Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHỐI HỢP GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ GIA ĐÌNH TRONG GIÁO DỤC TRẺ Ở TRƯỜNG MẦM NON 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Hoạt động phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong giáo dục trẻ đã được đề cập đến từ rất lâu. Khi xã hội ngày càng phát triển thì vấn đề này ngày càng được quan tâm nhiều hơn, nhất là đối với lứa tuổi mầm non.
Tục ngữ nước ta có câu “tre non dễ uốn” nghĩa là một đứa trẻ được dạy dỗ từ nhỏ sẽ dễ dàng hơn và hiệu quả hơn, hay ca dao của nước ta cũng có câu “Uốn cây từ thưở còn non, dạy con từ thuở con còn ngây thơ, dạy con, dạy thưở còn thơ …” từ đó cho thấy việc giáo dục trẻ ngay từ nhỏ là vô cùng quan trọng. Việc giáo dục trẻ không thể diễn ra độc lập, đơn lẻ mà cần có sự phối hợp của nhiều môi trường, nhiều đối tượng và lực lượng khác nhau để đạt được kết quả tốt nhất. Đối với trẻ ở lứa tuổi mầm non thì môi trường có ảnh hưởng đến trẻ nhiều nhất đó chính là gia đình và nhà trường. Do đó, việc phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong giáo dục trẻ mầm non đóng vai trò vô cùng quan trọng.
Có rất nhiều nghiên cứu về hoạt động phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong giáo dục trẻ trên thế giới và tại Việt Nam như: 1. Trên thế giới Theo J.Xukhomlinxki (1918 – 1970), nhà giáo dục lỗi lạc của Liên Xô, ông đã nêu lên tầm quan trọng của việc phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong việc đạt được mục đích giáo dục cho những người công dân là tương lai của đất nước.Xukhomlinxki đã khẳng định “nếu gia đình và nhà trường không có sự hợp tác để thống nhất mục đích, nội dung giáo dục thì sẽ dẫn đến tình trạng gia đình một đường, trường học một nẻo” (Nguyễn Thị Kim Anh, 2018). 9 Bộ trưởng Bộ Giáo dục Anh, trong bài phát biểu tại hội nghị diễn ra ở London về việc “đề cao vai trò của cha mẹ trong giáo dục trẻ”, ông cho rằng “cha mẹ không nên phó thác việc chăm sóc, giáo dục con em mình cho nhà trường”. Ông khẳng định “vai trò của các bậc phụ huynh rất quan trọng, thậm chí sẽ mang lại một sự “khác biệt lớn” so với những kết quả mà trẻ đã đạt được từ trường học” (Alan Johnson, 2006).
Theo tác giả người Nga Ubanxkaia với tác phẩm “Giáo viên và công tác với gia đình” đề cập đến công tác Hiệu trưởng với công tác phụ huynh như: công tác quản lý hoạt động phối hợp với gia đình, công tác tư vấn, giao tiếp trực tiếp với phụ huynh và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên trong công tác phối hợp với phụ huynh (Lê Thị Trâm Anh, 2015). Một dự án nghiên cứu về gia đình của trường đại học Harvard (Harvard Family Researeh project) khẳng định “Sự tham gia của gia đình trong giáo dục mầm non nâng cao thành công của mỗi trẻ trong mọi độ tuổi”. Dự án đã nêu được tầm quan trọng của giáo dục gia đình trong giai đoạn lứa tuổi mầm non. Sự tham gia vào các hoạt động ở cơ sở giáo dục mầm non bao gồm: các buổi họp phụ huynh, tham quan lớp học, tham gia giúp đỡ các hoạt động của lớp học cũng như duy trì mối liên hệ định kỳ giữa cha mẹ và giáo viên là những yếu tố ảnh hưởng, tác động đến chất lượng giáo dục trẻ (Lê Thị Trâm Anh, 2015).
Tại Việt Nam Mối quan hệ giữa nhà trường và gia đình trong giáo dục trẻ đã được đề cập đến từ lâu trong lịch sử giáo dục Việt Nam. Ca dao nước ta có câu “muốn sang thì bắc cầu Kiều, muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy” đã phản ánh được mối quan hệ này. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh , trong buổi nói chuyện tại Hội nghị cán bộ Đảng ngành giáo dục (6/1957) Bác đã nói “Phải mật thiết liên hệ với gia đình học trò. Bởi vì giáo dục trong nhà trường chỉ là một phần, còn có sự giáo dục ngoài xã hội và trong gia đình để giúp cho việc giáo dục trong nhà trường được tốt hơn.
Giáo dục trong nhà trường dù tốt mấy nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn” cho thấy Bác cũng rất đề cao việc phối hợp các lực 10 lượng trong giáo dục nhằm đem lại kết quả tốt nhất cho quá trình giáo dục trẻ (Trích bài phát biểu của Bác tại Hội nghị cán bộ Đảng trong ngành giáo dục tháng 6/1957 trong cuốn Hồ Chủ tịch bàn về giáo dục năm 1962). Những tác phẩm, sách viết về giáo dục trẻ, về hoạt động phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong việc giáo dục trẻ như: - Đinh Văn Vang (2008) trong chương 4 tác giả viết về giáo dục gia đình, ý nghĩa của giáo dục gia đình đối với lứa tuổi mầm non, sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong việc giáo dục trẻ em (ý nghĩa và các hình thức phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong giáo dục trẻ em) trong đó có ý nêu “giáo dục gia đình và giáo dục nhà trường bổ sung cho nhau trong việc giáo dục trẻ em. Gia đình củng cố, mở rộng và rèn luyện cho trẻ em những nội dung được tiếp nhận ở trường. Ngược lại, nhà trường phát huy vốn kinh nghiệm của trẻ trong gia đình vào việc giáo dục, rèn luyện những kỹ năng, thói quen cần thiết cho trẻ”.
- Tác giả tài liệu “Hướng dẫn thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường mầm non”, đã xây dựng bộ tiêu chí về “thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong hợp tác với cha mẹ chăm sóc, giáo dục trẻ em” gồm 12 tiêu chí và 27 chỉ số. Tầm quan trọng và cách thức phối hợp với gia đình trong chăm sóc, giáo dục trẻ thể hiện rõ qua 12 tiêu chí như: xây dựng mối quan hệ giữa giáo viên, trường mầm non và cha mẹ trẻ; có các biểu hiện giao tiếp tốt với cha mẹ trẻ; đa dạng các hình thức giao tiếp với cha mẹ trẻ; tổ chức cuộc họp với cha mẹ trẻ đạt hiệu quả; giải quyết các vấn đề xảy ra một các có hiệu quả; chăm sóc, giáo dục trẻ tại gia đình; giao tiếp với cha mẹ trẻ tại gia đình; thông tin về sự phát triển của trẻ cho cha mẹ. Trong từng tiêu chí có các chỉ số cụ thể và các gợi ý để thực hiện cũng như đánh giá việc thực hiện (Hoàng Thị Dinh và các cộng sự, 2017). - Nguyễn Ánh Tuyết (2005) đã chỉ ra rằng để đáp ứng nhu cầu phát triển của trẻ thì cần có sự phối hợp của nhiều môi trường, “để sự kết hợp có hiệu quả thì giáo viên mầm non và cha mẹ trẻ nên thường xuyên liên hệ với nhau để trao đổi về mục tiêu, nội dung, phương pháp chăm sóc, giáo dục trẻ, đồng thời thông tin kịp thời cho 11 nhau biết những đặc điểm, những biến đổi về tính tình, khả năng cũng như về sức khỏe của các cháu cùng với những biện pháp chăm sóc và giáo dục cụ thể”.
Một số bài báo khoa học nghiên cứu về hoạt động phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong giáo dục trẻ như: - Bài báo “Hình thức phối hợp giữa cha mẹ với trường mầm non trong chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non có rối loạn phổ tự kỉ”, trang 1 - 8, được in trên Thông tin khoa học giáo dục nhà trường và thực tiễn giáo dục, số 21 tháng 2 năm 2018 của trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP. HCM, tác giả Nguyễn Thị Kim Anh có nêu “để nâng cao chất lượng giáo dục mầm non, đáp ứng nhu cầu của cha mẹ và lợi ích của trẻ mầm non nói chung và trẻ mầm non có rối loạn phổ tự kỷ nói riêng cần tạo ra không gian giáo dục thống nhất cho trẻ, cần phát triển hệ thống tương tác giữa trường mầm non và cha mẹ trẻ”. - Bài báo “Hợp tác với cha mẹ trẻ trong chăm sóc giáo dục trẻ mầm non”, trang 9 - 13, in trên Thông tin khoa học giáo dục nhà trường và thực tiễn giáo dục, số 21 tháng 2 năm 2018, trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP. HCM của tác giả Nguyễn Thị Kim Hoa khẳng định “sự hợp tác giữa trường mầm non với cha mẹ trẻ được xem là vấn đề có tính nguyên tắc đảm bảo cho mọi hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non có điều kiện đạt kết quả tốt”.
- Bài báo “Phối hợp giữa gia đình với nhà trường trong giáo dục - chăm sóc trẻ mầm non”, trang 52 - 62, được in trên Thông tin khoa học giáo dục nhà trường và thực tiễn giáo dục, số 22 tháng 6 năm 2018, trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP. HCM của tác giả Đinh Văn Mãi có chỉ ra rằng “công tác phối hợp giữa nhà trường, gia đình trong giáo dục - chăm sóc trẻ mầm non sẽ mang lại lợi ích cho tất cả các bên liên quan nhất là hướng tới lợi ích tốt nhất cho trẻ”. - Bài báo Phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non, trang 138 - 142, được in trên Tạp chí giáo dục trường Cao đẳng Sư phạm Nghệ An, số đặc biệt kỳ 1 tháng 5 năm 2018 của tác giả Hoàng Hải Quế có nêu về tầm quan trọng và một số biện pháp thực hiện công tác phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong chăm sóc giáo dục trẻ. 12 Các tài liệu nghiên cứu về hoạt động phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong việc tư vấn cho phụ huynh về kiến thức chăm sóc, giáo dục trẻ, những kiến thức, kỹ năng cần thiết cho trẻ như: - Modun “Phối hợp với gia đình để giáo dục trẻ mầm non” giúp CBQL, GV hiểu rõ hơn ý nghĩa, vai trò và mục tiêu của việc phối hợp giáo dục giữa nhà trường với gia đình trong việc giáo dục trẻ trên cơ sở hiểu rõ các nội dung cần thiết phải phối hợp với gia đình để dạy trẻ một cách thống nhất, từ đó có hình thức và phương pháp phối hợp thích hợp.
Trong đó tác giả khằng định “sự phối hợp giữa trường mầm non và gia đình là mối quan hệ hai chiều mật thiết, cùng chung một mục đích; cũng có thể coi đó là con đường cơ bản, chính yếu, có sự thống nhất chung về mục đích, lợi ích và phương pháp giáo dục để giúp trẻ phát triển toàn diện” (Nguyễn Thị Sinh Thảo, 2011).