CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY TRUNG VÀ DÀI HẠN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cho vay trung và dài hạn của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm cho vay trung và dài hạn Theo Nguyễn Thị Phương Liên (2022), “cho vay trung dài hạn (TDH) là hoạt động tài trợ cho khách hàng vay vốn TDH nhằm thực hiện các dự án phát triển sản xuất kinh doanh, phục vụ đời sống”. Theo tác giả Phan Thị Thu Hà (2023), “cho vay TDH là hình thức cho vay có thời hạn trên 1 năm trở lên, vốn vay thường được dùng để tài trợ cho các nhu cầu mua sắm tài sản cố định (TSCĐ), đầu tư dây chuyền máy móc thiết bị, xây dựng nhà xưởng, đầu tư dự án, mở rộng sản xuất,.” Theo tác giả Tô Ngọc Hưng (2019), “Cho vay trung, dài hạn là các khoản cho có thời hạn dài trên một năm.
Từ một đến 5 năm được coi là cho vay trung và từ 5 năm trở lên được coi là cho vay dài hạn. Cho vay trung, dài hạn nhằm thoả mãn các nhu cầu về mua sắm máy móc thiết bị, xây dựng cơ sở vật chất, cải tiến công nghệ sản xuất, mở rộng sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, chiếm lĩnh thị trường của doanh nghiệp”. Như vậy, có thể rút ra khái niệm cho vay TDH của NHTM là các khoản mà ngân hàng chuyển quyền sử dụng vốn cho khách hàng trong thời gian từ 01 năm trở lên nhằm mục đích hình thành cơ sở vật chất, đầu tư TSCĐ, công nghệ sản xuất, dự án kinh doanh trung và dài hạn với nguyên tắc hoàn trả đủ gốc và lãi khi đến hạn. Đặc điểm cho vay trung và dài hạn Cho vay TDH của NHTM có đặc điểm sau: Một là, tính rủi ro cao.
Bản chất của cho vay TDH khác so với cho vay ngắn hạn là thời hạn cho vay dài hơn. Cho vay ngắn hạn đáp ứng nhu cầu thanh toán ngắn hạn do đó có tính nâng cao, có thể xem như là một bộ phận đảm bảo khả năng thanh toán của ngân hàng. Trái lại, cho vay trung và dài hạn thường được đầu tư vào mở rộng sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng, đổi mới trang thiết bị khoa học công nghệ, dây chuyền sản xuất hiện đại, tức là các dự án chưa có khả năng sinh lời trong thời gian ngắn nên thời hạn của các khoản cho vay này thường dài và chỉ được hoản trả khi xuất hiện nguồn thu từ dự án, mà thời hạn cho vay càng dài thì tính rủi to càng cao. Hai là, lãi suất cao.
Trong khoảng thời gian dài khách hàng sử dụng vốn vay cũng như việc thực hiện các hoạt động khác của khách hàng vay vốn luôn bị chi phối, 5 ảnh hưởng trực tiếp, gián tiếp bởi các yếu tố phức tạp như: Tình hình chính trị, tình hình kinh tế - xã hội, các yếu tố thuộc về môi trường tự nhiên: hạn hán, lũ lụt,. Do đó, những yếu tố này có thể tác động và gây nên những hậu quả, những tổn thất, thiệt hại cho bên vay cũng như ngân hàng. Việc thoả mãn nhu cầu vay đối với khách hàng trong cho vay TDH khó khăn phức tạp hơn, liên quan nhiều đến các điều kiện diễn biến kinh tế trong tương lai, các chi phí phát sinh trong việc tạo vốn của ngân hàng, quá trình thẩm định, xem xét, thực hiện và giám sát khoản vay nhiều hơn, kỳ hạn cho vay TDH cũng làm ảnh hưởng lớn đến tính thanh khoản của ngân hàng Do đó, lãi suất của khoản cho vay TDH thường có lãi suất cao để bù đắp cho những chi phí trong việc huy động nguồn vốn phục vụ cho hoạt động cho vay này. Ba là, giá trị khoản vay lớn.
Đối tượng chủ yếu của cho vay TDH là chính là những chi phí để hình thành nên cơ sở vật chất kỹ thuật mới hoặc cải tạo, mở rộng, nâng cấp cơ sở vật chất kỹ thuật của doanh nghiệp. Đây là hoạt động rất đa dạng và phức tạp, cần phải có sự sắp xếp, bố trí các công việc một cách khoa học, tiến hành thực hiện theo một trình tự nhất định, có sự quản lý chặt chẽ. Đặc biệt đòi hỏi không thể thiếu được đó là doanh nghiệp phải có một khối lượng vốn lớn nhằm tạo ra một tài sản cố định, một năng lực sản xuất mới. Vì vậy, giá trị khoản vay lớn cũng là một đặc điểm của tín dụng TDH.
Phân loại cho vay trung và dài hạn 1. Theo khách hàng Theo khách hàng vay vốn, cho vay trung và dài hạn gồm: Cho vay khách hàng cá nhân: là hình thức NHTM cấp vốn vay cho cá nhân, hộ gia đình một khoản tín dụng để tiêu dùng hoặc kinh doanh trong thời gian TDH theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc lẫn lãi đúng thời hạn. Cho vay khách hàng doanh nghiệp và các tổ chức: là hình thức NHTM cấp vốn vay cho doanh nghiệp và các tổ chức sử dụng một khoản vốn để sử dụng vào một mục đích nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc lẫn lãi đúng thời hạn. Theo mục đích sử dụng Theo tiêu thức phân loại này, cho vay trung và dài hạn chia làm hai loại: Cho vay tiêu dùng: Cho vay TDH phục vụ cho vay tiêu dùng là hình thức NHTM cấp vốn cho khách hàng vay để đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng như mua sắm nhà cửa, các phương tiện sinh hoạt, phương tiện đi lại… Cho vay kinh doanh: Cho vay TDH phục vụ cho sản xuất kinh doanh là hình thức NHTM cấp vốn cho khách hàng sử dụng thực hiện các công việc kinh doanh mình.
Theo phương thức trả nợ Cho vay TDH có kỳ hạn trả nợ đều nhau theo tháng, quý, năm: là loại cho vay mà khách hàng phải hoàn trả vốn gốc và lãi theo định kỳ. Cho vay TDH có kỳ hạn trả nợ một lần: là loại cho vay mà bên vay phải hoàn trả cả gốc và lãi một lần vào thời điểm kết thúc khoản vay. Cho vay TDH có kỳ hạn trả nợ có tính thời vụ: là loại cho vay mà người vay có thể hoàn trả vốn gốc và lãi bất cứ khi nào có khả năng, có thu nhập. Chất lượng cho vay trung và dài hạn của ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm chất lượng cho vay trung và dài hạn Khái niệm chất lượng Theo từ điển tiếng Việt định nghĩa “Chất lượng là cái tạo nên phẩm chất, giá trị của một con người, một sự vật, một sự việc. Chất lượng là tổng thể những tính chất, những thuộc tính cơ bản của sự vật (sự việc); cái làm cho sự vật này phân biệt với sự vật khác”. Từ điển Oxford Pocket Dictionnary cho rằng “Chất lượng là mức hoàn thiện, đặc trưng so sánh hay đặc trưng tuyệt đối, dấu hiệu đặc thù, các dữ liệu, các thông số cơ bản của một sự việc, sự vật nào đó” Theo tác giả Nguyễn Thị Phương Liên (2022), “Chất lượng là sự đáp ứng yêu cầu của khách hàng, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của ngân hàng và phù hợp với sự phát triển kinh tế của xã hội”. Trong phạm vi đề án này, chất lượng được sử dụng theo quan điểm của tác giả Nguyễn Văn Tiến (2015) trên góc độ ngân hàng nên chất lượng là đảm bảo sự tồn tại và phát triển của ngân hàng.
Khái niệm chất lượng cho vay trung và dài hạn Theo tác giả Nguyễn Thị Phương Liên (2022), dưới giác độ là ngân hàng - chủ thể của hoạt động cho TDH: “Chất lượng cho vay TDH được thể hiện ở việc vốn vay phải được hoàn trả cả gốc và lãi đầy đủ, đúng thời hạn theo hợp đồng đã thỏa thuận, hạn chế tối đa rủi ro và có lãi nhất”. Tuy nhiên đây là một vấn đề có tính hai mặt bởi lẽ rủi ro thường tỷ lệ nghịch với hiệu quả kinh doanh. Trong phạm vi nghiên cứu này, tác giả nghiên cứu chất lượng cho vay TDH của NHTM dưới giác độ của ngân hàng. Như vậy, chất lượng cho vay TDH của NHTM 7 theo góc độ ngân hàng là những khoản cho vay có thời hạn cho vay là trung và dài hạn, đảm bảo mục tiêu tăng trưởng về quy mô, an toàn và sinh lợi cho ngân hàng.
Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng cho vay trung và dài hạn của ngân hàng thương mại 1. Tăng trưởng về quy mô (1) Tăng trưởng dư nợ cho vay trung và dài hạn Dư nợ cho vay TDH: Là số tiền mà khách hàng đang nợ ngân hàng tại một thời điểm, chỉ tiêu này thường được sử dụng kết hợp với chỉ tiêu doanh số cho vay nhằm phản ánh sự tăng trưởng về quy mô cho vay của ngân hàng. Dư nợ cho vay TDH Dư nợ cho vay TDH Tỷ lệ dư nợ cho – = kỳ này kỳ trước x 100 vay trung, dài hạn Tổng dư nợ cho vay TDH kỳ trước Tỷ lệ gia tăng dư nợ cho vay TDH cho thấy sự phát triển về quy mô của dư nợ cho vay TDH qua các năm, hệ số này càng cao chứng tỏ hoạt động cho vay TDH càng tốt và ngược lại. (2) Tăng trưởng về tỷ trọng cho vay trung và dài hạn Tỷ trọng cho vay Tổng dư nợ cho vay TDH = x 100 TDH Tổng dư nợ cho vay Chỉ tiêu này cho biết dư nợ cho vay TDH chiếm tỷ lệ bao nhiêu trong dư nợ của ngân hàng, đồng thời so sánh tỉ trọng năm sau so với năm trước.
Từ đó giúp cho ngân hàng có những định hướng cụ thể trong việc tăng quy mô cho vay TDH. (3) Tăng doanh số cho vay trung và dài hạn Doanh số cho vay TDH phản ánh một cách khái quát về hoạt động cho vay TDH của ngân hàng trong một thời kỳ nhất định, thường tính theo năm tài chính. Thể hiện mức cho vay trong kì, từ đó phản ánh kết quả về việc tăng quy mô cho vay TDH của ngân hàng. Doanh số cho vay TDH càng cao thì tăng quy mô cho vay TDH của NHTM càng tốt, quy mô cho vay TDH càng lớn.
Doanh số cho vay TDH Doanh số cho vay TDH Tỷ lệ doanh số – = kỳ này kỳ trước x 100 cho vay TDH Tổng doanh số cho vay TDH kỳ trước 8 1. An toàn trong cho vay trung và dài hạn (1) Cơ cấu dư nợ trung dài hạn Tỷ trọng dư nợ Dư nợ TDH loại i = x 100 TDH loại i Tổng dư nợ cho vay TDH Chỉ tiêu này phản ánh mức độ tập trung vốn đầu tư TDH vào loại i theo từng thời điểm. Qua đó đánh giá mức độ đa dạng hoá và mức độ phù hợp về cho vay TDH của NHTM.