Luận văn Thạc sĩ về Lãnh đạo Kinh tế Hợp tác xã Tỉnh Sơn La giai đoạn 1996-2006

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu đảng bộ tỉnh sơn la lãnh đạo kinh tế hợp tác xã 1996 2006, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Lại Trang Huyền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Quang Hiển
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Lãnh Đạo Kinh Tế Hợp Tác Xã Tỉnh Sơn La (1996 - 2006)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG KINH TẾ HỢP TÁC XÃ TRONG NHỮNG NĂM 1996 - 2000
• 1.1. Những điều kiện ảnh hưởng đến sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La trong xây dựng kinh tế Hợp tác xã
• 1.2. Điều kiện tự nhiên và xã hội
• 1.3. Chủ trương của Đảng về xây dựng và phát triển kinh tế Hợp tác xã trong thời kì đổi mới
• 1.4. Tình hình kinh tế hợp tác xã ở Sơn La trước năm 1996
• 1.5. Những chủ trương và biện pháp lớn của Đảng bộ
• 1.6. Sự chỉ đạo xây dựng kinh tế hợp tác xã
• 1.7. Quá trình chỉ đạo xây dựng kinh tế hợp tác xã
• 1.8. Kết quả thực hiện
• 1.9. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG KINH TẾ HỢP TÁC XÃ TRONG NHỮNG NĂM 2001 - 2006
• 2.1. Hoàn cảnh lịch sử mới và yêu cầu đối với việc phát triển kinh tế HTX
• 2.2. Hoàn cảnh lịch sử mới
• 2.3. Những yêu cầu đối với việc phát triển HTX trong thời kỳ mới
• 2.4. Chủ trương và biện pháp mới của Đảng bộ
• 2.5. Sự chỉ đạo phát triển kinh tế HTX
• 2.6. Phương hướng mới của Đảng bộ tỉnh
• 2.7. Kết quả thực hiện
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 3.1. Một số nhận xét
• 3.2. Ưu điểm của Đảng bộ tỉnh Sơn La trong quá trình lãnh đạo xây dựng kinh tế HTX (1996 - 2006)
• 3.3. Hạn chế của Đảng bộ tỉnh Sơn La trong quá trình lãnh đạo xây dựng kinh tế HTX (1996 - 2006)
• 3.4. Nguyên nhân của thành tựu
• 3.5. Nguyên nhận hạn chế của quá trình xây dựng kinh tế hợp tác xã ở Sơn La trong những năm 1996 - 2006
• 3.6. Một số kinh nghiệm lịch sử
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Lãnh đạo xây dựng kinh tế hợp tác xã trong những năm 1996 2000

Giai đoạn 1996 - 2000, Kinh tế Hợp tác xã tại tỉnh Sơn La đã trải qua nhiều biến đổi quan trọng dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh. Những điều kiện tự nhiên và xã hội đã ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của Kinh tế Hợp tác xã. Địa hình phức tạp, giao thông khó khăn đã tạo ra những thách thức trong việc xây dựng và phát triển các mô hình Hợp tác xã. Tuy nhiên, với sự chỉ đạo quyết liệt từ Đảng bộ, nhiều chính sách đã được ban hành nhằm thúc đẩy Kinh tế Hợp tác xã phát triển. Đặc biệt, Luật Hợp tác xã năm 1996 đã tạo ra khung pháp lý vững chắc cho sự phát triển của các Hợp tác xã. Các chủ trương và biện pháp lớn của Đảng bộ đã góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của Kinh tế Hợp tác xã, từ đó cải thiện đời sống nhân dân và củng cố niềm tin của họ vào sự lãnh đạo của Đảng.

1.1. Những điều kiện ảnh hưởng đến sự lãnh đạo

Điều kiện tự nhiên và xã hội là yếu tố quan trọng trong việc xác định hướng phát triển của Kinh tế Hợp tác xã. Sơn La, với vị trí địa lý đặc biệt, có nhiều tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên, nhưng cũng đối mặt với nhiều khó khăn do địa hình phức tạp. Sự phân bố dân cư không đồng đều, cùng với sự đa dạng văn hóa của các dân tộc, đã tạo ra những thách thức trong việc tổ chức và phát triển Hợp tác xã. Tuy nhiên, sự đoàn kết và tin tưởng của các dân tộc vào sự lãnh đạo của Đảng đã tạo ra động lực cho sự phát triển của Kinh tế Hợp tác xã trong giai đoạn này.

1.2. Chủ trương và biện pháp lớn của Đảng bộ

Đảng bộ tỉnh Sơn La đã đưa ra nhiều chủ trương và biện pháp quan trọng nhằm phát triển Kinh tế Hợp tác xã. Các nghị quyết và chính sách được ban hành đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành và phát triển các Hợp tác xã. Sự chỉ đạo từ Đảng bộ đã giúp các Hợp tác xã hoạt động hiệu quả hơn, từ đó góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Đặc biệt, việc áp dụng các mô hình Hợp tác xã mới đã giúp nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện đời sống của người dân.

II. Lãnh đạo xây dựng kinh tế hợp tác xã trong những năm 2001 2006

Giai đoạn 2001 - 2006, Kinh tế Hợp tác xã tại Sơn La tiếp tục phát triển mạnh mẽ nhờ vào sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh. Hoàn cảnh lịch sử mới đã đặt ra nhiều yêu cầu đối với việc phát triển Hợp tác xã. Đảng bộ đã có những chủ trương và biện pháp mới nhằm thích ứng với tình hình mới, từ đó thúc đẩy sự phát triển của Kinh tế Hợp tác xã. Các chương trình phát triển kinh tế đã được triển khai, tạo ra nhiều cơ hội cho các Hợp tác xã mở rộng hoạt động và nâng cao hiệu quả sản xuất. Kết quả thực hiện trong giai đoạn này cho thấy sự chuyển biến tích cực trong hoạt động của các Hợp tác xã, góp phần vào sự phát triển chung của tỉnh.

2.1. Hoàn cảnh lịch sử mới và yêu cầu phát triển

Trong bối cảnh mới, Kinh tế Hợp tác xã phải đối mặt với nhiều thách thức và yêu cầu mới. Đảng bộ tỉnh đã nhận thức rõ ràng về những khó khăn này và đã có những điều chỉnh kịp thời trong các chủ trương phát triển. Sự chuyển mình của nền kinh tế thị trường đã tạo ra nhiều cơ hội cho các Hợp tác xã phát triển, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực cạnh tranh và hiệu quả sản xuất. Đảng bộ đã khuyến khích các Hợp tác xã đổi mới phương thức hoạt động, áp dụng công nghệ mới và nâng cao chất lượng sản phẩm.

2.2. Kết quả thực hiện và phương hướng mới

Kết quả thực hiện trong giai đoạn 2001 - 2006 cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của Kinh tế Hợp tác xã. Nhiều Hợp tác xã đã hoạt động hiệu quả, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Đảng bộ tỉnh đã xác định phương hướng mới cho sự phát triển của Hợp tác xã, tập trung vào việc nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng thị trường và cải thiện đời sống nhân dân. Sự lãnh đạo của Đảng bộ đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho các Hợp tác xã phát triển bền vững.

III. Một số nhận xét và kinh nghiệm

Giai đoạn 1996 - 2006, Kinh tế Hợp tác xã tại Sơn La đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, bên cạnh những thành công, vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế cần được khắc phục. Đảng bộ tỉnh đã có những nhận xét sâu sắc về quá trình lãnh đạo và phát triển Hợp tác xã, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu. Việc đánh giá đúng đắn thực trạng Kinh tế Hợp tác xã sẽ giúp Đảng bộ có những điều chỉnh kịp thời trong các chủ trương, chính sách phát triển trong tương lai.

3.1. Ưu điểm và hạn chế

Đảng bộ tỉnh Sơn La đã có những ưu điểm nổi bật trong quá trình lãnh đạo xây dựng Kinh tế Hợp tác xã. Sự chỉ đạo quyết liệt và kịp thời đã giúp các Hợp tác xã phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc tổ chức và quản lý các Hợp tác xã, đặc biệt là trong việc huy động nguồn lực và nâng cao năng lực sản xuất. Những hạn chế này cần được khắc phục để Kinh tế Hợp tác xã phát triển bền vững hơn.

3.2. Bài học kinh nghiệm

Từ quá trình lãnh đạo và phát triển Kinh tế Hợp tác xã, Đảng bộ tỉnh Sơn La đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Sự đoàn kết và tin tưởng của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng là yếu tố quyết định cho sự thành công. Bên cạnh đó, việc áp dụng các mô hình Hợp tác xã mới, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương cũng là một trong những yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của Kinh tế Hợp tác xã.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 1996 - 2006, kinh tế hợp tác xã (HTX) tại tỉnh Sơn La đã trải qua nhiều biến động quan trọng, phản ánh sự chuyển đổi từ nền kinh tế tự cấp, tự túc sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Sơn La, một tỉnh miền núi với địa hình phức tạp, dân cư đa dân tộc và điều kiện kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn, đã đặt ra thách thức lớn cho việc phát triển kinh tế HTX. Theo số liệu năm 1999, dân số tỉnh đạt khoảng 882.000 người, tăng lên khoảng 1.511.000 người vào năm 2006, trong đó dân tộc Thái chiếm 54%, dân tộc Kinh 18%, dân tộc H’mông 12%, và các dân tộc khác chiếm phần còn lại. Địa hình chủ yếu là núi cao chiếm trên 85% diện tích, với khí hậu nhiệt đới gió mùa, tạo điều kiện thuận lợi nhưng cũng gây khó khăn cho sản xuất nông nghiệp và phát triển HTX.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ vai trò lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La trong việc xây dựng và phát triển kinh tế HTX, đánh giá thực trạng, thành tựu, hạn chế và rút ra bài học kinh nghiệm trong giai đoạn 1996 - 2006. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào tỉnh Sơn La, với phân tích chi tiết về các chính sách, biện pháp lãnh đạo, cũng như kết quả hoạt động của các HTX trong các lĩnh vực nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, xây dựng, vận tải và thương mại dịch vụ. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế HTX, góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế hợp tác xã của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, nhấn mạnh vai trò của HTX trong quá trình chuyển đổi sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất tập trung, hợp tác và liên minh các thành phần kinh tế. Các khái niệm chính bao gồm:

• Kinh tế hợp tác xã: Tổ chức kinh tế tập thể hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, dân chủ và cùng có lợi.
• Chuyển đổi mô hình HTX: Quá trình đổi mới tổ chức, quản lý và phương thức hoạt động của HTX để thích ứng với nền kinh tế thị trường.
• Vai trò lãnh đạo của Đảng: Sự chỉ đạo, định hướng và hỗ trợ của Đảng bộ tỉnh trong việc phát triển kinh tế HTX.
• Phát triển kinh tế tập thể: Mở rộng và nâng cao hiệu quả hoạt động của các HTX trong các lĩnh vực kinh tế đa dạng.
• Chính sách ưu đãi và hỗ trợ: Các chính sách về đất đai, thuế, vốn và đào tạo nhằm thúc đẩy sự phát triển của HTX.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp với phương pháp thống kê và phân tích định lượng. Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Sơn La và Trung ương.
• Báo cáo, nghị quyết, chỉ thị của Đảng và Nhà nước về kinh tế HTX.
• Số liệu thống kê về số lượng, quy mô, doanh thu và thu nhập của các HTX trên địa bàn tỉnh.
• Khảo sát thực tế một số HTX tiêu biểu tại các huyện trong tỉnh.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm hơn 1.500 HTX nông nghiệp và phi nông nghiệp, trong đó có 170 HTX đã chuyển đổi hoặc thành lập mới trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu là chọn đại diện các HTX theo lĩnh vực và địa bàn để đảm bảo tính đa dạng và đại diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng cách so sánh số liệu qua các năm, đánh giá hiệu quả hoạt động và mức độ chuyển đổi mô hình HTX.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển đổi và phát triển HTX: Từ năm 1996 đến 2000, tỉnh Sơn La đã chuyển đổi được 170 HTX, trong đó 120 HTX nông nghiệp và 50 HTX phi nông nghiệp. Số HTX thành lập mới trong giai đoạn này là khoảng 40 HTX, chủ yếu tập trung ở các lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp, vận tải, xây dựng và thương mại dịch vụ.

2. Tăng trưởng doanh thu và thu nhập: Doanh thu của các HTX tăng mạnh qua các năm, đạt 32,5 tỷ đồng năm 1998, tăng gần 198% so với năm 1997. Thu nhập bình quân của xã viên HTX cũng tăng từ 400 nghìn đồng/người/tháng năm 1996 lên khoảng 495 nghìn đồng/người/tháng năm 2000.

3. Hiệu quả hoạt động HTX: Khoảng 56,5% HTX chuyển đổi hoạt động có hiệu quả, trả đủ nợ vay và chi trả lãi vốn góp cho xã viên. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 15% HTX gặp khó khăn, chưa đạt hiệu quả kinh tế như mong đợi.

4. Chính sách hỗ trợ và ưu đãi: Các chính sách về đất đai, thuế, vốn vay và đào tạo cán bộ đã tạo điều kiện thuận lợi cho HTX phát triển, góp phần nâng cao năng lực quản lý và sản xuất kinh doanh của các HTX.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự lãnh đạo quyết liệt và đồng bộ của Đảng bộ tỉnh Sơn La đã tạo ra bước chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế HTX. Việc chuyển đổi mô hình HTX theo Luật HTX năm 1996 đã giúp các HTX nâng cao tính tự chủ, hiệu quả sản xuất và dịch vụ. So với giai đoạn trước năm 1996, khi nhiều HTX hoạt động hình thức và kém hiệu quả, giai đoạn 1996 - 2000 đã chứng kiến sự phục hồi và phát triển rõ nét.

Nguyên nhân thành công bao gồm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp ủy đảng, chính quyền, các tổ chức đoàn thể và sự tham gia tích cực của xã viên. Các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế và vốn vay đã giảm bớt khó khăn về tài chính, đồng thời công tác đào tạo cán bộ giúp nâng cao năng lực quản lý. Tuy nhiên, địa hình phức tạp, trình độ dân trí thấp và phong tục tập quán đa dạng vẫn là những thách thức lớn, khiến một số HTX chưa phát huy hết tiềm năng.

So sánh với các nghiên cứu trong nước, kết quả này phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế HTX ở các tỉnh miền núi khác, nơi mà sự lãnh đạo của Đảng và chính sách hỗ trợ là yếu tố quyết định thành công. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng doanh thu và thu nhập bình quân của HTX qua các năm, cũng như bảng phân loại hiệu quả hoạt động của HTX theo từng năm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực quản lý HTX: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về quản lý, kỹ thuật sản xuất và kinh doanh cho cán bộ và xã viên HTX nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động. Mục tiêu tăng tỷ lệ HTX hoạt động hiệu quả lên trên 70% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ban chỉ đạo HTX tỉnh phối hợp với các trường nghề và Liên minh HTX.

2. Mở rộng chính sách hỗ trợ tài chính và ưu đãi thuế: Đề xuất tăng cường nguồn vốn vay ưu đãi, giảm lãi suất cho HTX, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa. Đồng thời, hoàn thiện chính sách miễn giảm thuế phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh. Mục tiêu tăng vốn lưu động cho HTX lên 20% trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Sơn La.

3. Phát triển đa dạng các loại hình HTX và liên kết chuỗi giá trị: Khuyến khích thành lập HTX mới trong các lĩnh vực có tiềm năng như nông nghiệp công nghệ cao, dịch vụ logistics, chế biến nông sản. Tăng cường liên kết giữa HTX với doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu khoa học. Mục tiêu thành lập thêm 30 HTX mới trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Liên minh HTX tỉnh.

4. Cải thiện hạ tầng giao thông và logistics cho HTX: Đầu tư nâng cấp đường giao thông nông thôn, hệ thống kho bãi và phương tiện vận tải để giảm chi phí và tăng khả năng tiếp cận thị trường. Mục tiêu hoàn thiện 80% tuyến đường giao thông chính phục vụ HTX trong 4 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Giao thông Vận tải, UBND các huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và lãnh đạo Đảng bộ tỉnh Sơn La: Nắm bắt rõ vai trò và hiệu quả của các chính sách lãnh đạo kinh tế HTX, từ đó xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế địa phương phù hợp.

2. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng luận văn làm cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế tập thể, đặc biệt trong các tỉnh miền núi và vùng dân tộc thiểu số.

3. Ban quản trị và cán bộ HTX: Hiểu rõ quá trình chuyển đổi, các mô hình hoạt động hiệu quả và các chính sách ưu đãi để áp dụng vào quản lý và phát triển HTX.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành lịch sử Đảng, kinh tế nông nghiệp và phát triển nông thôn: Tham khảo luận văn để nghiên cứu sâu về vai trò lãnh đạo của Đảng trong phát triển kinh tế HTX tại vùng miền núi, góp phần bổ sung kiến thức chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao kinh tế hợp tác xã lại quan trọng đối với tỉnh Sơn La?
   Kinh tế HTX là thành phần kinh tế chủ lực giúp chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ tự cấp sang kinh tế hàng hóa, góp phần nâng cao đời sống nhân dân và phát triển kinh tế xã hội tỉnh miền núi như Sơn La.

2. Những khó khăn lớn nhất trong phát triển HTX ở Sơn La là gì?
   Khó khăn chủ yếu gồm địa hình phức tạp, dân cư phân tán, trình độ dân trí thấp, thiếu vốn và năng lực quản lý hạn chế, cùng với phong tục tập quán đa dạng của các dân tộc.

3. Chính sách nào đã hỗ trợ hiệu quả cho HTX trong giai đoạn 1996 - 2006?
   Các chính sách ưu đãi về đất đai, miễn giảm thuế, hỗ trợ vốn vay ưu đãi và đào tạo cán bộ đã tạo điều kiện thuận lợi cho HTX phát triển.

4. Hiệu quả hoạt động của HTX được đánh giá như thế nào?
   Khoảng 56,5% HTX chuyển đổi hoạt động có hiệu quả, trả đủ nợ và chi trả lãi vốn góp, trong khi 15% HTX còn gặp khó khăn, cho thấy cần tiếp tục nâng cao năng lực quản lý và hỗ trợ.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX trong tương lai?
   Cần tăng cường đào tạo cán bộ, mở rộng chính sách hỗ trợ tài chính, phát triển đa dạng loại hình HTX và cải thiện hạ tầng giao thông, đồng thời tăng cường liên kết chuỗi giá trị.

Kết luận

• Đảng bộ tỉnh Sơn La đã có vai trò lãnh đạo quyết liệt, tạo điều kiện cho sự chuyển đổi và phát triển kinh tế HTX trong giai đoạn 1996 - 2006.
• Số lượng HTX chuyển đổi và thành lập mới tăng đáng kể, doanh thu và thu nhập bình quân của xã viên HTX có xu hướng tăng trưởng tích cực.
• Các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế và vốn vay đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của HTX.
• Vẫn còn tồn tại những hạn chế về năng lực quản lý, điều kiện tự nhiên và trình độ dân trí, cần có giải pháp đồng bộ để khắc phục.
• Giai đoạn tiếp theo cần tập trung nâng cao năng lực quản lý, mở rộng đa dạng loại hình HTX và cải thiện hạ tầng để phát huy tối đa tiềm năng kinh tế hợp tác xã tại Sơn La.

Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế HTX tại các tỉnh miền núi. Đề nghị các cấp lãnh đạo, nhà quản lý và cán bộ HTX nghiên cứu, vận dụng để thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------***------ LẠI TRANG HUYỀN Đảng bộ tỉnh sơn la lãnh đạo kinh tế hợp tác xã (1996 - 2006) LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ Hà NộI, tháng 10 - 2008 1 z ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------***------ LẠI TRANG HUYỀN ĐẢNG BỘ TỈNH SƠN LA LÃNH ĐẠO KINH TẾ HỢP TÁC XÃ (1996 - 2006) CHUYÊN NGÀNH LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM MÃ SỐ: 60 22 56 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Quang Hiển Hà Nội, tháng 10 – 2008 2 z BẢNG CHỮ VIẾT TẮT BCĐ: Ban chỉ đạo CT: Chỉ thị HĐND: Hội đồng nhân dân HTX: Hợp tác xã KTHT: Kinh tế hợp tác NQ: Nghị quyết QĐ: Quyết định UB: Uỷ ban UBND: Uỷ ban nhân dân TU: Tỉnh uỷ TW: Trung ương 3 z MỤC LỤC MỞ ĐẦU . 1 Chương 1: LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG KINH TẾ HỢP TÁC XÃ TRONG NHỮNG NĂM 1996 - 2000 . Những điều kiện ảnh hưởng đến sự lãnh đạp của Đảng bộ tỉnh Sơn La trong xây dựng kinh tế Hợp tác xã . Điều kiện tự nhiên và xã hội . Chủ trương của Đảng về xây dựng và phát triển kinh tế Hợp tác xã trong thời kì đổi mới. Tình hình kinh tế hợp tác xã ở Sơn La trước năm 1996 . Những chủ trương và biện pháp lớn của Đảng bộ . Sự chỉ đạo xây dựng kinh tế hợp tác xã. Quá trình chỉ đạo xây dựng kinh tế hợp tác xã . Kết quả thực hiện. 49 Tiểu kết chương 1 . LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG KINH TẾ HỢP TÁC XÃ TRONG NHỮNG NĂM 2001 - 2006 . Hoàn cảnh lịch sử mới và yêu cầu đối với việc phát triển kinh tế HTX. Hoàn cảnh lịch sử mới . Những yêu cầu đối với việc phát triển HTX trong thời kỳ mới . Chủ trương và biện pháp mới của Đảng bộ . Sự chỉ đạo phát triển kinh tế HTX . Phương hướng mới của Đảng bộ tỉnh . Kết quả thực hiện. 64 Chương 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM . Một số nhận xét . Ưu điểm của Đảng bộ tỉnh Sơn La trong quá trình lãnh đạp xây dựng kinh tế HTX (1996 - 2006) . Hạn chế của Đảng bộ tỉnh Sơn La trong quá trình lãnh đạo xây dựng kinh tế HTX (1996 - 2006) . Nguyên nhân của thành tựu . Nguyên nhận hạn chế của quá trình xây dựng kinh tế hợp tác xã ở Sơn La trong những năm 1996 - 2006 . Một số kinh nghiệm lịch sử . 107 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 109 PHỤ LỤC z MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đi lên chủ nghĩa xã hội là con đường tất yếu khách quan của cách mạng Việt Nam. Nhận thức đúng đắn hơn về quy luật của sự phát triển trong điều kiện cụ thể của Việt Nam, từ năm 1986 Đảng ta đã khởi xướng công cuộc đổi mới, tiến hành chuyển đổi nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ vô cùng quan trọng, trong đó kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể giữ vai trò nền tảng trong nền kinh tế quốc dân. Sự tồn tại và phát triển của kinh tế tập thể và kinh tế nhà nước quyết định và đảm bảo sự thắng lợi của công cuộc đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội với xuất phát điểm thấp, kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, sản xuất nông nghiệp là chủ yếu. Xây dựng và phát triển kinh tế tập thể với nòng cốt là hợp tác xã đã được Đảng ta tiến hành từ những năm 60 của thế kỷ trước. Phong trào HTX đã góp phần xây dựng các công trình thuỷ lợi, cải tạo diện tích canh tác, đưa kỹ thuật mới vào sản xuất, góp phần đưa miền Bắc trở thành hậu phương lớn chi viện cho miền Nam đánh thắng đế quốc Mỹ. Khi cả nước thống nhất đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, cơ chế quản lý kinh tế tập trung quan liêu bao cấp, đánh đồng tập thể hoá với hợp tác hoá làm cho phong trào hợp tác xã lâm vào khủng hoảng trong bối cảnh khó khăn chung của đất nước. Với đường lối đổi mới của Đảng, kinh tế hợp tác xã đã có những khởi sắc, đặc biệt là khi nền kinh tế đất nước bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Cùng với sự đi lên của nền kinh tế đất nước, kinh tế hợp tác xã với tư cách là loại hình kinh tế, tổ chức kinh tế cộng đồng đang góp phần giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh trong quá trình phát triển của đất nước. Sơn La, một tỉnh miền núi nhiều tộc người cùng sinh sống, nền kinh tế xã hội chưa thực sự phát triển, vẫn thuộc diện là một tỉnh đặc biệt khó khăn. 5 z Việc định hướng phát triển nền kinh tế của tỉnh theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối việc ổn định đời sống nhân dân, chuyển hướng sản xuất trong nông nghiệp và nông thôn miền núi. Sự chuyển đổi mô hình hợp tác xã đã mở rộng sản xuất hàng hoá, tiếp cận với nền kinh tế thị trường, nâng cao hiệu quả kinh tế của tỉnh. Năm 1996, Đảng và Nhà nước ta ban hành Luật Hợp tác xã, kinh tế hợp tác mà nòng cốt là hợp tác xã được tạo điều kiện pháp lý để phát triển. Đảng bộ tỉnh Sơn La đã có những nghị quyết, chính sách, biện phá p quan trọng để thúc đẩy kinh tế hợp tác và hợp tác xã phát triển, góp phần phát triển kinh tế xã hội, giữ vững an ninh chính trị, cải thiện đời sống và củng cố niềm tin của nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La đối với sự lãnh đạo của Đảng. Chủ trương phát triển kinh tế hợp tác xã của Đảng trong thời kỳ đổi mới đã đáp ứng nhu cầu khách quan phát triển kinh tế đất nước, tạo nên một luồng gió mới trong kinh tế hợp tác xã. Trong đó sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La đối với phát triển hợp tác xã tỉnh đã và đang góp phần vào sự nghiệp xây dựng đất nước trong thời kỳ đổi mới. Giai đoạn 1996 - 2006 kinh tế hợp tác xã cả nước nói chung và kinh tế hợp tác xã ở Sơn La nói riêng đã đạt được những thành tựu to lớn, khẳng định sự lựa chọn đúng đắn về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của đất nước ta. Mặc dù vậy những khó khăn, bất cập là không nhỏ, kinh tế hợp tác xã còn gặp nhiều trở ngại trên bước đường phát triển. Nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự đoàn kết toàn dân tin chắc kinh tế HTX sẽ phát triển và trở thành một trong những thành phần kinh tế chủ lực của đất nước. Với ý nghĩa khoa học và thực tiễn như vậy, tôi chọn đề tài “Đảng bộ tỉnh Sơn La lãnh đạo kinh tế hợp tác xã (1996 - 2006)” làm đề tài luận văn thạc sĩ khoa học lịch sử. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Phát triển kinh tế hợp tác, hợp tác xã là nhu cầu tất yếu cần thiết đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội của nước ta. Kinh tế hợp tác xã có vai trò to lớn trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Vì vậy đã có nhiều công trình nghiên cứu về kinh tế hợp tác xã. Phần lớn các công trình nghiên cứu đều đề cập đến lịch sử, vai trò, vị trí và tầm quan trọng của việc xây dựng kinh tế hợp tác xã trong thời kỳ đổi mới. Có thể kể tên một số công trình nghiên cứu như sau: “Phát triển và đổi mới hợp tác xã theo luật hợp tác xã” của Nguyễn Văn Bích. “Đảng Cộng sản Việt Nam với phong trào hợp tác xã” do Liên minh Hợp tác xã Việt Nam phối hợp với nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản. Hội đồng nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn Tỉnh uỷ Sơn La đã nghiên cứu đề tài: “Kinh tế hợp tác trong nông nghiệp và vai trò của nó đối với chiến lược phát triển kinh tế của tỉnh đến năm 2010”. Bên cạnh đó có một số luận văn, luận án nghiên cứu về đề tài hợp tác xã như: luận văn “Kinh tế hợp tác xã ở Hà Nội Thực trạng và giải pháp” của Hoàng Thuý Quỳnh; luận văn “Đổi mới hợp tác xã nông nghiệp ở Hà Tây Thực trạng và giải pháp” của Hoàng Thị Ngọc Lan; luận văn “Lý luận Mác xít về hợp tác xã và thực tiễn chuyển đổi hợp tác xã nông nghiệp ở Việt Nam hiện nay” của Đào Đăng Măng; luận án Tiến sĩ Khoa học Kinh tế “Xu hướng biến đổi hợp tác xã nông nghiệp trong quá trình đổi mới kinh tế ở nước ta” của Nguyễn Đình Hợi… Ngoài ra còn có một số bài viết của các tác giả đã đăng trên một số báo và tạp chí như: “Cộng sản”, “Xây dựng Đảng”, “Lý luận Chính trị”… Những công trình nghiên cứu trên đã làm sáng tỏ một số khía cạnh về lý luận và thực tiễn của phong trào hợp tác xã ở nước ta trong những năm trước và sau đổi mới, những thành tựu và hạn chế của phong trào, rút ra một 7 z số bài học kinh nghiệm về xây dựng và phát triển kinh tế hợp tác xã… Tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La đối với kinh tế hợp tác xã trong những năm trước và sau khi Đảng ta tiến hành công cuộc đổi mới. Vì thế chưa có sự đánh giá, tổng kết một cách toàn diện về những thuận lợi, khó khăn, thành tựu cũng như hạn chế của phong trào hợp tác xã tỉnh Sơn La dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh để góp phần thúc đẩy việc thực hiện chiến lược kinh tế và đẩy mạnh công nghiệp hoá nông nghiệp, hiện đại hoá nông thôn tỉnh Sơn La. Vì vậy, việc nghiên cứu quá trình Đảng bộ tỉnh Sơn La lãnh đạo phát triển kinh tế hợp tác xã là cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Về mục đích, đề tài nhằm làm sáng tỏ sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La trong việc xây dựng kinh tế HTX ở địa phương.