Tài liệu tham khảo về logistics quốc tế: Hướng dẫn chi tiết

Logistics quốc tế là một lĩnh vực quan trọng trong quản lý chuỗi cung ứng, đóng vai trò then chốt trong việc tối… 149 trang · Đại học Ngân hàng TPHCM · 2022.

• Tác giả: Lê Thị Ánh Tuyết
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Ánh Tuyết
• Trường học: Đại học Ngân hàng TPHCM
• Chuyên ngành: Kinh tế Quốc tế
• Đề tài: Logistics Quốc Tế
• Loại tài liệu: tài liệu tham khảo
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Khái niệm và sự phát triển của logistics
• 1.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển ngành dịch vụ logistics
• 1.3. Phân loại logistics
• 1.4. Vị trí và lợi ích của logistics trong doanh nghiệp
• 1.5. Chiến lược Logistics (Logistics Strategy)
• 1.6. Chiến lược quá trình (process strategy)
• 1.7. Chiến lược thị trường (market strategy)
• 1.8. Chiến lược thông tin (information strategy)
• 1.9. Các quá trình logistics
• 1.10. Logistics đầu vào
• 1.11. Logistics đầu ra (Outbound logistics)
• 1.12. Logistics ngược (Reverse logistics)
• 1.13. Các hoạt động logistics chức năng
• 1.13.1. Chức năng xử lý đơn hàng
• 1.13.2. Chức năng kiểm soát hàng tồn kho
• 1.13.3. Chức năng kho bãi
• 1.13.4. Chức năng vận chuyển
• 1.13.5. Chức năng hệ thống xử lý và lưu trữ nguyên vật liệu
• 1.13.6. Chức năng thông tin
• 1.14. CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 1
• 1.15. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ÔN TẬP CHƯƠNG 1
• 2. DỊCH VỤ KHÁCH HÀNG TRONG LOGISTICS
• 2.1. Khái niệm, vai trò và các nhân tố cấu thành dịch vụ khách hàng
• 2.2. Khái niệm dịch vụ khách hàng
• 2.3. Vai trò của dịch vụ khách hàng
• 2.4. Các nhân tố cấu thành dịch vụ khách hàng
• 2.5. Các hoạt động của dịch vụ khách hàng
• 2.6. Các chỉ tiêu và phương pháp xác định mức dịch vụ khách hàng
• 2.7. Các chỉ tiêu đo lường dịch vụ khách hàng
• 2.8. Các phương pháp xác định mức dịch vụ khách hàng
• 2.9. Chu kỳ đặt hàng - sự cần thiết phải có hệ thống thông tin trong logistics
• 2.10. CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 2
• 2.11. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ÔN TẬP CHƯƠNG 2
• 3. DỰ TRỮ VÀ YẾU TỐ VẬT TƯ TRONG LOGISTICS
• 3.1. Khái niệm và chức năng của dự trữ và quản trị vật tư trong logistics
• 3.2. Khái niệm về dự trữ và quản trị vật tư trong logistics
• 3.3. Chức năng của dự trữ và quản trị vật tư trong logistics
• 3.4. Phân loại dự trữ trong logistics
• 3.4.1. Dự trữ nguyên vật liệu thô
• 3.4.2. Dự trữ hàng đang hoàn thành
• 3.4.3. Dự trữ hàng thành phẩm
• 3.4.4. Dự trữ vật liệu đóng gói
• 3.4.5. Dự trữ hàng phục vụ cho việc bảo trì, sửa chữa, cân đối nguồn cung
• 3.4.6. Các loại hàng dự trữ khác
• 3.5. Chi phí và tầm quan trọng của dự trữ trong logistics
• 3.6. Các mô hình quản trị dự trữ
• 3.6.1. Mô hình dự trữ theo lượng đặt hàng kinh tế
• 3.6.2. Mô hình dự trữ thời điểm
• 3.6.3. Mô hình dự trữ “nhập trước xuất trước” và “nhập sau xuất trước”
• 3.7. Quy trình nghiệp vụ cung ứng vật tư trong logistics
• 3.7.1. Xác định nhu cầu nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị
• 3.7.2. Lựa chọn nhà cung cấp
• 3.7.3. Lập đơn hàng, ký hợp đồng cung ứng
• 3.7.4. Nhập kho – bảo quản – cung cấp cho các bộ phận có nhu cầu
• 3.7.5. Nguồn cung cấp vật tư
• 3.7.6. Hệ thống thông tin trong quản trị vật tư
• 3.8. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP CHƯƠNG 3
• 3.9. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ÔN TẬP CHƯƠNG 3
• 4. NGHIỆP VỤ KHO HÀNG
• 4.1. Vai trò của kho hàng
• 4.2. Dự trữ nguyên vật liệu thô
• 4.3. Cơ sở trung gian, bộ đệm, tùy chỉnh hoặc gia công phụ
• 4.4. Dự trữ thành phẩm
• 4.5. Các loại vận hành trong quản trị kho hàng
• 4.6. Địa điểm kho hàng
• 4.7. Sự phát triển của đơn hàng điện tử và ảnh hưởng đến kho hàng
• 4.8. Nghiệp vụ kho bãi
• 4.9. Nghiệp vụ tiếp nhận hàng
• 4.10. Nghiệp vụ lưu trữ và chọn hàng
• 4.11. Các nghiệp vụ khác tại kho
• 4.12. Tương lai của quản trị kho hàng: kho hàng hợp tác
• 4.13. Vận chuyển hàng hóa trong logistics
• 4.14. CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 4
• 4.15. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ÔN TẬP CHƯƠNG 4
• 5. HỆ THỐNG THÔNG TIN TRONG CHUỖI LOGISTICS TOÀN CẦU
• 5.1. Một số khái niệm cơ bản: quản trị, thông tin và công nghệ
• 5.2. Các loại thông tin trong chuỗi cung ứng
• 5.3. Tích hợp hệ thống thông tin trong chuỗi logistics
• 5.4. CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 5
• 5.5. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ÔN TẬP CHƯƠNG 5
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về logistics quốc tế

Logistics quốc tế là một lĩnh vực quan trọng trong quản lý chuỗi cung ứng, đóng vai trò then chốt trong việc tối ưu hóa quy trình vận chuyển hàng hóa và thông tin giữa các quốc gia. Logistics không chỉ đơn thuần là việc vận chuyển hàng hóa mà còn liên quan đến việc lên kế hoạch, thực hiện và kiểm soát các luồng chuyển dịch của hàng hóa từ điểm xuất phát đến điểm tiêu thụ. Theo Hiệp hội các nhà chuyên nghiệp về quản trị chuỗi cung ứng (CSCMP), logistics là một phần không thể thiếu trong quản lý chuỗi cung ứng, bao gồm việc hoạch định và kiểm soát việc vận chuyển và dự trữ hiệu quả hàng hóa và dịch vụ. Điều này càng trở nên quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa, khi mà các doanh nghiệp cần phải kết nối với các thị trường quốc tế. Logistics quốc tế giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, nâng cao hiệu quả vận hành và gia tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

1.1 Khái niệm và sự phát triển của logistics

Khái niệm logistics bắt nguồn từ các hoạt động quân sự, nhưng hiện nay đã trở thành một phần quan trọng trong kinh doanh. Theo Lambert (1998), logistics là quá trình quản lý lưu chuyển hàng hóa và thông tin từ nơi xuất phát đến nơi tiêu thụ. Sự phát triển của công nghệ thông tin và nhu cầu toàn cầu hóa đã thúc đẩy sự phát triển của logistics quốc tế. Các doanh nghiệp ngày càng nhận thức được tầm quan trọng của việc tối ưu hóa chi phí logistics để nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, logistics đã trở thành một yếu tố quyết định trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh và phát triển thương mại quốc tế.

1.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển ngành dịch vụ logistics

Sự phát triển của ngành dịch vụ logistics chịu ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố, trong đó có vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và sự phát triển kinh tế. Vị trí địa lý thuận lợi giúp các quốc gia dễ dàng phát triển hạ tầng logistics, từ đó nâng cao hiệu quả vận chuyển hàng hóa. Ngoài ra, sự tăng trưởng kinh tế và gia tăng quy mô sản xuất cũng thúc đẩy nhu cầu đối với dịch vụ logistics. Theo nghiên cứu, các nước có nền kinh tế phát triển thường có hệ thống logistics tiên tiến, giúp tối ưu hóa quy trình cung ứng và vận chuyển hàng hóa. Điều này không chỉ giúp các doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

II. Dịch vụ khách hàng trong logistics

Dịch vụ khách hàng là một phần quan trọng trong logistics quốc tế, ảnh hưởng trực tiếp đến sự hài lòng của khách hàng và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Dịch vụ khách hàng bao gồm nhiều hoạt động như tư vấn, giao hàng, và hỗ trợ sau bán hàng. Theo một nghiên cứu gần đây, chất lượng dịch vụ khách hàng có thể tạo ra sự khác biệt lớn giữa các doanh nghiệp trong cùng một lĩnh vực. Các chỉ tiêu đo lường dịch vụ khách hàng như thời gian giao hàng, độ chính xác trong đơn hàng, và khả năng phản hồi nhanh chóng đều là những yếu tố quyết định đến sự thành công của dịch vụ logistics. Do đó, việc nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng trong logistics không chỉ giúp tăng cường sự hài lòng của khách hàng mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.

2.1 Khái niệm và vai trò của dịch vụ khách hàng

Dịch vụ khách hàng trong logistics được hiểu là tất cả các hoạt động nhằm đáp ứng nhu cầu và mong đợi của khách hàng trong quá trình cung cấp sản phẩm và dịch vụ. Vai trò của dịch vụ khách hàng không chỉ dừng lại ở việc giao hàng đúng hẹn mà còn bao gồm việc tạo dựng mối quan hệ tốt với khách hàng, từ đó nâng cao lòng trung thành và sự hài lòng của họ. Theo nghiên cứu của Gummesson (1999), một dịch vụ khách hàng tốt có thể tạo ra giá trị gia tăng cho cả khách hàng và doanh nghiệp. Do đó, các doanh nghiệp cần đầu tư vào việc phát triển dịch vụ khách hàng để nâng cao hiệu quả hoạt động logistics.

2.2 Các chỉ tiêu và phương pháp xác định mức dịch vụ khách hàng

Để đánh giá chất lượng dịch vụ khách hàng trong logistics, các doanh nghiệp thường sử dụng một số chỉ tiêu như thời gian giao hàng, độ chính xác của đơn hàng, và khả năng phục vụ khách hàng. Các phương pháp xác định mức dịch vụ khách hàng bao gồm khảo sát ý kiến khách hàng, phân tích dữ liệu giao hàng, và theo dõi phản hồi từ khách hàng. Việc thường xuyên kiểm tra và đánh giá các chỉ tiêu này không chỉ giúp doanh nghiệp phát hiện kịp thời các vấn đề trong dịch vụ mà còn tạo cơ hội để cải thiện và nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng.

III. Dự trữ và yếu tố vật tư trong logistics

Dự trữ và quản lý vật tư là một phần quan trọng trong logistics quốc tế, ảnh hưởng đến khả năng cung ứng và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Dự trữ được định nghĩa là lượng hàng hóa được lưu trữ để đáp ứng nhu cầu trong tương lai. Theo Heizer và Render (2014), việc quản lý dự trữ hiệu quả không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn đảm bảo rằng hàng hóa luôn sẵn có để phục vụ khách hàng. Các loại hình dự trữ bao gồm dự trữ nguyên vật liệu, hàng thành phẩm và hàng phục vụ cho bảo trì. Do đó, việc hiểu rõ các loại hình dự trữ và cách thức quản lý chúng là rất cần thiết để tối ưu hóa hoạt động logistics.

3.1 Khái niệm và chức năng của dự trữ

Dự trữ trong logistics được hiểu là việc lưu trữ hàng hóa để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong tương lai. Chức năng của dự trữ bao gồm bảo đảm cung ứng liên tục, giảm thiểu rủi ro về thiếu hụt hàng hóa, và tối ưu hóa chi phí vận chuyển. Theo Chopra và Meindl (2016), việc duy trì mức dự trữ hợp lý là rất quan trọng để đảm bảo rằng doanh nghiệp có thể đáp ứng nhu cầu của khách hàng một cách kịp thời. Do đó, việc quản lý dự trữ không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.

3.2 Các mô hình quản trị dự trữ

Có nhiều mô hình quản trị dự trữ khác nhau trong logistics, trong đó nổi bật là mô hình dự trữ theo lượng đặt hàng kinh tế và mô hình dự trữ Just In Time (JIT). Mô hình dự trữ theo lượng đặt hàng kinh tế giúp doanh nghiệp xác định lượng hàng hóa tối ưu để đặt hàng, từ đó giảm thiểu chi phí lưu kho. Trong khi đó, mô hình JIT tập trung vào việc giảm thiểu tồn kho bằng cách chỉ nhập hàng khi có đơn đặt hàng. Việc áp dụng các mô hình này không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí mà còn nâng cao khả năng phục vụ khách hàng.

IV. Nghiệp vụ kho hàng và vận chuyển hàng hóa

Nghiệp vụ kho hàng và vận chuyển hàng hóa là hai yếu tố không thể thiếu trong logistics quốc tế, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cung ứng và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Kho hàng đóng vai trò như một trung tâm lưu trữ và phân phối hàng hóa, trong khi vận chuyển hàng hóa đảm bảo rằng sản phẩm đến tay khách hàng một cách kịp thời. Theo Bowersox và Closs (2013), việc quản lý kho hàng và vận chuyển hiệu quả không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng. Do đó, việc đầu tư vào công nghệ và quy trình quản lý kho hàng là rất cần thiết để tối ưu hóa hoạt động logistics.

4.1 Vai trò của kho hàng

Kho hàng trong logistics có vai trò rất quan trọng trong việc lưu trữ và phân phối hàng hóa. Kho hàng không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát lượng hàng tồn kho mà còn đảm bảo rằng hàng hóa luôn sẵn sàng để phục vụ khách hàng. Theo nghiên cứu, việc quản lý kho hàng hiệu quả có thể giúp doanh nghiệp giảm thiểu chi phí vận chuyển và nâng cao khả năng phục vụ khách hàng. Do đó, việc đầu tư vào hệ thống quản lý kho hàng là rất cần thiết để tối ưu hóa hoạt động logistics.

4.2 Vận chuyển hàng hóa trong logistics

Vận chuyển hàng hóa là một phần không thể thiếu trong logistics quốc tế, ảnh hưởng đến khả năng cung ứng và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Vận chuyển hàng hóa bao gồm nhiều phương thức khác nhau như đường bộ, đường biển và đường hàng không. Việc lựa chọn phương thức vận chuyển phù hợp không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn đảm bảo rằng hàng hóa đến tay khách hàng một cách kịp thời. Theo Murphy và Wood (2011), việc tối ưu hóa quy trình vận chuyển hàng hóa là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động logistics.

V. Hệ thống thông tin trong chuỗi logistics toàn cầu

Hệ thống thông tin là yếu tố quan trọng trong logistics quốc tế, giúp kết nối các hoạt động và quy trình trong chuỗi cung ứng. Hệ thống thông tin không chỉ giúp doanh nghiệp theo dõi tình trạng hàng hóa mà còn cung cấp dữ liệu cần thiết để đưa ra quyết định kịp thời. Theo Christopher (2016), việc tích hợp hệ thống thông tin trong chuỗi logistics có thể giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình cung ứng và nâng cao hiệu quả hoạt động. Do đó, việc đầu tư vào công nghệ thông tin là rất cần thiết để tối ưu hóa hoạt động logistics.

5.1 Các loại thông tin trong chuỗi cung ứng

Trong logistics, có nhiều loại thông tin cần thiết cho việc quản lý chuỗi cung ứng, bao gồm thông tin về đơn hàng, tình trạng hàng hóa, và thông tin về nhà cung cấp. Việc thu thập và phân tích các loại thông tin này không chỉ giúp doanh nghiệp theo dõi tình trạng hàng hóa mà còn cung cấp dữ liệu cần thiết để đưa ra quyết định kịp thời. Theo nghiên cứu, việc quản lý thông tin hiệu quả có thể giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng phục vụ khách hàng và tối ưu hóa quy trình cung ứng.

5.2 Tích hợp hệ thống thông tin trong chuỗi logistics

Tích hợp hệ thống thông tin trong logistics là rất cần thiết để đảm bảo rằng các hoạt động trong chuỗi cung ứng được kết nối và hoạt động hiệu quả. Việc tích hợp này không chỉ giúp doanh nghiệp theo dõi tình trạng hàng hóa mà còn cung cấp dữ liệu cần thiết để đưa ra quyết định kịp thời. Theo Mentzer và Moon (2004), việc tích hợp hệ thống thông tin có thể giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình cung ứng và nâng cao hiệu quả hoạt động. Do đó, việc đầu tư vào công nghệ thông tin là rất cần thiết để tối ưu hóa hoạt động logistics.

Nội dung chính

TÀI LIỆU THAM KHẢO LOGISTICS QUỐC TẾ – TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HCM

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu tham khảo Logistics Quốc tế do TS. Lê Thị Ánh Tuyết chủ biên cùng các thành viên biên soạn (Nguyễn Thị Tường Vy, Lê Hoàng Long), được Viện Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ Ngân hàng trực thuộc Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM phát hành năm 2022. Đây là học liệu phục vụ trực tiếp cho môn học bắt buộc Logistics Quốc tế trong chương trình đào tạo cử nhân ngành Kinh tế Quốc tế, đồng thời đáp ứng nhu cầu tham khảo của các ngành khối kinh tế, thương mại và quản trị kinh doanh.

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào việc cung cấp nền tảng lý thuyết toàn diện về quản trị logistics; phân tích bản chất các luồng vận động vật chất và dòng thông tin từ điểm cung ứng đầu vào đến điểm tiêu thụ cuối cùng. Người học được trang bị khả năng nhận diện, phân tích và thực hành các nghiệp vụ trọng tâm gồm: quản trị dịch vụ khách hàng, hoạch định dự trữ vật tư, quản lý vận hành kho bãi và ứng dụng công nghệ thông tin trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cấu trúc tài liệu được thiết kế theo tiến trình logic gồm 5 chương chuyên sâu, đi từ tổng quan lý luận, chiến lược logistics đến các khâu tác nghiệp cụ thể. Điểm đặc sắc của tài liệu là phương pháp tiếp cận chuẩn hóa: kết hợp giữa các khung lý thuyết kinh điển của Hội đồng các Chuyên gia Quản trị Chuỗi Cung ứng (CSCMP), GS. Douglas M. Lambert, GS. Paul D. Larson với khung pháp lý thương mại Việt Nam (Luật Thương mại 2005, Nghị định 140/2007/NĐ-CP, Nghị định 163/2017/NĐ-CP) và các dữ liệu thực chứng từ Báo cáo Logistics Việt Nam của Bộ Công Thương.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu được phân bổ thành 5 chương với các nội dung trọng tâm như sau:

• Chương 1: Giới thiệu về Logistics: Hệ thống hóa lịch sử phát triển của thuật ngữ logistics từ nguồn gốc quân sự (khảo cứu tác phẩm Elements of the Science of War năm 1811 của TS. William Muller) đến các định nghĩa học thuật hiện đại của Lambert (1998) và CSCMP (2013). Chương này làm rõ 4 quan điểm phân biệt giữa "Logistics" và "Chuỗi cung ứng" theo nghiên cứu của Larson và cộng sự (2007); phân tích các nhân tố tác động đến ngành (vị trí địa lý, thể chế, cam kết WTO, tiến trình AEC - ASEAN); chuẩn hóa mô hình phân loại logistics từ 1PL, 2PL, 3PL, 4PL đến 5PL; định hình 3 hướng chiến lược logistics chức năng (process strategy, market strategy, information strategy); xác lập 3 quá trình vận động (Inbound logistics, Outbound logistics, Reverse logistics) và 6 chức năng tác nghiệp cốt lõi (xử lý đơn hàng, kiểm soát tồn kho, kho bãi, vận chuyển, xử lý nguyên vật liệu, thông tin).
• Chương 2: Dịch vụ khách hàng trong Logistics: Phân tích bản chất của dịch vụ khách hàng (DVKH) như một đầu ra của hệ thống logistics. Chương 2 thiết lập ma trận phân loại các yếu tố cấu thành theo tiến trình giao dịch (trước giao dịch, trong giao dịch, sau giao dịch) và theo 4 tiêu chuẩn đo lường đa chức năng (thời gian chu kỳ đơn hàng, mức độ tin cậy, thông tin liên lạc, tính linh hoạt). Nội dung cũng trình bày phương pháp xác định mức DVKH tối ưu dựa trên chỉ số hài lòng khách hàng (CSAT) và phân tích mối quan hệ cân đối giữa chi phí logistics và mức độ thỏa mãn đơn hàng.
• Chương 3: Dự trữ và yếu tố vật tư trong Logistics: Làm rõ chức năng của dự trữ và vai trò của quản trị vật tư trong việc duy trì tính liên tục của sản xuất kinh doanh. Nội dung phân loại 6 nhóm hàng dự trữ (nguyên vật liệu thô, sản phẩm dở dang - WIP, thành phẩm, vật liệu đóng gói, vật tư bảo trì/sửa chữa/vận hành - MRO, các dạng dự trữ khác); đi sâu vào các mô hình quản trị dự trữ định lượng như mô hình số lượng đặt hàng kinh tế (EOQ), mô hình dự trữ theo thời điểm, kỹ thuật luân chuyển tồn kho FIFO và LIFO; chuẩn hóa quy trình 5 bước trong nghiệp vụ cung ứng vật tư.
• Chương 4: Nghiệp vụ kho hàng và vận chuyển hàng hóa: Trình bày chức năng lưu trữ, trung chuyển, tùy chỉnh sản phẩm và xác định vị trí kho bãi; phân tích tác động của thương mại điện tử và quy trình thực hiện đơn hàng điện tử (e-fulfilment); chuẩn hóa quy trình tác nghiệp kho bãi (tiếp nhận hàng, lưu trữ, chọn hàng, đóng gói); giới thiệu mô hình kho hàng hợp tác (collaborative warehousing) và phương thức vận tải đa phương thức.
• Chương 5: Hệ thống thông tin trong chuỗi Logistics toàn cầu: Làm rõ vai trò then chốt của dữ liệu và luồng thông tin trong quản trị chuỗi cung ứng; phân loại các luồng thông tin tác nghiệp; phân tích cấu trúc tích hợp các phân hệ công nghệ quản trị chuyên dụng bao gồm: Hệ thống Quản lý Đơn hàng (OMS), Hệ thống Quản lý Kho hàng (WMS), Hệ thống Quản lý Vận tải (TMS) và Hệ thống Hoạch định Nguồn lực Doanh nghiệp (ERP).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu thiết lập hệ thống lý luận dựa trên ba nền tảng cốt lõi:

1. Khung lý thuyết chuỗi giá trị và phân định chức năng: Làm rõ ranh giới và mối liên kết giữa hoạt động logistics chuyên biệt với quản trị chuỗi cung ứng tổng thể (SCM) theo mô hình lý thuyết của Larson et al. (2007).
2. Khung pháp lý và phân loại dịch vụ: Khái quát hóa danh mục dịch vụ logistics dựa trên căn cứ Điều 233 Luật Thương mại 2005, hệ thống hóa sự thay đổi từ Nghị định 140/2007/NĐ-CP sang Nghị định 163/2017/NĐ-CP của Chính phủ.
3. Mô hình định lượng và cân đối chi phí: Cung cấp nguyên lý tối ưu hóa tổng chi phí logistics (Total Cost Analysis) thông qua việc cân bằng giữa chi phí dự trữ, chi phí lưu kho, chi phí vận tải và chi phí xử lý thông tin.

Kỹ năng phát triển cho người học

• Kỹ năng phân tích và đánh giá: Khả năng phân tích các chỉ số năng lực quốc gia về logistics (LPI), đánh giá tỷ trọng chi phí logistics trong cấu trúc GDP và phân tích cơ cấu chi phí logistics đối với các ngành hàng xuất khẩu cụ thể (nông sản, thủy sản, dệt may, linh kiện điện tử).
• Kỹ năng tác nghiệp và hoạch định: Kỹ năng tính toán mức đặt hàng tối ưu (EOQ), lập kế hoạch luân chuyển hàng tồn kho (FIFO/LIFO), thiết kế quy trình xử lý đơn hàng xuất nhập khẩu và lập kế hoạch bố trí kho bãi.
• Kỹ năng tích hợp hệ thống: Năng lực nhận diện, vận hành và phối hợp các giải pháp phần mềm quản trị chuỗi logistics (WMS, TMS, OMS, ERP) trong môi trường phân phối đa kênh và thương mại điện tử quốc tế.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp tiếp cận sư phạm

Tài liệu ứng dụng phương pháp giảng dạy kết hợp giữa trang bị cơ sở lý thuyết chuẩn mực và đối chiếu trực tiếp với các số liệu kinh tế thực tế. Nội dung lý thuyết không tách rời thực tiễn mà được lồng ghép với các báo cáo chuyên ngành định kỳ của Bộ Công Thương, các chỉ số đánh giá của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA).

Hệ thống bài tập và nghiên cứu tình huống

Mỗi chương học trong tài liệu đều được tích hợp hệ thống đánh giá kép:

• Hệ thống câu hỏi tự luận mở rộng: Yêu cầu người học thực hiện các bài phân tích chuyên sâu, ví dụ như: phân tích thực trạng ngành logistics Việt Nam giai đoạn hậu Covid-19, đánh giá các nhân tố cấu thành chi phí logistics đối với các mặt hàng nông sản xuất khẩu, hoặc so sánh các cấp độ phân loại dịch vụ logistics (1PL đến 5PL).
• Bài tập trắc nghiệm khách quan: Hệ thống các câu hỏi trắc nghiệm rà soát kiến thức cốt lõi ngay cuối mỗi chương, giúp người học kiểm tra nhanh mức độ nắm bắt khái niệm, căn cứ pháp lý và thuật ngữ chuyên ngành.
• Tình huống tác nghiệp thực tế: Các bài tập giả định gắn liền với hoạt động kinh doanh quốc tế, điển hình như bài toán chủ hàng liên hệ doanh nghiệp logistics (ví dụ: công ty ANL) để xác định rõ ranh giới trách nhiệm giữa các mô hình 1PL, 2PL, 3PL và 4PL.

Hướng dẫn tự học và nghiên cứu

Để tiếp thu tài liệu hiệu quả, người học được khuyến nghị:

1. Tra cứu và chuẩn hóa 23 thuật ngữ chuyên ngành tại bảng danh mục từ viết tắt ở phần mở đầu (ASEAN, AEC, DTHH, DVKH, EOQ, ERP, FMS, FIFO, LIFO, GVC, JIT, LPI, MRO, 3PL, TMS, WMS,...).
2. Đọc tuần tự các nội dung lý thuyết, phân tích biểu đồ và bảng số liệu thực chứng kèm theo trong bài giảng.
3. Thực hiện đầy đủ hệ thống câu hỏi tự luận và trắc nghiệm sau mỗi chương để củng cố năng lực phân tích trước khi tiếp cận các chương kế tiếp.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tiêu chí	Nội dung cập nhật trong tài liệu	Căn cứ / Dữ liệu thực chứng
Dữ liệu thực tế	Cập nhật chỉ số hiệu quả logistics (LPI) và xếp hạng quốc gia	LPI 2018 của World Bank (Việt Nam đạt 3.27 điểm, xếp thứ 39 thế giới, thứ 3 ASEAN)
Phân tích chi phí	Thống kê chi phí logistics theo tỷ trọng GDP và cơ cấu ngành	Báo cáo Logistics Việt Nam 2020 (Chi phí logistics tương đương 16.8% - 20.9% GDP; tỷ trọng chi phí của ngành gạo 29.8%, rau quả 29.5%, linh kiện điện tử 1.2%)
Biến động thị trường	Phân tích thị trường cước vận tải biển giai đoạn biến động 2019–2021	Dữ liệu giá cước container 09/2021: tuyến Thượng Hải - Rotterdam tăng 528%, Thượng Hải - Genoa tăng 389%, Thượng Hải - New York tăng 236%
Căn cứ pháp lý	Hệ thống hóa danh mục dịch vụ logistics hợp pháp tại Việt Nam	Luật Thương mại 2005, Nghị định 140/2007/NĐ-CP và Nghị định 163/2017/NĐ-CP
Xu hướng vận hành mới	Tiếp cận các mô hình chuỗi cung ứng hiện đại	Dịch vụ 5PL, quy trình xử lý đơn hàng điện tử (e-fulfilment), kho hàng hợp tác (collaborative warehousing)

• Tính thời sự và tính thực chứng cao: Tài liệu phân tích rõ nét tác động đa chiều của đại dịch Covid-19 và biến động kinh tế toàn cầu lên chuỗi cung ứng, từ tình trạng khan hiếm vỏ container rỗng, chi phí lưu kho bãi gia tăng đến sự chuyển dịch sang thương mại điện tử và tự động hóa logistics.
• Chuẩn hóa khung quy định hiện hành: Phân định rõ ràng phạm vi phân loại dịch vụ logistics giữa quy định cũ (Nghị định 140/2007/NĐ-CP) và quy định mới (Nghị định 163/2017/NĐ-CP), cung cấp góc nhìn pháp lý minh bạch cho sinh viên ngành kinh tế quốc tế.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên bậc Đại học: Tài liệu phục vụ trực tiếp sinh viên từ năm thứ ba và năm thứ tư thuộc các chuyên ngành Kinh tế Quốc tế, Kinh doanh Quốc tế, Kinh tế Thương mại, Logistics và Quản trị Chuỗi cung ứng tại Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM và các trường đại học khối kinh tế.
• Học viên sau đại học: Học viên cao học các chuyên ngành kinh tế, quản trị kinh doanh cần tài liệu hệ thống hóa khung lý luận về logistics quốc tế, phân tích chiến lược chi phí và cơ chế vận hành hệ thống thông tin chuỗi giá trị toàn cầu.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Sử dụng làm tài liệu tham khảo giảng dạy, xây dựng đề cương môn học, thiết kế ngân hàng câu hỏi đánh giá và định hướng đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Để tiếp thu tốt kiến thức trong tài liệu, người học cần có kiến thức nền tảng về:
  • Kinh tế học vi mô và vĩ mô.
  • Quản trị học đại cương.
  • Giao dịch thương mại quốc tế và Vận tải - Bảo hiểm ngoại thương.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Tài liệu này phù hợp nhất với những đối tượng người học nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ chuyên môn cho sinh viên đại học và học viên cao học ngành Kinh tế Quốc tế, Kinh doanh Quốc tế, Quản trị Chuỗi cung ứng, cùng các nhân viên tác nghiệp tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, giao nhận và kho vận.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng gì trước khi nghiên cứu tài liệu?

Người học cần nắm vững các kiến thức cơ bản về kinh tế học, các phương thức thanh toán quốc tế, hợp đồng thương mại quốc tế và các điều kiện thương mại quốc tế (Incoterms) để dễ dàng tiếp cận các quy trình nghiệp vụ cung ứng vật tư, vận tải và dịch vụ khách hàng.

3. Điểm khác biệt học thuật của tài liệu này so với các tài liệu logistics đại cương khác là gì?

Tài liệu tập trung làm rõ tính tương quan giữa lý thuyết logistics quốc tế với thực trạng hoạt động logistics tại Việt Nam. Nội dung gắn chặt với khung văn bản pháp luật hiện hành (Nghị định 163/2017/NĐ-CP), các cam kết thương mại quốc tế (WTO, AEC) và các số liệu thống kê thực tế từ Báo cáo Logistics Việt Nam của Bộ Công Thương.

4. Làm thế nào để tự học và nắm vững các mô hình quản trị trong tài liệu?

Người học nên kết hợp việc học lý thuyết với việc giải các bài tập định lượng tại Chương 3 (mô hình EOQ, phương pháp luân chuyển tồn kho FIFO, LIFO) và hoàn thành hệ thống câu hỏi trắc nghiệm, câu hỏi tự luận ở cuối mỗi chương để kiểm tra mức độ ghi nhớ kiến thức.

5. Tài liệu có cung cấp hệ thống tra cứu thuật ngữ chuyên ngành không?

Tài liệu có riêng một bảng "Danh mục từ viết tắt" chuẩn hóa 23 thuật ngữ chuyên ngành tiếng Anh và tiếng Việt thường gặp nhất trong lĩnh vực logistics quốc tế (như 3PL, EOQ, JIT, LPI, TMS, WMS, ERP, GVC, MRO,...), giúp người đọc tra cứu nhanh chóng và chính xác.

---

Kết luận

Tài liệu tham khảo Logistics Quốc tế của Viện Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ Ngân hàng (Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM) là công trình học thuật có kết cấu chặt chẽ, kết hợp hài hòa giữa hệ thống lý thuyết quản trị chuỗi cung ứng hiện đại và thực tiễn ngành logistics Việt Nam.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học là nghiên cứu tuần tự từ cơ sở lý luận, chiến lược logistics (Chương 1), chuyển tiếp sang các nghiệp vụ quản trị dịch vụ khách hàng, dự trữ và kho bãi (Chương 2, 3, 4), sau đó kết thúc bằng việc tiếp cận công nghệ thông tin tích hợp trong chuỗi cung ứng toàn cầu (Chương 5). Người học có thể khai thác song song các tài liệu tham khảo bổ trợ như Báo cáo Logistics Việt Nam thường niên của Bộ Công Thương, các báo cáo xếp hạng LPI của Ngân hàng Thế giới và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thương mại hiện hành để mở rộng hiểu biết thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU Logistics có mối quan hệ hai chiều với thương mại quốc tế và là nhân tố quan trọng trong việc giảm đẩy quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và tăng trưởng kinh tế của một quốc gia. Chi phí logistics thấp tạo sự thông thoáng trong lưu chuyển thương mại hàng hóa, nâng cao giá trị gia tăng, làm cho năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng tăng và ngược lại. Trong chương này, nhóm tác giả sẽ tập trong làm rõ cơ sở lý luận về logistics, vai trò của logistics đối với nền kinh tế, và các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành dịch vụ này. Khái niệm và sự phát triển của logistics 1.

Khái niệm Khái niệm về “Logistics” bắt đầu từ hoạt động chiến tranh, được sử dụng bởi các vị tướng Hy Lạp từ nhiều năm trước Công Nguyên nhằm mô tả tất cả quy trình của quân đội về mua sắm thực phẩm, quần áo, đạn dược,. Tiêu biểu trong số đó là Alexander Đại Đế, ông không muốn quân đội của mình phải dừng lại trong qua trình hành quân để chờ đợi nguồn cung từ Macedonia. Vì vậy, ông đã cố gắng để giải quyết các vấn đề bằng cách sử dụng nguồn cung cấp từ các nguồn lực địa phương của kẻ thù bị đánh bại của mình. Điều này cho thấy logistics là một vấn đề quan trọng trong chiến tranh và một trong những yếu tố chủ chốt quyết định khả năng thắng trận.

Trong tạp chí “Scotland, Edinburgh và văn học Miscellany cho tháng 1 năm 1810”, tiến sĩ William Muller của Đại học Gottingen được cho là người đã trình bày thuật ngữ "Logistics" lần đầu tiên bằng tiếng Anh trong kế hoạch giới thiệu cuốn sách có tên "Các yếu tố của nghệ thuật chiến tranh". Sau đó, vào năm 1811, Muller đã đổi ý và đặt lại tên cho cuốn sách thành "Các yếu tố khoa học của chiến tranh”. Cuốn sách này bao gồm các chiến thuật cho bộ binh, kỵ binh, pháo binh và lính phụ trách xây dựng cầu. Muller đã giải thích một cách rất toàn diện về cách thức từng loại lính nên thực hiện, trong đó bao gồm diễu hành, vận chuyển, xoay, tiến, hình thành, vận chuyển vũ khí hạng nặng, làm thế nào để qua sông.

Và bản thân các nhà lãnh đạo quân sự cần phải có kiến thức sâu sắc về nhiều lĩnh vực để có thể tiến hành các chiến dịch quân sự hiệu quả. Thuật ngữ "Logistics" từ năm 1811 đã được dùng để chỉ những hoạt động thực tiễn như chúng ta biết và áp dụng hiện nay như: lâp kế hoạch chiến lược, hợp tác (tiến hành khi ba quân loại khác nhau chiến đấu với nhau), truyền thông, địa lý, nhân sự, tổ chức cơ cấu (sắp xếp và hình thành quân đoàn khác nhau), mua sắm (nhu yếu quân sự và kinh 11 tế) và chi phí. Vì vậy, tiến sĩ William Muller được mệnh danh là "Cha đẻ của Logistics" và "Các yếu tố khoa học của chiến tranh" được xem là cuốn sách giáo khoa đầu tiên về logistics. Ngày nay, khái niệm về logistics đã được đề cập trong nhiều tài liệu học thuật, chẳng hạn, theo Lambert (1998), logistics là quá trình xây dựng kế hoạch, cung cấp và quản lý việc chu chuyển và lưu kho có hiệu quả hàng hoá, dịch vụ và các thông tin liên quan từ nơi xuất xứ đến nơi tiêu thụ vì mục tiêu đáp ứng nhu cầu của khách hàng.