Chương 1: Tổng quan 1.1 Giới thiệu chung về tài nguyên nước a, Khái niệm về tài nguyên nước Nước là yếu tố chủ yếu của hệ sinh thái, là nhu cầu cơ bản của mọi sự sống trên trái đất và cần thiết cho mọi hoạt động kinh tế xã hội của con người. Nước là tài nguyên tái tạo được, là một trong các nhân tố quyết định chất lượng môi trường sống của con người. Tài nguyên nước là lượng nước trong các sông, suối, ao, hồ, đầm lầy, biển, đại dương, khí quyển,. b, Vai trò của tài nguyên nước trong sự sống Nước là thành phần cấu tạo chính lên cơ thể sinh vật (60-90% là nước) , vì thế thiếu nước sẽ gây nguy hiểm cho cơ thể sống.
Là nguyên liệu để thực hiện quá trình quang hợp, vận chuyển các chất dinh dưỡng, là phương tiện trao đổi năng lượng và điều hòa thân nhiệt,. Nước là dung môi hòa tan tốt cho các chất có trong môi trường. Đặc biệt có tác dụng pha loãng các yếu tố gây ô nhiễm môi trường. Đồng thời nước còn được sử dụng thường xuyên cho các hoạt động kinh tế xã hội của con người, như trong đời sống sinh hoạt, sản xuất, trồng trọt, chăn nuôi, công nhiệp, nông ngiệp, nuôi trồng thủy hải sản,giao thông, du lịch, thủy điện,.
Nước tồn tại khắp nơi trên trái đất ở các dạng rắn, lỏng, khí nhưng trong đó 97%là nước mặn, 2% dưới dạng băng đá ở hai cực, 1% được con ngươi sử dụng Do đó nước đóng vai trò vô cùng quan trọng trong sự sống trên trái đất. Dù là nguồn tài nguyên có thể tái tạo nhưng nước đang ngày càng bị ô nhiễm và sử dụng một cách bất hợp lý. Nước là một nguồn tài nguyên Sinh viên: Nguyễn Duy Thành – Lớp MT1801 Page 2 Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐHDL Hải Phòng quan trọng của mỗi quốc gia, những ảnh hưởng liên quan đến tài nguyên nước cũng có ảnh hưởng ít nhiều tới sự phát triển của quốc gia đó. Các nguồn nước mặt ở Hải Phòng[1] Sông Đá Bạc - Bạch Đằng dài hơn 32 km, là nhánh của sông Kinh Môn đổ ra biển ở cửa Nam Triệu, là ranh giới giữa Hải Phòng với Quảng Ninh.
Phục vụ cho giao thông vận tải đường thủy và cung cấp nước tưới tiêu. Sông Văn Úc dài 35 km chảy từ Quí Cao, đổ ra biển qua cửa sông Văn Úc làm thành ranh giới giữa hai huyện An Lão và Tiên Lãng. Phục vụ cho giao thông vận tải, cung cấp nước tưới tiêu cho nông nghiệp. Sông Thái Bình có một phần là ranh giới giữa Hải Phòng với Thái Bình.
Phục vụ cho giao thông vận tải và tưới tiêu. Hải Phòng có 3 hệ thống sông cung cấp đầu vào sản xuất nước sạch phục vụ đời sống xã hội của thành phố là sông Rế, sông Đa Độ và sông Giá, với trữ lượng hơn 21 triệu m3. Hiện nay các sông này đều đứng trước nguy cơ ô nhiễm cao, hai bên bờ bị lấn chiếm. Sông Rế dài hơn 10 km, thuộc địa bàn huyện An Dương, là sông cung cấp nước ngọt cho nội thành Hải Phòng qua trạm bơm Quán Vĩnh.
Ngoài việc cung cấp nước tưới cho 10000 ha cây trồng trên địa bàn, dòng sông này còn là nguồn nước ngọt chủ yếu cung cấp nước thô cho Nhà máy nước An Dương để sản xuất nước sạch phục vụ khu vực nội thành. Sông Đa Độ dài gần 50 km là hệ thống thủy nông lớn nhất Hải Phòng hiện nay. Ngoài cung cấp nước phục vụ tưới tiêu sản xuất nông nghiệp cho các huyện An Lão, Kiến Thụy và các quận Kiến An, Dương Kinh, Đồ Sơn, qua hai nhà máy nước Sông He, Cầu Nguyệt. Mỗi năm, trên 7 triệu m3 nước của dòng sông Đa Độ phục vụ sản xuất công nghiệp và dân sinh của thành phố.
Tuy nhiên, hệ thống này cũng đang bị lấn Sinh viên: Nguyễn Duy Thành – Lớp MT1801 Page 3 Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐHDL Hải Phòng chiếm bởi hơn 350 hộ dân hai bên bờ và nguồn nước bị ô nhiễm từ sản xuất nông nghiệp và công nghiệp. Sông Giá (Thủy Nguyên) dài 19 km, là sông cung cấp nước ngọt cho nội thành Hải Phòng, hiện được đánh giá là sông có chất lượng nước tốt nhất và sạch nhất Hải Phòng. Tuy nhiên, nỗi lo mới xuất hiện khi trong quá trình thi công xây dựng dự án tổ hợp Resort, Sông Giá có tình trạng đất đá, dầu mỡ của xe vận chuyển vật liệu bị rơi, vãi xuống sông, nhất là khi mưa xuống, rất nhiều bùn, đất, đá Sông Cấm : dài 31 km, từ ngã ba sông Kinh Môn đến Cửa Cấm. Sông rộng trung bình 350 m vào mùa khô và 550 m vào mùa mưa, sông sâu 8 m.
Sông Cấm là đoạn cuối của sông Kinh Môn, một nhánh chính của sông Thái Bình. Sông Cấm là ranh giới giữa huyện Thuỷ Nguyên và huyện An Dương, giữa huyện Thuỷ Nguyên và nội thành, giữa thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương. Sông Cấm chảy vào địa phận Hải Phòng ở thôn Trà Te thuộc xã An Sơn, huyện Thuỷ Nguyên. Đổ ra biển ở Cửa Cấm, gần làng Cấm, tức Gia Viên cũ.
Từ thôn Trà Te đến thôn Câu Tử Ngoại, xã Hợp Thành, huyện Thuỷ Nguyên gặp sông Kinh Môn chia ranh giới tỉnh Hải Dương và Hải Phòng. Theo hướng cũ chảy tiếp, từ đây sông nằm hoàn toàn trong địa phận Hải Phòng. Bên trái là các xã Cao Nhân, Kiền Bái, Hoàng Động, huyện Thuỷ Nguyên, bên phải là các xã Đại Bản, An Hồng, Nam Sơn, huyện An Dương, lại đổi hướng chảy sang đông, đến xã Dương Quan, huyện Thuỷ Nguyên tách một dòng chảy qua phía đông là sông Ruột Lợn còn gọi là sông Vũ Yên, nhập vào sông Bạch Đằng tại ngã ba Nam Triệu. Hằng năm, sông Cấm đổ ra biển 10-15 triệu m3 nước và 2 triệu tấn phù sa bồi cho 3 phường Đông Hải, Nam Hải, Tràng Cát, quận Hải An ở phía nam; ở phía đông cùng với sông Bạch Đằng bồi nên đảo Đình Vũ.
Cảng Đoạn Xá ở hữu ngạn sông Cấm. Cùng với các sông Bạch Đằng, Sinh viên: Nguyễn Duy Thành – Lớp MT1801 Page 4 Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐHDL Hải Phòng Lạch Tray, Văn Úc, Thái Bình, Tam Bạc,… Sông Cấm có vai trò quan trọng trong lịch sử hình thành và phát triển thành phố Hải Phòng. Sông Hạ Lý dài 1300m, rộng trung bình 100m, sâu trung bình 6m, tốc độ dòng chảy trung bình 10,6m/s, được đào vào những năm 1894- 1900, nhằm mở lối từ sông Cấm đến sông Tam Bạc và sông Lạch Tray. Sông tạo sự thuận lợi về đường thuỷ trong nội thành Hải Phòng.
Thời Pháp thuộc, hai bên bờ sông có nhiều nhà máy như Nhà máy xi măng, Nhà máy phốt phát, Nhà máy xay xát gạo. Sông Lạch Tray là sông nhánh của sông Văn Úc, dài 43 km, rộng trung bình 120 m, sâu trung bình 4 m, tốc độ dòng chảy trung bình 0,7 m/s. Bắt nguồn từ thôn Quán Trang, xã Bát Trang, huyện An Lão, đổ ra biển tại cửa Lạch Tray, phường Tràng Cát, quận Hải An; nối sông Văn Úc với sông Thái Bình, làm ranh giới giữa thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương, cũng là ranh giới giữa huyện An Dương, quận Kiến An, huyện Kiến Thuỵ; chia huyện An Dương thành 2 khu vực phía tây có 7 xã, phía đông 15 xã. Đoạn sông Lạch Tray ở phía nam thành phố, thuộc địa bàn quận Lê Chân và quận Ngô Quyền.
Thuận lợi cho giao thông vận tải và cung cấp nước cho nông nghiệp Sông Tam Bạc dài 11 km, rộng trung bình 80m, sâu trung bình hơn 3m, là một nhánh của sông Lạch Tray. Bắt đầu từ thôn Tam Bạc, huyện An Dương, đổ ra sông Cấm tại cửa Ninh Hải. Tên sông gọi theo tên một làng ở đầu nguồn. "Trạm Bạc" nghĩa là vụng sông sâu, thuyền bè có thể đậu; từ cuối thế kỉ 19 trở về trước, là đường giao thông quan trọng.
Giới hạn và độ dài của sông Tam Bạc phần thuộc địa phận nội thành dài 2500 m gồm hai đoạn: từ sông đào Lạch Tray đến sông đào Hạ Lý dài 700 m; từ sông đào Hạ Lý đến sông Cấm, dài 1800 m. Đoạn sông Tam Bạc từ cầu Rế đến sông Cấm, dài 11000 m. Sông Tam Bạc rộng trung bình 80 m, sâu Sinh viên: Nguyễn Duy Thành – Lớp MT1801 Page 5 Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐHDL Hải Phòng 3,25 m, tốc độ dòng chảy trung bình 0,6 m/s. Sông Tam Bạc có vị trí đầu tiên thuận lợi cho việc đầu tư buôn bán.
Ngoài các lưu vự sông còn có hệ thống các ao, hồ, kênh, rạch dưới đây là các hồ điều hòa và kênh thoát nước chính của nội thành Hải Phòng: Hồ Thượng lý có diện tích 2 ha nằm tại phường Thượng Lý, quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng, đã hoàn thành từ lâu mà hiện nay nước hồ gây ô nhiễm nghiêm trọng đến môi trường, ảnh hưởng đến đời sống của các hộ dân quanh hồ, mùi hôi thối từ hồ ngày càng trở lên nghiêm trọng. Hồ Tam Bạc có độ sâu 3m, diện tích mặt hồ khoảng 4,82ha. Sau khi được cải tạo toàn bộ hành lang vỉa hè được lát đá granit phối màu sinh động, tạo hình khối đẹp với hệ thống ghế đá được bố trí hợp lý với những hàng cây rợp bóng mát, là nơi để người dân và du khách dừng chân nghỉ ngơi, thư giãn, ngắm cảnh hồ.Hồ nằm ở dải trung tâm thành phố tạo thành một điểm nhấn về mĩ quan đô thi. Hồ Sen có diện tích 2 ha nằm ở quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng.Vốn là một hồ tạo cảnh quan đẹp cho khu trung tâm quận Lê Chân, song do nằm sâu trong khu dân cư nên mặc dù đơn vị vận hành đã áp dụng một số biện pháp nhưng nước hồ chưa sạch, còn bị váng và mùi hôi.
Nay mặt nước hồ xanh trong, kè hồ thường xuyên được phun rửa sạch, cùng với vỉa hè đường Hồ Sen vừa được chỉnh trang, lát gạch mới, lắp đặt hệ thống chiếu sáng, cảnh quan hồ mang vóc dáng mới. Hồ Lâm Tườngvới diện tích 2 ha, Hồ Tiên Nga có diện tích 2,5 ha. hồ Lâm Tường và Tiên Nga, từ năm 2008, sau khi hoàn thành cải tạo nâng cấp, Công ty TNHH MTV Thoát nước Hải Phòng thường xuyên thau rửa, thay nước xử lý ô nhiễm, bảo vệ môi trường.