Luận văn thạc sĩ luật học hệ thống tư pháp xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật kinh nghiệm quốc tế và gợi ý cho việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích hệ thống tư pháp xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật, nêu kinh nghiệm quốc tế và gợi ý cho Việt Nam.

• Tác giả: Hồ Đặng Thanh Thúy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Quân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử Nhà nước và Pháp luật
• Đề tài: Hệ thống tư pháp xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật: Kinh nghiệm quốc tế và gợi ý cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: HỆ THỐNG TƯ PHÁP XỬ LÝ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN VI PHẠM PHÁP LUẬT TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY
• 1.1. Khái quát hệ thống tư pháp
• 1.2. Hệ thống tư pháp cho người chưa thành niên
• 1.3. Một số kinh nghiệm thế giới về tư pháp chưa thành niên
• 1.4. Gợi ý cho Việt Nam trong xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ KINH NGHIỆM THẾ GIỚI VỀ TƯ PHÁP CHƯA THÀNH NIÊN VÀ GỢI Ý CHO VIỆT NAM
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hệ thống tư pháp xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật trong bối cảnh hiện nay

Hệ thống tư pháp xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật tại Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Đặc điểm của người chưa thành niên là sự chưa hoàn thiện về nhận thức và hành vi, do đó, việc áp dụng các quy định pháp luật cần phải linh hoạt và phù hợp với tâm lý lứa tuổi. Luận văn thạc sĩ luật học đã chỉ ra rằng, các quy định hiện hành chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu bảo vệ quyền lợi cho người chưa thành niên, dẫn đến việc nhiều em không nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ gia đình và xã hội. Hệ thống tư pháp cần phải được cải thiện để đảm bảo rằng các em được đối xử công bằng và có cơ hội sửa chữa sai lầm. Theo thống kê, tỷ lệ người chưa thành niên vi phạm pháp luật ngày càng gia tăng, cho thấy sự cần thiết phải có những biện pháp can thiệp kịp thời và hiệu quả.

1.1. Khái quát hệ thống tư pháp

Hệ thống tư pháp tại Việt Nam được xây dựng trên cơ sở các nguyên tắc của pháp luật, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Hệ thống tư pháp cần phải xây dựng một cơ chế bảo vệ quyền lợi cho người chưa thành niên, đảm bảo sự công bằng trong quá trình xử lý. Các quy định hiện tại cần được xem xét lại để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của xã hội. Việc áp dụng các biện pháp giáo dục, thay vì chỉ là hình phạt, sẽ giúp người chưa thành niên có cơ hội tái hòa nhập với cộng đồng. Sự thiếu hụt trong việc chăm sóc và giáo dục cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật ở lứa tuổi này.

1.2. Thực trạng xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật

Thực trạng hiện nay cho thấy, nhiều người chưa thành niên vi phạm pháp luật không được tiếp cận với các chương trình hỗ trợ và giáo dục. Điều này dẫn đến việc họ dễ dàng tái phạm tội. Pháp luật trẻ em cần phải được áp dụng một cách linh hoạt, chú trọng đến việc giáo dục và phục hồi cho người chưa thành niên. Các tổ chức xã hội và gia đình cần phối hợp chặt chẽ để tạo ra một môi trường an toàn cho trẻ em. Bên cạnh đó, cần có các chương trình giáo dục pháp luật cho phụ huynh để họ có thể nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của mình trong việc nuôi dạy con cái.

II. Một số kinh nghiệm thế giới về tư pháp chưa thành niên và gợi ý cho Việt Nam

Kinh nghiệm từ các quốc gia khác cho thấy, việc áp dụng các biện pháp phục hồi và giáo dục cho người chưa thành niên vi phạm pháp luật là rất hiệu quả. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các nước như Thụy Điển, Canada đã xây dựng các chương trình tư pháp phục hồi giúp người chưa thành niên tái hòa nhập cộng đồng một cách hiệu quả. Những chương trình này không chỉ tập trung vào việc xử lý hành vi vi phạm mà còn chú trọng đến việc phát triển kỹ năng sống và hỗ trợ tâm lý cho các em. Việt Nam có thể học hỏi từ những mô hình này để cải thiện hệ thống tư pháp của mình.

2.1. Các mô hình tư pháp phục hồi

Các mô hình tư pháp phục hồi tại nhiều quốc gia cho thấy, việc áp dụng các biện pháp phi hình sự có thể mang lại hiệu quả tích cực. Xử lý người chưa thành niên thông qua các chương trình giáo dục, tư vấn và hỗ trợ tâm lý đã giúp nhiều em vượt qua giai đoạn khó khăn và trở thành công dân có trách nhiệm. Điều này cho thấy, việc áp dụng hình phạt nặng nề không phải là giải pháp tốt nhất cho người chưa thành niên. Thay vào đó, các chương trình giáo dục và phục hồi cần được ưu tiên hơn.

2.2. Gợi ý cho Việt Nam

Việt Nam cần xây dựng một hệ thống tư pháp linh hoạt và nhân văn hơn đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Gợi ý cho Việt Nam là nên áp dụng các biện pháp giáo dục, tư vấn và hỗ trợ thay vì chỉ tập trung vào hình phạt. Cần thiết lập các trung tâm hỗ trợ cho người chưa thành niên vi phạm pháp luật, nơi họ có thể nhận được sự giúp đỡ và hướng dẫn từ các chuyên gia. Đồng thời, việc tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng và tổ chức xã hội cũng là một yếu tố quan trọng trong việc cải thiện tình hình này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, tình trạng người chưa thành niên vi phạm pháp luật tại Việt Nam ngày càng gia tăng cả về số lượng và mức độ nghiêm trọng. Theo biểu đồ thống kê từ năm 2006 đến 2018, số vụ việc liên quan đến người chưa thành niên vi phạm pháp luật có xu hướng tăng, gây ra nhiều hệ lụy xã hội đáng lo ngại. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ môi trường gia đình không ổn định, sự ảnh hưởng tiêu cực từ xã hội, cũng như sự phát triển tâm sinh lý chưa hoàn thiện của người chưa thành niên. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ hệ thống tư pháp xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật tại Việt Nam, so sánh với kinh nghiệm quốc tế, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống tư pháp nhằm nâng cao hiệu quả xử lý và bảo vệ quyền lợi của người chưa thành niên. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống tư pháp Việt Nam và một số quốc gia trên thế giới trong giai đoạn từ năm 2006 đến 2023. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần xây dựng chính sách pháp luật phù hợp, bảo đảm quyền con người và phát triển bền vững xã hội, đồng thời giảm thiểu tội phạm trong nhóm người chưa thành niên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: Thứ nhất là lý thuyết về quyền con người và quyền trẻ em, được thể hiện qua Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em (1989) và các quy tắc quốc tế như Quy tắc Bắc Kinh về tư pháp người chưa thành niên. Thứ hai là lý thuyết về tư pháp hình sự và tư pháp phục hồi, nhấn mạnh vai trò của hệ thống tư pháp trong việc giáo dục, phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng cho người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Các khái niệm trọng tâm bao gồm: người chưa thành niên (dưới 18 tuổi), trách nhiệm hình sự đặc biệt, biện pháp tư pháp phục hồi, và nguyên tắc xử lý nhân đạo. Luận văn cũng phân tích các mô hình tư pháp người chưa thành niên tại một số quốc gia như Thái Lan, Nhật Bản và Hà Lan để làm cơ sở so sánh và rút ra bài học kinh nghiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các văn bản pháp luật Việt Nam như Bộ luật Hình sự 2015, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, Luật Trẻ em 2006, cùng các văn bản quốc tế và tài liệu nghiên cứu học thuật trong và ngoài nước. Phương pháp nghiên cứu bao gồm: phân tích pháp luật, so sánh pháp luật, thống kê số liệu về người chưa thành niên vi phạm pháp luật, và nghiên cứu xã hội học để đánh giá thực trạng và hiệu quả của hệ thống tư pháp hiện hành. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các vụ án người chưa thành niên tại một số địa phương trong giai đoạn 2006-2018, được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2022 đến 2023, với các giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số vụ việc người chưa thành niên vi phạm pháp luật: Theo biểu đồ thống kê, số vụ việc tăng khoảng 15% trong giai đoạn 2006-2018, trong đó phần lớn các vụ án thuộc nhóm tội phạm về trật tự xã hội và bạo lực học đường.

2. Chính sách pháp luật hiện hành còn nhiều hạn chế: Mặc dù Bộ luật Hình sự 2015 đã có nhiều quy định riêng biệt cho người chưa thành niên, nhưng chưa có đạo luật chuyên biệt về tư pháp người chưa thành niên, dẫn đến việc áp dụng pháp luật chưa đồng bộ và thiếu hiệu quả.

3. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hiệu quả của hệ thống tư pháp chuyên biệt: Các quốc gia như Thái Lan và Nhật Bản đã thành lập tòa án chuyên trách người chưa thành niên, áp dụng biện pháp tư pháp phục hồi thay vì trừng phạt nghiêm khắc, giúp giảm tỷ lệ tái phạm xuống dưới 10%.

4. Vai trò của gia đình và xã hội trong phòng ngừa tội phạm: Khoảng 70% người chưa thành niên phạm tội có hoàn cảnh gia đình không ổn định hoặc thiếu sự quan tâm giáo dục, cho thấy yếu tố xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành hành vi phạm tội.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân gia tăng tội phạm người chưa thành niên có thể giải thích do sự phát triển tâm sinh lý chưa hoàn thiện, ảnh hưởng tiêu cực từ môi trường gia đình và xã hội, cũng như sự thiếu hụt các biện pháp giáo dục và hỗ trợ pháp lý phù hợp. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, Việt Nam còn thiếu một hệ thống tư pháp chuyên biệt và các biện pháp phục hồi hiệu quả, dẫn đến việc xử lý chủ yếu theo hướng trừng phạt, chưa phát huy được tính giáo dục và tái hòa nhập. Việc áp dụng các biểu đồ so sánh tỷ lệ tái phạm và số vụ việc theo từng năm sẽ minh họa rõ nét hiệu quả của các mô hình tư pháp khác nhau. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong công tác phòng ngừa và xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng đạo luật chuyên biệt về tư pháp người chưa thành niên: Đề xuất ban hành luật riêng nhằm quy định rõ ràng về quyền, nghĩa vụ, trình tự thủ tục và biện pháp xử lý đặc thù cho người chưa thành niên vi phạm pháp luật, dự kiến hoàn thành trong vòng 2 năm, do Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan.

2. Thành lập tòa án chuyên trách người chưa thành niên: Thiết lập các tòa án chuyên trách tại các địa phương trọng điểm để đảm bảo xét xử công bằng, nhân đạo và hiệu quả, với đội ngũ thẩm phán được đào tạo chuyên sâu về tâm lý và pháp luật trẻ em, thực hiện trong 3 năm tới.

3. Phát triển các biện pháp tư pháp phục hồi và giáo dục tại cộng đồng: Mở rộng các chương trình giáo dục, tư vấn, hỗ trợ tâm lý và tái hòa nhập cộng đồng cho người chưa thành niên phạm tội, giảm thiểu việc áp dụng hình phạt tù, do các cơ quan xã hội và địa phương phối hợp thực hiện trong 1-2 năm.

4. Tăng cường vai trò gia đình và nhà trường trong phòng ngừa: Triển khai các chương trình đào tạo, nâng cao nhận thức cho phụ huynh và giáo viên về tâm sinh lý và pháp luật dành cho người chưa thành niên, nhằm phát hiện và ngăn chặn sớm các hành vi lệch chuẩn, thực hiện liên tục và định kỳ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ pháp luật và tư pháp: Giúp hiểu rõ hơn về hệ thống tư pháp người chưa thành niên, từ đó nâng cao hiệu quả công tác xét xử và thi hành pháp luật.

2. Nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến người chưa thành niên vi phạm pháp luật.

3. Giáo viên và cán bộ giáo dục: Hỗ trợ trong việc nhận diện và giáo dục người chưa thành niên có nguy cơ vi phạm pháp luật, góp phần phòng ngừa tội phạm.

4. Tổ chức xã hội và cộng đồng: Là tài liệu tham khảo để phát triển các chương trình hỗ trợ, tư vấn và tái hòa nhập cho người chưa thành niên phạm tội.

Câu hỏi thường gặp

1. Người chưa thành niên được định nghĩa như thế nào theo pháp luật Việt Nam?
   Người chưa thành niên là người chưa đủ 18 tuổi, được quy định trong Hiến pháp 1992, Bộ luật Hình sự 2015 và các văn bản pháp luật liên quan. Họ có đặc điểm tâm sinh lý chưa phát triển hoàn thiện và được bảo vệ đặc biệt trong hệ thống pháp luật.

2. Hệ thống tư pháp người chưa thành niên tại Việt Nam hiện nay có điểm gì hạn chế?
   Hiện chưa có đạo luật chuyên biệt về tư pháp người chưa thành niên, các quy định rải rác trong nhiều văn bản pháp luật dẫn đến việc áp dụng chưa đồng bộ, thiếu các biện pháp phục hồi hiệu quả và chưa có tòa án chuyên trách.

3. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?
   Các quốc gia như Thái Lan, Nhật Bản và Hà Lan đã thành lập tòa án chuyên trách người chưa thành niên, áp dụng biện pháp tư pháp phục hồi, giảm thiểu hình phạt tù, giúp giảm tỷ lệ tái phạm và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng.

4. Vai trò của gia đình trong phòng ngừa tội phạm người chưa thành niên là gì?
   Gia đình là môi trường đầu tiên ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách và hành vi của người chưa thành niên. Sự quan tâm, giáo dục và giám sát của gia đình có thể ngăn chặn hành vi vi phạm pháp luật từ sớm.

5. Các biện pháp tư pháp phục hồi bao gồm những gì?
   Bao gồm giáo dục tại cộng đồng, tư vấn tâm lý, hỗ trợ học nghề, hòa giải tại cơ sở và các chương trình tái hòa nhập xã hội nhằm giúp người chưa thành niên sửa chữa sai lầm và trở thành công dân có ích.

Kết luận

• Luận văn làm rõ thực trạng và những hạn chế của hệ thống tư pháp xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật tại Việt Nam, đồng thời so sánh với kinh nghiệm quốc tế.
• Đề xuất xây dựng đạo luật chuyên biệt và thành lập tòa án chuyên trách nhằm nâng cao hiệu quả xử lý và bảo vệ quyền lợi người chưa thành niên.
• Nhấn mạnh vai trò của biện pháp tư pháp phục hồi và sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong phòng ngừa tội phạm.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện chính sách pháp luật và thực tiễn tư pháp hình sự dành cho người chưa thành niên.
• Khuyến nghị các cơ quan chức năng sớm triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 2-3 năm tới để góp phần xây dựng hệ thống tư pháp nhân đạo, hiệu quả và bền vững.

Hãy tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp này để bảo vệ và phát triển thế hệ trẻ, góp phần xây dựng xã hội công bằng và văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Hệ thống tư pháp xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật trong bối cảnh hiện nay. Chương 2: Một số kinh nghiệm thế giới về tư pháp chưa thành niên và gợi ý cho Việt Nam. HỆ THONG TƯ PHAP XỬ LÝ NGƯỜI CHUA THÀNH NIÊN VI PHAM PHAP LUẬT TRONG BOI CẢNH HIỆN NAY 1. Hệ thống tư pháp tư pháp xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật trong bối cảnh hiện nay 1.

Khái quát hệ thống tư pháp Trong khoa học pháp lí Việt Nam, khái niệm tư pháp được giải thích theo nhiều nghĩa khác nhau và việc xác định cơ quan nào là cơ quan tư pháp cũng chưa có sự thống nhất. Bài viết này không đề cập cơ sở lí luận để xác định cơ quan nào là cơ quan tư pháp mà chỉ phân tích quá trình hình thành và phát triển của hệ thống các cơ quan tư pháp - những cơ quan mà về mặt học thuật cũng như trong thực tiễn hiện nay đã có được sự nhất trí phổ biến, bao gom: Toà án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân, cơ quan điều tra và cơ quan thi hành án. Việc phân kì phát triển của hệ thống cơ quan tư pháp Việt Nam được dựa trên tiêu chí cơ bản là sự ra đời của các Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980, 1992 và Hiến pháp năm 1992 sửa đổi. Hệ thống có quan tư pháp thời kì trước Hiễn pháp năm 1946 Ngay sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, các cơ quan tư pháp đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hoa đã được thành lập, bao gồm: Toà án quân sự (TAQS), toà án đặc biệt, toà án binh và toà án thường (toà án tư pháp).

TAQS được thành lập theo Sắc lệnh số 33/SL ngày 13/9/1995, tại các tỉnh và thành phố như Hà Nội, Hải Phòng, Thái Nguyên, Ninh Bình, Vinh, Quảng Ngãi, Sài Gòn, Mỹ Tho. Sau đó, theo Sắc lệnh số 77C ngày 18/12/1945, thành lập thêm hai TAQS tại Nha Trang và Phan Thiết. TAQS được tổ chức theo mô hình một cấp, có thâm quyền xét xử sơ thấm đồng thời chung thẩm tat cả những người phạm vào việc có phương hại đến nền độc lập của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Việc xét xử các vụ án hình sự thường như xâm phạm sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự, tài sản của công dân và trật tự an toàn xã hội.

và các vụ án dân sự được tạm thời giao cho ban tư pháp thuộc Uỷ ban hành chính cấp huyện và cấp tỉnh đảm nhiệm [29, tr.44] Theo Sắc lệnh số 163/SL ngày 23/8/1946, Toà án binh lâm thời đã được thành lập tại Hà Nội, có thâm quyền xét xử các quân nhân hoặc những người làm việc tại cơ quan chuyên môn của quân đội phạm pháp hoặc phạm pháp có ảnh hưởng đến quân đội. Đồng thời, các toà án binh tại mặt trận cũng được thành lập dé kịp thời xét xử các vụ việc xảy ra ở các điểm đang tác chiến nhằm đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ cách mạng, củng cố sức mạnh của quân đội. Theo Sắc lệnh số 64/SL ngày 23/11/1945, tại Hà Nội toà án đặc biệt đã được thành lập dé xét xử những người là nhân viên của uỷ ban hành chính các cấp và của các cơ quan Chính phủ phạm tội, do ban thanh tra đặc biệt truy tố [29, tr.44] Các toà án tư pháp được thành lập ở các cấp theo Sắc lệnh số 13/SL ngày 24/1/1946: Ở mỗi quận (phủ, huyện, châu) có một toà án sơ cấp; ở mỗi tỉnh và các thành phố Hà Nội, Hải Phòng, Sài Gòn, Chợ Lớn có một toa án đệ nhị cấp; ở mỗi kì có một toà thượng thâm đặt tại Hà Nội, Huế (Thuận Hoa) và Sai Gòn. Toà án sơ cấp có thâm quyền xét xử sơ thâm, sơ chung thâm các vụ án hình sự, dân sự và thương sự.

Toà án đệ nhị cấp có thâm quyền xét xử sơ thấm, sơ chung thâm các vụ án hình sự, dân sự và thương sự; khi xét xử các vụ án dân sự và thương sự, chánh án xét xử một mình nhưng khi xét xử các việc tiểu hình phải có thêm hai phụ thâm nhân dân và khi xét xử các việc đại hình toà đệ nhị cấp có 5 người cùng ngồi xét xử và đều có quyền quyết nghị. Toà thượng thâm có thầm quyền xét xử phúc thâm các bản án của toa án so cap va toa an dé nhi cap bị kháng cáo. Ngoài ra, theo Điều 75 Sắc lệnh số 63 ngày 22/11/1945, các ban tư pháp xã đã được thành lập bao gồm: Chủ tịch, phó chủ tịch và thư kY của uy ban hành chính xã, dé thực hiện nhiệm vụ tu pháp ở cơ sở. Sau đó, theo Sắc lệnh số 131/SL ngày 20/7/1946, tổ chức tư pháp công an đã được thành lập dé điều tra các vụ phạm pháp đại hình, tiểu hình và vi cảnh, thu thập tang chứng và bắt người phạm pháp giao cho toà án xét xử [28, tr.

Do yêu cầu củng cố sức mạnh của quân đội trong hoàn cảnh cuộc kháng chiến toàn quốc, TAQS và toà án binh được củng cố và mở rộng để kip thời xét xử các tội phạm trong quân đội và trừng trị những người xâm hại đến sức chiến dau của quân đội. Hệ thống toà án binh trong thời kì này bao gồm: Toà án binh mặt trận, toà án binh khu, Toà án binh tối cao và Toà án khu trung ương. Toà án binh mặt trận được thành lập từ cấp trung đoàn trở lên, có thẩm quyền xét xử sơ, chung thâm 10 những người phạm tội phản quốc, gián điệp hoặc cướp của, những nhiễu nhân dân ở các điểm đang tác chiến; toà án binh khu có thâm quyền xét xử những quân nhân phạm vào một hay nhiều tội định ở hình luật chung, một hay nhiều tội có tính cách nhà binh (Điều 67 Sắc lệnh 163/SL); Toà án binh tối cao có thâm quyền xét xử những quân nhân từ cấp trung đoàn trở lên và các quân nhân thuộc cơ quan trung ương phạm vào các tội đã được quy định ở hình luật chung và những tội có tính cách nhà binh (Điều 67 Sắc lệnh số 163/SL) và Toà án khu trung ương tại Bộ quốc phòng, có thẩm quyền xét xử các nhân viên thuộc các cơ quan của Bộ quốc phòng và Bộ tổng chỉ huy, ké cả trung đoàn trưởng trở lên phạm tội trong địa bàn khu trung ương. Một đặc điểm đáng lưu ý trong thời kì này là toà án binh có nhiều chức năng khác nhau như xét xử, điều tra, công tố, tuyên truyền giáo dục pháp luật và quản lí phạm nhân.

Ngày 22/5/1950, Sắc lệnh sé 85/SL về cai cách bộ máy tư pháp và luật tố tụng đã được ban hành. Từ đây, toà án sơ cấp được đổi thành toà án nhân dân huyện; toà án đệ nhị cấp được đối thành toà án nhân dân tỉnh; hội đồng phúc án được đối thành toà án phúc thâm và phụ thâm nhân dân được gọi là hội thâm nhân dân; hội thẩm nhân dân do hội đồng nhân dân cùng cấp bầu ra với nhiệm kì là một năm, có quyền biểu quyết và quyền tài phán như thâm phán. Sắc lệnh số 85/SL còn quy định về việc thành lập hội đồng hoà giải ở cấp huyện và mở rộng thâm quyền cho ban tư pháp xã đối với việc phạt vi cảnh và giải quyết một số việc ít quan trọng về mặt trị an. Những cải cách này có ý nghĩa quan trọng trong việc mở rộng dân chủ, làm cho cơ quan tư pháp gần dân, hơn và trở thành công cụ quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ cách mạng, phục vụ lợi ích của Nhà nước và nhân dân [29, tr.

Các co quan điều tra cũng đã có sự thay đổi đáng ké. Theo Sắc lệnh số 141/SL ngày 16/12/1953, Nha công an Việt Nam được đôi thành Thứ bộ công an và hệ thống cơ quan điều tra của Thứ bộ công an được thành lập gồm có: Vụ chấp pháp và lao cải (ở trung ương); ban chấp pháp (ở các tỉnh, thành phố) và phòng chấp pháp (ở các liên khu). Một trong những cải cách quan trọng, đánh dấu bước phát triển mới của các cơ quan tư pháp Việt Nam là vào tháng 4/1958, tại kì họp thứ 8 của Quốc hội (khoá 11 D đã thông qua Nghị quyết về việc thành lập Toà án nhân dân tối cao và Viện công tố nhân dân trung ương. Từ đây, hệ thống toà án nhân dân và viện công tố tách khỏi Bộ tư pháp và chịu sự quản lí của Hội đồng Chính phủ.

Những cải cách này được chính thức ghi nhận trong Hiến pháp năm 1959. Hệ thong có quan tư pháp thời kì 1960 — 1980 Theo quy định của Hiến pháp năm 1959, tổ chức bộ máy nhà nước ta đã có những thay đôi căn bản, trong đó tô chức bộ máy của các cơ quan tư pháp được quy định tại Chương VIII của Hiến pháp. Các cơ quan tòa án nhân dân và viện kiểm sát nhân dân đã hình thành một hệ thống thống nhất từ trung ương xuống địa phương và không trực thuộc Hội đồng Chính phủ nữa mà trực thuộc Quốc hội và hội đồng nhân dân cùng cấp. Hệ thống toà án nhân dân bao gồm: Toà án nhân dân tối cao; các toà án nhân dân địa phương (cấp tỉnh thành phố trực thuộc trung ương; cấp huyện, thành phố trực thuộc tỉnh hoặc đơn vi hành chính tương đương và toa án khu tự tri) và các toà án quân sự (TAQS trung ương và các TAQS quân khu, quân binh chủng, sư đoàn trực thuộc Bộ quốc phòng và tương đương).

Ngoai ra, theo Điều 97 Hiến pháp năm 1959, trong trường hợp cần xét xử những vụ án đặc biệt, Quốc hội có thé quyết định thành lập toà án đặc biệt. Hệ thống toà án nhân dân được tổ chức theo nguyên tắc hai cấp xét xử; các nguyên tắc tô chức và hoạt động của toà án nhân dân thời kì 1946-1960 đã được kế thừa và phát triển ở mức cao hơn, cụ thể là: Khi xét xử, toà án nhân dân có quyền độc lập và chỉ tuân theo pháp luật (Điều 100 Hiến pháp năm 1959); việc xét xử của toà án nhân dân có hội thẩm nhân dân tham gia. Khi xét xử, hội thâm nhân dân ngang quyền với thâm phán (Điều 99 Hiến pháp năm 1959); toà án nhân dân xét xử công khai; bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo (Điều 101 Hiến pháp năm 1959); toà án xét xử theo nguyên tắc mọi công dân đều binh dang trước pháp luật (Điều 3 Luật tổ chức tòa án nhân dân năm 1960).