CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái quát chung về giáo dục thể chất trường học 1.Tầm quan trọng của công tác GDTC trong trường học GDTC trong trường học là một trong những mặt hữu cơ của quá trình giáo dục toàn diện bao gồm: Đức, trí, thể, mỹ. GDTC có vị trí quan trọng trong chiến lược giáo dục toàn diện của Đảng ta. Sự kết hợp giữa chúng không chỉ là phương tiện nâng cao sản xuất xã hội mà còn là phương thức để tạo nên con người phát triển toàn diện.
Muốn đa dạng công tác GDTC trong nhà trường trở thành một mặt giáo dục quan trọng của quá trình giáo dục trước hết trong cấp nhà trường GDTC phải được triển khai đồng bộ cùng các mặt giáo dục khác như: Giáo dục nhân cách, giáo dục tri thức của học sinh từ lớp nhỏ cho tới lớn. Có thể đưa ra một số dẫn liệu cơ bản về GDTC và thể thao trường học mà Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm: Trước lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh tháng 3 năm 1946 Bác viết: “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, xây dựng đời sống mới việc gì cũng cần có sức khoẻ mới thành công. Mỗi người dân yếu ớt tức là làm cho cả nước yếu ớt một phần; mỗi người dân mạnh khoẻ, tức là góp phần cho cả nước mạnh khoẻ. Vậy nên tập thể dục, bồi dưỡng sức khoẻ là bổn phận của mỗi người dân yêu nước.
Quan điểm đó của người đã được Đảng và nhà nước ta thực hiện và trong những năm qua nó trở thành kim chỉ nam cho hoạt động tập thể dục nâng cao thể chất con người. Chỉ thị 36/CT-TW ngày 24 tháng 03 năm 1994 của Ban bí thư TW Đảng về công tác TDTT trong giai đọan mới đã nêu lên vai trò của thể dục thể thao, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật TDTT và nâng cao uy tín TDTT nước ta trên trường quốc tế. Về GDTC và thể thao trường học, chỉ thị có đoạn viết: “….Cải tiến chương trình giảng dạy và tiêu chuẩn RLTT, đào tạo giáo viên TDTT cho trường học các cấp, tạo những điều kiện cần thiết về cơ sở vật chất để thực hiện chế độ GDTC bắt buộc ở tất cả các trường học” [17]. 6 Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VIII-1996 đã khẳng định: “Giáo dục và Đào tạo cùng với khoa học và công nghệ phải thực sự trở thành quốc sách hàng đầu” và đã nhấn mạnh đến việc chăm lo GDTC con người…, “Muốn xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh không chỉ có con người phát triển về trí tuệ, trong sáng về đạo đức, lối sống mà còn có con người cường tráng về thể chất, chăm lo con người về thể chất là trách nhiệm của toàn xã hội…” [20tr.
Luật giáo dục được Quốc hội khóa IX Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 02 tháng 12 năm 1998 quy định: “Nhà nước coi trọng TDTT trường học nhằm phát triển và hoàn thiện thể chất cho tầng lớp thanh thiếu niên, nhi đồng. Giáo dục thể chất là nội dung bắt buộc đối với học sinh, sinh viên, được thực hiện trong hệ thống giáo dục quốc dân, từ mầm non đến đại học” [37]. Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về công tác GDTC và thể thao trường học, Bộ GD-ĐT đã có nhiều văn bản pháp quy để chỉ đạo thực hiện đến các cơ sở [5]. Bộ GD-ĐT cũng đã ban hành chương trình mục tiêu: “Cải tiến nâng cao chất lượng giáo dục thể chất, sức khỏe, phát triển và bồi dưỡng tài năng thể thao học sinh, sinh viên trong nhà trường các cấp, giai đoạn 1996-2000 và định hướng đến 2015.
Trong chương trình mục tiêu đã nêu lên đầy đủ những điều kiện đảm bảo công tác GDTC và thể thao trong trường học ổn định và phát triển đến năm 2025” [8]. Trong chiến lược phát triển kinh tế, xã hội 5 năm (2001 - 2005) chỉ ra: “Phát triển các hoạt động TDTT cả về quy mô và chất lượng, góp phần nâng cao thể lực và phát huy tinh thần dân tộc của con người Việt Nam, chuẩn bị tốt các điều kiện cho việc đăng cai tổ chức và tham gia SEA GAMES 2003 tại Việt Nam, thực hiện xã hội hoá các hoạt động TDTT mang tính chuyên nghiệp” [15]. Năm 2006 văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã tổng hợp: “Mở rộng và nâng cao chất lượng phong trào TDTT quần chúng, từng bước đưa việc rèn luyện thân thể (RLTT) trở thành thói quen hàng ngày của đông đảo nhân dân, trước hết là thế hệ trẻ. Nâng cao chất lượng GDTC trong trường học…”.
Hay “Bảo vệ nâng cao sức khoẻ và thể chất nhân dân, chống suy dinh dưỡng cho trẻ em, tăng 7 chiều cao, cân nặng của thế hệ trẻ, tăng tuổi thọ trung bình của người Việt Nam” [59]. Cũng trong chiến lược phát triển 5 năm tiếp theo (2006 - 2010) nêu rõ: “Đẩy mạnh các hoạt động TDTT cả về quy mô và chất lượng. Khuyến khích và tạo điều kiện để toàn xã hội tham gia hoạt động và phát triển sự nghiệp TDTT. Phát triển mạnh thể thao quần chúng, thể thao nghiệp dư, trước hết là trong thanh niên.
Làm tốt công tác GDTC, mở rộng quá trình chuyên nghiệp hoá thể thao thành tích cao. Đổi mới và tăng cường hệ thống đào tạo vận động viên trẻ…” [5]. Luật TDTT được Quốc hội khóa XI thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2006 ở điều 20, mục 2, chương II quy định: “GDTC là chương trình học chính khóa thuộc chương trình giáo dục nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản cho người học thông qua các bài tập và trò chơi vận động, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện. Hoạt động thể thao trong nhà trường là hoạt động tự nguyện của người học học được tổ chức theo phương thức ngoại khóa phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏe nhằm tạo điều kiện cho người học thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao”.
[37] Chỉ thị 17 còn nêu: “Công tác TDTT phải góp phần tích cực thực hiện các nhiệm vụ kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh và mở rộng quan hệ đối ngoại đất nước, trước hết là góp phần nâng cao sức khoẻ, rèn luyện ý trí, đạo đức, nhân cách lối sống và nâng cao đời sống văn hoá, tinh thần của nhân dân; xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, nâng cao lòng tự hào dân tộc và đẩy lùi các tệ nạn xã hội ở địa phương. Phấn đấu đến năm 2010 toàn quốc đạt tỷ lệ 18 – 20% dân số tập luyện TDTT thường xuyên; 80 – 90% học sinh, sinh viên đạt tiêu chuẩn RLTT theo quy định; giữ vị trí là một trong ba nước đầu về thể thao ở khu vực Đông Nam Á” [15]. Bước vào thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước vấn đề đặt ra là làm thế nào để nâng cao thể chất người Việt Nam. Vấn đề này đòi hỏi phải nâng cao chất lượng GDTC trong các trường học, các cấp học.
Muốn thực hiện được như vậy cần cải tiến nội dung giảng dạy, quy định về tiêu chuẩn RLTT cho học sinh, sinh viên các cấp và quy chế GDTC bắt buộc trong các trường học… Quy chế chỉ 8 rõ: “Học sinh, sinh viên có trách nhiệm hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập môn thể dục. Sinh viên các trường Đại học và Cao đẳng phải có chứng chỉ GDTC mới đủ điều kiện tốt nghiệp. Học sinh, sinh viên phải thường xuyên tham gia tập luyện và kiểm tra tiêu chuẩn RLTT (đối với học sinh phổ thông) và tiêu chuẩn đánh giá thể lực (đối với học sinh, sinh viên Đại học và Chuyên nghiệp). Học sinh, sinh viên đạt tiêu chuẩn được cấp giấy chứng nhận” [16].
Tóm lại, quan tâm chăm lo sức khoẻ và phát triển thể chất nhân dân là vấn đề được thực hiện xuyên suốt những năm qua, trong đó GDTC cho thanh thiếu niên, học sinh các cấp luôn được coi trọng. Đây cũng là mục tiêu cơ bản nhất trong giáo dục con người phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mỹ, lao nhằm đáp ứng nhu cầu công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước. Đặc biệt trong trường học thể lực có ý nghĩa trong việc duy trì sức khoẻ của con người. Khi thể lực tốt thì sức khoẻ luôn ổn định giúp cho con người lao động, học tập, sinh hoạt đạt kết quả cao.
Phải khẳng định rằng Đảng và Nhà nước luôn coi trọng sức khỏe nhân dân, nhất là thanh thiếu niên. Chăm lo cho mọi người về sức khỏe là chiến lược ổn định và phát triển nguồn nhân lực, tạo cơ sở vững chắc cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Mục tiêu, nhiệm vụ và nội dung GDTC trong trường đại học: Đảng và nhà nước luôn luôn nhất quán về mục tiêu công tác GDTC và thể thao trường học là nhằm góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, quản lý kinh tế và văn hoá xã hội, phát triển hài hoà, có thể chất cường tráng, đáp ứng yêu cầu chuyên môn, nghề nghiệp và có khả năng tiếp cận với thực tiễn lao động sản xuất của nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Căn cứ vào mục tiêu nêu trên, GDTC và thể thao trường học phải giải quyết 3 nhiệm vụ: Góp phần giáo dục đạo đức xã hội chủ nghĩa, rèn luyện tinh thần tập thể, ý thức tổ chức kỷ luật, xây dựng niềm tin, lối sống tích cực lành mạnh, tinh thần tự giác rèn luyện thân thể, sẵn sàng phục vụ lao động sản xuất và bảo vệ nước nhà.
9 Cung cấp cho sinh viên những kiến thức lý luận cơ bản về nội dung và phương pháp tập luyện TDTT, kỹ năng vận động và kỹ thuật cơ bản một số môn thể thao thích hợp. Trên cơ sở đó, bồi dưỡng khả năng sử dụng các phương tiện để rèn luyện thân thể, tham gia tích cực vào việc tuyên truyền và tổ chức các hoạt động TDTT của nhà trường và xã hội. Góp phần duy trì và củng cố sức khoẻ, nâng cao trình độ thể lực cho sinh viên, phát triển cơ thể hài hoà, cân đối, rèn luyện thân thể, đạt những tiêu chuẩn thể lực quy định. Dễ nhận thấy rằng, một trong những nhiệm vụ cơ bản quan trọng của GDTC là không ngừng nâng cao sức khoẻ, nâng cao trình độ chuẩn bị thể lực cho sinh viên.P (1993); khẳng định: “…Thể lực là một trong những nhân tố quan trọng nhất, quyết định hiệu quả hoạt động của con người, trong đó có TDTT.