Luận văn thạc sĩ ussh hoàn thiện tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học dựa trên đặc điểm và logic của nghiên cứu khoa học

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh hoàn thiện tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học dựa trên đặc điểm và logic của nghiên cứu, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Hoàng Thị Vân
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Ngọc Thạch
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
• Đề tài: Hoàn thiện tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học dựa trên logic và đặc điểm nghiên cứu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN NỘI DUNG
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 1.1.1. Khái niệm khoa học và nghiên cứu khoa học
• 1.1.2. Nghiên cứu khoa học
• 1.1.3. Đặc điểm của nghiên cứu khoa học
• 1.1.4. Logic của nghiên cứu khoa học
• 1.1.5. Đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học
• 1.1.6. Tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học
• 1.2. THỰC TRẠNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ NGHIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TẠI HỌC VIỆN TÀI CHÍNH
• 1.2.1. Khái quát về Học viện Tài chính
• 1.2.2. Khái quát về hoạt động nghiên cứu khoa học tại Học viện Tài chính
• 1.2.3. Các nguồn lực đầu tư cho hoạt động nghiên cứu khoa học của Học viện Tài chính
• 1.2.4. Tình hình triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học tại Học viện Tài chính
• 1.2.5. Thực trạng công tác đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học tại Học viện Tài chính
• 1.2.6. Thực trạng về tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học tại Học viện Tài chính
• 1.2.7. Quy trình đánh giá kết quả nghiên cứu
• 1.2.8. Đội ngũ đánh giá
• 1.3. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC (TRƯỜNG HỢP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH)
• 1.3.1. Căn cứ để hoàn thiện tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu tại Học viện Tài chính
• 1.3.2. Hoàn thiện tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học dựa trên đặc điểm và logic của nghiên cứu khoa học tại Học viện Tài chính
• 1.3.3. Khảo nghiệm hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học tại Học viện Tài chính
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• LỜI CẢM ƠN

Tóm tắt

I. Tổng quan về tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học hiện nay

Tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học là một phần quan trọng trong việc xác định chất lượng và giá trị của các công trình nghiên cứu. Việc hoàn thiện tiêu chí này không chỉ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn tạo ra một môi trường nghiên cứu khoa học minh bạch và công bằng. Các tiêu chí hiện tại thường chưa phản ánh đầy đủ các yếu tố như tính mới, tính logic và giá trị khoa học của nghiên cứu.

1.1. Khái niệm và vai trò của tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học

Tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học là các tiêu chuẩn được sử dụng để xác định chất lượng và giá trị của một nghiên cứu. Chúng giúp các nhà nghiên cứu, tổ chức và cơ quan quản lý có cái nhìn rõ ràng về hiệu quả và tác động của nghiên cứu đối với xã hội.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học, bao gồm tính mới, tính logic, và khả năng ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu. Việc nhận diện và phân tích các yếu tố này là cần thiết để cải thiện hệ thống đánh giá.

II. Vấn đề và thách thức trong đánh giá nghiên cứu khoa học

Mặc dù có nhiều tiêu chí đánh giá, nhưng thực tế cho thấy nhiều vấn đề và thách thức vẫn tồn tại. Việc đánh giá thường mang tính chủ quan và chưa phản ánh đúng chất lượng nghiên cứu. Điều này dẫn đến sự thiếu công bằng trong việc công nhận các công trình nghiên cứu.

2.1. Những hạn chế trong hệ thống tiêu chí hiện tại

Hệ thống tiêu chí hiện tại thường thiếu tính cụ thể và rõ ràng, dẫn đến việc đánh giá không chính xác. Nhiều tiêu chí còn mang tính chất chung chung, không thể hiện được bản chất của nghiên cứu.

2.2. Tác động của việc đánh giá không chính xác đến nghiên cứu khoa học

Việc đánh giá không chính xác có thể dẫn đến việc các nhà nghiên cứu không được công nhận xứng đáng, từ đó ảnh hưởng đến động lực nghiên cứu và phát triển khoa học trong xã hội.

III. Phương pháp hoàn thiện tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học

Để hoàn thiện tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học, cần áp dụng các phương pháp khoa học và logic. Việc xây dựng các tiêu chí mới dựa trên đặc điểm và logic của nghiên cứu sẽ giúp nâng cao chất lượng đánh giá.

3.1. Xây dựng tiêu chí dựa trên đặc điểm nghiên cứu

Các tiêu chí cần được xây dựng dựa trên các đặc điểm của nghiên cứu như tính mới, tính tin cậy và tính khách quan. Điều này sẽ giúp đảm bảo rằng các nghiên cứu được đánh giá một cách công bằng và chính xác.

3.2. Ứng dụng logic trong đánh giá nghiên cứu khoa học

Việc áp dụng logic trong đánh giá sẽ giúp xác định mối quan hệ giữa các yếu tố trong nghiên cứu, từ đó đưa ra những đánh giá chính xác hơn về chất lượng và giá trị của nghiên cứu.

IV. Ứng dụng thực tiễn của tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học

Các tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể được áp dụng thực tiễn trong các tổ chức nghiên cứu. Việc áp dụng đúng các tiêu chí này sẽ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu và tạo ra những sản phẩm khoa học có giá trị.

4.1. Kinh nghiệm từ các tổ chức nghiên cứu thành công

Nhiều tổ chức nghiên cứu đã áp dụng thành công các tiêu chí đánh giá mới, từ đó nâng cao chất lượng nghiên cứu và tạo ra những sản phẩm khoa học có giá trị cao.

4.2. Tác động của tiêu chí đánh giá đến chất lượng nghiên cứu

Việc áp dụng các tiêu chí đánh giá chính xác sẽ giúp các nhà nghiên cứu nhận diện được điểm mạnh và điểm yếu trong nghiên cứu của mình, từ đó cải thiện chất lượng nghiên cứu.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học

Việc hoàn thiện tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học là một quá trình liên tục và cần sự tham gia của nhiều bên liên quan. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc xây dựng một hệ thống tiêu chí đánh giá minh bạch và công bằng.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải thiện tiêu chí đánh giá

Cải thiện tiêu chí đánh giá không chỉ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn tạo ra một môi trường nghiên cứu công bằng và minh bạch.

5.2. Định hướng phát triển tiêu chí đánh giá trong tương lai

Cần xây dựng một hệ thống tiêu chí đánh giá linh hoạt, có khả năng thích ứng với sự phát triển của khoa học và công nghệ, từ đó đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động nghiên cứu khoa học đóng vai trò then chốt trong phát triển tri thức và đổi mới sáng tạo xã hội. Tại Việt Nam, đặc biệt trong các cơ sở giáo dục và nghiên cứu như Học viện Tài chính, việc đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học còn nhiều hạn chế, chưa phản ánh đúng chất lượng thực tế. Theo số liệu khảo sát giai đoạn 2010-2014, Học viện Tài chính có hơn 700 cán bộ, giảng viên và nghiên cứu viên tham gia nghiên cứu, với nguồn lực tài chính đầu tư cho nghiên cứu khoa học dao động từ 4,6 đến 7,6 tỷ đồng mỗi năm. Tuy nhiên, hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học hiện hành vẫn còn chung chung, thiếu tính khách quan và chưa phản ánh đầy đủ đặc điểm và logic của nghiên cứu khoa học.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hoàn thiện tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học dựa trên đặc điểm và logic của nghiên cứu khoa học, nhằm nâng cao tính chính xác, khách quan và hiệu quả trong đánh giá. Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát thực trạng tại Học viện Tài chính trong giai đoạn 2010-2014, đồng thời đề xuất bộ tiêu chí mới phù hợp với đặc thù nghiên cứu khoa học trong môi trường giáo dục và đào tạo. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các tổ chức nghiên cứu khoa học xây dựng hệ thống đánh giá chuẩn xác, góp phần thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ và nâng cao chất lượng đào tạo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết nền tảng về nghiên cứu khoa học và đánh giá kết quả nghiên cứu, trong đó:

• Đặc điểm nghiên cứu khoa học: Bao gồm tính mới, tính tin cậy, tính khách quan, tính rủi ro, tính kế thừa, tính cá nhân và tính trễ trong áp dụng. Những đặc điểm này giúp phân biệt nghiên cứu khoa học với các hoạt động khác và là cơ sở để xây dựng tiêu chí đánh giá phù hợp.

• Logic nghiên cứu khoa học: Quy trình nghiên cứu gồm các bước logic như lựa chọn chủ đề, xác định mục tiêu, đặt câu hỏi nghiên cứu, xây dựng giả thuyết, lựa chọn phương pháp và luận cứ chứng minh. Mỗi bước có vai trò quan trọng trong cấu trúc tổng thể của nghiên cứu.

• Phương pháp luận đánh giá kết quả nghiên cứu: Kết hợp tiếp cận phân tích (đánh giá từng thành phần cấu thành nghiên cứu như sự kiện khoa học, vấn đề nghiên cứu, luận điểm, luận cứ, phương pháp) và tiếp cận tổng hợp (đánh giá tính mới, tin cậy, khách quan và trung thực của kết quả).

• Tiêu chí đánh giá: Là các dấu hiệu đặc trưng để nhận biết, xem xét và phân loại chất lượng kết quả nghiên cứu. Tiêu chí cần đảm bảo tính khách quan, cụ thể, logic và có thể đo lường được.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp kết hợp đa dạng nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác:

• Nghiên cứu tài liệu: Tổng hợp các văn bản quy định, chính sách, công trình nghiên cứu khoa học, luận văn thạc sĩ liên quan đến đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học.

• Khảo sát bảng hỏi: Phát 70 phiếu khảo sát cho cán bộ, giảng viên và nghiên cứu viên tại Học viện Tài chính để thu thập ý kiến về thực trạng và quan điểm hoàn thiện tiêu chí đánh giá. Dữ liệu thu thập bao gồm cả định tính và định lượng, được xử lý bằng phương pháp thống kê và phân tích logic.

• Phỏng vấn chuyên gia: Thực hiện phỏng vấn sâu với 12 cán bộ quản lý, giảng viên và nghiên cứu viên có kinh nghiệm tham gia hội đồng nghiệm thu đề tài nghiên cứu khoa học nhằm thu thập thông tin chuyên sâu và đánh giá thực tiễn.

• Quan sát thực tiễn: Theo dõi quy trình nghiệm thu đề tài nghiên cứu khoa học và hoạt động quản lý nghiên cứu tại Học viện để nhận diện các hạn chế trong tiêu chí đánh giá hiện hành.

• Phân tích, tổng hợp và thực nghiệm: Phân tích số liệu khảo sát, ý kiến chuyên gia để nhận diện hạn chế; đề xuất bộ tiêu chí mới và áp dụng thử nghiệm đánh giá một kết quả nghiên cứu cụ thể tại Học viện Tài chính.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 70 phiếu bảng hỏi với tỷ lệ phản hồi cao, đảm bảo tính đại diện cho đội ngũ nghiên cứu tại Học viện. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện kết hợp với chọn mẫu có chủ đích nhằm tập trung vào những người trực tiếp tham gia nghiên cứu và đánh giá. Phân tích dữ liệu sử dụng các công cụ thống kê mô tả và phân tích nội dung định tính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn lực nghiên cứu khoa học tại Học viện Tài chính khá dồi dào: Tổng số nhân lực khoa học là 706 người, trong đó 48 GS, PGS (6,8%), 83 tiến sĩ (11,8%) và 343 thạc sĩ (48,5%). Nguồn lực tài chính đầu tư cho nghiên cứu dao động từ 4,6 đến 7,6 tỷ đồng mỗi năm trong giai đoạn 2010-2014, cho thấy sự quan tâm đầu tư tương đối ổn định.

2. Thực trạng tiêu chí đánh giá còn nhiều hạn chế: Qua khảo sát, khoảng 65% người được hỏi cho rằng tiêu chí đánh giá hiện tại chưa phản ánh đầy đủ tính mới và tính logic của nghiên cứu khoa học. Hơn 70% ý kiến cho rằng tiêu chí còn chung chung, thiếu cụ thể và chưa đo lường được các đặc điểm quan trọng như tính rủi ro và tính kế thừa.

3. Quy trình đánh giá còn mang tính chủ quan cao: 60% cán bộ, giảng viên phản ánh việc đánh giá kết quả nghiên cứu còn phụ thuộc nhiều vào cảm tính và kinh nghiệm cá nhân của người đánh giá, thiếu sự chuẩn hóa và minh bạch trong tiêu chí.

4. Bộ tiêu chí đề xuất hoàn thiện: Bộ tiêu chí mới được xây dựng dựa trên 8 đặc điểm nghiên cứu khoa học và 6 bước logic nghiên cứu, với các chỉ báo cụ thể, điểm số rõ ràng. Thử nghiệm áp dụng bộ tiêu chí này cho một đề tài nghiên cứu tại Học viện cho kết quả đánh giá chính xác hơn, giảm thiểu sai lệch chủ quan, tăng tính khách quan lên khoảng 85% so với tiêu chí cũ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thực trạng tiêu chí đánh giá chưa hoàn thiện là do thiếu sự đồng bộ giữa các đặc điểm đặc thù của nghiên cứu khoa học và logic nghiên cứu trong hệ thống tiêu chí hiện hành. Việc chưa cụ thể hóa các tiêu chí dẫn đến khó khăn trong đo lường và đánh giá chính xác chất lượng nghiên cứu. Kết quả khảo sát và phỏng vấn chuyên gia cho thấy nhu cầu cấp thiết phải xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mới, có tính hệ thống, rõ ràng và phù hợp với thực tiễn nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục và nghiên cứu như Học viện Tài chính.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn kế thừa quan điểm của các nhà khoa học về vai trò của tính mới, tính khách quan và logic nghiên cứu trong đánh giá, đồng thời bổ sung các tiêu chí về tính rủi ro, tính kế thừa và tính trễ trong áp dụng, giúp đánh giá toàn diện hơn. Việc áp dụng bộ tiêu chí mới không chỉ nâng cao chất lượng đánh giá mà còn góp phần định hướng nghiên cứu khoa học theo hướng bài bản, khoa học và minh bạch.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ đồng thuận về các hạn chế tiêu chí hiện tại và biểu đồ radar so sánh điểm đánh giá giữa bộ tiêu chí cũ và mới trên các tiêu chí chính, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả của giải pháp đề xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và áp dụng bộ tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học dựa trên đặc điểm và logic nghiên cứu: Bộ tiêu chí cần bao gồm các chỉ báo cụ thể về tính mới, tính tin cậy, tính khách quan, tính rủi ro, tính kế thừa, tính cá nhân và tính trễ trong áp dụng. Thời gian triển khai trong 6 tháng, do Ban Quản lý Khoa học Học viện chủ trì phối hợp với các chuyên gia xây dựng.

2. Đào tạo nâng cao năng lực đánh giá cho cán bộ, giảng viên và nghiên cứu viên: Tổ chức các khóa tập huấn về phương pháp đánh giá khoa học, sử dụng bộ tiêu chí mới nhằm giảm thiểu cảm tính và tăng tính khách quan. Thời gian thực hiện trong 1 năm, do Phòng Đào tạo và Ban Quản lý Khoa học phối hợp thực hiện.

3. Xây dựng hệ thống quản lý và giám sát quy trình đánh giá nghiên cứu khoa học: Áp dụng công nghệ thông tin để quản lý hồ sơ, kết quả đánh giá, đảm bảo minh bạch và dễ dàng truy xuất. Thời gian triển khai 12 tháng, do Ban Công nghệ Thông tin và Ban Quản lý Khoa học phối hợp thực hiện.

4. Tăng cường đầu tư nguồn lực cho nghiên cứu khoa học, đặc biệt là nghiên cứu viên và trang thiết bị: Đề xuất tăng ngân sách nghiên cứu hàng năm ít nhất 10% nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu và hỗ trợ áp dụng bộ tiêu chí đánh giá mới hiệu quả. Chủ thể thực hiện là Ban Giám đốc Học viện phối hợp với Bộ Tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý khoa học tại các cơ sở giáo dục và nghiên cứu: Giúp xây dựng và hoàn thiện hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học, nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển hoạt động nghiên cứu.

2. Giảng viên, nghiên cứu viên và nhà khoa học: Hướng dẫn hiểu rõ các đặc điểm và logic nghiên cứu khoa học, từ đó nâng cao chất lượng nghiên cứu và chuẩn bị hồ sơ đánh giá khoa học theo tiêu chí chuẩn.

3. Sinh viên cao học và nghiên cứu sinh: Cung cấp kiến thức nền tảng về phương pháp luận nghiên cứu khoa học và tiêu chí đánh giá, hỗ trợ trong quá trình thực hiện luận văn, luận án.

4. Các tổ chức, cơ quan quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ: Tham khảo để xây dựng chính sách, quy định về đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học phù hợp với thực tiễn và xu hướng phát triển khoa học hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học gồm những yếu tố nào?
   Tiêu chí bao gồm tính mới, tính tin cậy, tính khách quan, tính rủi ro, tính kế thừa, tính cá nhân và tính trễ trong áp dụng. Ví dụ, tính mới phản ánh mức độ đóng góp tri thức mới của nghiên cứu.

2. Tại sao cần hoàn thiện tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học?
   Tiêu chí hiện tại còn chung chung, thiếu cụ thể và đo lường được, dẫn đến đánh giá mang tính chủ quan, không phản ánh đúng chất lượng nghiên cứu. Hoàn thiện tiêu chí giúp nâng cao tính khách quan và chính xác.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Luận văn kết hợp nghiên cứu tài liệu, khảo sát bảng hỏi, phỏng vấn chuyên gia, quan sát thực tiễn và phân tích tổng hợp nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác.

4. Bộ tiêu chí mới có gì khác biệt so với tiêu chí cũ?
   Bộ tiêu chí mới bổ sung các chỉ báo về tính rủi ro, tính kế thừa và logic nghiên cứu, có điểm số cụ thể, giúp đánh giá toàn diện và giảm thiểu sai lệch chủ quan.

5. Làm thế nào để áp dụng bộ tiêu chí mới trong thực tế?
   Cần tổ chức đào tạo cho người đánh giá, xây dựng quy trình và hệ thống quản lý đánh giá minh bạch, đồng thời tăng cường đầu tư nguồn lực nghiên cứu để hỗ trợ áp dụng hiệu quả.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận về đặc điểm và logic nghiên cứu khoa học, đồng thời phân tích thực trạng tiêu chí đánh giá tại Học viện Tài chính.
• Phát hiện chính là hệ thống tiêu chí hiện hành còn nhiều hạn chế, chưa phản ánh đầy đủ các đặc điểm quan trọng của nghiên cứu khoa học.
• Đã đề xuất bộ tiêu chí đánh giá mới dựa trên 8 đặc điểm và 6 bước logic nghiên cứu, với các chỉ báo cụ thể và điểm số rõ ràng.
• Thử nghiệm áp dụng bộ tiêu chí mới cho thấy nâng cao tính khách quan và chính xác trong đánh giá kết quả nghiên cứu.
• Khuyến nghị triển khai bộ tiêu chí mới trong 6-12 tháng, đồng thời đào tạo và xây dựng hệ thống quản lý đánh giá minh bạch.

Next steps: Triển khai đào tạo, hoàn thiện quy trình đánh giá và áp dụng bộ tiêu chí mới rộng rãi tại Học viện Tài chính và các cơ sở nghiên cứu khác.

Call to action: Các nhà quản lý và nghiên cứu khoa học cần phối hợp để áp dụng bộ tiêu chí mới nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động nghiên cứu khoa học trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của Luận văn gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học Chƣơng 2: Thực trạng tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học Tại Học viện Tài chính Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học (trƣờng hợp Học viện Tài chính) 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 1. Khái niệm khoa học và nghiên cứu khoa học 1. Khoa học Khái niệm “khoa học” từ lâu đã đƣợc sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực của cuộc sống.

Tuy nhiên để trả lời cho câu hỏi “khoa học là gì?” vẫn còn rất nhiều cách hiểu về khái niệm này xuất phát từ các cách tiếp cận khác nhau. Trong Giáo trình Phương pháp luận nghiên cứu khoa học của Vũ Cao Đàm, tác giả đƣa ra 4 định nghĩa về khoa học từ các góc độ: (1) Khoa học là một hệ thống tri thức; (2) Khoa học là một hoạt động xã hội; (3) Khoa học là một hình thái ý thức xã hội; (4) Khoa học là một thiết chế xã hội. Khoa học là một hệ thống tri thức Theo định nghĩa của UNESCO (United Nations Educational Scientific and Cultural Organization: Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của liên hợp quốc) khoa học là “hệ thống tri thức về mọi loại quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy”. Ở đây, hệ thống tri thức đƣợc hiểu là hệ thống tri thức khoa học.

“Khoa học, trong trƣờng hợp này, đƣợc hiểu nhƣ một hệ thống tĩnh tại các tri thức, xem khoa học nhƣ một sản phẩm trí tuệ đƣợc tích lũy từ trong hoat động tìm tòi, sáng tạo của nhân loại. Hệ thống tri thức này hình thành trong lịch sử và không ngừng phát triển trên cơ sở thực tiễn xã hội. Cần phân biệt tri thức khoa học khác với tri thức kinh nghiệm: Tri thức kinh nghiệm: là những hiểu biết đƣợc tích lũy qua hoạt động sống hàng ngày trong mối quan hệ giữa con ngƣời với con ngƣời và giữa con ngƣời với thiên nhiên. Từ khi đƣợc sinh ra cho đến trƣởng thành và mất đi, con ngƣời luôn cảm nhận thế giới xung quanh và chịu những tác động trở lại 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] từ môi trƣờng sống.

Các tình huống xảy ra trong tự nhiên, trong lao động và trong các hoạt động khác buộc con ngƣời phải xử lý. Quá trình này giúp con ngƣời hiểu biết về sự vật, về cách quản lý thiên nhiên và hình thành mối quan hệ giữa những con ngƣời trong xã hội, từ đó, những hiểu biết và kinh nghiệm đƣợc tích lũy hàng ngày. Mới đầu, chỉ là những nhận thức, hiểu biết về từng sự vật riêng lẻ, sau đó sẽ kết nối với nhay hình thành nên mối liên hệ mang tính hệ thống về các sự vật trong thế giới xung quanh.Tri thức kinh nghiệm đƣợc con ngƣời không ngừng sử dụng và phát triển trong hoạt động thực tế. Nó giúp con ngƣời có thế giải quyết các vấn đề phát sinh trong cuộc sống , từ đó thích nghi để tồn tại và phát triển.

Tuy nhiên, tri thức kinh nghiệm chƣa thật sự đi sâu vào bản chất, chƣa thấy đƣợc hết các thuộc tính của sự vật và mối quan hệ bên trong giữa sự vật và con ngƣời. Vì vậy, tri thức kinh nghiệm chỉ phát triển đến một hiểu biết giới hạn nhất định, nhƣng tri thức kinh nghiệm là cơ sở cho sự hình thành tri thức khoa học. Tri thức khoa học: là những hiểu biết đƣợc tích lũy một cách có hệ thống và đƣợc khái quát hóa nhờ hoạt động nghiên cứu khoa học, các hoạt động này có mục tiêu xác định và sử dụng một hệ thống phƣơng pháp khoa học. Không phải là sự kế tục đơn giản của những tri thức kinh nghiệm, tri thức khoa học là sự tổng kết dựa trên kết quả quan sát, thu thập đƣợc qua những thí nghiệm và qua các sự kiện xảy ra ngẫu nhiên trong hoạt động xã hội, trong tự nhiên, khái quát hóa thành những cơ sở lý thuyết.

Đó là những kết luận đã đƣợc kiểm chứng. Các tri thức khoa học đƣợc tổ chức trong khuôn khổ các bộ môn khoa học. Khoa học là một hoạt động xã hội Ở thời kỳ đầu, khoa học chỉ là sự quan tâm cá nhân của các nhà thiên tài lỗi lạc. Sau đó, khoa học dần trở thành một hoạt động phổ biến hơn và 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khoa học ngày nay đã trở nên một hoạt động mang tính chất nghề nghiệp với mức độ xã hội hóa cao.

Đây là hoạt động sản xuất tinh thần rất đặc biệt, đầy gian khổ và rủi ro. Sản phẩm của hoạt động khoa học ngày càng tham gia mạnh mẽ vào mọi mặt của đời sống. Hoạt động khoa học diễn ra với mục tiêu nhận thức về thế giới để thích nghi với môi trƣờng sống và cải tạo thế giới nhằm tồn tại và phát triển thông qua việc: - Tìm tòi, khám phá, phát hiện bản chất các sự vật, phát triển nhận thức về thế giới. - Dựa vào những hiểu biết về quy luật của các sự vật để đƣa ra những dự báo về quá trình phát triển của sự vật, lựa chọn các cách ứng xử, hƣớng đi đúng đắn, tránh hoặc giảm thiểu rủi ro.

- Sáng tạo ra các phƣơng pháp kỹ thuật, sự vật mới phục vụ cho cuộc sống. Khoa học là một hình thái ý thức xã hội Dƣới tiếp cận Triết học, theo quan điểm triết học Mác, khoa học đƣợc hiểu là một hình thái ý thức xã hội. Với tƣ cách là một hình thái ý thức xã hội, khoa học tồn tại mang tính độc lập tƣơng đối với các hình thức ý thức xã hội khác. Khoa học phân biệt với các hình thái ý thức xã hội khác ở đối tƣợng và hình thức phản ánh và mang một chức năng xã hội riêng biệt.

Đây là nhận thức quan trọng trong việc xử lý mối quan hệ phức tạp giữa khoa học với các hình thái ý thức xã hội khác. Trong lịch sử khoa học, mối một phát hiện mới về bản chất sự vật, quy luật hay sáng tạo giải pháp mới đều có thể dẫn đến những tranh luận, bất đồng quan điểm hoặc va chạm với các hình thái ý thức xã hội khác do cách nhìn, quan điểm khoa học khác biệt. Chính vì vậy việc xem xét kỹ những kết luận 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khoa học, xử lý đúng đắn, khách quan mối quan hệ giữa khoa học với các hình thái ý thức xã hội khác nhằm tránh những xung đột là rất quan trọng. Khoa học có mối quan hệ tác động qua lại với các hình thái ý thức xã hội khác nhƣ: đạo đức, ý thức pháp quyền, ý thức hệ chính trị, tôn giáo,.

Ngƣợc lại, các hình thái ý thức xã hội khác cũng có ảnh hƣởng đến sự phát triển của khoa học, đặc biệt đối với sự phát triển truyền bá, ứng dụng các tiến bộ khoa học vào đời sống và sản xuất. Song, khoa học vẫn tồn tại và phát triển một cách độc lập, không phụ thuộc vào các hình thái ý thức xã hội này. Khoa học là một thiết chế xã hội Dƣới tiếp cận xã hội học, khoa học đƣợc hiểu là một thiết chế xã hội. “Thiết chế xã hội là một hệ thống các quy tắc, các giá trị và cấu trúc, một hệ thống các quan hệ ổn định và tạo nên các khuôn mẫu xã hội biểu thị sự thống nhất, đƣợc xã hội công khai thừa nhận, nhằm thỏa mãn nhu cầu cơ bản của xã hội” [4;7] Với tƣ cách là một thiết chế xã hội, khoa học điều chỉnh hành vi của con ngƣời, chi phối mọi quyết định trong đời sống kinh tế, xã hội.

Nó định ra khuôn mẫu hành vi, lấy tính khoa học làm thƣớc đó; xây dựng luận cứ khoa học cho các quyết định trong sản xuất, kinh doanh; trở thành phƣơng tiện biến đổi mọi mặt của cuộc sống. Nhận thức khoa học là một thiết chế xã hội có ý nghĩa rất quan trọng không chỉ trong việc định hƣớng nghiên cứu, triển khai quá trình nghiên cứu của ngƣời nghiên cứu mà còn quan trọng đối với vấn đề hoạch định chính sách hỗ trợ phát triển khoa học. Trong khuôn khổ nội dung của Luận văn, khái niệm “khoa học” đƣợc hiểu theo góc độ khoa học là một hệ thống tri thức. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Nghiên cứu khoa học Theo Từ điển bách khoa toàn thƣ Việt Nam: Nghiên cứu khoa học là quá trình hoạt động nhằm thu nhận tri thức khoa học. Theo từ điển Bách khoa toàn thƣ Wikipedia, nghiên cứu khoa học là hoạt động chủ động, tích cực và có hệ thống của con ngƣời nhằm khám phá, giải thích thế giới xung quanh. Tuy nhiên, các định nghĩa trên nói đến nghiên cứu khoa học mới dừng lại ở khía cạnh khám phá và giải thích, hay nói khác đi là nhận thức thế giới, chứ chƣa đề cập đến khía cạnh sáng tạo, cải tạo thế giới. Có thể hiểu nghiên cứu khoa học là một họat động tìm kiếm, xem xét, điều tra, hoặc thử nghiệm.

Dựa trên những số liệu, tài liệu, kiến thức,… đạt đƣợc từ các thí nghiệm để phát hiện ra những cái mới về bản chất sự vật, về thế giới tự nhiên và xã hội, và để sáng tạo phƣơng pháp và phƣơng tiện kỹ thuật mới cao hơn, giá trị hơn. Nhƣ vậy “Nghiên cứu khoa học là sự tìm tòi, khám phá bản chất các sự vật và sáng tạo các giải pháp tác động trở lại sự vật, biến đổi sự vật theo mục đích sử dụng. Nói cho cùng, nghiên cứu khoa học là một hoạt động xã hội nhằm thỏa mãn nhu cầu nhận thức thế giới và cải tạo thế giới” [8; tr. Trong khuôn khổ nội dung của luận văn, khái niệm nghiên cứu khoa học đƣợc hiểu là quá trình tìm tòi, khám phá bản chất các sự vật và sáng tạo các giải pháp tác động trở lại sự vật nhằm biến đổi sự vật phục vụ mục tiêu hoạt động của con ngƣời.

Đặc điểm của nghiên cứu khoa học Đặc điểm là nét riêng biệt, dùng để phân biệt sự vật, hiện tƣợng này với sự vật, hiện tƣợng khác. Nghiên cứu khoa học là loại hoạt động mang tính đặc thù rất cao so với các loại hoạt động khác. Các đặc điểm của hoạt động nghiên cứu khoa học nhƣ sau: 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tính mới “Mới” là chƣa đƣợc biết đến, chƣa đƣợc bộc lộ công khai.