Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động cho vay ngắn hạn đối với hộ gia đình và nhân sản xuất kinh doanh tại các ngân hàng thương mại 5 Chương 2: Thực trạng về hoạt động cho vay ngắn hạn đối với HGĐ&CN SXKD tại Agribank Quảng Trạch Chương 3: Đẩy mạnh hoạt động cho vay ngắn hạn đối với HGĐ&CN SXKD tại Agribank Quảng Trạch trong thời gian tới 6 Chƣơng 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY NGẮN HẠN ĐỐI VỚI HỘ GIA ĐÌNH VÀ CÁ NHÂN SẢN XUẤT KINH DOANH TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan về hộ gia đình và cá nhân sản xuất kinh doanh 1. Khái niệm hộ gia đình và cá nhân sản xuất kinh doanh Theo điều 106 bộ luật dân sự 2005: “Hộ gia đình mà các thành viên có tài sản chung, cùng đóng góp công sức để hoạt động kinh tế chung trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp hoặc một số lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khác do pháp luật quy định là chủ thể khi tham gia quan hệ dân sự thuộc các lĩnh vực này.” Cá nhân sản xuất kinh doanh là công dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có vốn, có sức khỏe, có kỷ thuật chuyên môn, có địa điểm kinh doanh, không bị pháp luật cấm kinh doanh. Đặc điểm hộ gia đình và cá nhân sản xuất kinh doanh Cá nhân sản xuất kinh doanh và hộ gia đình sản xuất kinh doanh có một số đặc điểm như sau: - Hầu hết đều là những tế bào, tổ chức kinh tế nông thôn.
- Hộ kinh tế có tư cách pháp lý. - Tính chất sản xuất phân tán, manh mún, công nghệ kinh doanh đơn giản, lao động thường có quan hệ là thân nhân, cá nhân, gia đình của hộ gia đình và cá nhân sản xuất kinh doanh. - Quy mô vốn nhỏ và vừa, nhu cầu vốn lao động không nhiều nhưng luôn thiếu. 7 - Thu nhập và kết quả kinh doanh chịu ảnh hưởng lớn của môi trường tự nhiên, chu kỳ kinh doanh mang tính chất thời vụ.
Các hình thức cho vay đối với hộ gia đình và cá nhân sản xuất kinh doanh Có nhiều tiêu thức khác nhau để phân loại hoạt động cho vay của ngân hàng đối với hộ gia đình và cá nhân sản xuất kinh doanh. Chúng ta có thể phân loại hoạt động cho vay của ngân hàng theo các tiêu chí như sau: Dựa vào mục đích sử dụng vốn vay: - Cho vay sản xuất công nghiệp: là loại cho vay đối với các tổ chức kinh tế nhằm bổ sung vốn ngắn hạn hay đầu tư sản xuất. - Cho vay kinh doanh thương mại và dịch vụ: Là loại hình cho vay để bổ sung vốn ngắn hạn trong quá trình kinh doanh thương mại và dịch vụ. - Cho vay nông nghiệp: Là loại hình cho vay để trang trải các chi phí sản xuất trong nông nghiệp như phân bón, giống cây trồng, thức ăn gia súc… - Cho vay nhằm mục đích khác: lâm nghiệp, thuỷ sản… Dựa vào thời hạn cho vay: - Cho vay ngắn hạn: Là loại hình cho vay nhằm bổ sung vốn ngắn hạn của các tổ chức kinh tế hay nhu cầu chi tiêu cá nhân ngắn hạn mà thời hạn vay dưới một năm.
- Cho vay trung hạn: là loại cho vay có thời hạn vay từ 1 đến 5 năm. Mục đích của khoản vay này là đầu tư vào tài sản cố định, mở rộng kinh doanh, xây dựng những dự án kinh doanh mới có quy mô nhỏ… - Cho vay dài hạn: là loại cho vay có thời hạn vay trên 5 năm. Mục đích của khoản vay này là tài trợ đầu tư vào các dự án. 8 Dựa vào tính chất đảm bảo: - Cho vay có đảm bảo bằng tài sản: Là loại hình cho vay dựa trên cơ sở đảm bảo tiền vay như thế chấp, cầm cố, bảo lãnh của bên thứ ba, hoặc tài sản hình thành từ vốn vay.
- Cho vay có đảm bảo không bằng tài sản: Là loại hình cho vay mà việc cho vay dựa trên uy tín của người đi vay để ngân hàng quyết định cho vay. Dựa vào phương thức cho vay: - Cho vay theo món vay: Là hình thức cho vay phát sinh theo từng nhu cầu của khách hàng. - Cho vay hạn mức tín dụng: Là hình thức cho vay mà khách hàng có thể vay trong một lần, nhưng được rút và hoàn trả nhiều lần trong một giới hạn do ngân hàng quy định, với thời hạn không quá một năm. Nếu hết thời hạn này khách hàng có thể vay một hạn mức khác tùy theo uy tín và quan hệ giữa khách hàng và ngân hàng.
- Thấu chi: Là hình thức cho vay gắn liền với việc sử dụng tài khoản tiền gửi vãng lai của khách hàng thông qua việc sử dụng quá số dư trên tài khoản trong một hạn mức cho phép, với thời hạn và phí sử dụng do ngân hàng quy định. Dựa vào phương pháp hoàn trả: - Cho vay trả góp: Là loại cho vay mà khách hàng phải hoàn trả vốn gốc và lãi theo định kỳ. Loại cho vay này chủ yếu được áp dụng trong vay bất động sản, nhà ở, cho vay tiêu dùng, cho vay đối với những người kinh doanh nhỏ, cho vay trang thiết bị kỹ thuật trong nông nghiệp. Thông thường có 4 phương pháp trả góp sau đây: 9 + Phương pháp cộng thêm.
+ Phương pháp trả vốn gốc bằng nhau và trả lãi theo số dư vào cuối mỗi định kỳ. + Phương pháp trả vốn gốc bằng nhau và trả lãi tính trên mức hoàn trả của vốn gốc. + Phương pháp trả vốn gốc và lãi bằng nhau trong tất cả các định kỳ (phương pháp hiện giá). - Cho vay phi trả góp: Là loại cho vay được thanh toán một lần theo kỳ hạn đã thỏa thuận.
- Cho vay hoàn trả theo yêu cầu (áp dụng kỹ thuật giải ngân sử dụng tài khoản vãng lai). Căn cứ vào xuất xứ khoản vay: - Cho vay trực tiếp: ngân hàng cấp vốn trực tiếp cho người có nhu cầu, đồng thời người đi vay trực tiếp hoàn trả nợ vay cho ngân hàng. - Cho vay gián tiếp: Là khoản cho vay được thực hiện thông qua việc mua lại các khế ước hoặc chứng từ nợ đã pháp sinh và còn trong thời hạn thanh toán. Cơ sở pháp lý về hoạt động cho vay ngắn hạn đối với hộ gia đình và cá nhân sản xuất kinh doanh tại các ngân hàng thƣơng mại 1.
Khái niệm hoạt động cho vay ngắn hạn Khoản 16 điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng số: 47/2010/QH12: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào một mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thoả thuận có hoàn trả gốc và lãi.” 10 Cho vay phân theo thời hạn bao gồm cho vay ngắn hạn, trung hạn và dài hạn, trong đó, cho vay ngắn hạn là việc các ngân hàng thương mại sử dụng nguồn vốn chủ sở hữu, nguồn vốn huy động, các nguồn vốn khác của mình để cho các chủ thể có nhu cầu vay. Ngân hàng thương mại thu hồi vốn gốc và lãi với thời hạn dưới 12 tháng. Khái niệm cho vay ngắn hạn đối với hộ gia đình và cá nhân sản xuất kinh doanh tại ngân hàng thương mại Cho vay ngắn hạn đối với hộ gia đình và cá nhân sản xuất kinh doanh (sau đây gọi chung là HGĐ & CN SXKD) là loại hình cho vay nhằm bổ sung vốn ngắn hạn đối với hộ gia đình, cá nhân trong quá trình sản xuất kinh doanh mà thời hạn vay dưới một năm. Đặc điểm cho vay ngắn hạn đối với hộ gia đình và cá nhân sản xuất kinh doanh tại ngân hàng thương mại 1.
Điều kiện vay vốn Ngân hàng xem xét và quyết định cho vay khi khách hàng có đầy đủ các điều kiện sau: - Có năng lực pháp lý và năng lực hành vi dân sự: + Cá nhân, hộ gia đình cư trú tại địa bàn nơi mà ngân hàng cho vay đóng trụ sở. + Đại diện cho hộ gia đình (chủ hộ hoặc người đại diện chủ hộ) giao dịch với ngân hàng phải có năng lực pháp lý và năng lực dân sự. - Mục đích sử dụng vốn vay phải hợp pháp. - Có khả năng tài chính để đảm bảo trả nợ trong thời hạn cam kết.
- Có phương án kinh doanh khả thi phù hợp với qui định của pháp luật. 11 - Thực hiện các qui định về đảm bảo tiền vay theo quy định của pháp luật. Đối tượng cho vay Đối tượng cho vay là các vật tư hàng hóa, máy móc, thiết bị bao gồm cả thuế giá trị gia tăng nằm trong tổng giá trị lô hàng và các khoản chi phí và các nhu cầu tài chính hợp lý để khách hàng thực hiện phương án sản xuất kinh doanh. Nguồn trả nợ Nguồn trả nợ là thu nhập của hộ gia đình và cá nhân sản xuất kinh doanh từ kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh đó.
Thời hạn cho vay Tối đa không quá 1 năm, thời hạn cụ thể thì do ngân hàng và khách hàng thỏa thuận, về thời hạn cho vay được căn cứ vào điều kiện sau: - Chu kỳ sản xuất kinh doanh - Thời hạn thu hồi vốn đầu tư - Khả năng trả nợ của khách hàng 1. Mức cho vay Ngân hàng căn cứ vào nhu cầu vay vốn và khả năng hoàn trả nợ của khách hàng, khả năng nguồn vốn của mình để quyết định mức cho vay. Đối với cho vay ngắn hạn khách hàng phải có vốn tự có tối thiểu 10% trong tổng nhu cầu vốn. Trường hợp khách hàng có tín nhiệm, khách hàng không phải đảm bảo bằng tài sản, nếu vốn tự có thấp hơn quy định trên, giao cho giám đốc ngân hàng nơi cho vay quyết định.
Lãi suất cho vay Mức lãi suất cho vay do ngân hàng và khách hàng thỏa thuận phù hợp với quy định của ngân hàng Nhà nước Việt Nam, thời gian điều chỉnh phù hợp với sự biến động của lãi suất thị trường từng thời kỳ và quy định của ngân hàng. Mức lãi suất áp dụng đối với các khoản nợ gốc quá hạn là không quá 150% lãi suất trên hợp đồng. Phương thức cho vay Dựa vào đặc điểm sử dụng vốn và đặc điểm nguồn trả nợ của khách hàng mà có các phương thức cho vay sau: - Cho vay từng lần: Hay còn gọi là cho vay theo món, áp dụng đối với khách hàng có nhu cầu vay vốn từng lần. Mỗi lần vay khách hàng và ngân hàng lập thủ tục vay vốn theo quy định pháp luật và ký kết hợp đồng tín dụng.