CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY NGẮN HẠN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Hoạt động cho vay tại Ngân hàng Thương mại 1.1 Khái niệm hoạt động cho vay tại Ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm Ngân hàng Thương mại NHTM là tổ chức tài chính trung gian có vị trí quan trọng nhất trong nền kinh tế. Ngân hàng thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh tiền tệ và cung ứng những dịch vụ tài chính, là một trong những tổ chức tài chính trung gian, các tổ chức tài chính trung gian này gọi chung là các định chế tài chính có chức năng giống nhau là dẫn vốn từ nơi thừa vốn sang nơi thiếu vốn. Mặt khác, khối lượng séc hay tài khoản tiền gửi không kỳ hạn mà nó có thể tạo ra chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng cung tiền tệ, khối tiền tệ M1 của cả nền kinh tế. Theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng (07/VBHN-VPQH 2017) quy định: “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật các TCTD nhằm mục tiêu lợi nhuận.” Hoạt động kinh doanh của ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ như: Nhận tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi TK và các loại tiền gửi khác; Phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu, trái phiếu để huy động vốn trong nước và nước ngoài; Cấp TD dưới các hình thức như cho vay, Chiết khấu, tái chiết khấu công cụ chuyển nhượng và giấy tờ có giá khác, Bảo lãnh ngân hàng, Phát hành thẻ TD, Bao thanh toán trong nước; bao thanh toán quốc tế đối với các NH được phép thanh toán quốc tế, Các hình thức cấp TD khác được NHNN chấp thuận; Mở tài khoản thanh toán cho khách hàng; Cung ứng các phương tiện thanh toán; Cung ứng các dịch vụ thanh toán như thực hiện dịch vụ thanh toán trong nước, bao gồm séc, lệnh chi, ủy nhiệm,chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thư TD, thẻ ngân hàng, dịch vụ thu hộ và chi hộ, thực hiện dịch vụ thanh toán quốc tế và các dịch vụ thanh toán khác được NHNN chấp thuận.2 Khái niệm hoạt động cho vay tại Ngân hàng Thương mại Tiền cho vay là một món nợ đối với cá nhân hay doanh nghiệp đi vay nhưng lại là một tài sản đối với ngân hàng.
So sánh với các tài sản khác khoản mục cho vay có tính lỏng kém hơn vì thông thường chúng không thể chuyển thành tiền mặt trước khi các khoản cho vay đó đến hạn thanh toán. Khi một khoản vay được NHTM cấp cho người vay thì người vay mới là bên chủ động: có thể trả ngân hàng tiền vay trước hạn, đúng hạn thậm chí có thể xin gia hạn thêm thời gian trả nợ. Còn các NHTM chỉ được phép quản lý các khoản vay đó tuân theo hợp đồng đã ký, ngân hàng phải thực hiện theo đúng hợp đồng đã ký trừ khi có những sai phạm của khách hàng khi thực hiện hợp đồng. Theo mục 2 - Điều 3 - THÔNG TƯ 39/2016/TT-NHNN về quy chế cho vay của Tổ chức TD với khách hàng, ta có định nghĩa: “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức TD giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi”.2 Phân loại hoạt động cho vay tại Ngân hàng Thương mại Theo Điều 10 - THÔNG TƯ 39/2016/TT-NHNN, hoạt động cho vay tại ngân hàng được chia thành nhiều phân khúc dựa trên mục đích cũng như yêu cầu của ngân hàng và khách hàng, dưới đây là một số các tiêu chí a.
Căn cứ vào thời hạn cho vay Cho vay ngắn hạn: khoản vay được sử dụng với mục đích chi tiêu cá nhân hoặc bù đắp sự thiếu hụt vốn lưu động cho các doanh nghiệp. Có thời hạn đến 12 tháng. Cho vay trung hạn: Thường được lựa chọn bởi các doanh nghiệp mới khởi nghiệp để mở rộng sản xuất kinh doanh, cải tiến công nghệ, trang thiết bị, triển khai các dự án quy mô nhỏ, thu hồi nhanh vốn hoặc có thể là mua bất động sản, cơ sở vật chất đối với các cá nhân. Có thời hạn từ 12 – 60 tháng.
7 Cho vay dài hạn: khoản vay có thời hạn dài nhất, từ 60 tháng đến 20-30 năm với mục đích xây dựng các xí nghiệp mới, tài trợ các công trình lớn và trọng yếu như cầu đường, khu nhà ở, sân bay,. Căn cứ vào mục đích sử dụng khoản vay Vay kinh doanh: là khoản vay phục vụ cho mục đích nâng cao phương án sản xuất, mở rộng mô hình kinh doanh (vay nông nghiệp, thương mại, .) của các cá nhân và doanh nghiệp do tổ chức TD cung cấp. Vay tiêu dùng: tệp khách hàng của dịch vụ này thường là những hộ gia đình và cá nhân, nhằm mục đích chi trả cho hàng hóa và dịch vụ trước khi họ có khả năng thanh toán. Ngày nay, mức sống và nhu cầu hưởng thụ đặc biệt đối với giới trẻ đang ngày một tăng cao.
Vì vậy, vay tiêu dùng đang ngày càng trở nên phổ biến và tỳ thu nhập ngầm (những khoản thu nhập không kiểm soát được) cũng đang có chiều hướng gia tăng. Bời tính chất rủi ro cao, phụ thuộc nhiều vào thu nhập và ý thức trả nợ của khách hàng nên vay tiêu dùng thường có lãi suất tương tối cao. Căn cứ vào tính chất bảo đảm của khoản vay Vay có tài sản bảo đảm: Nếu thì khách hàng có tiềm năng phát sinh rủi ro trong kinh doanh, ngân hàng sẽ yêu cầu tài sản thế chấp, cầm cố hoặc tài sản bảo đảm của một bên thứ ba. Tránh trường hợp thu nhập không bảo đảm trả nợ gây thất thoát cho ngân hàng, hiện nay hầu hết các dịch vụ TD đều yêu cầu tài sản thế chấp.
Vay không có tài sản bảo đảm: là hình thức cấp TD chỉ dựa vào uy tín của khách hàng, không yêu cầu tài sản thế chấp hay tài sản bảo đảm của bên thứ 3. Đây là một hình thức cho vay rất rủi ro, vì vậy ngân hàng cần phải thẩm định kỹ lưỡng thu nhập cũng như tình hình tài chính, kinh doanh để không gây thất thoát trong trường hợp khách hàng mất khả năng trả nợ. Căn cứ vào phương thức cho vay 8 Cho vay trực tiếp từng lần: đối với những khách hàng không có nhu cầu vay tiền thường xuyên và không đủ điều kiện để được cấp hạn mức thấu chi, vay trực tiếp trả góp là hình thức cho vay khá phổ biến. Ngân hàng sẽ thu gốc và lãi theo từng thời hạn nợ quy định trong hợp đồng.
Ngân hàng sẽ giám sát ý định và hiệu quả sử dụng vốn vay của người tiêu dùng. Ngân hàng sẽ thu số tiền trước hạn hoặc chuyển nghĩa vụ quá hạn nếu có bằng chứng vi phạm hợp đồng. Tùy thuộc vào thời hạn tính lãi, lãi suất có thể là cố định hoặc thả nổi. Quy trình cho vay là khá đơn giản, mỗi khoản vay sẽ có một sự kiểm soát riêng biệt của ngân hàng.
Cho vay theo hạn mức TD: ngân hàng đồng ý cung cấp cho khách hàng một hạn mức TD như là một phần của hoạt động TD, được gọi là hạn mức TD. Hạn mức TD có thể được tính cho cả kỳ hạn hoặc tính đến cuối kỳ. Hạn mức TD được đưa ra căn cứ vào kế hoạch sản xuất kinh doanh của công ty, nhu cầu vốn và nhu cầu vay tiêu dùng, là số dư tối đa tại thời điểm tính. Cho vay trong hạn mức: Số dư nợ thấp hơn hoặc bằng hạn mức.
Khách hàng có thể vay nhiều lần trong thời gian miễn là tổng số dư nợ không vượt quá hạn mức tối đa. Cho vay ngoài hạn mức: Số dư cao hơn hạn mức. Vào cuối khoảng thời gian, ngân hàng thiết lập hạn mức TD. Mặc dù dư nợ trong kỳ có thể cao hơn hạn mức nhưng khách hàng phải tất toán nợ khi kết thúc kỳ hạn để hạ dư nợ, và bảo đảm không vượt hạn mức.
Khách hàng chỉ cần yêu cầu một khoản vay, giải thích mục đích dự định sử dụng tiền và cung cấp bằng chứng về việc mua hàng hóa hoặc dịch vụ của họ. Ngân hàng sẽ phát hành khoản vay ngay sau khi xác nhận tính hợp pháp của các tài liệu. Đối với khách hàng tham gia thường xuyên vào quá trình sản xuất kinh doanh thì đây là phương thức cho vay rất tiện lợi. Các điều khoản nợ và TD trong giao dịch này sẽ không được xác định trước.
Ngân hàng sẽ thu nợ bất cứ khi nào người tiêu dùng bắt đầu có tiền, dẫn đến việc chủ động quản lý tiền mặt của khách hàng. Tuy nhiên, do các khoản vay không được chia thành các kỳ hạn nợ riêng biệt, ngân hàng gặp khó khăn trong việc kiểm soát đầy đủ cách thức sử dụng từng khoản vay. Khách hàng phải nộp báo cáo tài chính hoặc số dư chưa 9 thanh toán phải không đổi trong một thời gian dài trước khi ngân hàng có thể xác định vấn đề. Cho vay thấu chi: Một loại cho vay trong đó ngân hàng cho phép người vay chi tiêu nhiều hơn số dư tiền gửi thanh toán của họ trong một khung thời gian nhất định và tối đa một số tiền nhất định, được gọi là hạn mức thấu chi.
Dựa trên doanh thu và chi tiêu của khách hàng, thấu chi là không phù hợp về mặt thời gian hoặc phạm vi. Ngày và số lượng thiếu hụt có thể được dự đoán, nhưng không chính xác hoàn toàn. Nhờ đó, loại hình TD này tạo ra một phương thức thanh toán nhanh chóng, kịp thời và chủ động cho khách hàng trong quá trình tiêu dùng. Thấu chi là một loại TD ngắn hạn có thể được cấp cho cả doanh nghiệp và người dân trong vài ngày mỗi tháng hoặc vài tháng mỗi năm để trả lương, thanh toán hóa đơn hoặc mua hàng.
Dịch vụ này rất linh hoạt, đăng ký dễ dàng và nhanh chóng, và phần lớn không yêu cầu bảo đảm. Chỉ những khách hàng có độ tin cậy cao, thu nhập ổn định và thời gian thu nhập ngắn mới có thể sử dụng hình thức này. Cho vay luân chuyển: là loại hình dịch vụ cho vay theo lưu chuyển hàng hóa được các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất sử dụng với chu kỳ thu hồi vốn vay nhanh của ngân hàng. Ngân hàng có thể cho doanh nghiệp vay tiền để họ mua những mặt hàng họ cần và sẽ thu nợ khi doanh nghiệp đó bán được hàng.
Khách hàng đánh giá các khoản vay quay vòng là rất tiện dụng.