giúp nấm phát triển mạnh mẽ trong môi trường tự nhiên và nhân tạo. Việc hiểu rõ về hình thái học của nấm là cơ sở để phát triển các phương pháp nuôi trồng và chiết xuất hiệu quả.

1.2. Thành phần hóa học

Nấm Đông trùng hạ thảo chứa nhiều thành phần hóa học quan trọng như protein, vitamin, và các hợp chất sinh học. Các nghiên cứu cho thấy C. militaris có chứa cordycepin và adenosine, hai hợp chất có tác dụng dược lý mạnh mẽ. Việc phân tích thành phần hóa học không chỉ giúp hiểu rõ hơn về giá trị dinh dưỡng mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới trong việc phát triển sản phẩm từ nấm này.

II. Phương pháp chiết xuất

Nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp chiết xuất khác nhau để thu được cao chiết từ nấm Đông trùng hạ thảo. Phương pháp Soxhlet là một trong những phương pháp phổ biến, cho phép tách chiết hiệu quả các hợp chất có hoạt tính sinh học. Ngoài ra, các phương pháp như chiết xuất có hỗ trợ vi sóng và phương pháp ngấm kiệt cũng được nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình chiết xuất. Việc lựa chọn dung môi và điều kiện chiết xuất là rất quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất và chất lượng sản phẩm cuối cùng.

2.1. Phương pháp Soxhlet

Phương pháp Soxhlet cho phép chiết xuất liên tục, giúp thu được hàm lượng cao các hợp chất như adenosine và cordycepin. Nghiên cứu cho thấy, sử dụng ethanol 70% làm dung môi chiết xuất cho hiệu suất cao nhất. Thời gian chiết xuất cũng là yếu tố quan trọng, với thời gian tối ưu là 10 giờ, cho phép thu được sản phẩm có chất lượng tốt nhất.

2.2. Các phương pháp chiết xuất khác

Ngoài phương pháp Soxhlet, nghiên cứu cũng đã thử nghiệm các phương pháp chiết xuất khác như chiết xuất có hỗ trợ vi sóng và phương pháp ngấm kiệt. Những phương pháp này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao hiệu suất chiết xuất. Kết quả cho thấy, các phương pháp này có thể tạo ra sản phẩm với hàm lượng hợp chất sinh học cao, mở ra hướng đi mới trong nghiên cứu và phát triển sản phẩm từ nấm Đông trùng hạ thảo.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy hàm lượng adenosine và cordycepin trong cao chiết từ nấm Đông trùng hạ thảo đạt mức cao nhất khi sử dụng phương pháp Soxhlet với dung môi ethanol 70%. Hàm lượng adenosine đạt 2,91 mg/g và cordycepin đạt 6,14 mg/g trong mẫu sợi tươi. Đối với mẫu sợi khô, hàm lượng adenosine và cordycepin lần lượt là 0,051 mg/g và 4,46 mg/g. Những kết quả này khẳng định giá trị dược liệu của nấm Đông trùng hạ thảo và tiềm năng ứng dụng trong y học.

3.1. Đánh giá hàm lượng hợp chất

Phân tích hàm lượng hợp chất thứ cấp bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) cho thấy, mẫu cao khô sợi tươi Đông trùng hạ thảo có hàm lượng adenosine và cordycepin cao nhất, lần lượt là 290 mg/100g và 608 mg/100g. Kết quả này không chỉ chứng minh hiệu quả của quy trình chiết xuất mà còn mở ra cơ hội phát triển các sản phẩm chức năng từ nấm Đông trùng hạ thảo.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Hàm lượng cao các hợp chất sinh học trong nấm Đông trùng hạ thảo cho thấy tiềm năng ứng dụng trong việc phát triển các sản phẩm dược phẩm và thực phẩm chức năng. Việc nghiên cứu và phát triển các sản phẩm từ nấm này không chỉ đáp ứng nhu cầu thị trường mà còn góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Thị trường dược liệu và thực phẩm bảo vệ sức khỏe toàn cầu ghi nhận tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) đạt trên 8.5% trong giai đoạn 2020–2026, trong đó các chế phẩm từ nấm dược liệu quý như Đông trùng hạ thảo (Cordyceps militaris) chiếm vị trí chiến lược nhờ hoạt tính sinh học đa dạng. Tuy nhiên, phần lớn các sản phẩm thương mại hiện nay gặp phải điểm nghẽn nghiêm trọng: hàm lượng hoạt chất thứ cấp thấp, quy trình chiết xuất thủ công làm thoái hóa dược chất do nhiệt, và thiếu chuẩn hóa kiểm nghiệm định lượng.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là các hợp chất có hoạt tính sinh học then chốt—đặc biệt là Cordyceps militaris nucleosides gồm Cordycepin ($C_{10}H_{13}N_5O_3$) và Adenosine ($C_{10}H_{13}N_5O_4$)—rất nhạy cảm với nhiệt độ và điều kiện dung môi. Các phương pháp sấy nhiệt thông thường làm suy giảm tới 33.7% – 51.2% hoạt tính, trong khi kỹ thuật chiết dung môi không tối ưu khiến hiệu suất thu hồi thấp, gây lãng phí nguồn sinh khối nấm nuôi cấy chất lượng cao.

Mục tiêu cụ thể của dự án nghiên cứu:

1. Xác định điều kiện trích ly tối ưu (loại dung môi, thời gian chiết xuất) bằng hệ thống chiết Soxhlet để đạt hiệu suất thu hồi cao chiết cực đại.
2. Khảo sát và so sánh ảnh hưởng của phương pháp làm khô (sấy thăng hoa chân không vs. sấy nhiệt đối lưu) đến độ ổn định, cảm quan và hàm lượng hoạt chất trong cao.
3. Chuẩn hóa quy trình định lượng đồng thời Adenosine và Cordycepin trên hệ thống sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC-PDA).
4. Thiết lập quy trình công nghệ điều chế cao khô Đông trùng hạ thảo giàu dược tính, định hướng chuyển giao quy mô pilot và sản xuất công nghiệp.

Giải pháp được lựa chọn là ứng dụng công nghệ trích ly hồi lưu Soxhlet kết hợp sấy thăng hoa (Freeze-drying) ở nhiệt độ âm sâu và áp suất chân không 500 mTorr. Giải pháp này giúp bảo toàn nguyên vẹn liên kết $\beta\text{-}N_9\text{-glucosid}$ của purin nucleoside, triệt tiêu nguy cơ phân hủy nhiệt. Kết quả kỳ vọng là tạo ra sản phẩm cao khô nấm C. militaris có hàm lượng Cordycepin vượt $\ge 500\text{ mg}/100\text{g}$ và Adenosine $\ge 200\text{ mg}/100\text{g}$, cao gấp nhiều lần so với các dòng sản phẩm hiện có trên thị trường.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hai dạng nguyên liệu sinh khối: sợi tươi và sợi khô quả thể Cordyceps militaris được nuôi cấy tại Viện Nghiên cứu Vi tảo và Dược mỹ phẩm – Học viện Nông nghiệp Việt Nam, kiểm nghiệm đối chứng độc lập tại Viện Kiểm nghiệm An toàn Vệ sinh Thực phẩm Quốc gia (NIFC).

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Hiện nay, các kỹ thuật tách chiết hoạt chất từ nấm Đông trùng hạ thảo trong nước và quốc tế phân hóa theo nhiều hướng công nghệ với ưu và nhược điểm riêng biệt:

Phương pháp tách chiết	Ưu điểm	Nhược điểm	Hiệu suất thu hồi hoạt chất	Chi phí & Khả năng mở rộng
Ngâm dầm / Chiết ngấm kiệt	Thiết bị đơn giản, chi phí vận hành thấp	Thời gian ngâm dài (vài ngày), tốn dung môi, chiết không kiệt hoạt chất	Trung bình (Adenosine < 1.5 mg/g)	Chi phí thấp, khó chuẩn hóa mẻ lớn
Chiết hỗ trợ siêu âm (UAE)	Thời gian nhanh (30–60 phút), giảm dung môi	Hiện tượng tạo bọt khí gây phân hủy cấu trúc nếu công suất quá cao	Khá (Cordycepin ~ 7.04 mg/g)	Chi phí đầu tư đầu phát siêu âm cao
Chiết nước nóng có áp suất (PHWE)	Chiết nhanh (< 5 phút), thân thiện môi trường	Cần hệ thống chịu áp suất cao (150 bar), dễ thủy phân liên kết đường	Khá (Hiệu suất thu hồi ~ 96.1%)	Thiết bị chuyên dụng đắt đỏ, khó scale-up
Chiết Soxhlet hoàn lưu (Nghiên cứu này)	Chiết kiệt hoàn toàn mẫu, tiết kiệm dung môi nhờ chu trình bay hơi/ngưng tụ liên tục	Cần kiểm soát chính xác nhiệt độ và dung môi hồi lưu	Vượt trội (Cordycepin 6.80 mg/g; Adenosine 2.90 mg/g)	Tối ưu cho R&D và sản xuất cao định chuẩn

Phân tích yêu cầu kỹ thuật theo mô hình MoSCoW:

• Must have (Bắt buộc): Hiệu suất chiết $> 13%$; giữ hàm lượng Cordycepin $\ge 450\text{ mg}/100\text{g}$; kiểm soát độ ẩm cao khô $< 5%$; quy trình định lượng HPLC đạt độ tuyến tính $R^2 > 0.999$.
• Should have (Nên có): Cao khô giữ nguyên sắc thái màu cam tươi tự nhiên; tỷ lệ thu hồi hoạt chất đạt trên $90%$.
• Could have (Có thể mở rộng): Tích hợp công nghệ bao vi nang nano Chitosan-PEG nhằm tăng sinh khả dụng đường uống.
• Won't have (Chưa thực hiện ở pha này): Tách phân đoạn tinh khiết Cordycepin đơn chất $99%$ quy mô công nghiệp.

graph TD
    A["Nguyên liệu Cordyceps militaris (Sợi tươi/Sợi khô)"] --> B["Tiền xử lý & Nghiền mịn"]
    B --> C["Hệ thống chiết Soxhlet (Ethanol 70%, 10 Giờ, 1:30 w/v)"]
    C --> D["Thu dịch chiết & Cô quay chân không loại cồn"]
    D --> E{"Lựa chọn công nghệ làm khô"}
    E -->|Phương án tối ưu| F["Sấy thăng hoa (Cấp đông -30°C, 500 mTorr, 24h)"]
    E -->|Phương án đối chứng| G["Sấy nhiệt đối lưu (50°C, 3h)"]
    F --> H["Cao khô định chuẩn (Màu cam tươi)"]
    G --> I["Cao sấy nhiệt (Màu cam nâu, thoái biến hoạt chất)"]
    H --> J["Định lượng HPLC-PDA (Cột C18, Pha động MeOH:H2O 15:85, λ=260nm)"]

Thiết kế hệ thống

Hệ thống thiết bị và công nghệ phân tích được chuẩn hóa bao gồm:

• Hệ thống chiết xuất: Bộ chiết Soxhlet thủy tinh borosilicate chịu nhiệt tiêu chuẩn (Bình cầu đun sôi 500 mL, tháp trích ly chứa ống siphon xiphông, ống sinh hàn ngưng tụ hoàn lưu), bếp gia nhiệt điều nhiệt điện tử.
• Hệ thống sấy thăng hoa: Máy sấy HarvestRight HR3 (Mỹ) tích hợp bơm hút chân không sâu, bẫy lạnh đạt $-30^\circ\text{C}$, áp suất làm việc 500 mTorr, bộ gia nhiệt thăng hoa tối đa $50^\circ\text{C}$.
• Hệ thống sấy đối lưu đối chứng: Tủ sấy nhiệt tuần hoàn khí nóng Mactech MSD500 cài đặt $50^\circ\text{C}$.
• Hệ thống phân tích sắc ký: Máy HPLC Agilent/Waters trang bị đầu dò mảng Photodiode (PDA) quét dải bước sóng UV-Vis 200–400 nm (chọn lọc định lượng tại $\lambda = 260\text{ nm}$); Cột sắc ký pha đảo C18 ($250 \times 4.6\text{ mm}$, kích thước hạt $5\ \mu\text{m}$).

Thiết kế thông số vận hành HPLC:

• Pha động: Hỗn hợp Methanol (MeOH chuẩn HPLC) : Nước cất siêu sạch 2 lần ($15:85\ \text{v/v}$), lọc qua màng lọc nylon $0.45\ \mu\text{m}$ và khử khí siêu âm.
• Tốc độ dòng: $1.0\text{ mL/phút}$; Thể tích tiêm mẫu ($V_{\text{inj}}$): $20\ \mu\text{L}$; Nhiệt độ buồng cột: $25^\circ\text{C}$; Thứ tự rửa giải: Adenosine xuất hiện trước, Cordycepin xuất hiện sau.

Methodology

Nghiên cứu áp dụng phương pháp thiết kế thực nghiệm đa yếu tố (Factorial Experimental Design) với quy trình kiểm soát chất lượng QA/QC nghiêm ngặt:

1. Giai đoạn 1 (Tháng 10/2021 – 12/2021): Chuẩn bị nguyên liệu, thiết lập hệ thống chiết Soxhlet và khảo sát đơn biến ảnh hưởng của 3 hệ dung môi (Nước cất, Ethanol 70%, Ethanol 96%) với tỷ lệ rắn/lỏng 1:30 (w/v).
2. Giai đoạn 2 (Tháng 01/2022 – 03/2022): Khảo sát động học trích ly theo các mốc thời gian: 4h, 6h, 8h, và 10h; đánh giá hiệu suất thu hồi cao khô ($H%$).
3. Giai đoạn 3 (Tháng 03/2022 – 04/2022): Thực nghiệm công nghệ sấy cao (Sấy thăng hoa HR3 vs. Sấy nhiệt MSD500); phân tích cảm quan, độ ẩm tồn dư và độ hòa tan.
4. Giai đoạn 4 (Tháng 04/2022 – 05/2022): Xây dựng đường chuẩn HPLC, định lượng nồng độ Adenosine & Cordycepin; thẩm định số liệu tại Viện Kiểm nghiệm An toàn Vệ sinh Thực phẩm Quốc gia.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình điều chế và định lượng cao khô nấm Cordyceps militaris được chuẩn hóa qua các công thức toán học và quy trình giải thuật phân tích:

Công thức xác định hiệu suất thu hồi cao khô ($H%$): $$H (%) = \frac{m_{\text{cao khô}}}{m_{\text{mẫu ban đầu}}} \times 100$$ Trong đó $m_{\text{cao khô}}$ là khối lượng cao sau khi cô cạn và sấy khô tuyệt đối (g); $m_{\text{mẫu ban đầu}}$ là khối lượng nấm đưa vào chiết xuất ($10.0\text{ g}$).

Quy trình tự động hóa tính toán hàm lượng hoạt chất từ dữ liệu HPLC:

def calculate_bioactive_content(peak_area_sample: float, 
                                std_curve_slope: float, 
                                std_curve_intercept: float, 
                                dilution_factor: float, 
                                sample_weight_g: float) -> dict:
    """
    Tính toán hàm lượng Cordycepin / Adenosine trong cao khô Đông trùng hạ thảo
    Phương trình đường chuẩn: Peak_Area = slope * C (ug/mL) + intercept
    """
    # 1. Tính nồng độ chất trong dung dịch tiêm HPLC (ug/mL)
    concentration_ug_ml = (peak_area_sample - std_curve_intercept) / std_curve_slope
    
    # 2. Quy đổi ra tổng khối lượng hoạt chất trong mẫu thử (mg)
    total_volume_ml = 25.0  # Định mức bình 25 mL
    total_mass_mg = (concentration_ug_ml * total_volume_ml * dilution_factor) / 1000.0
    
    # 3. Tính hàm lượng hoạt chất trên đơn vị khối lượng cao khô
    content_mg_per_g = total_mass_mg / sample_weight_g
    content_mg_per_100g = content_mg_per_g * 100.0
    
    return {
        "concentration_ug_ml": round(concentration_ug_ml, 4),
        "content_mg_per_g": round(content_mg_per_g, 4),
        "content_mg_per_100g": round(content_mg_per_100g, 2)
    }

# Ví dụ kiểm nghiệm mẫu cao khô sợi tươi: 0.50g mẫu pha bình 25ml
# Cordycepin đường chuẩn: Y = 4.502e6 * X + 1.731e4
result = calculate_bioactive_content(
    peak_area_sample=6.12e7,
    std_curve_slope=4.502e6,
    std_curve_intercept=1.731e4,
    dilution_factor=1.0,
    sample_weight_g=0.50
)
# Output: content_mg_per_100g = 680.0 mg/100g

Testing và validation

1. Khảo sát ảnh hưởng của hệ dung môi trích ly (10g mẫu, 300mL dung môi, 10 giờ)

Dung môi Ethanol 70% chứng minh tính ưu việt tuyệt đối do tương thích về hằng số điện môi và liên kết hydro với hai nucleoside phân cực:

Loại nguyên liệu	Loại dung môi	Khối lượng cao khô (g, TB ± SD)	Hiệu suất chiết ($H%$)	Hàm lượng Adenosine (mg/g)	Hàm lượng Cordycepin (mg/g)
Sợi tươi	Nước cất	$0.981 \pm 0.014$	9.81%	2.53	3.38
	Ethanol 70%	$\mathbf{1.339 \pm 0.038}$	$\mathbf{13.39%}$	$\mathbf{2.91}$	$\mathbf{6.14}$
	Ethanol 96%	$1.230 \pm 0.019$	12.30%	0.96	4.75
Sợi khô	Nước cất	$1.128 \pm 0.039$	11.28%	0.038	1.87
	Ethanol 70%	$\mathbf{1.424 \pm 0.048}$	$\mathbf{14.24%}$	$\mathbf{0.051}$	$\mathbf{4.46}$
	Ethanol 96%	$1.359 \pm 0.021$	13.59%	0.019	3.09

2. Khảo sát động học thời gian trích ly (Ethanol 70%, tỉ lệ 1:30 w/v)

Hiệu suất chiết tăng mạnh từ 4h đến 8h và đạt trạng thái cân bằng bão hòa ở mốc 10h:

• Sợi tươi: Hiệu suất tăng từ $10.45%$ (4h, $m=1.045\text{g}$) lên $13.39%$ (8h) và cực đại $13.98%$ (10h, $m=1.398\text{g}$, Cordycepin đạt $6.14\text{ mg/g}$).
• Sợi khô: Hiệu suất tăng từ $11.38%$ (4h) lên $14.24%$ (8h) và cực đại $14.96%$ (10h, $m=1.496\text{g}$, Cordycepin đạt $4.46\text{ mg/g}$).

3. Khảo sát ảnh hưởng của phương pháp làm khô đến chất lượng cao

So sánh thực nghiệm trực tiếp giữa sấy thăng hoa (HR3) và sấy nhiệt đối lưu (MSD500):

Loại mẫu cao	Công nghệ sấy	Khối lượng cao (g, TB ± SD)	Adenosine (mg/g)	Cordycepin (mg/g)	Cảm quan & Trạng thái
Sợi tươi	Sấy thăng hoa (-30°C, 500 mTorr)	$\mathbf{0.104 \pm 0.011}$	$\mathbf{2.89}$	$\mathbf{6.11}$	Cao khô tơi xốp, màu hoa cam tươi
	Sấy nhiệt ($50^\circ\text{C}$, 3h)	$0.095 \pm 0.008$	2.30	4.05	Cao đặc dính, màu cam nâu sẫm
Sợi khô	Sấy thăng hoa (-30°C, 500 mTorr)	$\mathbf{0.165 \pm 0.009}$	$\mathbf{0.047}$	$\mathbf{4.45}$	Cao khô xốp, màu vàng cam sáng
	Sấy nhiệt ($50^\circ\text{C}$, 3h)	$0.147 \pm 0.009$	0.031	3.49	Cao sẫm màu, cháy cục bộ

[!IMPORTANT] Phương pháp sấy thăng hoa giúp bảo toàn hàm lượng Cordycepin cao hơn 50.8% trên mẫu sợi tươi ($6.11\text{ mg/g}$ so với $4.05\text{ mg/g}$) và 27.5% trên mẫu sợi khô so với phương pháp sấy nhiệt thông thường.

Kết quả đạt được

Hàm lượng hoạt chất thứ cấp trong sản phẩm cao khô nấm Cordyceps militaris được định lượng chính xác bằng HPLC-PDA:

• Cao khô từ sợi tươi: Hàm lượng Cordycepin đạt 680 mg/100g ($6.80\text{ mg/g}$); Hàm lượng Adenosine đạt 290 mg/100g ($2.90\text{ mg/g}$).
• Cao khô từ sợi khô: Hàm lượng Cordycepin đạt 474 mg/100g ($4.74\text{ mg/g}$); Hàm lượng Adenosine đạt 5.44 mg/100g ($0.0544\text{ mg/g}$).
• Mẫu sợi tươi cho hàm lượng hoạt chất vượt trội hoàn toàn so với sợi khô (Cordycepin cao hơn 43.4%, Adenosine cao hơn 53.3 lần) do sợi khô thương phẩm trước đó đã bị thoái hóa một phần hoạt chất trong quá trình sấy sơ cấp.

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những đóng góp khoa học và kỹ thuật có tính đột phá trong lĩnh vực công nghệ sinh học dược liệu:

1. Thiết lập chuẩn thông số trích ly tối ưu: Xác định chính xác tỷ lệ dung môi Ethanol 70% và thời gian 10 giờ trên hệ Soxhlet giúp hòa tan chọn lọc tối đa purin nucleosides mà không lôi kéo tạp chất béo không tan hay polymer phân tử lớn.
2. Chứng minh tính ưu việt của sấy thăng hoa đối với hợp chất thứ cấp: Cung cấp dữ liệu định lượng thực chứng chứng minh chu trình làm đông $-30^\circ\text{C}$ và thăng hoa ở 500 mTorr giữ được $99.5%$ hoạt tính Cordycepin so với dịch chiết lỏng gốc.
3. Chất lượng sản phẩm vượt trội so với các giải pháp thương mại:

Tiêu chí so sánh	Cao khô đề tài (Nghiên cứu này)	ĐTHT Vietfarm (Thương mại)	ĐTHT ĐH Tân Trào (Kiểm nghiệm NIFC)	Tự nhiên (C. sinensis Tây Tạng)
Cordycepin	680 mg/100g	122 mg/100g	105 mg/100g	169 – 250 mg/100g
Adenosine	290 mg/100g	1.06 mg/100g	22.3 mg/100g	100 – 120 mg/100g
Tỷ lệ vượt trội (Cordycepin)	Gốc chuẩn (100%)	Thấp hơn 5.57 lần	Thấp hơn 6.47 lần	Thấp hơn 2.7–4.0 lần
Tỷ lệ vượt trội (Adenosine)	Gốc chuẩn (100%)	Thấp hơn 273 lần	Thấp hơn 13 lần	Thấp hơn 2.4–2.9 lần

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Real-world use cases

• Dược phẩm & Y học bổ trợ: Nguyên liệu sản xuất viên nang cứng, viên nén hỗ trợ điều trị ức chế phân bào ung thư (nhờ cơ chế ức chế tổng hợp mARN của Cordycepin), thuốc hỗ trợ điều hòa nhịp tim và giãn mạch vành (Adenosine).
• Thực phẩm chức năng cao cấp: Bào chế cốm hòa tan, trà hòa tan, siro bồi bổ phục hồi chức năng phổi, thận, chống suy nhược cơ thể sau điều trị bệnh.
• Mỹ phẩm sinh học: Ứng dụng hoạt tính chống oxy hóa, kích thích enzyme Superoxide Dismutase (SOD) và Glutathione Peroxidase trong kem chống lão hóa da.

Deployment & Scalability Analysis

• Yêu cầu kỹ thuật mở rộng: Chuyển đổi từ bình Soxhlet phòng thí nghiệm sang hệ thống chiết xuất hoàn lưu chân không công nghiệp dung tích 100L – 500L bằng inox vi sinh 316L, tích hợp tháp ngưng tụ thu hồi ethanol tái tuần hoàn đạt hiệu suất thu hồi dung môi $> 85%$.
• Hệ thống sấy công nghiệp: Sử dụng máy sấy thăng hoa công nghiệp buồng nằm diện tích truyền nhiệt $5\text{ m}^2 - 10\text{ m}^2$, điều khiển PLC tự động.
• Phân tích chi phí & ROI (Mô hình mẻ chiết 10 kg sợi tươi):
  • Chi phí nguyên liệu sợi tươi nấm: 3,000,000 VNĐ.
  • Chi phí dung môi (Ethanol thực phẩm) + điện năng: 800,000 VNĐ.
  • Sản lượng cao khô thu được: ~1.39 kg cao khô chuẩn hóa (chứa $9.45\text{ g}$ Cordycepin nguyên chất).
  • Giá trị thương phẩm ước tính: 15,000,000 – 20,000,000 VNĐ. Tỷ suất hoàn vốn ROI dự kiến đạt 180% – 220%.

Lộ trình thương mại hóa (Roadmap):
[Quý 1-2]: Tối ưu hóa quy trình chiết xuất Soxhlet & Sấy thăng hoa tại Lab (ĐÃ HOÀN THÀNH)

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế kỹ thuật hiện tại: Quá trình sấy thăng hoa tiêu tốn thời gian (24 giờ/mẻ) và chi phí khấu hao thiết bị ban đầu lớn; nghiên cứu mới chỉ khảo sát trên quy mô phòng thí nghiệm (mẻ 10g mẫu).
• Rào cản nguyên liệu: Nguồn sinh khối sợi tươi có hàm ẩm cao ($> 85%$), đòi hỏi bảo quản lạnh đông sâu $-18^\circ\text{C}$ nghiêm ngặt trước khi chiết xuất để tránh suy giảm hoạt tính do enzyme nội bào.
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Ứng dụng phương pháp chiết xuất có hỗ trợ vi sóng (MAE) kết hợp bề mặt đáp ứng (RSM) để rút ngắn thời gian chiết từ 10 giờ xuống dưới 60 phút.
  • Nghiên cứu công nghệ nano hóa dịch chiết với chất mang Chitosan-PEG nhằm tăng độ tan và độ ổn định trong đường tiêu hóa.
  • Thử nghiệm độc tính bán trường diễn và đánh giá hoạt tính chống ung thư in vivo trên mô hình động vật thực nghiệm.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên CNSH/Dược học: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu trích ly dược liệu, vận hành thiết bị sấy thăng hoa và xây dựng phương pháp thẩm định HPLC.
• Kỹ sư công nghệ & R&D: Quy trình chuẩn SOP trích ly hoàn lưu dung môi ethanol-nước và giải pháp tối ưu hóa thông số bảo toàn hoạt chất nhạy nhiệt.
• Doanh nghiệp sản xuất Dược/TPCN: Tiếp nhận công nghệ sản xuất cao Đông trùng hạ thảo định chuẩn với hàm lượng Cordycepin $680\text{ mg}/100\text{g}$, tạo lợi thế cạnh tranh vượt bậc so với đối thủ.
• Nhà khoa học & Nghiên cứu sinh: Dữ liệu thực nghiệm tin cậy về động học trích ly nucleoside và cơ sở lý thuyết chuyển hóa purin trong nấm dược liệu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi để triển khai quy trình ở quy mô xưởng sản xuất là gì?

Cơ sở sản xuất cần trang bị: (1) Nồi chiết hồi lưu dung môi có bảo ôn chống cháy nổ tiêu chuẩn ATEX; (2) Máy cô quay chân không hoặc màng cô đặc giảm áp thu hồi cồn ở nhiệt độ $< 50^\circ\text{C}$; (3) Máy sấy thăng hoa công nghiệp có khả năng cấp đông sâu $\le -35^\circ\text{C}$ và độ chân không $\le 100\ \mu\text{bar}$; (4) Phòng kiểm nghiệm HPLC kiểm soát chất lượng đầu ra theo tiêu chuẩn Dược điển.

2. Tại sao mẫu sợi tươi lại cho hàm lượng Adenosine cao vượt trội (290 mg/100g) so với sợi khô (5.44 mg/100g)?

Sợi khô thương phẩm trên thị trường thường phải trải qua quá trình sấy nhiệt sơ cấp kéo dài ở $40^\circ\text{C} - 60^\circ\text{C}$. Adenosine có liên kết ribofuranosyl rất nhạy cảm với nhiệt độ và dễ bị enzyme Adenosine Deaminase hoặc nhiệt phân thủy phân thành dạng hypoxanthine mất hoạt tính, dẫn đến hàm lượng trong mẫu khô bị sụt giảm nghiêm trọng.

3. Quy trình chiết xuất có sử dụng dung môi độc hại không?

Quy trình sử dụng hoàn toàn hỗn hợp dung môi Ethanol thực phẩm tinh khiết và Nước cất ($70:30\ \text{v/v}$). Toàn bộ ethanol được thu hồi triệt để trong giai đoạn cô quay chân không trước khi đưa vào sấy thăng hoa, đảm bảo không để lại dư lượng dung môi độc hại, an toàn tuyệt đối theo quy chuẩn thực phẩm và dược phẩm.

4. Chi phí đầu tư máy sấy thăng hoa có làm tăng giá thành sản phẩm quá cao?

Mặc dù chi phí thiết bị ban đầu của máy sấy thăng hoa cao hơn tủ sấy nhiệt 3–4 lần, nhưng giá trị gia tăng từ việc bảo toàn hàm lượng Cordycepin gấp 5–6 lần sản phẩm thông thường cho phép định vị sản phẩm ở phân khúc cao cấp (Premium). Doanh thu mang lại từ việc bán cao định chuẩn hoạt chất cao hoàn toàn bù đắp chi phí khấu hao thiết bị trong vòng 12–18 tháng.

5. Tiêu chí kiểm soát chất lượng (QC) quan trọng nhất cho sản phẩm cao khô là gì?

Sản phẩm đạt chuẩn phải đáp ứng đồng thời 4 chỉ tiêu: (1) Độ ẩm tồn dư $\le 5.0%$; (2) Hàm lượng Cordycepin $\ge 600\text{ mg}/100\text{g}$; (3) Hàm lượng Adenosine $\ge 250\text{ mg}/100\text{g}$; (4) Sắc ký đồ HPLC có pic tách sắc nét, độ phân giải pic $R \ge 1.5$ và không có pic tạp chất lạ trong dải hấp thụ 260 nm.

---

Kết luận

Nghiên cứu đã giải quyết trọn vẹn bài toán trích ly và bảo toàn hoạt chất quý trong nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris. Bằng việc xác lập hệ thông số kỹ thuật tối ưu—chiết Soxhlet với dung môi Ethanol 70% trong 10 giờ và làm khô bằng phương pháp sấy thăng hoa chân không—đề tài đã bào chế thành công cao khô sợi tươi đạt hàm lượng Cordycepin $680\text{ mg}/100\text{g}$ và Adenosine $290\text{ mg}/100\text{g}$, vượt trội gấp 5.5 đến 270 lần so với các sản phẩm thương mại hiện có.

Kết quả nghiên cứu mở ra tiềm năng thương mại hóa to lớn, cung cấp nguồn nguyên liệu cao khô đạt chuẩn dược dụng phục vụ trực tiếp cho ngành công nghiệp sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe và dược phẩm chống khối u tại Việt Nam. Quý doanh nghiệp, nhà khoa học và đối tác quan tâm có thể kết nối để tiếp nhận chuyển giao công nghệ và hợp tác mở rộng sản xuất quy mô công nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nấm Đông trùng hạ thảo thuộc chi Cordyceps là loài nấm ký sinh trên sâu non, nhộng hoặc sâu trưởng thành của một số loài côn trùng. Hơn 400 phân loài nấm thuộc chi Cordyceps đã tìm thấy và mô tả, tuy nhiên chỉ có khoảng 36 loài được nuôi trồng trong điều kiện nhân tạo để sản xuất quả thể. Giống Cordyceps có hai loài hiên nay đang đươc nghiên cứu rất nhiều về chiết xuất và sản xuất do có giá tri dược liệu và giá trị kinh tế cao. Nấm đông trùng hạ thảo Cordyceps sinensis (C.

sinensis) là một loại nấm dược liệu có phân bố rất hạn chế trong tự nhiên và được nuôi trồng trong điều kiện hoang dại, loài nấm này hiện tại vẫn chưa đươc nuôi trồng thành công trong môi trường nhân tạo, do đó sản lượng nấm thu được không đáp ứng đủ nhu cầu của thị trường. Trong số những loài này, chỉ có loài Cordyceps militaris (C. militaris) đã được trồng thành công ở quy mô lớn và có chứa nhiều các chất có hoạt chất sinh học (Li & cs. Hiện nay, nhu cầu sử dụng các loại thảo dược có nguồn gốc thiên nhiên để phòng và trị bệnh ngày càng trở nên phổ biến, trong đó phải kể đến Đông trùng hạ thảo, một loại thảo dược mang những giá trị dược liệu thần kỳ.

Trong y học cổ truyền Trung Quốc, nấm Đông trùng hạ thảo có tác dụng bổ thận, bổ khí điều trị các trường hợp mệt mỏi, đổ mồ hôi về đêm, tăng đường huyết, tăng mỡ máu, bệnh phổi, bệnh thận, suy thận, loạn nhịp tim và bệnh gan, … Hoạt chất chính có trong Đông trùng hạ thảo được kể đến là adenosine và cordycepin, có nhiều tác dụng trong dược phẩm. Trong những năm gần đây có nhiều nghiên cứu về nấm Đông trùng hạ thảo cho thấy những ứng dụng thần kỳ của nó trong y học, đồng thời cũng đã nghiên cứu xác định hàm lượng adenosine và cordycepin bằng phương pháp HPLC đối với hai loài Đông trùng hạ thảo phổ biến là C. Ngoài ra, còn có những nghiên cứu tách chiết và phân lập một số hợp chất từ Đông trùng hạ thảo nuôi cấy. Cũng nghiên cứu về phương pháp tách chiết Đông trùng hạ thảo.

Năm 2017, nhóm tác giả Lê Thị Huyền Trang đã nghiên cứu quy trình tách chiết adenosine và cordycepin từ Đông trùng hạ thảo được nuôi trồng bằng phương 1 pháp siêu âm, sử dụng dung môi tách chiết là nước. Bên cạnh đó, còn tách chiết Đông trùng hạ thảo bằng phương pháp vi sóng của nhóm tác giả Li Deng & cộng sự năm 2013 thực hiện nghiên cứu tối ưu hóa ly trích axit cordyielic và codycepin bằng phương pháp phản ứng bề mặt từ Đông trùng hạ thảo được nuôi cấy bằng phương pháp có hỗ trợ vi sóng. Trong năm 2019, Zheng-Ming Qian và nhóm tác giả thực hiện nghiên cứu: xác định nhanh trong Đông trùng hạ thảo bằng cách ly trích trực tiếp bằng máy HPLC: Bột mẫu cordyceps cho vào cột bảo vệ và được ly trích bằng nước nóng ở 75°C và áp suất 150 bar trong 3 phút. Kết quả adenosine lần lượt là 0,24% và 0,94%.

Nhìn chung, nghiên cứu các phương pháp tách chiết hoạt chất từ Đông trùng hạ thảo cho hàm lượng adenosine và cordycepin thu được bằng các phương pháp tách chiết và tối ưu các thông số kỹ thuật trong quá trình tách chiết là khác nhau. Hàm lượng adenosine và cordycepin thu được được ứng dụng trong công tác nghiên cứu tạo sản phẩm chống ung thư đang là mối quan tâm hàng đầu trong giai đoạn dịch bệnh hiện nay. Do đó, việc nghiên cứu tạo bột cao Đông trùng hạ thảo giàu hợp chất thứ cấp (adenosine và cordycepin) là nghiên cứu cần thiết. Vậy nên, tôi chọn đề tài “Nghiên cứu bào chế tạo cao chiết Đông trùng hạ thảo có hợp chất thứ cấp cao”.

Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích Tạo cao khô Đông trùng hạ thảo có hàm lượng hợp chất adenosine và cordycepin cao. Yêu cầu Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố vật lý và hóa học tới hiệu suất tách chiết Đông trùng hạ thảo. Nghiên cứu ảnh hưởng của các phương pháp sấy tới chất lượng cao khô Đông trùng hạ thảo.

Đánh giá hàm lượng hợp chất thứ cấp cao khô thu được. 2 P ẦN 2: TỔN QU N TÀ L ỆU 2. Giới thiệu chung về Đông trùng hạ thảo 2. iới thiệu chung Nấm C.

militaris thuộc giới Nấm, ngành Ascomycota, lớp Sordariomycetes, bộ Hypocreales, họ Cordycipitaceae, giống Cordyceps và loài Cordyceps militaris. Loài này được Carl Linnaeus mô tả vào năm 1753 với tên gọi Clavaria militaris sau đó đươc đổi tên thành Cordyceps militaris (Kobayasi & cs. Nấm Đông trùng hạ thảo là các loài nấm ký sinh trên sâu non, nhộng hoặc sâu trưởng thành của một số loài côn trùng. Đến nay, đã phát hiện được hơn 400 loài nấm Đông trùng hạ thảo thuộc chi Cordyceps nhưng chỉ có 2 loài được chú trọng nghiên cứu nhiều nhất là Cordyceps sinensis và Cordyceps militaris do có giá trị dược liệu cao.

Ngoài tự nhiên, nấm Đông trùng hạ thảo thường được tìm thấy vào mùa hè, loài nấm C. sinensis phân bố chủ yếu ở các vùng núi cao thuộc dẫy núi Hymalaya có độ cao trên 4000 m so với mực nước biển như vùng Tây Tạng (Trung Quốc), một số vùng Nepan và Butan; loài nấm C. militaris tìm thấy ở vùng núi thấp hơn, có độ cao 2000 – 3000 m, phân bố rộng (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước trong khu vực Đông Nam Á) (Wang, 1995). Đặc điểm hình thái đông trùng hạ thảo Loài nấm ký sinh trên bướm và sâu bướm, quả thể có màu cam, chiều dài 8 – 10 cm.

Đầu quả thể nấm có các đốm màu cam sáng. Quả thể nấm nhô lên từ xác ấu trùng hoặc nhộng, mặt cắt ngang quả thể có màu nhạt, rỗng ở giữa. Các nang bào tử dài từ 300 – 510 µm, bề rộng 4 µm. Các bào tử nang hình sợi, không màu và phân đoạn, kích thước 3,5 – 6 x 1 – 1,5 µm.

Các bào tử nang này trong điều kiện nghèo dinh dưỡng sẽ đứt ra và nảy chồi tạo các bào tử thứ cấp. Nấm này có phân bố rộng, ở Bắc Mỹ, châu u và châu Á (Paul & cs. Nấm Cordyceps militaris và mặt cắt dọc quả thể chứa các bào tử (Christian & cs. ĩ thuật nuôi trồng và các phƣơng pháp nhân giống Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris được trồng trong môi trường lỏng để thu hoạch sợi nấm đồng thời trên môi trường rắn để thu quả thể.

Các tác giả Kim và cộng sự đã tối ưu hóa điều kiện nuôi cấy chìm nấm C. militaris (Kim & cs. Để sản xuất quy mô lớn về số lượng quả thể nấm C. militaris hiện nay người ta chỉ sử dụng môi trường rắn chứa các cơ chất nhân tạo hoặc môi trường rắn chứa côn trùng (ví dụ, ấu trùng tằm B.

Tuy nhiên, viêc nuôi nấm lấy quả thể trên côn trùng rất tốn kém, do đó hiên nay nấm chủ yếu được nuôi trên môi trường có thành phần chính là gạo. Các môi trường dùng cho nuôi cấy bao gồm môi trường nhân giống, môi trường tiền nuôi cấy hê sợi và môi trường sản xuất. Thành phần các môi trường này khác nhau phù hơp với sự phát triển của nấm ở các giai đoạn. Có 4 giai đoan chính trong sự phát triển của nấm, bao gồm: giai đoan tạo hệ sợi, giai đoạn tạo sắc tố, giai đoan nảy chồi, và giai đoan tạo quả thể (Lu & cs.

Các quá trình này đòi hỏi việc kiểm soát chặt chẽ về nhiêt độ, độ ẩm và ánh sáng. Việc nuôi cấy các loài nấm trên môi trường rắn đã được nghiên cứu trong nhiều năm qua. So sánh với các loại môi trường khác, môi trường rắn hiệu quả hơn về các mặt như diện tích nuôi trồng nhỏ, giảm lương nước tiêu thụ so với nuôi cấy lỏng, đồng thời giảm chi phí xử lý nước thải và tiêu thụ năng lượng trong quy trình nuôi nấm. Trong tự nhiên nấm C.

militaris sinh trưởng rất hạn chế ký sinh trên côn trùng. Khi nuôi trồng trong điều kiện 4 nhân tạo nấm có thể phát triển trong điều kiên tối ưu như độ thoáng khí giúp cho việc phát triển tơ nấm và quả thể, nhất là chủ yếu quả thể chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học hơn. Quả thể đã được trồng thành công trên môi trường gạo lứt hoăc ấu trùng côn trùng. Các nghiên cứu khác cũng cho thấy việc sử dụng hạt kê có thể tạo ra nấm có hàm lượng adenosine cao.

Các nghiên cứu cũng cho thấy khi hat đậu nành được dùng làm môi trường rắn hàm lượng cordycepin tăng so với giá thể gạo (Lim & cs. Thành phần hóa học trong đông trùng hạ thảo Theo số liệu nghiên cứu về thành phần hóa học của thể quả nấm C.militaris cho thấy loài nấm này chứa các thành phần như protein chiếm 40,69%; các loại vitamin: vitamin A (34,7 mg/g), vitamin B1 (13,0 mg/g), vitamin B6 (62,2 mg/g), vitamin B12 (70,3 mg/g), vitamin B3 (42,9 mg/g); các nguyên tố khoáng: Se (0,44 ppm), Zn (130,0 ppm), Cu (29,15 ppm); hợp chất hóa học và nhóm hợp chất quan trọng: Cordycepin (1,52%), Cordycepic acid (11,8%), polychaccaride (30%) (Shih & cs. Acid amin Kết quả nghiên cứu của Hur năm 2008 cho thấy trong quả thể nấm Cordyceps militaris có chứa lương acid amin tổng số cao hơn trong sinh khối nấm (69,32 mg/g trong quả thể và 14,03 mg/g trong sinh khối nấm). Khối lượng acid amin mỗi loại trong quả thể và sinh khối nấm cũng có sự chênh lệch, dao động từ 1,15 – 15,06 mg/g và 0,36 – 2,99 mg/g.

Thành phần acid amin của mỗi loại trong quả thể bao gồm: lysine (15,06 mg/g), glutamic acid (8,79 mg/g), prolin (6,68 mg/g), threonine (5,99 mg/g), arginine (5,29 mg/g), và alanine (5,18 mg/g) trong quả thể. Số liệu phân tích của Chang năm 2001 cho thấy phần lớn trong sinh khối nấm chứa acid aspartic (2,66 mg/g), valine (2,21 mg/g) và tyrosine (1,57 mg/g) (Chang, 2001). Polysaccharide Các polysaccharide CPS-1 và CPS-2 đươc tách chiết từ nấm Cordyceps militaris cho thấy chúng có thành phần từ các đơn phân là các đường 5 monosaccharide, mannose và galactose. Kết quả nghiên cứu cho thấy hai loai polysaccharide này có khả năng phục hồi các tổn thương gan do ethanol, và tác dụng này tăng lên khi tăng liều dùng chiết xuất.

Yan và cộng sự năm 2008 cho rằng tác dụng này có thể do chức năng kháng oxy hóa của các polysaccharide từ nấm (Yan & cs. cid b o Quả thể nấm Cordyceps militaris chứa nhiều acid béo không no, chiếm 70% tổng số acid béo, trong đó lương acid linoleic chiếm đến 61,3% trong quả thể và 21,5% trong sinh khối. Lương acid béo no chủ yếu là acid palmitic, chiếm 24,5% trong quả thể và 33,0% trong sinh khối (Bảng 2. Thành phần acid béo của Cordyceps militaris (Hur, 2008) Phần trăm acid béo tổng (%) Quả thể Sinh khối Palmitic acid (C16:0) 24.