phần mở đầu, kết luận, bảng biểu và tài liệu tham khảo, nội dung của đề tài đƣợc chia thành 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý thuyết về chất lƣợng công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại cơ quan thuế Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng chất lƣợng công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục Thuế Hà Nội Chƣơng 4: Giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lƣợng công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục Thuế Hà Nội 3 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHẤT LƢỢNG CÔNG TÁC THANH TRA, KIỂM TRA THUẾ TẠI CƠ QUAN THUẾ 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Tổng quan nghiên cứu trong nước Thuế là nguồn thu quan trọng của ngân sách Nhà nƣớc, là công cụ để Nhà nƣớc thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của mình nhƣ quản lý, điều tiết sản xuất kinh doanh, phân phối tiêu dùng và thúc đẩy kinh tế phát triển. Do đó, việc thanh tra, kiểm tra thuế có vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo thu thuế đúng, đủ và kịp thời hạn.
Chính vì vậy, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu có liên quan đến công tác thanh tra, kiểm tra thuế đƣợc công bố. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu nhƣ: Đầu tiên phải kể đến các giáo trình về thuế nhƣ: “Giáo trình Nghiệp vụ thuế” của Học viện Tài chính hay “Giáo trình Quản lý thuế” của Học viện Tài chính… Trong 02 cuốn giáo trình đã nêu, đã cung cấp những vấn đề lý luận về thanh tra, kiểm tra thuế và giới thiệu nghiệp vụ cơ bản của công tác thanh tra, kiểm tra thuế ở Việt Nam. Đây là những tài liệu mang tính học thuật, trang bị lý luận cơ bản để tiếp cận và nghiên cứu chuyên sâu về thanh tra, kiểm tra thuế. Thứ hai, có rất nhiều bài báo, tạp chí về vấn đề này: Đinh Tiến Hài (2017) đã đánh giá tổng quát kết quả thu ngân sách từ doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn Hà Nội 3 năm 2014, 2015, 2016.
Kết quả nghiên cứu cho thấy số thu ngân sách từ doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn Hà Nội có tăng qua 3 năm, từ đó, cũng nêu rõ đƣợc hiệu quả trong công tác kiểm tra khi siết chặt công tác kiểm tra và nâng cao đƣợc tính tuân thủ theo pháp luật. Đồng thời, nghiên cứu cũng đã đề xuất đƣợc một số giải pháp hoàn thiện công tác kiểm tra đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn Hà Nội. Nguyễn Phƣơng Thảo (2021) đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến kết quả thanh tra thuế và xác định mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố đó đến kết quả thanh tra thuế. Thông qua kết quả khảo sát 250 cán bộ thuế trong Cục Thuế tỉnh Lào Cai, bài viết vận dụng phƣơng pháp phân tích nhân tố khám phá (EFA), phƣơng pháp phân tích hồi quy để đánh giá thực trạng và phân tích ảnh hƣởng của các yếu tố tới kết quả thanh tra thuế.
Dựa trên hệ số hồi quy chuẩn hóa (Beta Standardized Coefficients), các nhân 5 tố ảnh hƣởng đến hoạt động thanh tra thuế đƣợc xếp hạng theo mức độ tác động nhƣ sau: công cụ hỗ trợ và phƣơng tiện vật chất, hệ thống quy định pháp luật, sự phối hợp trong nội bộ cơ quan thuế, thủ tục giám sát, thái độ và sự phối hợp của ngƣời nộp thuế, chế độ đãi ngộ đối với thanh tra viên, cơ sở dữ liệu về ngƣời nộp thuế, năng lực phẩm chất của cán bộ kiểm tra, quy trình và phƣơng pháp thanh tra và cuối cùng là sự phối hợp của các bên liên quan. Từ đó, bài báo đề xuất một số giải pháp nâng cao kết quả thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Lào Cai trong giai đoạn tới. Vũ Mạnh Cƣờng (2023) đã nghiên cứu về cải cách, hiện đại hóa công tác thanh tra, kiểm tra thuế. Nghiên cứu đã trình bày về thực trạng cải cách, hiện đại hoá công tác thanh tra, kiểm tra của cơ quan Thuế trong giai đoạn 2011-2020 từ xây dựng thể chế, quy trình quy chế, hoàn thiện cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý, hiện đại hóa quy trình nghiệp vụ dựa trên áp dụng quản lý rủi ro và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác thanh tra, kiểm tra thuế góp phần chống thất thu cho ngân sách Nhà nƣớc và ngăn ngừa, cảnh báo các hành vi trốn thuế, gian lận thuế.
Tuy nhiên, trong quá trình cải cách, hiện đại hóa công tác thanh tra, kiểm tra thuế vẫn còn một số hạn chế nhất định. Do đó, nghiên cứu cũng đã đƣa ra mục tiêu và các biện pháp tiếp tục cải cách, hiện đại hóa công tác thanh tra, kiểm tra thuế trong giai đoạn 2021 – 2030. Ngoài ra, một số luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ liên quan nhƣ: Nguyễn Cảnh Bảy (2014) đã nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về thanh tra, kiểm tra; Kinh nghiệm thực tế thanh tra, kiểm tra thuế của một số nƣớc trên thế giới và nghiên cứu hoạt động thanh tra tại một tỉnh để nghiên cứu thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra thuế hiện nay ở Việt nam một cách đúng đắn và khoa học. Qua phân tích, đánh giá thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra thuế ở Cục thuế Hà Tĩnh, luận văn đã chỉ rõ những kết quả chủ yếu, những tồn tại, hạn chế trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế ở Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh hiện nay.
Về định hƣớng hoàn thiện và các giải pháp để hoàn thiện hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế, luận văn đã đƣa ra mục tiêu, yêu cầu cơ bản của chiến lƣợc phát triển ngành thuế giai đoạn 2011-2020 trong đó tập trung các yếu tố, nguồn lực để hiện đại hoá thanh tra, kiểm tra thuế đến năm 2020 và những yêu cầu cơ bản cần phải đáp ứng nhằm hoàn thiện hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế. Luận văn đã tập trung nghiên cứu, phân tích và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra thuế ở Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh. 6 Trịnh Xuân Nguyên (2015) đã phân tích, đánh giá thực trạng công tác kiểm tra thuế ở Chi cục Thuế Yên Định trong giai đoạn 2010-2014. Từ thực trạng đó, luận văn phân tích, đánh giá những ƣu điểm và hạn chế, tồn tại, chỉ ra nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại liên quan đến hiệu quả kiểm tra thuế.
Luận văn đƣa ra các đề xuất các giải pháp, điều kiện để thực hiện công tác kiểm tra thuế ở Chi cục Thuế Yên Định. Hà Thanh Tùng (2015) đã hệ thống hóa, phân tích và làm rõ một số vấn đề lý luận về kiểm tra thuế, hiệu quả kiểm tra thuế. Luận văn nêu rõ các vai trò, nguyên tắc hoạt động của kiểm tra thuế: nhấn mạnh việc kiểm tra thuế cần tuân theo pháp luật, đúng quy trình và phải đảm bảo hiệu quả. Luận văn đánh giá thực trạng công tác kiểm tra thuế tại Chi cục giai đoạn 2009–2013, nêu lên kết quả đạt đƣợc cũng nhƣ hành vi sai phạm của ngƣời nộp thuế, và các biện pháp đã xử lý trong thời gian qua.
Luận văn đã đề xuất một số giải pháp mới nhằm góp phần nâng cao hiệu quả kiểm tra ở Chi cục thuế thời gian tới. Đổi mới công tác xây dựng kế hoạch kiểm tra; nâng cao biện pháp nghiệp vụ kiểm tra, chất lƣợng đội ngũ công chức; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác kiểm tra và tổ chức tốt công tác xử lý sau kiểm tra; xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung về ngƣời nộp thuế. Các giải pháp có cơ sở lý luận và thực tiễn và tƣơng đối phù hợp với điều kiện thực tiễn của Chi cục Thuế TP. Nguyễn Quang Hƣng (2018) đã nghiên cứu về thực trạng hoạt động thanh tra thuế tại Việt Nam giai đoạn 2007 - 2015; các nhân tố tác động đến hoạt động thanh tra thuế tại Việt Nam thông qua nghiên cứu về nhân tố tác động đến kết quả hoạt động thanh tra, tác động đến sự đồng thuận của ngƣời nộp thuế đối với kết luận thanh tra cũng nhƣ tác động lan tỏa của các nội dung này đối với CQT, ngƣời nộp thuế và xã hội… với thời điểm khảo sát là năm 2015.
Nghiên cứu sử dụng phƣơng pháp chuyên gia thông qua việc phỏng vấn, trao đổi trực tiếp với các cán bộ thuế, các chuyên gia tƣ vấn thuế - kế toán - kiểm toán và các lãnh đạo bộ phận kế toán - tài chính của doanh nghiệp nhằm mục đích thu thập ý kiến đánh giá khách quan, toàn diện về thực trạng hoạt động thanh tra thuế tại Việt Nam. Đồng thời, nghiên cứu sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng nhằm kiểm định và nhận diện các nhân tố tác động thông qua các giá trị, độ tin cậy và mức độ phù hợp của các thang đo, kiểm định mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu, xác định mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố tác động đến kết quả hoạt động thanh tra thuế; tác động đến sự đồng thuận của ngƣời nộp thuế với kết luận thanh tra và hiệu ứng lan tỏa đối với CQT, ngƣời nộp thuế và xã hội. 7 Từ đó, nghiên cứu đã đề xuất các khuyến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động thanh tra thuế tại Việt Nam đến hết năm 2020 và làm cơ sở tiếp tục bổ sung, hoàn thiện cho giai đoạn 2020 - 2030. Trịnh Thƣ Kỳ (2021) đã nghiên cứu giải pháp trong công tác thanh tra thuế, đảm bảo “mục tiêu kép - phòng chống dịch, hoàn thành chỉ tiêu đảm bảo chất lƣợng”.
Không gian nghiên cứu đƣợc thực hiện tại Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Trong giai đoạn này, để đảm bảo an toàn cho công chức thuế và cả ngƣời nộp thuế trong tình hình phòng, chống dịch bệnh Covid-19, công tác tiến hành thanh tra, kiểm tra trực tiếp tại trụ sở ngƣời nộp thuế phải tạm ngƣng trong các thời gian cao điểm. Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã triển khai thanh tra, kiểm tra tại trụ sở ngƣời nộp thuế đối với 747 doanh nghiệp theo kế hoạch. Hoàn tất biên bản thanh tra, kiểm tra 481/1.445 doanh nghiệp, chỉ đạt 33% kế hoạch.
Trên cơ sở đó, bài viết đã chỉ ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng, hiệu quả công tác thanh tra thuế trong giai đoạn khó khăn. Tổng quan nghiên cứu nước ngoài Ở nƣớc ngoài, cũng đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài nhƣ: Margaret (2006) đã giới thiệu phƣơng pháp lựa chọn đối tƣợng thanh tra thuế dựa trên mô hình tuân thủ (ATO) và kỹ thuật quản lý rủi ro. Nghiên cứu này lấy ví dụ thực tiễn tại Newzealand để minh chứng cho các đánh giá, nhận định.