CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE CHUNG VỀ XOÁ ÁN TÍCH 1. Một so van đề lý luận 1. Khái tiệm ám tích, xoá du tích Trong khoa học luật hình sự, khái niém xóa án tích, đặc điểm cũng như ban chất và ý ngiữa của xóa án tích chưa được hiểu một cách thông nhật và phù hợp. Trên thực tê về van đề xóa án tích chỉ có rất ít công trình khoa học nghiên cứu sâu.
về khái niém, bản. chất, nội dung chế định xóa án tích BLHS năm 1985 đã co quy định chế định xóa án tích, nhưng chưa đưa ra được đính ngiữa pháp lý về chế định này niên trong thực tiễn áp dụng có sự nhận thức và cách hiểu khác nhau chưa được hiểu một cách thông nhất và phù hop. Qua việc nghiên cứu và lam 16 khái niém xóa án tích đặc điểm cũng như bản chất, điều kiện, phân loại và ý nghia của xóa án tích để tạo za cách hiểu thông nhất giúp các cơ quan bảo vệ pháp luật áp dụng đúng đắn, chính xác các quy định của Bộ luật hình suve Việc xóa án tích. Trong một giai đoạn lịch sử rất dai từ năm 1945 đến trước năm 1985 thì van đề án tích và xóa án tích chưa được nghiên cửu mét cách có hệ thông Cụm từ “xóa án” chỉ xuất hiện lần đầu tiên trong BLHS năm 1985 tai các điều từ Điều 52 đến Điêu.
Tại các điều luật nêu trên, nhà làm luật quy định về các trường hợp xóa án như. “Duong nhiên được xóa án và xóa án do Téa án quyết định”, ''xóa dn trong trường hợp đặc bié *'xóa dn đổi với người chưa thành nién’’ và quy đính điều kiện, cách tinh thời hạn xóa án Cum từ “xóa án” tiếp tục được phát triển và bê sung hoàn chỉnh hơn trong BLHS năm 1999 - được sửa đổi, bd sung ném 2009, cụ thé là được thay bằng cụm từ “xóa án tích”, được quy đính thành mét chương riêng - chương IX, từ Điều 63 đến Điều 67 và Điều 77 Chương X. Thực tiễn áp dung BLHS năm 1999 đến nay van còn nhiéu bat cập. Do vậy, BLHS năm 2015 đã được sửa đôi bỗ sung và vân đề xóa án tích được quy đính tại chương X gồm 05 Điều luật (từ điều 69-73) và tại mét số điều khác ở phân chung Điêu 89 quy định về xóa án tích đối với pháp nhên thương mai bị kết án thuộc chương XI và Điều 107 quy định về xóa án tích đối với người dưới 18 tuổi bị kết án thuộc chương XII.
Như vậy, BLHS nam 2015 có 07 Điêu luật quy định về xóa ántích (tăng1 điều so với BLHS năm 1999) trong đó có 1 điệu được giữ nguyên như quy đính của BLHS năm 1999 (điều 72), 1 điều được bd sung mới (điều 89) va và 05 điều được sửa đổi bd sung (từ điều 69, 70, 71, 73 và 107). Hiện nay, theo quan điểm của một số học giả va nhà nghiên cửu về luật, cho rang “ Án tích là hậu quả pháp lý của việc bị kết án, và cũng là một trong những hình thức của trách nhiệm hành sự. Án tích tên tại trong suốt thời gian người bị kết án chép hành bản án va trong một khoảng thời gian nhật định sau khi chap hành xong bản én!” hoặc có thể hiểu đơn giãn án tích chính là hậu quả pháp lý của việc phạm tội và là một trong những hình thức thực hiện trách nhiệm hình sự. An tích được xem là một đặc điểm xau và gắn liền với người phạm tôi trong suốt quá trình người phạm tội bị kết án cho đến khí được xóa án tích.
Tuy nhiên, theo quan điểm cá nhân, quan điểm trên có điểm chưa được đây đủ bởi không phải mỗi bản án kết tội của Tòa án đều làm phát sinh án tích như trường hợp miễn hình phạt( theo điều 59 BLHS). Do đó, tổng hop từ nhiều quan điểm, theo quan điểm cá nhân rút ra khái niém án tích: °' Án tích la vét tích đã từng bị kết án của người phạm tội, xuất hiện khi người đó đã chấp hành xong hình phạt và được xóa khi đáp ứng đủ các điều kiện Bộ luật hình sự quy đính hoặc tên tại một khi người đã bị kết án da đã chap hành xong hình phạt nhưng chưa đáp ứng được những điêu kiện được quy định trong Bồ luật hình sự ` Mặc dù xóa án tích đã được ghi nhận trong PLHS từ lần pháp điển hóa đầu tiên, đó là BLHS năm 1985, nhưng khái niém xóa én tích van chưa được định ngiĩa thành một điều khoản riêng biệt trong BLHS Dinh ng†ĩa xóa án tích mới chỉ được đề cập tới trong khoa hoc LHS nước ta với nhiêu quan điểm khác nhau. Cụ thé la: Theo tác giả Trần Đình Nhã “Xóa án tích được hiểu là xóa b6 bản án hình sự đối với người để bi Tòa án kết an Sau khi người bị kết án đã chấp hành xơng hình phạt, qua một thời gian nhất định và có những điêu kiện bắt buộc, người bị kết án được xoá án tích, xoá án tích coi nly chưa can én và được cấp giây chứng nhận", Tuy nhiên theo tôi thì quan điểm trên có điều chưa hợp lý, bởi quan điểm trên chưa thể ‘htps Jtapchitoaan vaan-tich-va- đuang-rhiên- đuoc-xoa-an-tich7638 hima È “Chương IX: Xóa án th", Trong sich: Binh hận khoa học Bộ bật hinh sự Việt Nam 1999, Nxb Chính trị Hà Nội. quốc gia, hiện được khía cạnh tô tụng của việc xóa án tích vì trong trường hợp xóa án tích theo quyết định của Tòa én thi người phạm tội sẽ không thé đương nhiên được hưởng ma phải do Tòa án xem xét quyết dinh.
Con theo PGS TSKH Lê Cam: “Xóa án tích là việc chấm đứt trách nhiệm hình sự của người bị kết án do người đó được xóa dn tích theo các guy đình cña pháp luật hinh sự. trên cơ sở có sự xem xét và quyết định riêng của Tòa án công nhận là chua bị kết dn‘. Ban chat pháp lý của xóa án tích là xóa b6 sự kiện pháp lý hình sự đã phát sinh trước đó, do người phạm tdi đã bi kết án và phải chịu hình phat. Sự kiện pháp lý hinh sự đó làm phát sinh hậu quả pháp lý bat lợi đối với người bị kết án là phải chịu án tích Xoá án tích là một chế định nhân đạo của Luật hình sự Việt Nam và được thê hiện trong việc xóa bd hậu quả pháp lý bat lợi đối với người bị kết án, tức là châm rút hoàn toàn sự việc đã bi kết án, người bị kết án đó đá đáp ứng được các điều kiện do pháp luật quy định để được đương nhiên xóa án tích và xóa án tích theo quyết đính của Tòa án.
Khái niệm "én tích" và "tiên én" 1a hai pham trù khác nhau về cả phương diện pháp ly cũng nh phương diện x4 hội. Nêu án tích là mot khái niém pháp ly với day đủ các dâu hiệu đặc trưng cụ thé và được quy đính trong BLHS, thì khái niệm "tiên. án" không phải là một khái niém pháp lý, không được quy đính trong BLHS. Tuy nhiên chúng ta lại sử dung khái tiệm tiền án như một thuật ngữ thông dung nhật để chỉ một người đang mang án tích.
Chính vi vậy việc sử dụng thuật ngữ "tiền án" dé gợi tên cho mét án tích ma người kết án chưa được xóa là chưa phù hợp với đặc tha vên có của án tích trong BLHS Việt Nam. Cần phải có quan niệm chuan xác về án tích và có sự phân biệt trong cách sử dụng thuật ngữ "án tích" và "tiên án". Theo đó thuật ngữ "tiền án" cũng cân phải làm rõ để phân đính chúng, Qua nghiên cứu chế định án tích trong BLHS nhận thay, cho đền nay trong BLHS Việt Nam cũng như trong các văn bản pháp lý hướng dẫn thi hành chê định này chưa có sự nghiên cứu nào, dé làm 16 ranh giới thé nào là tiền án? tiền án có phi là án tích không? Trong thực tiến áp dung pháp luật hình sự của các cơ quan tiên hành tổ tung, như Cơ quan điều tra, truy tố, xét xử, chúng ta thường sử dung thuật ngữ Tiên án thay ` Những vin đề cơ bản trong khoa học hật hình sự (phân chưng), Lê Vin Cim, Nb Đại học Quốc gia, Hà Nội cho An tích, do là: trong nội dung của các Bản. kết luận điều tra, Cáo trạng hoặc Bản.
án thường sử dụng thuật ngữ "tiên án" dé coi một bản án nào đó ma người pham tôi chưa được xóa án tích và tương tự như vay đôi với những án tích đã được xóa chúng ta thường sử dung thuật ngữ đó là "nhân thân". Việc sử dung thuật ngữ nảy theo tôi cần phi co căn cứ pháp lý và có sự thông nhật, đó là: Nếu người pham tôi còn mang án tích chưa được xóa, thì thuật ngữ ding dé gọi tên cho án tích đó phải là "án tích", trường hợp có nhiêu án tích chưa được xóa thì có thé goi là án tích 1; án tích 2. Tương tự như vây những bản án đã được xóa án tích, thì người pham tôi đó coi như chưa ting bị kết án, và các văn bản nhu Bản kết luận điều tra, Cáo trang hoặc Ban án cân thực biện nguyên tắc không néu lại các lân bị kết án đó trong phân nhân thân của người phạm tôi. Việc quan miệm đúng đắn vé án tích sẽ đảm bảo tính thông nhật trong cách hiểu, cách áp dụng phép luật trong thực tiến Với tinh thân quy đính người đã được xóa án tích coi như chưa từng bị két án và đương nhiên không bị nhắc lại, nêu lại những lân bị kết án, đã được xóa án tích đó trong nội dung các văn bản pháp lý cũng như trong ly lịch tư pháp và nhân thân của họ.
V di mục đích quy định của xóa án tích là khuyên khích người đã tùng pham tôi phân đầu cải tạo thành công dân sống có ích, đông viên ho, giúp họ quên di quá khứ tôi lỗ: của minh dé hòa nhập cộng đồng tốt hơn là công dân sông có ich cho xã hội. Việc thông nhất trong quan điểm, cách áp dung đó vừa đảm bảo tinh đúng dan, tính có căn cứ pháp luật, vừa phù hợp với tinh than chung của ché đính xóa án tích trong pháp luật hinh sự Việt Nam. Qua nghiên cứu bản chat của ántích và tiép cân, tiệp thu những ưu điểm của các quan điểm về xóa án tích trong giới khoa học pháp lý hình su Viét Nam. Đông thời xuất phát từ thực tiến áp dụng các quy đính pháp luật về xóa án tích trong thời gian qua.