Khảo Sát Ảnh Hưởng Của Một Số Nguồn Dinh Dưỡng Hữu Cơ Đến Khả Năng Sinh Trưởng Của Nấm Sò PN31

Khảo sát ảnh hưởng của các nguồn dinh dưỡng hữu cơ đến sự sinh trưởng của nấm sò PN31, cung cấp thông tin hữu ích cho ngành nông nghiệp.

• Tác giả: Đoàn Minh Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Bích Thùy
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Công nghệ sinh học
• Đề tài: Khảo Sát Ảnh Hưởng Của Một Số Nguồn Dinh Dưỡng Hữu Cơ Đến Khả Năng Sinh Trưởng Của Nấm Sò PN31
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu và yêu cầu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Yêu cầu của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tình hình nghiên cứu, sản xuất nấm trên Thế giới và Việt Nam
• 2.1.1. Tình hình nghiêm cứu, sản xuất nấm trên Thế giới
• 2.1.2. Tình hình nghiêm cứu, sản xuất nấm ở Việt Nam
• 2.2. Giới thiệu chung về nấm sò
• 2.2.1. Nguồn gốc, vị trí, phân loại, phân bố
• 2.2.1.1. Nguồn gốc
• 2.2.1.2. Vị trí phân loại
• 2.2.1.3. Phân bố
• 2.2.2. Chu kỳ sống của nấm sò
• 2.2.3. Chu kỳ sinh trưởng của nấm sò
• 2.2.4. Đặc điểm hình thái quả thể
• 2.2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của nấm sò
• 2.2.5.1. Yếu tố dinh dưỡng
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.3. Phương pháp xử lý các nguyên liệu chính
• 3.4.4. Chuẩn bị môi trường nhân giống
• 3.4.5. Xử lý nguyên nguyên liệu sử dụng trong nuôi trồng nấm sò
• 3.4.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Ảnh hưởng của các loại dịch chiết tự nhiên tới sự sinh trưởng, phát triển của hệ sợi chủng nấm sò PN31
• 4.1.1. Ảnh hưởng của hàm lượng giá đến sinh trưởng của hệ sợi chủng nấm sò PN31 trong giai đoạn nhân giống cấp 1
• 4.1.2. Đánh giá sinh trưởng phát triển của chủng nấm sò PN31 trên một số môi trường nhân giống cấp 2
• 4.1.3. Đánh giá ảnh hưởng của nguyên liệu nuôi trồng đến sinh trưởng của chủng nấm sò PN31 (Pleurotus sp.) trong giai đoạn nuôi trồng
• 4.1.4. Giai đoạn sinh trưởng, phát triển hệ sợi của chủng nấm sò PN31
• 4.1.5. Giai đoạn hình thành và phát triển quả thể của chủng nấm sò PN31
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Dinh Dưỡng Hữu Cơ Nấm Sò PN31

Nấm sò (Pleurotus ostreatus), còn gọi là nấm bào ngư, là một loại nấm ăn được phổ biến, được trồng rộng rãi trên toàn thế giới. Nghiên cứu về dinh dưỡng hữu cơ cho nấm sò đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất nấm sò và chất lượng. Đề tài "Khảo sát ảnh hưởng dinh dưỡng của một số nguồn dinh dưỡng hữu cơ đến khả năng sinh trưởng nấm sò PN31" là vô cùng cần thiết trong bối cảnh hiện tại. Mục tiêu là tìm ra môi trường nuôi trồng tối ưu cho nấm sò PN31, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Lâm Hải và cs (2017), nấm sò không chỉ là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng mà còn có tác dụng dược tính, góp phần cải thiện sức khỏe. Do đó, việc nghiên cứu dinh dưỡng cho nấm sò là cần thiết.

1.1. Tầm quan trọng của dinh dưỡng hữu cơ cho nấm sò PN31

Việc sử dụng dinh dưỡng hữu cơ trong nuôi trồng nấm sò PN31 giúp tạo ra sản phẩm an toàn, thân thiện với môi trường. Chất hữu cơ cung cấp các dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển nấm sò, đồng thời cải thiện cấu trúc và độ phì nhiêu của môi trường dinh dưỡng nấm sò. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng, việc bổ sung phân bón hữu cơ nấm sò phù hợp có thể tăng đáng kể năng suất nấm sò và chất lượng nấm sò.

1.2. Giới thiệu về giống nấm sò PN31 và đặc điểm sinh trưởng

Nấm sò PN31 là một giống nấm sò phổ biến tại Việt Nam, được ưa chuộng bởi khả năng sinh trưởng tốt và hương vị thơm ngon. Giống nấm này có khả năng thích nghi với nhiều loại môi trường nuôi cấy nấm sò và dễ trồng. Tuy nhiên, để đạt được năng suất nấm sò cao nhất, cần phải tối ưu hóa các yếu tố dinh dưỡng cho nấm sò, đặc biệt là dinh dưỡng hữu cơ.

II. Thách Thức Trong Dinh Dưỡng Hữu Cơ Cho Nấm Sò PN31

Mặc dù dinh dưỡng hữu cơ mang lại nhiều lợi ích cho nấm sò PN31, vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết. Việc lựa chọn nguồn chất hữu cơ phù hợp, đảm bảo cân đối dinh dưỡng và kiểm soát các yếu tố môi trường như độ ẩm, nhiệt độ, ánh sáng là rất quan trọng. Bên cạnh đó, việc phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh trong quá trình nuôi trồng cũng là một thách thức lớn, đặc biệt khi sử dụng phân bón hữu cơ nấm sò. Cần có phương pháp khảo sát và đánh giá hiệu quả dinh dưỡng một cách khoa học để đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.1. Lựa chọn và chuẩn bị nguồn dinh dưỡng hữu cơ phù hợp

Nguồn dinh dưỡng hữu cơ cho nấm sò PN31 rất đa dạng, bao gồm rơm rạ, mùn cưa, bã mía, bông phế thải, và các loại phân bón hữu cơ nấm sò khác. Tuy nhiên, không phải nguồn nào cũng phù hợp và mang lại hiệu quả cao. Cần phải khảo sát kỹ lưỡng thành phần dinh dưỡng, độ pH, và độ sạch của nguồn chất hữu cơ trước khi sử dụng. Quá trình xử lý và chuẩn bị nguyên liệu cũng ảnh hưởng lớn đến khả năng hấp thụ dinh dưỡng của nấm sò.

2.2. Kiểm soát môi trường nuôi trồng và phòng ngừa dịch bệnh

Môi trường nuôi trồng đóng vai trò then chốt trong sự phát triển nấm sò PN31. Cần duy trì độ ẩm, nhiệt độ, ánh sáng và thông gió phù hợp để tạo điều kiện thuận lợi cho sinh trưởng nấm sò. Việc kiểm soát dịch bệnh cũng rất quan trọng, đặc biệt là các bệnh do nấm mốc và vi khuẩn gây ra. Sử dụng các biện pháp phòng ngừa sinh học và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình vệ sinh là cách hiệu quả để giảm thiểu rủi ro.

2.3. Giải pháp kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh

Một số giải pháp kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh có thể áp dụng như: sử dụng chủng giống nấm sò PN31 khỏe mạnh, xử lý môi trường nuôi cấy nấm sò bằng hơi nước nóng hoặc hóa chất, đảm bảo thông thoáng và vệ sinh khu vực nuôi trồng, và sử dụng các chế phẩm sinh học để tăng cường sức đề kháng của nấm sò. Cần theo dõi sát sao sự phát triển nấm sò để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và có biện pháp xử lý kịp thời.

III. Cách Khảo Sát Ảnh Hưởng Dinh Dưỡng Hữu Cơ Đến Nấm Sò PN31

Để khảo sát ảnh hưởng dinh dưỡng của các nguồn dinh dưỡng hữu cơ đến sinh trưởng nấm sò PN31, cần thiết lập các thí nghiệm có kiểm soát. Các thí nghiệm này nên tập trung vào việc so sánh sinh trưởng nấm sò trên các môi trường khác nhau, sử dụng các nguồn chất hữu cơ và tỷ lệ khác nhau. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm tốc độ sinh trưởng hệ sợi, thời gian hình thành quả thể, năng suất nấm sò, và chất lượng nấm sò (kích thước, màu sắc, độ chắc). Phương pháp khảo sát cần đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy.

3.1. Thiết lập thí nghiệm và bố trí các công thức dinh dưỡng

Các thí nghiệm nên được bố trí theo nguyên tắc ngẫu nhiên hoàn toàn hoặc khối hoàn toàn ngẫu nhiên để giảm thiểu sai số. Các công thức dinh dưỡng cần được thiết kế khoa học, với các tỷ lệ chất hữu cơ khác nhau để đánh giá ảnh hưởng dinh dưỡng một cách chính xác. Cần có đối chứng (môi trường dinh dưỡng tiêu chuẩn) để so sánh và đánh giá hiệu quả của các công thức dinh dưỡng thử nghiệm.

3.2. Theo dõi và ghi nhận các chỉ tiêu sinh trưởng của nấm sò

Các chỉ tiêu sinh trưởng nấm sò cần được theo dõi và ghi nhận định kỳ, bao gồm: tốc độ sinh trưởng hệ sợi (mm/ngày), thời gian ăn kín bịch (ngày), số lượng quả thể/bịch, khối lượng quả thể trung bình (g/quả thể), và tổng năng suất nấm sò (kg/bịch). Các chỉ tiêu này giúp đánh giá ảnh hưởng dinh dưỡng của các nguồn chất hữu cơ đến sinh trưởng và phát triển nấm sò.

3.3. Xử lý số liệu và phân tích kết quả thí nghiệm

Sau khi thu thập dữ liệu, cần sử dụng các phương pháp thống kê phù hợp (ví dụ: ANOVA, t-test) để phân tích và so sánh các công thức dinh dưỡng. Kết quả phân tích sẽ giúp xác định công thức dinh dưỡng nào mang lại hiệu quả cao nhất về sinh trưởng nấm sò, năng suất nấm sò, và chất lượng nấm sò. Cần trình bày kết quả một cách rõ ràng, dễ hiểu, kèm theo các bảng biểu và đồ thị minh họa.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Khảo Sát Dinh Dưỡng Vào Thực Tế Sản Xuất

Kết quả khảo sát về ảnh hưởng dinh dưỡng có thể được ứng dụng rộng rãi trong thực tế sản xuất nấm sò PN31. Việc xác định được nguồn dinh dưỡng hữu cơ phù hợp và tỷ lệ tối ưu giúp nông dân nâng cao năng suất nấm sò, giảm chi phí sản xuất, và cải thiện chất lượng nấm sò. Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu nấm sò cũng có thể được sử dụng để xây dựng quy trình nuôi trồng nấm sò bền vững, thân thiện với môi trường.

4.1. Xây dựng quy trình nuôi trồng nấm sò PN31 tối ưu

Dựa trên kết quả khảo sát, có thể xây dựng quy trình nuôi trồng nấm sò PN31 tối ưu, bao gồm các bước: lựa chọn nguồn dinh dưỡng hữu cơ, xử lý và chuẩn bị nguyên liệu, phối trộn môi trường dinh dưỡng nấm sò, cấy giống, chăm sóc và thu hoạch. Quy trình này cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện địa phương và kinh nghiệm của người trồng nấm sò.

4.2. Nâng cao năng suất và chất lượng nấm sò PN31

Việc áp dụng quy trình nuôi trồng nấm sò PN31 tối ưu giúp nâng cao năng suất nấm sò và chất lượng nấm sò. Nấm sẽ phát triển nhanh hơn, quả thể to hơn, chắc hơn, và có hương vị thơm ngon hơn. Điều này giúp tăng giá trị sản phẩm và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

V. Kết Luận Về Ảnh Hưởng Dinh Dưỡng Và Hướng Nghiên Cứu Tiếp

Nghiên cứu về ảnh hưởng dinh dưỡng của các nguồn dinh dưỡng hữu cơ đến sinh trưởng nấm sò PN31 là một lĩnh vực quan trọng và đầy tiềm năng. Kết quả khảo sát dinh dưỡng giúp tối ưu hóa quy trình nuôi trồng, nâng cao năng suất nấm sò và chất lượng nấm sò. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu nấm sò về các nguồn dinh dưỡng hữu cơ mới, các phương pháp xử lý nguyên liệu tiên tiến, và các biện pháp phòng ngừa dịch bệnh hiệu quả để phát triển ngành nấm sò bền vững.

5.1. Tổng kết kết quả khảo sát và đánh giá hiệu quả

Kết quả khảo sát cho thấy rằng nguồn dinh dưỡng hữu cơ A mang lại hiệu quả cao nhất về sinh trưởng nấm sò, năng suất nấm sò, và chất lượng nấm sò. Công thức dinh dưỡng B cũng cho kết quả khá tốt, nhưng cần điều chỉnh tỷ lệ để tối ưu hóa hiệu quả. Các công thức còn lại cho kết quả thấp hơn, cần nghiên cứu cải tiến để nâng cao hiệu quả.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực dinh dưỡng nấm sò

Hướng nghiên cứu nấm sò tiếp theo có thể tập trung vào việc: 1) Khảo sát các nguồn dinh dưỡng hữu cơ mới (ví dụ: phế phẩm nông nghiệp, công nghiệp); 2) Nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố vi lượng đến sinh trưởng nấm sò; 3) Phát triển các chế phẩm sinh học để tăng cường khả năng hấp thụ dinh dưỡng của nấm sò; 4) Ứng dụng công nghệ sinh học để cải thiện giống nấm sò PN31, tăng khả năng chống chịu bệnh và thích nghi với các điều kiện môi trường khác nhau.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nấm sò (Pleurotus ostreatus), hay còn gọi là nấm bào ngư, là loại nấm ăn và dược liệu có giá trị dinh dưỡng cao, giàu protein, chất xơ, vitamin (B1, B6, A, D) và các khoáng chất thiết yếu. Bên cạnh giá trị thực phẩm, nấm sò còn chứa các hoạt chất sinh học như polysaccharide (pleuran), ergothioneine có khả năng chống oxy hóa, hỗ trợ điều hòa đường huyết, hạ cholesterol và tăng cường hệ miễn dịch. Trên quy mô thương mại toàn cầu, nấm sò đứng thứ ba về sản lượng sản xuất, với các quốc gia dẫn đầu như Trung Quốc, Ý, Mỹ, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Tại Việt Nam, điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa cùng nguồn phụ phẩm nông - lâm nghiệp dồi dào (rơm rạ, mùn cưa, lõi ngô, bông phế loại) tạo tiềm năng lớn cho nghề trồng nấm. Tuy nhiên, sản lượng xuất khẩu nấm sò của Việt Nam còn khiêm tốn (xấp xỉ 24.000 tấn, xếp thứ 20 thế giới theo số liệu FAO từ TRIDGE), đồng thời nguồn giống nấm thương phẩm phần lớn vẫn phụ thuộc vào nguồn nhập ngoại. Việc khảo sát các nguồn dinh dưỡng hữu cơ và cơ chất sẵn có trong nước nhằm tối ưu hóa quy trình nhân giống và nuôi trồng chủng nấm nhập nội là yêu cầu thực tiễn cấp bách.

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Đoàn Minh Dũng (ngành Công nghệ Sinh học POHE, Khoa Công nghệ Sinh học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thị Bích Thùy) tập trung giải quyết vấn đề trên thông qua đề tài: "Khảo sát ảnh hưởng của một số nguồn dinh dưỡng hữu cơ đến khả năng sinh trưởng của nấm sò PN31".

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là khảo sát, đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của chủng nấm sò PN31 trên các môi trường dinh dưỡng khác nhau, từ đó lựa chọn công thức môi trường tối ưu cho sinh trưởng của hệ sợi ở giai đoạn nhân giống (cấp 1, cấp 2) và giai đoạn hình thành, phát triển quả thể.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định cụ thể theo 4 nội dung:

1. Đánh giá ảnh hưởng của các loại dịch chiết tự nhiên tới sự sinh trưởng của hệ sợi nấm sò PN31 trong giai đoạn nhân giống cấp 1.
2. Đánh giá ảnh hưởng của hàm lượng dịch chiết giá đỗ đến sinh trưởng của hệ sợi nấm sò PN31 trong giai đoạn nhân giống cấp 1.
3. Đánh giá sinh trưởng, phát triển của chủng nấm sò PN31 trên một số môi trường cơ chất nhân giống cấp 2.
4. Đánh giá ảnh hưởng của các loại nguyên liệu cơ chất nuôi trồng đến sinh trưởng hệ sợi và năng suất quả thể của chủng nấm sò PN31.

• Đối tượng nghiên cứu: Chủng nấm sò PN31 (Pleurotus sp. / Pleurotus ostreatus) có nguồn gốc từ Đức, được phân lập và lưu giữ tại Bộ môn Công nghệ Vi sinh, Khoa Công nghệ Sinh học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Phòng thí nghiệm Bộ môn Công nghệ Vi sinh, Khoa Công nghệ Sinh học và Viện Nghiên cứu Phát triển Nấm ăn, Nấm Dược liệu – Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 01/2022 đến tháng 07/2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và cơ sở sinh học

Nghiên cứu dựa trên đặc điểm phân loại học, chu kỳ sinh học và sinh lý dinh dưỡng của nấm sò thuộc chi Pleurotus, họ Pleurotaceae, bộ Agaricales, lớp Agaricomycetes, ngành Basidiomycota. Hệ sợi nấm sò sở hữu phức hệ enzyme phân giải lignocellulose mạnh mẽ (chủ yếu là cellulase, hemicellulase, laccase), cho phép chuyển hóa carbon từ các hợp chất cao phân tử (cellulose, hemicellulose, lignin trong mùn cưa, rơm rạ, bông hạt, lõi ngô) thành các loại đường đơn và đường đôi phục vụ quá trình biến dưỡng.

Về nhu cầu dinh dưỡng và sinh thái:

• Nguồn carbon và nitơ: Nấm cần tỷ lệ C/N thích hợp ở từng giai đoạn; nguồn đạm hữu cơ tự nhiên từ dịch chiết thực vật (giá đỗ, khoai tây, cám gạo, cám ngô) cung cấp acid amin, vitamin nhóm B (B1, B6, H) và các ion khoáng đa - vi lượng kích thích hệ sợi phân nhánh.
• Yếu tố ngoại cảnh: Nhiệt độ tối thích cho sinh trưởng hệ sợi dao động từ 20°C đến 35°C; độ ẩm cơ chất yêu cầu 60% – 70%; độ ẩm không khí giai đoạn ra quả thể duy trì 75% – 90% (giai đoạn mầm mống cần 93% – 94%); pH cơ chất thích hợp từ 6,0 – 7,0. Giai đoạn sinh trưởng sợi không cần ánh sáng và chịu được nồng độ $CO_2$ từ 15% – 20%, trong khi giai đoạn quả thể đòi hỏi ánh sáng tán xạ (300 – 400 lux) và thông thoáng khí cao để tránh hiện tượng cuống dài, mũ nhỏ.

Phương pháp nghiên cứu và bố trí thí nghiệm

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp đánh giá sinh trưởng hệ sợi nấm của Trịnh Tam Kiệt (2012) và phương pháp xử lý cơ chất của Đinh Xuân Linh và cộng sự (2012). Toàn bộ các thí nghiệm được bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD) với 3 lần nhắc lại:

• Thí nghiệm 1 (Dịch chiết tự nhiên - Giống cấp 1): Nuôi cấy trên đĩa Petri ($\varnothing = 9\text{ cm}$, 10 ml môi trường/đĩa) gồm 5 công thức bổ sung 200 g/l dịch chiết (khoai tây, giá đỗ, nấm sò tươi, cám gạo, bột ngô) kết hợp 15 g/l glucose và 16 g/l agar. Khử trùng ở 121°C trong 60 phút, nuôi trong điều kiện tối ở 25°C – 28°C.
• Thí nghiệm 2 (Hàm lượng dịch chiết giá đỗ - Giống cấp 1): Khảo sát 5 mức nồng độ dịch chiết giá đỗ (0, 100, 200, 300, 400 g/l) kết hợp 15 g/l glucose và 16 g/l agar.
• Thí nghiệm 3 (Môi trường nhân giống cấp 2): Nuôi cấy trong ống nghiệm (30 g cơ chất/ống) với 6 công thức phối trộn thay đổi tỷ lệ giữa hạt thóc, mùn cưa đã chỉnh ẩm, cám gạo/mạch và 1% $\text{CaCO}_3$.
• Thí nghiệm 4 (Cơ chất nuôi trồng quả thể): Đóng bịch túi PE kích thước $25 \times 35\text{ cm}$ (1,0 – 1,3 kg nguyên liệu phối trộn/bịch) gồm 5 loại cơ chất chính: bông phế loại, rơm rạ, mùn cưa ủ dài ngày, lõi ngô nghiền ủ vôi, và bã giá thể sau thu hoạch nấm linh chi; tất cả đều phối trộn bổ sung 4% cám mạch và 1% bột nhẹ $\text{CaCO}_3$.

Chỉ tiêu theo dõi và xử lý số liệu

• Chỉ tiêu hệ sợi: Bán kính sợi nấm theo thời gian (đo mỗi 2 ngày), tốc độ lan sợi trung bình (mm/ngày), thời gian ăn kín đĩa/ống/bịch (ngày), mật độ và hình thái hệ sợi (đánh giá theo thang điểm từ 1 đến 5).
• Chỉ tiêu quả thể: Thời gian phát sinh mầm quả thể, thời gian thu hoạch, chiều dài cuống nấm (mm), đường kính mũ nấm (mm), số cánh/cụm, khối lượng tươi (g/bịch), và hiệu suất sinh học ($HSSH% = \frac{\text{Khối lượng nấm tươi}}{\text{Khối lượng cơ chất khô}} \times 100$).
• Phương pháp thống kê: Số liệu thực nghiệm được xử lý và phân tích phương sai bằng phần mềm Microsoft Excel 2010 và phần mềm chuyên dụng IRRISTAT 4.0, so sánh sai khác trung bình bằng kiểm định LSD ở mức ý nghĩa $p = 0{,}05$.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc phát triển nghề trồng nấm ăn tại Việt Nam, đặc biệt nhấn mạnh giá trị dinh dưỡng và dược lý của nấm sò Pleurotus ostreatus. Phần này xác định rõ thực trạng phụ thuộc giống nấm thương phẩm nhập ngoại và đề xuất việc nghiên cứu cơ chất, dinh dưỡng nội địa nhằm tối ưu hóa quy trình sản xuất cho chủng nấm nhập nội PN31. Xác định mục tiêu, đối tượng, địa điểm, thời gian và 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể.

Phần 2: Tổng quan về các vấn đề nghiên cứu

Tổng hợp tài liệu khoa học về tình hình sản xuất nấm trên thế giới (với các dẫn liệu từ FAO, số liệu sản xuất của Trung Quốc 7,8 triệu tấn năm 2017, Ba Lan, Mỹ, Hà Lan) và tại Việt Nam (sản lượng toàn quốc khoảng 250.000 tấn/năm, phân bố sản xuất theo vùng miền, kim ngạch xuất khẩu đạt 25 - 30 triệu USD).

Chương này trình bày chi tiết về vị trí phân loại của nấm sò, chu kỳ sống dị tản hai yếu tố, hình thái học quả thể, và cơ chế tác động của các yếu tố môi trường (dinh dưỡng C, N, khoáng, vitamin, nhiệt độ, ẩm độ, pH, thông khí, ánh sáng). Đồng thời, tác giả tổng thuật các bằng chứng lâm sàng và thực nghiệm quốc tế về hoạt tính sinh học của nấm sò: khả năng hạ đường huyết sau bữa ăn từ 22% – 23% ở bệnh nhân tiểu đường type 2 (Khatun et al., 2007; Lisa Dicks, 2020), hoạt tính tăng cường miễn dịch của pleuran đối với virus HSV-1 (Urbancikova et al., 2020), và khả năng chống oxy hóa, giảm tổn thương gan (Jayakumar et al., 2007; Hamdi et al., 2016; Abdel-Monem et al., 2020).

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết nguồn gốc chủng nấm PN31 (Đức); danh mục hóa chất, nguyên liệu (giá đỗ, khoai tây, cám ngô, cám gạo, mùn cưa, lõi ngô, rơm rạ, bông phế loại, giá thể nấm linh chi thải loại) và thiết bị (tủ cấy an toàn sinh học, tủ bảo ôn, nồi hấp vô trùng, máy đo pH, ẩm kế).

Quy trình chuẩn bị dịch chiết, sơ chế nguyên liệu (ủ vôi, chỉnh ẩm, cắt đoạn), công thức môi trường cho 4 thí nghiệm và phương pháp bố trí thí nghiệm CRD được cụ thể hóa. Quy định các thang đo đánh giá cảm quan mật độ sợi, công thức tính toán chỉ tiêu nông học và phương pháp phân tích phương sai sinh học bằng IRRISTAT 4.0.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Trình bày các phát hiện thực nghiệm qua 4 nội dung thí nghiệm chính:

1. Ảnh hưởng của nguồn dịch chiết tự nhiên trong nhân giống cấp 1

Hệ sợi bung đều sau 2 ngày. Môi trường bổ sung 200 g/l dịch chiết giá đỗ (CT1.2) cho tốc độ phát triển hệ sợi nhanh nhất và đạt thời gian mọc kín đĩa ngắn nhất (6,00 ngày), tốc độ lan sợi đạt 6,18 mm/ngày, hệ sợi trắng, đồng đều, phân tầng rõ và ít nhiễm nhất. Môi trường khoai tây (CT1.1) và cám ngô (CT1.5) cho tốc độ sinh trưởng chậm hơn, thời gian kín đĩa kéo dài từ 7,75 đến 8,00 ngày.

Công thức	Nguồn dịch chiết (200 g/l)	Thời gian mọc kín đĩa (ngày)	Tốc độ sinh trưởng (mm/ngày)	Mật độ hệ sợi	Đặc điểm hình thái sợi
CT1.1	Khoai tây	8,00	4,00	***	Trắng, đẹp, phân tầng, ít nhiễm
CT1.2	Giá đỗ	6,00	6,18	**	Trắng, mọc đồng đều, lan nhanh
CT1.3	Nấm sò tươi	6,50	5,43	*****	Trắng đặc, bông xù, đọng nước
CT1.4	Cám gạo	6,25	5,77	***	Trắng mờ, mọc không đồng đều
CT1.5	Bột ngô	7,75	4,64	**	Trắng mỏng, mọc chậm, dễ nhiễm
$CV%$	-	8,00	10,70	-	-
$LSD_{0.05}$	-	1,00	1,02	-	-

(Ghi chú thang mật độ: ** Thấp; *** Vừa; ***** Dày đặc)

2. Ảnh hưởng của hàm lượng dịch chiết giá đỗ

Nồng độ dịch chiết giá đỗ ảnh hưởng trực tiếp đến mật độ và tốc độ sinh trưởng sợi. Công thức không bổ sung dịch chiết giá (CT2.1 - đối chứng) hoàn toàn không phát triển sợi (độ dài sợi = 0 mm). Nồng độ 300 g/l (CT2.4) cho hệ sợi phát triển tối ưu: tốc độ lan sợi đạt 3,21 mm/ngày, thời gian ăn kín đĩa là 6,50 ngày, sợi nấm dày, trắng đẹp như lớp phủ tuyết. Nồng độ 400 g/l (CT2.5) cho hệ sợi rất dày nhưng tốc độ sinh trưởng chậm hơn (2,80 mm/ngày).

Công thức	Hàm lượng giá đỗ	Thời gian kín đĩa (ngày)	Tốc độ sinh trưởng (mm/ngày)	Mật độ sợi	Đặc điểm hệ sợi
CT2.1	0 g/l (ĐC)	0	0	-	Chỉ bao quanh mẫu cấy ban đầu
CT2.2	100 g/l	6,50	3,23	***	Mỏng, ăn nhanh, dạng tua rễ cây
CT2.3	200 g/l	6,62	2,94	***	Mỏng đều, phân hóa tâm - rìa
CT2.4	300 g/l	6,50	3,21	****	Mọc nhanh, dày, phủ kín như tuyết
CT2.5	400 g/l	6,75	2,80	*****	Rất dày, ăn chậm, bông và xốp
$CV%$	-	5,30	11,80	-	-
$LSD_{0.05}$	-	0,50	0,52	-	-

3. Đánh giá môi trường nhân giống cấp 2

Môi trường chứa 99% hạt thóc kết hợp 1% $\text{CaCO}_3$ (CT3.1) cho kết quả vượt trội: tốc độ sinh trưởng hệ sợi đạt 17,66 mm/ngày, thời gian ăn kín ống nghiệm ngắn nhất (16,49 ngày), hệ sợi phát triển dày đặc, khỏe và không bị chết sợi. Các công thức phối trộn bổ sung mùn cưa từ 32% đến 76% (CT3.2 - CT3.5) cho tốc độ sinh trưởng giảm dần (15,54 – 17,25 mm/ngày). Riêng công thức chỉ sử dụng mùn cưa và cám gạo không có thóc (CT3.6) sợi nấm mọc rất yếu và bị chết sợi sau khi mọc được 1/4 ống nghiệm.

Công thức	Thành phần cơ chất cấp 2	Thời gian kín ống (ngày)	Tốc độ sinh trưởng (mm/ngày)	Mật độ	Đặc điểm hệ sợi
CT3.1	99% Thóc + 1% $\text{CaCO}_3$	16,49	17,66	*****	Mọc nhanh, sợi dày đặc, lan đều
CT3.2	75% Thóc + 32% Mùn + 2% Cám + 1% $\text{CaCO}_3$	18,35	16,72	****	Mọc nhanh, hệ sợi dày
CT3.3	55% Thóc + 41% Mùn + 4% Cám + 1% $\text{CaCO}_3$	17,15	17,25	***	Mọc nhanh, hệ sợi mỏng
CT3.4	35% Thóc + 58% Mùn + 6% Cám + 1% $\text{CaCO}_3$	18,20	16,90	**	Mọc chậm, hệ sợi mỏng
CT3.5	15% Thóc + 76% Mùn + 8% Cám + 1% $\text{CaCO}_3$	19,78	15,54	**	Mọc chậm, hệ sợi mỏng
CT3.6	89% Mùn + 10% Cám + 1% $\text{CaCO}_3$	0	0	*	Sợi yếu, chết sợi ở 1/4 ống

4. Giai đoạn nuôi trồng và năng suất quả thể

• Sinh trưởng hệ sợi trên bịch nuôi trồng: Cơ chất bông phế thải (CT4.1) cho thời gian ăn kín bịch nhanh nhất (13,60 ngày) và xuất hiện quả thể sớm nhất (21,00 ngày). Cơ chất giá thể sau thu hoạch linh chi (CT4.5) có thời gian ăn kín bịch chậm nhất (22,64 ngày) và ra quả thể muộn nhất (39,59 ngày). Cơ chất mùn cưa (CT4.3) hoàn thành ăn kín bịch sau 17,24 ngày và ra quả thể sau 34,11 ngày.
• Hình thái quả thể: Quả thể trên cơ chất bông (CT4.1) có cuống ngắn nhất (20,69 mm), trong khi trên giá thể linh chi tái sử dụng (CT4.5) cuống dài nhất (42,08 mm). Đường kính mũ nấm đạt cao nhất ở cơ chất lõi ngô (36,00 mm) và thấp nhất ở giá thể linh chi (29,06 mm). Số cánh nấm trên mỗi cụm dao động từ 10 đến 14 cánh.
• Năng suất và hiệu suất sinh học: Cơ chất mùn cưa (CT4.3) đạt hiệu suất sinh học cao nhất (19,33%), trong khi cơ chất bông (CT4.1) mặc dù lan sợi nhanh nhưng cho hiệu suất sinh học thấp nhất (chỉ đạt 4,00%). Trong quá trình thí nghiệm tại nhà nuôi, sự bùng phát của ruồi giấm đã gây tổn thương sợi nấm và làm suy giảm đáng kể số lượng quả thể/bịch ở tất cả các công thức (công thức rơm rạ đạt cao nhất chỉ 2 quả thể/bịch).

Cơ chất nuôi trồng (phối trộn 4% cám + 1% $\text{CaCO}_3$)	Thời gian kín bịch (ngày)	Thời gian ra quả thể (ngày)	Chiều dài cuống (mm)	Chiều dài quả thể (mm)	Đường kính mũ (mm)	Hiệu suất sinh học ($HSSH%$)
CT4.1 (Bông phế loại)	13,60	21,00	20,69	42,48	32,33	4,00%
CT4.2 (Rơm rạ)	19,84	38,67	37,22	52,65	34,33	-
CT4.3 (Mùn cưa)	17,24	34,11	31,39	50,56	32,67	19,33%
CT4.4 (Lõi ngô)	20,29	29,44	34,12	55,00	36,00	-
CT4.5 (Giá thể nấm linh chi)	22,64	39,59	42,08	55,00	29,06	-

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các môi trường tối ưu cho từng cấp nhân giống và nuôi trồng; đồng thời đưa ra khuyến nghị thực tế về việc kiểm soát dịch hại côn trùng (ruồi giấm) trong nhà nuôi trồng nấm.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

1. Giai đoạn giống cấp 1: Xác định môi trường dịch chiết tự nhiên tối ưu là dịch chiết giá đỗ với nồng độ từ 300 g/l đến 400 g/l (bổ sung 15 g/l glucose và 16 g/l agar), cho tốc độ phát triển sợi đạt 3,21 – 6,18 mm/ngày, hệ sợi trắng dày đặc, ăn kín đĩa trong 6,0 – 6,5 ngày.
2. Giai đoạn giống cấp 2: Môi trường hạt thóc thuần (99% thóc hạt + 1% $\text{CaCO}_3$) là cơ chất nhân giống nhân lực tối ưu nhất, đạt tốc độ lan sợi 17,66 mm/ngày, ăn kín ống nghiệm trong 16,49 ngày mà không bị thoái hóa hay nhiễm tạp.
3. Giai đoạn nuôi trồng: Xác định cơ chất mùn cưa phối trộn 4% cám mạch và 1% $\text{CaCO}_3$ cho hiệu suất sinh học cao nhất ($HSSH = 19{,}33%$). Cơ chất bông phế thải rút ngắn thời gian sinh trưởng sợi (kín bịch sau 13,6 ngày, ra nấm sau 21 ngày) nhưng hiệu suất sinh học thấp ($4%$).

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Ứng dụng công thức dịch chiết giá đỗ 300 g/l để thay thế hoặc bổ sung cho môi trường PDA truyền thống trong nhân giống cấp 1 nhằm rút ngắn chu kỳ giữ giống.
• Sử dụng môi trường hạt thóc trong sản xuất giống cấp 2 quy mô thương phẩm để đảm bảo hệ sợi nấm khỏe, tăng sinh khối nhanh.
• Trong khâu nuôi trồng quả thể, cần ưu tiên cơ chất mùn cưa để đạt hiệu suất sinh học cao; đồng thời phải có biện pháp chủ động kiểm soát môi trường nhà nuôi (như lưới chắn côn trùng, vệ sinh vôi bột xung quanh) để ngăn chặn triệt để sự xâm nhiễm của ruồi giấm làm suy giảm năng suất.

Đóng góp về mặt khoa học và thực tiễn

• Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm có hệ thống về đáp ứng sinh lý và sinh hóa của chủng nấm sò nhập nội PN31 đối với các nguồn phụ phẩm nông nghiệp sẵn có tại miền Bắc Việt Nam.
• Chứng minh khả năng tái sử dụng bã giá thể nấm linh chi sau thu hoạch làm giá thể trồng nấm sò (dù tốc độ mọc sợi chậm hơn và cuống dài hơn), mở ra hướng tận dụng phụ phẩm tuần hoàn trong công nghệ vi sinh.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế thực nghiệm: Năng suất thực tế và số lượng quả thể/bịch trong thí nghiệm 4 chưa phản ánh được tiềm năng tối đa của giống PN31 do bị ruồi giấm xâm nhiễm, phá hoại hệ sợi trong giai đoạn ra quả thể tại nhà chăm sóc.
• Phạm vi khảo sát: Khóa luận mới dừng lại ở việc đánh giá hiệu suất sinh học đơn thuần trên đợt thu hái đầu; chưa phân tích thành phần hóa sinh chi tiết của quả thể (hàm lượng protein tổng số, hoạt tính polysaccharide) tương ứng với từng loại cơ chất nuôi trồng.
• Hướng mở: Cần tiếp tục nghiên cứu các biện pháp phòng trừ sinh học đối với ruồi giấm hại nấm; tối ưu hóa các tỷ lệ phối trộn đa cơ chất (như kết hợp mùn cưa với lõi ngô hoặc bông phế thải) để vừa rút ngắn thời gian ăn kín bịch vừa nâng cao hiệu suất sinh học qua nhiều lứa thu hái.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên và nghiên cứu viên các ngành Công nghệ Sinh học, Nông học, Bảo vệ Thực vật và Công nghệ Vi sinh thực hiện các đề tài liên quan đến tuyển chọn, nhân giống và nuôi trồng nấm ăn, nấm dược liệu.
• Các cơ sở sản xuất nấm thương phẩm tham khảo công thức môi trường thạch dịch chiết giá đỗ và môi trường nhân giống cấp 2 bằng hạt thóc để nâng cao chất lượng giống nấm sò.
• Phần đáng tham khảo nhất là Phần 3 (Quy trình chuẩn bị dịch chiết và xử lý cơ chất) và Phần 4 (Bảng số liệu động thái sinh trưởng của hệ sợi và các chỉ tiêu hình thái học quả thể).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chủng nấm sò PN31 sử dụng trong khóa luận có nguồn gốc từ đâu và được lưu giữ ở đơn vị nào?
Chủng nấm sò PN31 có nguồn gốc xuất xứ từ Đức, được phân lập, làm sạch và lưu giữ giống gốc tại Bộ môn Công nghệ Vi sinh, Khoa Công nghệ Sinh học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

2. Nguồn dịch chiết tự nhiên nào cho tốc độ phát triển hệ sợi nấm sò PN31 tốt nhất trong nhân giống cấp 1?
Dịch chiết giá đỗ (ở nồng độ 200 – 300 g/l bổ sung 15 g/l glucose và 16 g/l agar) cho kết quả tốt nhất, giúp hệ sợi lan nhanh đạt 6,18 mm/ngày và ăn kín đĩa Petri chỉ trong 6,00 ngày với hệ sợi trắng, phân tầng đồng đều.

3. Tại sao công thức CT3.6 (89% mùn cưa + 10% cám gạo + 1% $\text{CaCO}_3$) không thành công ở giai đoạn nhân giống cấp 2?
Ở công thức CT3.6, cơ chất hoàn toàn là mùn cưa thiếu độ thông thoáng và nguồn dinh dưỡng dễ hấp thu từ tinh bột hạt thóc; hệ sợi nấm sò PN31 còn yếu chưa kịp thích nghi nên sau khi mọc được khoảng 1/4 chiều dài ống nghiệm thì bị kiệt sức và chết sợi hoàn toàn.

4. Cơ chất nào cho thời gian thu hoạch nấm sớm nhất và cơ chất nào cho hiệu suất sinh học cao nhất?
Cơ chất bông phế thải (CT4.1) cho thời gian ăn kín bịch nhanh nhất (13,60 ngày) và ra quả thể sớm nhất (21,00 ngày) nhưng chỉ đạt hiệu suất sinh học 4,00%. Ngược lại, cơ chất mùn cưa (CT4.3) cần thời gian dài hơn (kín bịch sau 17,24 ngày, ra quả sau 34,11 ngày) nhưng đạt hiệu suất sinh học cao nhất là 19,33%.

5. Yếu tố ngoại cảnh bất lợi nào đã ảnh hưởng lớn nhất đến năng suất quả thể trong nghiên cứu?
Đó là sự tấn công của ruồi giấm tại nhà nuôi trồng trong giai đoạn ra quả thể, làm tổn thương sợi nấm, khiến hệ sợi bị suy yếu và số quả thể hình thành trên mỗi bịch giảm mạnh (chỉ đạt tối đa 2 quả thể/bịch ở công thức rơm rạ).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của Đoàn Minh Dũng đã thực hiện thành công việc khảo sát toàn diện ảnh hưởng của các nguồn dinh dưỡng hữu cơ và cơ chất lên các giai đoạn sinh trưởng của chủng nấm sò nhập nội PN31. Kết quả thực nghiệm đã xác định rõ dịch chiết giá đỗ (300 g/l) là nguồn bổ sung tối ưu cho môi trường cấp 1, hạt thóc thuần (99%) là môi trường nhân giống cấp 2 lý tưởng, và mùn cưa phối trộn 4% cám mạch là cơ chất cho hiệu suất sinh học cao nhất (19,33%). Mặc dù năng suất quả thể chịu tác động tiêu cực từ dịch hại ruồi giấm, công trình đã cung cấp đầy đủ luận cứ khoa học và quy trình kỹ thuật thực tiễn cho việc nhân giống và nuôi trồng thương phẩm nấm sò PN31 tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của vấn đề Nấm sò (hay còn được gọi là nấm bào ngư) có tên khoa học là Pleurotus Ostreatus, tên tiếng anh là Oyster Mushroom, Oyster fungus hoặc hiratake. Nấm sò có hơn 40 loại khác nhau (Kues and Liu, 2000), chúng được nghiên cứu ở Hà Lan và sau này được nghiên cứu mở rộng để trồng ở Đức. Chúng được dùng như nguồn thực phẩm khẩn cấp trong thế chiến thứ nhất (Kaufert F et al.

Nghiên cứu bằng văn bản đầu tiên về lợi ích sức khỏe của nấm đã được ghi lại bởi nhà nghiên cứu Frank H.Kaufert từ đại học Minnesonta vào năm 1936. Nấm sò không chỉ có hương vị thơm ngon, giàu chất dinh dưỡng, được sử dụng rộng rãi trên thị trường, giá thành rẻ mà nó còn có tác dụng dược tính như chống oxy hóa, cải thiện sức khỏe tim mạch, thúc đẩy điều hòa huyết áp, hỗ trợ hệ miễn dịch, ngăn ngừa một số bệnh như béo phì, dạ dày, ung thư (Nguyễn Thị Lâm Hải và cs, 2017). Một nghiên cứu về chuột năm 2020 cho thấy rằng chiết suất PSP từ nấm P.Ostreatus có tác dụng chống oxy hóa, giúp làm giảm tổn thương gan do hóa chất độc hại gây ra (N.Abdel-Monem et al 2020). Trên thế giới, nấm sò đứng thứ 3 về lượng sản xuất thương mại, trong đó Trung Quốc chiếm 85% thị trường xuất khẩu thế giới, xếp sau là các nước Italia, Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Indonesia và nhiều quốc gia khác (Mendez et al 2005; Sarangi et al.

2006; Sher et al. Với nguồn khí hậu thuận lợi, cùng với lợi thế về nguồn giá thể nuôi trồng nấm dồi dào như: rơm rạ, bông hạt, mùn cưa, lõi ngô,… Nhưng Việt Nam vẫn chưa thể phát huy được hết thế mạnh trong sản xuất nấm. Theo một báo cáo tài chính (Dựa trên số liệu của FAO) từ trang TRIDGE của Mỹ số lượng người tiêu dùng nấm sò ở Việt Nam khá cao nhưng xếp hạng xuất khẩu của Việt Nam lại ở mức khá thấp, xấp xỉ 24 nghìn tấn và xếp thứ 20 trên thế giới (N Devochkina et al 2019), không những vậy Việt Nam vẫn cần nguồn cung nấm từ các quốc gia láng giềng, điển hình là Trung Quốc. Ở Việt Nam nguyên liệu nuôi trồng nấm sò rất đa dạng và phong phú.

Hiện nay 1 nguồn giống nấm sò được nuôi trồng chủ yếu ở Việt Nam là giống nhập từ nước ngoài. Việc tuyển chọn ra nguồn giá thể phù hợp với điều kiện tự nhiên và cho ra năng suất cao đáp ứng nhu cầu thị trường là rất cần thiết. Đề tài “Khảo sát ảnh hƣởng của một số nguồn dinh dƣỡng hữu cơ đến khả năng sinh trƣởng của nấm sò PN31‖ là rất cần thiết cho thực tế sản xuất nấm sò. Mục tiêu nghiên cứu và yêu cầu của đề tài 1.

Mục tiêu nghiên cứu Khảo sát, đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của chủng nấm sò PN31 trên các môi trường khác nhau để từ đó chọn ra được môi trường thích hợp cho sinh trưởng của hệ sợi và sự hình thành, phát triển của chủng nấm sò. Yêu cầu của đề tài Đánh giá ảnh hưởng của các loại dịch chiết tự nhiên tới sự sinh trưởng của hệ sợi nấm sò PN31 Đánh giá ảnh hưởng của hàm lượng dịch chiết từ giá đến sinh trưởng của hệ sợi nấm sò PN31 trong giai đoạn nhân giống cấp 1 Đánh giá sinh trưởng phát triển của chủng nấm sò PN31 trên một số môi trường nhân giống cấp 2 Đánh giá ảnh hưởng của nguyên liệu nuôi trồng đến sinh trưởng của chủng nấm sò PN31 trong giai đoạn nuôi trồng 2 PHẦN 2: TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Tình hình nghiên cứu, sản xuất nấm trên Thế giới và Việt Nam 2. Tình hình nghiêm cứu, sản xuất nấm trên Thế giới Ngày nay, đã phát hiện hơn 3.000 loài nấm khác nhau, trong đó có khoảng 230 loài có thể ăn được và nuôi trồng thành công như nấm mỡ, nấm bào ngư, nấm rơm, nấm mộc nhĩ, nấm kim châm, nấm đùi gà…, và 700 loài được sử dụng trong lĩnh vực dược liệu như nấm linh chi, nấm phục linh, nấm vân chi, nấm đầu khỉ…(Marshall and Nair 2009; Reis et al.

2012; Chang and Wasser 2017) Việc đáp ứng nhu cầu thị trường càng ngày càng tăng, việc xuất khẩu nấm trên thế giới cũng càng ngày càng phát triển. Theo FAO, Trung quốc sản xuất khoảng 7,8 triệu tấn các loại nấm trong năm 2017. Trong 35 năm qua sản lượng nấm tăng lên gấp 10 lần (Khoảng 1,5 triệu tấn vào năm 1980 và khoảng 11 triệu tấn trong năm 2017). Tại các nước châu Âu, hàng năm họ sản xuất được khoảng 1,3 triệu tấn nấm các loại.

Khoảng 70% trong số đó được bán tươi, và 30% được đóng hộp hoặc dự trữ trong kho đông lạnh). Ngoài sự tăng trưởng chung của Châu Âu, Ba Lan cũng nổi bật về sự tăng trưởng mạnh trong sản xuất nấm tươi, với số lượng khoảng 260 nghìn tấn/ năm, cao xấp xỉ so với Hà Lan (Khoảng 300 nghìn tấn nấm). Mỹ là một trong những quốc gia sản xuất nấm lớn nhất ở Bắc Mỹ với số sản lượng nấm hàng năm lên đến 420 nghìn tấn, trong đó hầu hết là nấm bán tươi trong nước. Tiếp theo là nhà xuất khẩu đứng thứ 2 Bắc Mỹ, Canada.

Với tổng sản lượng 100 nghìn tấn mỗi năm. Úc cũng là một trong những ngành công nghiệp nấm, nổi lên khá bất ngờ khi được lọt vào top 10 các quốc gia có sản lượng nấm nhiều nhất, với chỉ số 75 nghìn tấn mỗi năm. (Devochkina N et al. 2019) Việc sản xuất nấm ở các quốc gia kể trên đang khá đều chưa có nhiều chuyển biến trong những năm gần đây, cụ thể là vị trí xếp hạng.

Tại Châu Âu, số lượng nấm tiêu thụ đang có xu hướng giảm trong những năm tiếp theo, trung 3 bình là 2.0kg/người/năm. Tại Trung Quốc, sự định hướng lại cơ cấu sản xuất nấm trồng đang thay đổi nhanh chóng. Phần lớn các trang thiết bị công nghệ đang dần được thay thế cho các trang thiết bị thô sơ ở trang trại. Tại các khu nuôi trồng giống, sự tăng trưởng sản xuất vẫn không thay đổi, nhưng trong tương lai, sự suy giảm của nó có thể xảy ra.

Ở Trung Quốc, lượng tiêu thụ nấm mỗi loại rất nhỏ, chỉ khoảng 0.2kg/người/năm, nhưng xét tổng thể các loài nấm thì nó cao hơn tất cả quốc gia khác: 14kg/người/năm. Đối với các quốc gia Bắc Mỹ, việc sản xuất nấm diễn ra rất ổn định, không dễ bị thay đổi bởi thị trường ngoài nước. Chỉ số tiêu thụ ở nước Mỹ là 1,5kg/người/năm, còn Canada là 3kg/người/năm (Devochkina N et al. Tình hình nghiêm cứu, sản xuất nấm ở Việt Nam Nước ta sản xuất khoảng 16 loại nấm, các tỉnh phía Nam chủ yếu trồng nấm rơm, nấm mộc nhĩ; các tỉnh phía Bắc chủ yếu trồng nấm hương, nấm sò, nấm linh chi.

Sản lƣợng nấm hàng năm nước ta khoảng 250.000 tấn, kim ngạch xuất khẩu 25 - 30 triệu USD (không tính xuất khẩu tiểu ngạch), trong đó: nấm mộc nhĩ 120.000 tấn, nấm mỡ 5.000 tấn, nấm linh chi 300 tấn, các loại nấm khác như nấm vân chi, nấm đầu khỉ, nấm kim châm, nấm ngọc châm khoảng 700 tấn (Nguyễn Như Hiến & Phạm Văn Dư, 2013) Các vùng sản xuất nấm: + Nấm rơm được trồng chủ yếu ở các tỉnh miền Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long (Đồng Tháp, An Giang, Sóc Trăng, Trà Vinh, Cần Thơ, Đồng Nai.) chiếm 90% sản lượng cả nước. + Nấm mộc nhĩ được trồng tập trung ở các tỉnh miền Đông Nam bộ (Đồng Nai, Lâm Đồng, Bình Phước.), chiếm khoảng 70% sản lượng cả nước. + Nấm mỡ, nấm sò, nấm hương được trồng chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc, sản lượng khoảng 3. 4 + Nấm làm dược liệu (linh chi, vân chi, đầu khỉ.) mới được phát triển, trồng ở một số tỉnh/thành phố (Hà Nội, TP.

Hồ Chí Minh, Hưng Yên, Vĩnh Phúc, Ninh Bình, Đồng Nai,.), sản lượng khoảng 300 tấn/năm. + Một số loại nấm khác như nấm trân châu, nấm kim châm, nấm đùi gà, nấm chân dài, nấm ngọc châm. đang nghiên cứu và trồng thử nghiệm thành công tại một số cơ sở, sản lượng khoảng 100 tấn/ năm. Tình hình tiêu thụ trong nƣớc: Nhu cầu tiêu thụ nấm (nấm tươi, nấm khô) trong nước tăng nhanh trong những năm gần đây, giá nấm luôn đứng ở mức cao, nấm hương 70.000 đồng/kg, nấm rơm, nấm mỡ 50.000 đồng/ kg, nấm tai mèo 60.

Tình hình xuất khẩu: Nấm xuất khẩu dưới nhiều dạng như nấm muối, nấm hộp, nấm khô của các loại nấm mộc nhĩ, nấm hương, nấm rơm; kim ngạch xuất khẩu năm 2009 là 60 triệu USD, tăng lên 90 triệu USD (năm 2011). Giá nấm rơm muối xuất khẩu tháng 1/ 2009 là 1.299 USD/ tấn, tăng lên 1.790 USD/ tấn (tháng 11/ 2009), hiện nay khoảng 2.000 USD/tấn; nhiều công ty xuất khẩu nấm có uy tín ở các tỉnh phía Nam là West Food Cần Thơ, Vegetexco Hồ Chí Minh, Vegehagi, NutriWorld Đồng Nai (Minh Huệ, 2012). Giới thiệu chung về nấm sò 2. Nguồn gốc, vị trí, phân loại, phân bố 2.

Nguồn gốc Nấm sò (Còn gọi là nấm bào ngư) là một loại nấm ăn được trồng đầu tiên tại Đức vào năm 1917. Dùng để nghiên cứu thay thế lượng thức ăn khẩn cấp trong thế chiến thứ nhất, sau này được mở rộng ra trồng trên khắp thế giới. Vị trí phân loại Theo Nguyễn Lân Dũng (2010), nấm sò Pleurotus Ostreatus có vị trí phân loại như sau: Giới: Fungi. 5 Lớp: Agaricomycetes Bộ: Agaricales.

Chi: Pleurotacecae Loài: Pleurotus ostreatus 2. Phân bố Nấm mọc tự nhiên trong các khu rừng ôn đới và nhiệt đới trên các khúc gỗ chết và mục nát hoặc đôi khi trên thân cây đã rụng lá hoặc những cây lá kim đã chết. Nó cũng có thể phát triển trên các chất hữu cơ phân rã. Quả thể của loại nấm này trơn có nhiều cánh hoặc ít cánh với các loại sắc thái khác nhau như màu trắng, xám, vàng, hồng hoặc nâu nhạt tùy thuộc vào loài.

Chu kỳ sống của nấm sò Nấm sò là loài nấm dị tản hai yếu tố. Trên đảm hình thành 4 đảm bào tử thuộc 4 dãy khác nhau. Khi gặp điều kiện thuận lợi các bào tử đảm nảy mầm cho ta hệ sợi đơn bội, có vách ngăn không có khóa. Các sợi đơn bội này nếu mọc riêng rẽ nhìn chung bất thụ và không hình thành bào tử hữu tính.

Khi hai sợi nấm đơn bội khác tính tiếp xúc với nhau chúng hòa tan màng, đổ nội chất tạo nên sợi song hạch (2 nhân) có vách ngăn với khóa điển hình. Khi gặp điều kiện thuận lợi sợi song hạch liên kết lại tạo nên mầm mống quả thể dạng những mấu lồi nhỏ, màu trắng.