Luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị thương nghiệp tư nhân việt nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

Luận văn thạc sĩ phân tích kinh tế chính trị thương nghiệp tư nhân Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, đánh giá cơ hội và thách thức.

• Tác giả: Nguyên Thị Song Hà
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Như Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Thương nghiệp tư nhân Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THƯƠNG NGHIỆP TƯ NHÂN TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.1. Khái niệm và các loại hình thương nghiệp tư nhân
• 1.2. Vai trò và các yếu tố tác động đến thương nghiệp tư nhân trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THƯƠNG NGHIỆP TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2.1. Tình hình hoạt động của thương nghiệp tư nhân nước ta những năm qua
• 2.2. Những thuận lợi và khó khăn của thương nghiệp tư nhân trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ PHÁT TRIỂN THƯƠNG NGHIỆP TƯ NHÂN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 3.1. Phương hướng phát triển thương nghiệp tư nhân ở nước ta trong những năm tới
• 3.2. Giải pháp chủ yếu phát triển thương nghiệp tư nhân trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế Chính Trị

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào kinh tế chính trị, đặc biệt là thương nghiệp tư nhân tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Nghiên cứu này nhằm phân tích các vấn đề lý luận và thực tiễn, từ đó đề xuất giải pháp phát triển thương mại tư nhân trong quá trình toàn cầu hóa. Kinh tế Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ, và thương nghiệp tư nhân đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển này.

1.1. Khái niệm và loại hình thương nghiệp tư nhân

Thương nghiệp tư nhân được định nghĩa là hoạt động kinh doanh dựa trên sở hữu tư nhân về vốn và điều kiện kinh doanh. Nghiên cứu chỉ ra rằng, thương nghiệp tư nhân đã phát triển từ các hình thức nhỏ lẻ đến các mô hình hiện đại, phù hợp với kinh tế thị trường. Các loại hình bao gồm hộ kinh doanh cá thể, doanh nghiệp tư nhân, và các hình thức khác. Sự phát triển này phản ánh sự thay đổi trong chính sách kinh tế của Việt Nam.

1.2. Vai trò của thương nghiệp tư nhân

Thương nghiệp tư nhân đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và xã hội. Nó góp phần tạo việc làm, tăng thu ngân sách, và thúc đẩy hội nhập kinh tế. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, thương nghiệp tư nhân giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức như thiếu vốn, công nghệ lạc hậu, và năng lực cạnh tranh thấp.

II. Thực trạng thương nghiệp tư nhân tại Việt Nam

Nghiên cứu phân tích thực trạng hoạt động của thương nghiệp tư nhân tại Việt Nam trong những năm gần đây. Tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tăng mạnh, đặc biệt là ở các hộ kinh doanh cá thể. Cơ cấu ngành nghề cũng có nhiều thay đổi, phản ánh sự thích ứng với hội nhập kinh tế. Tuy nhiên, thương nghiệp tư nhân vẫn gặp nhiều khó khăn như thiếu vốn, công nghệ lạc hậu, và năng lực cạnh tranh thấp.

2.1. Thuận lợi và khó khăn

Thương nghiệp tư nhân tại Việt Nam có nhiều thuận lợi như sự hỗ trợ từ chính sách kinh tế, sự phát triển của hạ tầng thương mại, và sự mở rộng thị trường quốc tế. Tuy nhiên, khó khăn cũng không nhỏ, bao gồm thiếu vốn, công nghệ lạc hậu, và năng lực cạnh tranh thấp. Những thách thức này đòi hỏi sự hỗ trợ từ chính sách kinh tế và sự nỗ lực của các doanh nghiệp tư nhân.

2.2. Đánh giá thực trạng

Nghiên cứu đánh giá thực trạng của thương nghiệp tư nhân tại Việt Nam cho thấy sự phát triển nhanh chóng nhưng chưa bền vững. Các doanh nghiệp tư nhân cần cải thiện năng lực cạnh tranh và áp dụng công nghệ hiện đại để thích ứng với hội nhập kinh tế. Đồng thời, chính sách kinh tế cần tạo điều kiện thuận lợi hơn cho sự phát triển của khu vực này.

III. Phương hướng và giải pháp phát triển

Nghiên cứu đề xuất các phương hướng và giải pháp để phát triển thương nghiệp tư nhân tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện chính sách kinh tế, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp tư nhân, và thúc đẩy hội nhập kinh tế. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển thương nghiệp tư nhân gắn liền với toàn cầu hóa và phát triển kinh tế bền vững.

3.1. Phương hướng phát triển

Phương hướng phát triển của thương nghiệp tư nhân tại Việt Nam bao gồm việc gắn kết với cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, bảo vệ lợi ích hợp pháp của người lao động, và thúc đẩy hội nhập kinh tế. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển thương nghiệp tư nhân như một chiến lược lâu dài trong kinh tế thị trường.

3.2. Giải pháp chủ yếu

Các giải pháp chủ yếu bao gồm hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo môi trường tâm lý xã hội thuận lợi, và hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế. Nghiên cứu cũng đề xuất việc tạo điều kiện thuận lợi cho thương nghiệp tư nhân phát triển bền vững trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, thương nghiệp tư nhân tại Việt Nam đã trở thành một thành phần quan trọng đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội. Từ năm 2001 đến 2006, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ xã hội tăng trưởng bình quân 14,8% mỗi năm, đạt khoảng 1.711.566 tỷ đồng. Riêng năm 2006, tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ đạt 580,7 nghìn tỷ đồng, tăng 20,9% so với năm trước, trong đó kinh tế tư nhân tăng trưởng 25%, cao nhất trong các thành phần kinh tế. Luận văn tập trung nghiên cứu thương nghiệp tư nhân Việt Nam trong giai đoạn từ đổi mới 1986 đến nay, nhằm làm rõ vai trò, thực trạng và các yếu tố tác động trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển phù hợp.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích các vấn đề lý luận và thực tiễn về thương nghiệp tư nhân, đánh giá thực trạng phát triển và đề xuất phương hướng phát triển trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và các nhà nghiên cứu kinh tế chính trị, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động thương nghiệp tư nhân, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chủ đạo: duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, nhằm phân tích sự vận động và phát triển của thương nghiệp tư nhân trong mối quan hệ hữu cơ với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Mô hình nghiên cứu tập trung vào các khái niệm chính như: thương nghiệp tư nhân, hội nhập kinh tế quốc tế, cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, và vai trò của thương nghiệp trong lưu thông hàng hóa.

Khái niệm thương nghiệp tư nhân được hiểu là hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực lưu thông dựa trên sở hữu tư nhân về vốn và điều kiện kinh doanh. Hội nhập kinh tế quốc tế được xem là quá trình mở rộng thị trường, tăng cường cạnh tranh và tiếp nhận các chuẩn mực, luật lệ quốc tế trong hoạt động thương mại. Cơ cấu kinh tế nhiều thành phần phản ánh sự đa dạng các thành phần kinh tế cùng tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp, so sánh, kết hợp với phương pháp lịch sử để đánh giá sự phát triển của thương nghiệp tư nhân từ năm 1986 đến nay. Dữ liệu thu thập từ các nguồn chính thức như Tổng cục Thống kê, Bộ Thương mại, các báo cáo ngành và các văn bản pháp luật liên quan.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm số liệu thống kê toàn quốc về tổng mức bán lẻ hàng hóa, doanh thu dịch vụ, số lượng doanh nghiệp và hộ kinh doanh cá thể trong lĩnh vực thương nghiệp tư nhân. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí đại diện cho các vùng miền và thành phần kinh tế. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các công cụ thống kê mô tả và so sánh tỷ lệ phần trăm tăng trưởng qua các năm.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1986 đến năm 2007, tập trung vào các giai đoạn chính như trước đổi mới, sau đổi mới, và giai đoạn hội nhập sâu rộng sau khi Việt Nam gia nhập WTO năm 2006.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng mạnh mẽ của thương nghiệp tư nhân: Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ của khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân 25% năm 2006, cao hơn nhiều so với các thành phần kinh tế khác như nhà nước (8,2%) và có vốn đầu tư nước ngoài (21,5%). Trong 6 tháng đầu năm 2007, khu vực tư nhân tiếp tục tăng trưởng 29,9%, đóng góp lớn vào sự phát triển thương mại quốc gia.

2. Quy mô và cơ cấu doanh nghiệp: Năm 2002, số doanh nghiệp tư nhân tăng 108,7% so với năm 1995, với hơn 55% doanh nghiệp thuộc loại hình doanh nghiệp tư nhân và 33,68% là công ty trách nhiệm hữu hạn. Tuy nhiên, quy mô lao động bình quân mỗi cơ sở thương nghiệp tư nhân còn nhỏ, chỉ khoảng 3,8 lao động, trong đó 96,1% cơ sở có từ 1 đến 3 lao động.

3. Đa dạng hóa ngành nghề và phương thức kinh doanh: Thương nghiệp tư nhân không chỉ tập trung vào bán buôn, bán lẻ mà còn mở rộng sang các hoạt động gia công, chế biến, đóng gói và dịch vụ sau bán hàng. Phương thức kinh doanh hiện đại như nhượng quyền thương mại, kinh doanh theo chuỗi và thương mại điện tử đang phát triển nhanh, góp phần nâng cao hiệu quả và mở rộng thị trường.

4. Vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội: Thương nghiệp tư nhân góp phần huy động nguồn lực xã hội, tạo việc làm, tăng thu ngân sách và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Tỷ trọng đóng góp vào GDP đạt khoảng 40% với tốc độ tăng trưởng 6,5%/năm, đồng thời mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại thông qua hoạt động xuất nhập khẩu.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng vượt trội của thương nghiệp tư nhân phản ánh hiệu quả của các chính sách mở cửa và hỗ trợ phát triển kinh tế tư nhân của Nhà nước. Quy mô nhỏ của các doanh nghiệp tư nhân cho thấy tiềm năng phát triển còn lớn nhưng cũng đặt ra thách thức về năng lực cạnh tranh và quản lý. Việc đa dạng hóa ngành nghề và áp dụng phương thức kinh doanh hiện đại là xu hướng tất yếu để thích ứng với yêu cầu thị trường trong nước và quốc tế.

So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của thương nghiệp tư nhân trong nền kinh tế nhiều thành phần, đồng thời chỉ ra những hạn chế về quy mô và năng lực cạnh tranh cần được khắc phục. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng doanh thu theo thành phần kinh tế và bảng phân bố quy mô lao động của doanh nghiệp tư nhân để minh họa rõ nét hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ: Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến thương nghiệp tư nhân, đảm bảo minh bạch, công bằng và phù hợp với các cam kết quốc tế. Thời gian thực hiện trong 2 năm tới, chủ thể là Bộ Công Thương phối hợp với các bộ ngành liên quan.

2. Tăng cường năng lực quản lý và đào tạo nguồn nhân lực: Đẩy mạnh các chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng quản lý, ngoại ngữ và kiến thức pháp luật quốc tế cho doanh nhân tư nhân. Mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh trong vòng 3 năm, do các trường đại học và trung tâm đào tạo doanh nghiệp thực hiện.

3. Phát triển hệ thống hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ: Xây dựng mạng lưới tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho các doanh nghiệp thương nghiệp tư nhân quy mô nhỏ và vừa, giúp họ mở rộng quy mô và tiếp cận thị trường. Thời gian triển khai 3-5 năm, do các cơ quan quản lý địa phương và trung ương phối hợp thực hiện.

4. Khuyến khích ứng dụng công nghệ và đổi mới phương thức kinh doanh: Hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng thương mại điện tử, logistics hiện đại và các mô hình kinh doanh tiên tiến nhằm nâng cao hiệu quả và mở rộng thị trường. Thời gian thực hiện 2-4 năm, do Bộ Thông tin và Truyền thông cùng Bộ Công Thương chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh chính sách phát triển thương nghiệp tư nhân phù hợp với bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

2. Doanh nghiệp thương nghiệp tư nhân: Giúp các doanh nghiệp hiểu rõ vai trò, thách thức và cơ hội trong quá trình hội nhập, từ đó có chiến lược phát triển hiệu quả.

3. Các nhà nghiên cứu kinh tế chính trị: Cung cấp tài liệu tham khảo toàn diện về thương nghiệp tư nhân trong nền kinh tế nhiều thành phần và bối cảnh hội nhập.

4. Sinh viên và giảng viên các trường đại học: Là nguồn tư liệu học thuật quý giá cho các khóa học về kinh tế chính trị, kinh tế thị trường và quản trị kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Thương nghiệp tư nhân là gì và vai trò của nó trong nền kinh tế Việt Nam hiện nay?
   Thương nghiệp tư nhân là hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực lưu thông hàng hóa dựa trên sở hữu tư nhân. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sản xuất, tạo việc làm, tăng thu ngân sách và mở rộng thị trường trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

2. Những thuận lợi chính của thương nghiệp tư nhân khi Việt Nam gia nhập WTO?
   Gia nhập WTO giúp thương nghiệp tư nhân mở rộng thị trường, tiếp cận công nghệ và phương thức kinh doanh hiện đại, đồng thời được hưởng môi trường pháp lý minh bạch và cơ hội thu hút đầu tư nước ngoài.

3. Các khó khăn lớn nhất mà thương nghiệp tư nhân Việt Nam đang gặp phải?
   Quy mô doanh nghiệp nhỏ, năng lực cạnh tranh hạn chế, thiếu vốn và công nghệ, cũng như chưa nắm vững luật pháp và thông lệ quốc tế là những thách thức chính.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn này?
   Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phân tích, tổng hợp, so sánh và phương pháp lịch sử dựa trên số liệu thống kê và tài liệu chính thức.

5. Làm thế nào để thương nghiệp tư nhân Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập?
   Doanh nghiệp cần tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, áp dụng công nghệ hiện đại, đổi mới phương thức kinh doanh và tận dụng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước để mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Kết luận

• Thương nghiệp tư nhân Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ, đóng góp khoảng 40% GDP với tốc độ tăng trưởng 6,5%/năm trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
• Quy mô doanh nghiệp còn nhỏ nhưng đa dạng về ngành nghề và phương thức kinh doanh, đang chuyển dịch theo hướng hiện đại và chuyên nghiệp.
• Các yếu tố quốc tế và trong nước đều tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của thương nghiệp tư nhân, tạo ra cả cơ hội và thách thức.
• Luận văn đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực quản lý, phát triển hệ thống hỗ trợ và ứng dụng công nghệ để thúc đẩy phát triển bền vững.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời nghiên cứu sâu hơn về tác động của hội nhập đến từng ngành nghề cụ thể trong thương nghiệp tư nhân.

Để góp phần phát triển thương nghiệp tư nhân hiệu quả, các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ, tận dụng tối đa các cơ hội hội nhập và khắc phục các hạn chế hiện tại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MOT SÓ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE THUONG NGHIỆP TƯNHÂN TRONG BOI CẢNH HỘI NHẬP KINH TE QUOC TE 1. Khái niệm và các loại hình thương nghiệp tư nhân 1. Khái niệm thương nghiệp tư nhân và sự phát triển thương nghiệp tư nhân ở nƯỚc ta. Khái niệm thương nghiệp tư nhân.

Có thể nói, sự hình thành và phát triển các thành phần kinh tế trong lĩnh vực thương mại đo đòi hỏi tất yêu của nền kinh tế hàng hoá, nhất là kinh tế thị trường - giai đoạn phát triển cao của kinh tế hàng hoá.Ăngghen đã khẳng định hai “chức năng” sản xuất và trao đổi là “đường hoành và đường tung của đường cong kinh tế”. Vì giữa sản xuất và trao đổi (thương mại) có quan hệ hữu cơ trong quá trình tái sản xuất xã hội. Sự tác động qua lại giữa sản xuất và trao đổi không dừng lại ở quy mô, mà còn tác động đến trình độ phát triển của nhau cả về mặt quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất. Trong một nền kinh tế, lưu thông (trao đồi) là một yếu tố, một giai đoạn quá độ của sản xuất; lưu thông chỉ đơn thuần là sự thực hiện sản phâm đã được sản xuất ra với tư cách là hàng hóa và sự thay thế các yếu tố sản xuất để tiếp tục sản xuất với tư cách là hàng hóa.

Nhưng trong quá trình đó lưu thông lại trực tiếp làm xuất hiện một hình thái mới, đó là hoạt động thương nghiệp. Xét bề ngoài tưởng như lưu thông tách biệt với sản xuất, nhưng thực chất lưu thông nói chung, hoạt động thương nghiệp nói riêng chỉ là một trong các khâu của quá trình tái sản xuất. Ở mỗi trình độ khác nhau, hoạt động thương nghiệp trong các nền kinh tế cũng khác nhau. Khi nền sản xuất ở trình độ thấp, nhỏ lẻ, phân tán thì hoạt động trao đổi còn hạn chế ở phạm vi hẹp, hoạt động thương nghiệp cũng còn ở tình trạng manh mún với quy mô nhỏ.

Khi trình độ xã hội hóa sản xuất cao thì đòi hỏi thương nghiệp cũng phải được xã hội hóa với trình độ tương ứng. Sản xuất hàng hóa càng phát triển cao thì quá trình trao đổi càng mở rộng và ngược lại sự mở rộng và phát triển quá trình trao đổi sẽ là động lực thúc day sự phát triển của sản xuất. Cũng như các nền kinh tế khác, thời kỳ đầu của nền kinh tế hàng hoá ở nước ta sản phẩm thặng dư chưa nhiều nên hoạt động thương nghiệp chủ yếu là do tư nhân thu gom những sản phẩm thừa của những người sản xuất nhỏ như nông dân và thợ thủ công. Do vậy hiệu quả của hoạt động thương nghiệp còn rất thấp.

Nhung sự tồn tại của hoạt động thương nghiệp đã làm cho sản xuất tách biệt tương đối với trao đổi, làm cho sản xuất ngày càng có tính chất trao đổi, nên nó có tác dụng thúc đầy quá trình tan rã những quan hệ sản xuất tự cung tự cấp. Khi sản xuất hàng hoá phát triển thì hình thức thương nghiệp do tư nhân thực hiện vẫn còn tồn tại nhưng nó khác về cơ cấu, quy mô, mô hình tổ chức và phương thức kinh doanh. và cũng có sự khác nhau giữa các nền kinh tế. Tuy nhiên vẫn có đặc điển chung về thương nghiệp tư nhân đó là loại hình kinh doanh trong lĩnh vực lưu thông, dựa trên cơ sở sở hữu tư nhân về vốn và các điều kiện kinh doanh.

Điều kiện tổn tại của thương nghiệp tư nhân, theo Mác, là sự tồn tại của lưu thông hàng hoá và lưu thông tiền tệ. Theo sự phát triển kinh tế, kinh doanh trong lĩnh vực lưu thông ngày càng trở nên khó khăn, phức tạp dưới các tác động của thị trường và yêu cầu không ngừng mở rộng thị trường. Vì vậy, hoạt động trong lĩnh vực thương nghiệp không chỉ đơn thuần bao gồm các hoạt động mua và bán thuần tuý mà còn được mở rộng thêm với các công đoạn có liên quan đến quá trình thúc đẩy nhanh việc mua bán hàng hóa. Đến nay, dé thực hiện quá trình lưu thông thuận lợi, các chủ thể kinh doanh thương nghiệp buộc phải thực hiện nhiều hoạt động trước và sau hoạt động mua, bán như: xúc tiến thương mại (quảng cáo, đại diện thương mại, môi giới thương mại, uỷ thác mua bán hàng hóa.), gia công, chế biến, đóng gói hàng hóa, dịch vụ sau bán hàng (bảo hành, bảo du@ng.

Vì vay, đã xuất hiện thuật ngữ mới thay thế cho thuật ngữ thương nghiệp đó là thương mại. Thương mại ngày nay được hiểu là ngành kinh tế có chức năng tổ chức quá trình lưu thông hàng hóa, dịch vụ; thực hiện chức năng tiếp tục sản xuất trong khâu lưu thông, gắn sản xuất với thị trường. Hiện nay, tư nhân đầu tư vào nhiều lĩnh vực của khu vực kinh tế trong đó có thương mại. Hoạt động của kinh tế tư nhân trong lĩnh vực thương mại được thực hiện dưới hình thức thương mại tư nhân, cho nên có thé hiểu ¿ương nghiệp tư nhân là hình thức vận động của nên kinh tế tư nhân trong lĩnh vực thương nghiệp dựa trên cơ sở sở hữu tư nhân về vốn và các điều kiện kinh doanh.

Sự phát triển cia thương nghiệp tư nhân 6 nước ta. Trước đây, hoạt động thương nghiệp ở nước ta chủ yếu do thương nghiệp quốc doanh và hợp tác xã mua bán năm giữ tỷ trọng lớn trên thị trường. Bộ phận thương nghiệp tư nhân chủ yếu hoạt động ở thị trường “ngầm”. Thời kỳ trước đổi mới (1986), ở nước ta có gần 5000 doanh nghiệp thương nghiệp quốc doanh, được phân bố khắp các địa bàn và kinh doanh mọi ngành hàng; lực lượng lao động rất lớn, khoảng 442,2 nghìn người.

Cơ sở vật chất kỹ thuật cũng như vốn của những doanh nghiệp này hoàn toàn được Nhà nước bao cấp. Tuy nhiên, cơ chế tập trung bao cấp đó đã làm cho các doanh nghiệp thương nghiệp quốc doanh rơi vào tình trang i lại, làm ăn thua lỗ, kém hiệu quả. Để sắp xếp và đổi mới lại hoạt động của doanh nghiệp thương nghiệp quốc doanh, ngày 7/3/1994 Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định 90/TTg, sau đó đến tháng 5/1995 cả nước chỉ còn 1351 doanh nghiệp thương nghiệp quốc doanh. Số này so với 4700 doanh nghiệp năm 1991 đã giảm trên 3000 doanh nghiệp.

Trước thời kỳ đổi mới doanh nghiệp thương nghiệp quốc doanh chiếm ưu thế và giữ vai trò chỉ phối (nắm trọn bán buôn, chỉ phối 80% tổng mức bán lẻ xã hội), nhưng bên cạnh đó vẫn tồn tại các hình thức thương nghiệp tư nhân, chỉ có điều khi đó thương nghiệp tư nhân là đối tượng cần “cải tạo” hoặc bị phủ nhận. Vai trò của thương nghiệp tư nhân chỉ được nhìn nhận đúng khi Đảng ta có chủ trương phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phan, trong đó khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển. Những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với kinh tế tư nhân nói chung và thương nghiệp tư nhân nói riêng như sau: Sau khi nước nhà giành được độc lập, ngày 13/10/1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố “Trong lúc các giới khác trong quốc dân ra sức hoạt động để giành lấy nền hoàn toàn độc lập của nước nhà, thì giới Công - thương phải hoạt động dé xây dựng một nền kinh tế và tài chính vững vàng và thịnh vượng. Chính phủ nhân dân và tôi sẽ tận tâm giúp giới Công — Thương trong cuộc kiến thiết này” [27; 49] Ngày 17/3/1949, Liên Bộ kinh tế - Nội vụ có văn bản số 27/NV-KT “Nguyên tắc căn bản là tự do kinh đoanh.

Trong hoàn cảnh hiện tại nguyên tắc ấy càng cần được tôn trọng và những hoạt động kinh doanh tư nhân đang giữ một vai trò quan trọng trong điều hoà, phân phối giữa các vùng” [21; 3] Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng (1951), xác định: Xây dựng kinh tế quốc dân cần có tư bản. Giai cấp tư sản dân tộc cần và có thể góp phần vào việc phát triển công thương nghiệp nước nhà. Sau ngày miền Bắc giải phóng (1954), Chính phủ tiếp tục cho thực thi các chính sách đã áp dụng trong vùng kháng chiến đối với các vùng mới giải phóng. 10 Ngày 30/3/1955, Chính phủ ban hành Nghị định quy định các doanh nghiệp tư nhân phải đăng ký kinh doanh, trong đó phải kê khai về vốn, lượng công nhân, mặt hàng sản xuất, nguồn nguyên liệu, doanh số, lãi,.

Ngày 19/4/1957, Chính phủ ban hành sắc lệnh chống đầu cơ tích trữ. đây là văn bản pháp lý dé Nhà nước có quyền kiểm kê, khám xét, đánh thuế, tịch thu những kho hàng hoá tồn kho của tư nhân. Tháng 9/1957, Trung ương Đảng công bố chủ trương cải tạo tư doanh ở miền Bắc. Đến tháng 1/1958 thành lập Ban cải tạo công thương nghiệp tư doanh trực thuộc Trung ương Đảng.

Công việc cải tạo tư doanh bắt đầu từ đó và kết thúc vào tháng 9/1960 với 3065 doanh nghiệp trong đó có 1794 doanh nghiệp thương nghiệp. Từ năm 1960 đến năm 1975 ở miền Bắc kinh tế tư nhân không được thừa nhận. Trên thực tế nó vẫn còn tồn tại buôn bán nhỏ lẻ, chủ yếu bộ phận kinh tế này hoạt động “ngầm”, hoạt động chui. Sau ngày miền Nam giải phóng, Nghị quyết số 254/NQ-TW của Đảng thừa nhận kinh tế miền Nam là kinh tế nhiều thành phan trong đó tư bản tư nhân là thành phần hợp pháp.

Nhưng đến 16/2/1978 Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 15/TTg xem việc “xoá bỏ kinh tế tư nhân là vấn đề nóng bỏng trước mắt cần tập trung sức càng sớm càng tốt”, phương thức cải tạo được tiến hành tương tự như đối với tư bản tư nhân miền Bắc những năm 1957 — 1960. Ngày 23/3/1978, chiến dịch bắt đầu với phương châm: bí mật, bất ngờ cùng một lúc hầu như tất cả các cơ sở kinh doanh tư nhân ở miền Nam đều được lệnh kiểm kê tài sản và học tập cải tạo, trong đó có 31681 cơ sở quốc hữu hoá. Hai năm sau, ngày 17/6/1980, Ban Bí thư có văn bản đánh giá về kết quả của công cuộc cải tạo: Năng lực sản xuất của phần lớn các xí nghiệp sau cải tạo chưa được sử dụng tốt, năng suất lao động thấp kém, hiệu quả kinh tế giảm. Tài sản thu được qua cải tạo bị hư hỏng, mat mát nhiều.

Đời sống công nhân gặp nhiều khó 11 khăn. Tình trạng hoài nghỉ, chán nản và bat mãn khá phỏ biến gây nên sự căng thăng không cần thiết. Sau thời gian đó Trung ương Đảng có chủ trương “cởi trói cho sản xuất kinh doanh và cho phép “bung ra”, và Nghị quyết 40 cho phép nới lỏng xuất khẩu, Nghị quyết 25/CP ngày 21/1/1981 cho phép doanh nghiệp nhà nước được liên kết với các thành phần khác,.