Khung Pháp Lý Cho Hoạt Động Giám Sát Ngân Hàng Sau Khủng Hoảng

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích khuôn khổ pháp lý cho hoạt động giám sát ngân hàng sau khủng hoảng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Phan Thị Mai Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Tuyến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Khuôn Khổ Pháp Lý Cho Hoạt Động Giám Sát Ngân Hàng Sau Khủng Hoảng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT NGÂN HÀNG, NỘI DUNG CỦA PHÁP LUẬT VỀ GIÁM SÁT NGÂN HÀNG VÀ MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM VỀ GIÁM SÁT NGÂN HÀNG SAU KHỦNG HOẢNG
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về giám sát ngân hàng
• 1.1.1. Khái niệm giám sát ngân hàng
• 1.1.2. Đặc điểm của hoạt động giám sát ngân hàng
• 1.1.3. Một số nội dung của pháp luật về giám sát ngân hàng sau khủng hoảng
• 1.1.3.1. Quy định về chủ thể thực hiện hoạt động giám sát ngân hàng
• 1.1.3.2. Quy định về nguyên tắc thực hiện hoạt động giám sát ngân hàng
• 1.1.3.3. Quy định về đối tượng và phương pháp giám sát ngân hàng
• 1.1.4. Vài nét về hoạt động giám sát ngân hàng sau khủng hoảng và những bài học kinh nghiệm trong giám sát ngân hàng
• 1.1.4.1. Vài nét về hoạt động giám sát ngân hàng sau khủng hoảng
• 1.1.4.2. Một số bài học kinh nghiệm về hoạt động giám sát ngân hàng sau khủng hoảng
• 1.1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ GIÁM SÁT NGÂN HÀNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN SAU KHỦNG HOẢNG
• 2.1. Thực trạng pháp luật về hoạt động giám sát ngân hàng ở Việt Nam trước khủng hoảng (giai đoạn trước năm 2009)
• 2.1.1. Các quy định về chủ thể thực hiện giám sát ngân hàng
• 2.1.2. Các quy định pháp luật về hoạt động giám sát ngân hàng
• 2.1.3. Một số hạn chế, bất cập của pháp luật về giám sát ngân hàng trong giai đoạn này
• 2.2. Thực trạng pháp luật về hoạt động giám sát ngân hàng ở Việt Nam sau khủng hoảng (từ năm 2009 đến nay)
• 2.2.1. Các quy định về chủ thể thực hiện giám sát ngân hàng
• 2.2.2. Các quy định pháp luật về hoạt động giám sát ngân hàng
• 2.2.3. Một số hạn chế, bất cập của pháp luật về giám sát ngân hàng hiện nay ở Việt Nam
• 2.3. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về giám sát ngân hàng ở Việt nam – bài học từ khủng hoảng
• 2.3.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật về giám sát ngân hàng ở Việt Nam sau khủng hoảng
• 2.3.2. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về giám sát ngân hàng ở Việt Nam sau khủng hoảng
• 2.4. Kết luận chương 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giám Sát Ngân Hàng Định Nghĩa và Mục Tiêu

Theo từ điển Luật học, giám sát là theo dõi, quan sát hoạt động một cách chủ động, thường xuyên, liên tục và sẵn sàng tác động để hướng đối tượng đi đúng quỹ đạo, quy chế. Theo thông lệ quốc tế, giám sát ngân hàng (Banking Supervision) là hoạt động đảm bảo an toàn và lành mạnh của hệ thống ngân hàng và các định chế tài chính cung cấp dịch vụ ngân hàng. Hoạt động này bao gồm định chế, cấp phép, giám sát từ xa, kiểm tra tại chỗ và cưỡng chế thực thi các hành động chỉnh sửa kịp thời. Trong một số trường hợp, nó còn bao hàm thu thập, xử lý thông tin tín dụng, đánh giá và xếp hạng tổ chức tín dụng, bảo vệ người sử dụng dịch vụ tài chính ngân hàng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố. Mục tiêu chính của giám sát ngân hàng là bảo vệ sự ổn định của hệ thống tài chính và niềm tin của công chúng vào ngân hàng.

1.1. Định Nghĩa Chi Tiết về Giám Sát Ngân Hàng

Ở Việt Nam, giám sát ngân hàng thường được hiểu theo nghĩa hẹp hơn, tập trung vào hoạt động giám sát từ xa đối với các tổ chức tín dụng. Hoạt động này dựa trên các báo cáo do chính các ngân hàng cung cấp để phân tích, đánh giá tình hình hoạt động. Mục đích là đưa ra những nhận xét, cảnh báo và biện pháp kịp thời để phòng ngừa rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngân hàng. Khái niệm giám sát từ xa lần đầu tiên được ghi nhận tại Quyết định số 137/1997/QĐ-NH3.

1.2. Phân Biệt Thanh Tra Ngân Hàng và Giám Sát Ngân Hàng

Trong các văn bản trước đây, hoạt động giám sát ngân hàng không được phân định tách biệt với hoạt động thanh tra ngân hàng. Luật NHNN Việt Nam năm 2010 đã chính thức hóa chức năng giám sát ngân hàng theo hướng phân biệt rạch ròi giữa hai hoạt động này. Theo đó, giám sát ngân hàng là hoạt động thu thập, tổng hợp, phân tích thông tin về đối tượng giám sát ngân hàng nhằm phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn kịp thời rủi ro gây mất an toàn hoạt động ngân hàng, vi phạm quy định an toàn hoạt động ngân hàng và các quy định khác của pháp luật.

1.3. Các Phương Pháp Giám Sát Ngân Hàng Phổ Biến Hiện Nay

Xét theo phương pháp giám sát, có giám sát tuân thủ và giám sát trên cơ sở rủi ro. Giám sát tuân thủ tập trung vào việc chấp hành các chính sách, quy định về an toàn hoạt động. Giám sát trên cơ sở rủi ro đánh giá các rủi ro có thể xảy ra, tính đến các yếu tố bên ngoài. Phương pháp này đòi hỏi cơ quan giám sát phải phân tích hoạt động kinh doanh, xác định rủi ro, điều tra cơ cấu kiểm soát và quyết định các nguồn lực giám sát nên hướng tới đâu.

II. Khủng Hoảng Tài Chính Tác Động Đến Giám Sát Ngân Hàng

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2009 đã phơi bày những yếu kém trong hệ thống giám sát tài chính, đặc biệt là giám sát ngân hàng. Sự sụp đổ của các định chế tài chính lớn ở Mỹ đã gây ra phản ứng dây chuyền trên toàn cầu. Một trong những nguyên nhân cơ bản của cuộc khủng hoảng là sự bất cập của hệ thống giám sát tài chính. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc cải thiện và hoàn thiện khung pháp lý cho giám sát ngân hàng để phòng ngừa và ứng phó với các cuộc khủng hoảng trong tương lai.

2.1. Bài Học Từ Khủng Hoảng Tài Chính Toàn Cầu 2007 2009

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007 là một lời cảnh tỉnh cho các nhà quản lý và giám sát ngân hàng trên toàn thế giới. Nó cho thấy rằng, ngay cả những quốc gia có hệ thống giám sát phát triển cũng có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các rủi ro tiềm ẩn trong hệ thống tài chính. Do đó, việc liên tục đánh giá và cải thiện hệ thống giám sát là vô cùng quan trọng.

2.2. Yếu Kém Trong Giám Sát Ngân Hàng Trước Khủng Hoảng

Trước cuộc khủng hoảng, hệ thống giám sát ngân hàng ở nhiều quốc gia còn tập trung quá nhiều vào việc tuân thủ các quy định mà chưa chú trọng đến việc đánh giá và quản lý rủi ro một cách toàn diện. Ngoài ra, sự thiếu minh bạch và phức tạp của các sản phẩm tài chính mới cũng gây khó khăn cho việc giám sát hiệu quả.

2.3. Sự Cần Thiết Của Giám Sát An Toàn Vĩ Mô Sau Khủng Hoảng

Sau cuộc khủng hoảng, thuật ngữ “Giám sát an toàn vĩ mô” trở nên phổ biến hơn. Giám sát an toàn vĩ mô tập trung vào việc đánh giá và quản lý các rủi ro có thể ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống tài chính, thay vì chỉ tập trung vào từng ngân hàng riêng lẻ. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và giám sát khác nhau.

III. Pháp Lý Giám Sát Ngân Hàng Nội Dung và Nguyên Tắc Cơ Bản

Pháp luật về giám sát ngân hàng quy định về chủ thể thực hiện giám sát, nguyên tắc thực hiện, đối tượng và phương pháp giám sát. Chủ thể giám sát thường là Ngân hàng Trung ương hoặc một cơ quan chuyên trách. Nguyên tắc giám sát bao gồm tính độc lập, minh bạch, khách quan và tuân thủ pháp luật. Đối tượng giám sát là các tổ chức tín dụng và các hoạt động ngân hàng. Phương pháp giám sát bao gồm giám sát từ xa, thanh tra tại chỗ và các biện pháp cưỡng chế.

3.1. Quy Định Về Chủ Thể Thực Hiện Giám Sát Ngân Hàng

Chủ thể thực hiện giám sát ngân hàng thường là Ngân hàng Nhà nước (NHNN) hoặc một cơ quan chuyên trách được giao nhiệm vụ này. NHNN có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn và ổn định của hệ thống ngân hàng. Việc xác định rõ vai trò và trách nhiệm của chủ thể giám sát là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả của hoạt động giám sát.

3.2. Nguyên Tắc Thực Hiện Giám Sát Ngân Hàng Hiệu Quả

Các nguyên tắc cơ bản của giám sát ngân hàng bao gồm tính độc lập, minh bạch, khách quan và tuân thủ pháp luật. Tính độc lập giúp cơ quan giám sát đưa ra các quyết định dựa trên chuyên môn mà không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài. Tính minh bạch giúp tăng cường trách nhiệm giải trình của các ngân hàng và cơ quan giám sát.

3.3. Đối Tượng và Phương Pháp Giám Sát Ngân Hàng Chi Tiết

Đối tượng giám sát là các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các hoạt động ngân hàng. Phương pháp giám sát bao gồm giám sát từ xa, thanh tra tại chỗ và các biện pháp cưỡng chế. Giám sát từ xa dựa trên các báo cáo do ngân hàng cung cấp. Thanh tra tại chỗ là việc kiểm tra trực tiếp hoạt động của ngân hàng.

IV. Basel III và Basel IV Tiêu Chuẩn Mới Cho Giám Sát Ngân Hàng

Basel III và Basel IV là các tiêu chuẩn quốc tế về giám sát ngân hàng được ban hành bởi Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng. Các tiêu chuẩn này tập trung vào việc tăng cường vốn tự có, cải thiện quản lý rủi ro và nâng cao tính minh bạch của các ngân hàng. Việc áp dụng Basel III và Basel IV giúp các ngân hàng trở nên an toàn và ổn định hơn, đồng thời giảm thiểu nguy cơ xảy ra khủng hoảng tài chính.

4.1. Tăng Cường Vốn Tự Có Theo Tiêu Chuẩn Basel III

Basel III yêu cầu các ngân hàng phải tăng cường vốn tự có để có thể hấp thụ các khoản lỗ trong trường hợp xảy ra khủng hoảng. Vốn tự có phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe hơn về chất lượng và khả năng hấp thụ rủi ro.

4.2. Cải Thiện Quản Lý Rủi Ro Theo Basel IV

Basel IV tập trung vào việc cải thiện quản lý rủi ro của các ngân hàng, đặc biệt là rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động. Các ngân hàng phải sử dụng các mô hình quản lý rủi ro tiên tiến và thường xuyên đánh giá lại các rủi ro này.

4.3. Nâng Cao Tính Minh Bạch Của Ngân Hàng Theo Basel III và IV

Basel III và Basel IV yêu cầu các ngân hàng phải công khai thông tin về tình hình tài chính, quản lý rủi ro và tuân thủ các quy định. Điều này giúp tăng cường trách nhiệm giải trình của các ngân hàng và tạo điều kiện cho các nhà đầu tư và người gửi tiền đánh giá rủi ro một cách chính xác hơn.

V. Kinh Nghiệm Quốc Tế Về Giám Sát Ngân Hàng Sau Khủng Hoảng

Nhiều quốc gia trên thế giới đã tiến hành cải cách hệ thống giám sát ngân hàng sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Các biện pháp cải cách bao gồm tăng cường quyền lực cho cơ quan giám sát, cải thiện phối hợp giữa các cơ quan giám sát, áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và tăng cường giám sát an toàn vĩ mô. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy rằng, việc cải cách hệ thống giám sát ngân hàng là một quá trình liên tục và cần có sự cam kết mạnh mẽ từ phía các nhà quản lý và cơ quan giám sát.

5.1. Tăng Cường Quyền Lực Cho Cơ Quan Giám Sát Ngân Hàng

Nhiều quốc gia đã tăng cường quyền lực cho cơ quan giám sát ngân hàng để có thể can thiệp kịp thời vào các ngân hàng gặp khó khăn. Quyền lực này bao gồm quyền yêu cầu ngân hàng tăng vốn, hạn chế hoạt động kinh doanh và thay đổi ban điều hành.

5.2. Cải Thiện Phối Hợp Giữa Các Cơ Quan Giám Sát

Việc phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan giám sát khác nhau là rất quan trọng để đảm bảo giám sát hiệu quả toàn bộ hệ thống tài chính. Các cơ quan giám sát cần chia sẻ thông tin và phối hợp trong việc đánh giá và quản lý rủi ro.

5.3. Áp Dụng Các Tiêu Chuẩn Quốc Tế Về Giám Sát Ngân Hàng

Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như Basel III và Basel IV giúp các ngân hàng hoạt động an toàn và ổn định hơn. Các tiêu chuẩn này cũng giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các ngân hàng.

VI. Hoàn Thiện Giám Sát Ngân Hàng Tại Việt Nam Giải Pháp và Kiến Nghị

Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho giám sát ngân hàng để đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và phòng ngừa rủi ro trong bối cảnh mới. Các giải pháp bao gồm tăng cường năng lực cho cơ quan giám sát, cải thiện quản lý rủi ro tại các ngân hàng, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý và giám sát.

6.1. Tăng Cường Năng Lực Cho Cơ Quan Giám Sát Ngân Hàng Việt Nam

Cần tăng cường năng lực cho cơ quan giám sát ngân hàng thông qua việc đào tạo và bồi dưỡng cán bộ, trang bị các công cụ giám sát hiện đại và nâng cao tính độc lập của cơ quan giám sát.

6.2. Cải Thiện Quản Lý Rủi Ro Tại Các Ngân Hàng Việt Nam

Các ngân hàng cần cải thiện quản lý rủi ro thông qua việc áp dụng các mô hình quản lý rủi ro tiên tiến, thường xuyên đánh giá lại các rủi ro và xây dựng các kế hoạch ứng phó với khủng hoảng.

6.3. Nâng Cao Tính Minh Bạch và Trách Nhiệm Giải Trình Của Ngân Hàng

Các ngân hàng cần nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình thông qua việc công khai thông tin về tình hình tài chính, quản lý rủi ro và tuân thủ các quy định. Điều này giúp tăng cường niềm tin của công chúng vào hệ thống ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT NGÂN HÀNG, NỘI DUNG CỦA PHÁP LUẬT VỀ GIÁM SÁT NGÂN HÀNG VÀ MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM VỀ GIÁM SÁT NGÂN HÀNG SAU KHỦNG HOẢNG 1. Một số vấn đề lý luận về giám sát ngân hàng 1. Khái niệm giám sát ngân hàng Theo từ điển Luật học, thuật ngữ “giám sát” được hiểu là sự theo dõi, quan sát hoạt động mang tính chủ động, thường xuyên, liên tục và sẵn sàng tác động bằng các biện pháp tích cực để buộc và hướng hoạt động của đối tượng chịu sự giám sát đi đúng quỹ đạo, quy chế nhằm đạt được mục đích, hiệu quả đã được xác định từ trước, đảm bảo cho pháp luật được tuân theo nghiêm chỉnh [30]. Theo thông lệ quốc tế, giám sát ngân hàng hiểu theo nghĩa rộng là tất cả các hoạt động nhằm đảm bảo cho sự an toàn và lành mạnh của hệ thống ngân hàng và các định chế tài chính có cung cấp dịch vụ ngân hàng, bao gồm: định chế, cấp phép, giám sát từ xa, kiểm tra tại chỗ và cưỡng chế thực thi các hành động chỉnh sửa kịp thời.

Trong một số trường hợp, thuật ngữ này bao hàm cả các hành động như: thu thập, xử lý thông tin tín dụng, đánh giá và xếp hạng tổ chức tín dụng, bảo vệ người sử dụng dịch vụ tài chính ngân hàng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố [11], [31]. Ở Việt Nam, quan niệm về giám sát ngân hàng được hiểu theo nghĩa hẹp hơn, tức là hoạt động giám sát từ xa đối với các tổ chức tín dụng. Hoạt động giám sát từ xa là việc chủ thể giám sát thực hiện giám sát ngân hàng dựa trên các loại báo cáo (báo cáo cân đối tài khoản kế toán, các chỉ tiêu thống kê ngoài cân đối, các loại báo cáo khác theo chế độ thông tin báo cáo hiện hành của NHNN) do chính các ngân hàng cung cấp theo chế độ báo cáo thống kê để phân tích, đánh giá tình hình hoạt động đối với từng tổ chức tín dụng và toàn hệ 15 z thống ngân hàng. Trên cơ sở đó, đưa ra những nhận xét, cảnh báo cho TCTD những vấn đề cần thiết và có các biện pháp kịp thời để phòng ngừa rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngân hàng.

Trên thế giới, hoạt động này được ra đời vào giữa thập kỷ 70 ở Hòa Kỳ và được áp dụng rộng rãi nhằm hỗ trợ, khắc phục hạn chế trong hoạt động hoạt động thanh tra tại chỗ đối với các TCTD (lý do là các cuộc thanh tra tại chỗ thường không được diễn ra liên tục, trong khi yêu cầu về việc giám sát nhằm cảnh báo, ngăn ngừa rủi ro trong hoạt động ngân hàng đòi hỏi phải được thực hiện thường xuyên, liên tục). Tại Việt Nam, khái niệm giám sát từ xa lần đầu tiên được ghi nhận tại Điều 1 Quy chế giám sát từ xa đối với các ngân hàng và tổ chức tín dụng hoạt động tại Việt Nam (ban hành kèm theo Quyết định số 137/1997/QĐ-NH3 ngày 09/11/1997), trong đó quy định: “Giám sát từ xa là việc gián tiếp kiểm tra thông qua tổng hợp và phân tích các báo cáo để đánh giá hoạt động của tổ chức tín dụng”. Tuy nhiên, trong các văn bản trước đây, hoạt động giám sát ngân hàng không được phân định tách biệt với hoạt động thanh tra ngân hàng mà chính là một trong những nội dung, phương thức của hoạt động thanh tra ngân hàng. Phải đến Luật NHNN Việt Nam năm 2010 thì chức năng giám sát ngân hàng mới được chính thức hóa theo hướng phân biệt rạch ròi giữa hoạt động thanh tra và hoạt động giám sát ngân hàng.

Theo đạo luật này, giám sát ngân hàng là “hoạt động của NHNN trong việc thu thập, tổng hợp, phân tích thông tin về đối tượng giám sát ngân hàng thông qua hệ thống thông tin báo cáo nhằm phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn kịp thời rủi ro gây mất an toàn hoạt động ngân hàng, vi phạm quy định an toàn hoạt động ngân hàng và các quy định khác của pháp luật có liên quan” [20, Điều 12]. Xét theo phương pháp giám sát, giám sát ngân hàng bao gồm giám sát tuân 16 z thủ và giám sát trên cơ sở rủi ro. Giám sát tuân thủ là việc cơ quan giám sát thực hiện hoạt động giám sát việc chấp hành, tuân thủ các chính sách, quy định của cơ quan giám sát về an toàn hoạt động của các ngân hàng. Giám sát tuân thủ hầu như chỉ tập trung vào việc tuân thủ các quy chuẩn của cơ quan giám sát về an toàn hoạt động của ngân hàng được giám sát (như vốn, tài sản) mà không tính đến các nhân tố bên ngoài của tổ chức được giám sát.

Trong khi đó, giám sát trên cơ sở rủi ro đánh giá các rủi ro có thể xảy ra đối với ngân hàng được giám sát, tính đến các yếu tố bên ngoài có ảnh hưởng, tác động tới đối tượng giám sát trong tương lai. Giám sát trên cơ sở rủi ro đòi hỏi Cơ quan giám sát ngân hàng phải phân tích những hoạt động kinh doanh của ngân hàng; xác định những rủi ro của ngân hàng trong mỗi hoạt động kinh doanh chính; phải điều tra tổ chức và cơ cấu kiểm soát của ngân hàng; quyết định các nguồn lực giám sát nên hướng tới đâu. Trên cơ sở giám sát trên cơ sở rủi ro, cơ quan giám sát ngân hàng xác định khi nào một ngân hàng nên được thanh tra, việc thanh tra nên diễn ra thường xuyên như thế nào; những lĩnh vực nào cần sự chú ý giám sát nhiều nhất. Xét theo nội dung thực hiện việc giám sát, giám sát ngân hàng bao gồm giám sát an toàn vĩ mô và giám sát an toàn vi mô.

Thuật ngữ “Giám sát an toàn vĩ mô” đã trở nên phổ biến hơn từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có một khái niệm chung, thống nhất về giám sát an toàn vĩ mô. Ủy ban Basel cũng như các quốc gia trên thế giới đều quy định về giám sát an toàn vĩ mô trong mối tương quan, so sánh với giám sát an toàn vi mô. Theo các ghi chú của Borio, giám sát an toàn vĩ mô và giám sát an toàn vi mô có các đặc điểm cơ bản như: Thứ nhất, mục tiêu của giám sát an toàn vĩ mô là hạn chế nguy cơ xảy ra khủng hoảng tài chính, hạn chế bất ổn của toàn hệ thống, trong khi mục tiêu của giám sát an toàn vi mô là hạn chế bất ổn, đổ vỡ của từng định chế tài chính đơn 17 z lẻ mà không tính đến tác động của sự đổ vỡ này đối với hệ thống tài chính.

Thứ hai, đối tượng của giám sát an toàn vĩ mô là toàn bộ hệ thống tài chính, còn đối tượng của giám sát an toàn vi mô là từng định chế tài chính riêng lẻ, do đó, phương pháp của giám sát an toàn vĩ mô là đi từ trên xuống còn giám sát an toàn vi mô đi theo phương pháp từ dưới lên. Bảng so sánh dưới đây sẽ cho thấy rõ hơn sự khác biệt giữa hai phương thức giám sát này: Bảng 1. Khác biệt giữa giám sát an toàn vĩ mô và an toàn vi mô [2] An toàn vĩ mô An toàn vi mô Mục tiêu trước mắt Hạn chế bất ổn toàn hệ Hạn chế bất ổn của từng thống tài chính định chế tài chính đơn lẻ Mục tiêu cuối cùng Tránh tác động tiêu cực Bảo vệ người tiêu dùng đến tăng trưởng kinh tế (nhà đầu tư/người gửi tiền) Đặc tính rủi ro Nội sinh Ngoại sinh (các rủi ro phụ thuộc (Các rủi ro phụ thuộc vào hành động của tập vào hành động của từng thể nhiều định chế) định chế đơn lẻ) Mối tương quan và các Quan trọng Không áp dụng rủi ro giữa các định chế tài chính Nguyên tắc kiểm soát an Tập trung vào rủi ro hệ Tập trung vào rủi ro của toàn thống: nguyên tắc từ từng định chế riêng lẻ: trên xuống nguyên tắc từ dưới lên Nguồn: Tóm lược từ các ghi chú của Borio 18 z Với mục tiêu kiểm soát các loại hình rủi ro mà ngân hàng có thể phải đối mặt trong quá trình hoạt động, giám sát an toàn vi mô chủ yếu bao gồm giám sát các quy định về an toàn vốn, phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro, tính thanh khoản, quản lý rủi ro và kiểm soát nội bộ. Giám sát an toàn vi mô dựa trên ba tiêu chuẩn an toàn quan trọng, bao gồm: An toàn vốn; Phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro; và Mức độ thanh khoản của bảng cân đối tài sản.

Trong khi hoạt động giám sát an toàn vĩ mô nhằm hạn chế rủi ro hệ thống để bảo đảm sự ổn định của hệ thống tài chính, đối tượng giám sát là các định chế có ảnh hưởng hệ thống theo cơ chế lan truyền rủi ro và toàn bộ hệ thống tổ chức tín dụng. Để giám sát các rủi ro của toàn hệ thống ngân hàng và nền kinh tế, cơ quan giám sát ngân hàng sử dụng các chỉ tiêu an toàn vĩ mô và các mô hình định lượng (Cảnh báo sớm (EWS) và Kiểm tra sức chịu đựng - Stress testing (ST)). Trong khi để đánh giá mức độ an toàn của từng tổ chức tín dụng đơn lẻ, cơ quan giám sát có thể sử dụng các chỉ tiêu an toàn theo Basel/CAMELS… Cho đến nay, thế giới vẫn chưa có hệ thống giám sát chung một cách thống nhất đối với hệ thống ngân hàng toàn cầu và từng tổ chức tín dụng riêng lẻ. Các tổ chức quốc tế như IMF, WB, Ủy ban Basel … đưa ra các khuyến nghị, tiêu chuẩn, chuẩn mực quốc tế để các cơ quan giám sát từng quốc gia áp dụng tùy theo điều kiện đặc thù của từng nước.

Qua tổng kết, đánh giá các quan điểm về giám sát an toàn vi mô và giám sát an toàn vĩ mô trên thế giới, khái niệm giám sát an toàn vi mô và giám sát an toàn vĩ mô được quy định tại Nghị định số 26/2014/NĐ-CP ngày 07/4/2014 của Chính phủ quy định về tổ chức và hoạt động của thanh tra, giám sát ngành ngân hàng (Nghị định số 26). Giám sát an toàn vi mô là hình thức giám sát an toàn đối với từng đối tượng giám sát riêng lẻ, được thực hiện trên cơ sở hệ thống xếp hạng, đánh giá đối tượng giám sát ngân hàng; hệ thống thông tin, báo cáo phục 19 z vụ giám sát an toàn vi mô; các chuẩn mực an toàn; hệ thống quy trình, công cụ, tiêu chuẩn và các kỹ năng phân tích tài chính, hoạt động; đánh giá, giám sát và cảnh báo các loại rủi ro, vi phạm pháp luật của đối tượng giám sát ngân hàng.