Giáo trình Phay (Nguyên Thị Quỳnh) - Dùng cho Trung cấp, Cao đẳng nghề

Giáo trình về phay, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Đề tài: Giáo Trình Phay

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN THỨ NHẤT: PHAY MẶT PHẲNG
• 1.1. Giới thiệu về mô đun
• 1.1.1. Mục tiêu thực hiện của mô đun
• 1.1.2. Nội dung chính của mô đun
• 1.1.3. Các hình thức học tập chính trong mô đun
• 1.1.3.1. Học trên lớp
• 1.1.3.2. Thảo luận nhóm
• 1.1.3.3. Thực hành
• 1.1.3.4. Tự nghiên cứu các tài liệu và các bài tập về nhà
• 1.1.4. Yêu cầu về đánh giá hoàn thành mô đun
• 1.1.4.1. Kiến thức
• 1.1.4.2. Kỹ năng
• 1.1.4.3. Thái độ
• 1.2. Bài 1: Sử dụng và bảo dưỡng máy phay
• 1.2.1. I. Giới thiệu
• 1.2.2. II. Mục tiêu thực hiện
• 1.2.3. III. Nội dung chính
• 1.2.3.1. 1. Khái niệm cơ bản về gia công phay
• 1.2.3.2. 2. Công dụng của máy phay
• 1.2.3.3. 3. Các chuyển động trong quá trình phay
• 1.2.3.4. 4. Các phương pháp phay chính
• 1.2.3.5. 5. Các yếu tố của chế độ cắt và lớp kim loại bị cắt khi phay
• 1.2.3.6. 6. Phay nghịch và phay thuận
• 1.2.3.7. 7. Cấu tạo và nguyên lý làm việc của máy phay
• 1.2.3.8. 8. Đặc tính kỹ thuật của máy phay nằm vạn năng P82
• 1.2.3.9. 9. Vận hành và bảo dưỡng máy phay
• 2. PHẦN THỨ HAI: PHAY RÃNH, PHAY GÓC
• 3. PHẦN THỨ BA: PHAY BÁNH RĂNG, THANH RĂNG

Tóm tắt

I. Hướng dẫn toàn diện giáo trình phay cho người mới bắt đầu

Giáo trình phay cung cấp nền tảng kiến thức vững chắc về một trong những phương pháp gia công kim loại phổ biến nhất. Phay là quá trình cắt gọt vật liệu, loại bỏ một phần kim loại trên bề mặt phôi để tạo ra chi tiết có hình dạng, kích thước và độ nhám bề mặt theo yêu cầu. Nguyên lý cơ bản của phay dựa trên hai chuyển động chính: chuyển động quay tròn của trục chính mang dao cắt và chuyển động tịnh tiến của bàn máy mang phôi. Sự kết hợp nhịp nhàng giữa hai chuyển động này tạo nên quá trình bóc tách vật liệu hiệu quả. Việc nắm vững kiến thức từ giáo trình phay là điều kiện tiên quyết để vận hành máy an toàn và tạo ra sản phẩm đạt tiêu chuẩn kỹ thuật. Tài liệu này không chỉ giới thiệu về máy móc, dụng cụ mà còn đi sâu vào các phương pháp gia công, từ phay mặt phẳng, phay rãnh đến các bề mặt phức tạp hơn. Theo giáo trình của Nguyên Thị Quỳnh và các cộng sự, "Trong ngành cắt gọt kim loại, máy phay chiếm một số lượng tương đối, bởi các tính năng vượt trội của nó so với một số máy cắt kim loại khác". Điều này khẳng định vai trò không thể thiếu của công nghệ phay trong ngành cơ khí chế tạo máy. Hiểu rõ các khái niệm cơ bản giúp người học xây dựng nền tảng để tiếp cận các công nghệ hiện đại hơn như máy phay CNC và lập trình phay.

1.1. Khái niệm cốt lõi về công nghệ phay trong gia công cơ khí

Công nghệ phay là một tập hợp các phương pháp sử dụng dao phay quay tròn để loại bỏ vật liệu khỏi phôi. Đây là một kỹ thuật trọng yếu trong lĩnh vực gia công cơ khí. Chuyển động chính là dao quay, trong khi chuyển động chạy dao do phôi thực hiện theo phương dọc, ngang hoặc thẳng đứng. Quá trình này cho phép tạo ra các bề mặt phẳng, rãnh, bậc, bánh răng và các biên dạng phức tạp. Chất lượng bề mặt sản phẩm và độ chính xác kích thước phụ thuộc rất nhiều vào việc lựa chọn đúng dao phay, thiết lập chế độ cắt khi phay và độ cứng vững của hệ thống máy - đồ gá - chi tiết. Mỗi một nguyên công phay đều được thiết kế để thực hiện một nhiệm vụ cụ thể, từ phá thô lượng dư lớn đến gia công tinh để đạt độ bóng cao.

1.2. Phân biệt phay thuận và phay nghịch trong nguyên công phay

Trong các nguyên công phay, có hai phương pháp cắt chính là phay thuận và phay nghịch, được xác định bởi chiều quay của dao và chiều tịnh tiến của phôi. Khi phay nghịch, chiều quay của dao ngược với chiều tiến của phôi; chiều dày lớp cắt tăng từ không đến cực đại. Phương pháp này giúp quá trình cắt êm hơn, tránh va đập mạnh ban đầu, phù hợp cho các máy có độ rơ nhất định. Ngược lại, khi phay thuận, chiều quay của dao cùng chiều với chiều tiến của phôi; chiều dày lớp cắt giảm từ cực đại về không. Phay thuận tạo ra lực ép phôi xuống bàn máy, tăng độ cứng vững và cho chất lượng bề mặt tốt hơn, nhưng yêu cầu máy phải có độ cứng vững cao và không có khe hở giữa vít me và đai ốc. Việc lựa chọn giữa hai phương pháp này phụ thuộc vào tình trạng máy, vật liệu gia công và yêu cầu kỹ thuật của chi tiết.

II. Các thách thức khi vận hành máy phay và giải pháp tối ưu

Việc áp dụng kiến thức từ giáo trình phay vào thực tế sản xuất luôn đi kèm với nhiều thách thức. Ngay cả những người vận hành có kinh nghiệm cũng có thể gặp phải các vấn đề về độ chính xác, chất lượng bề mặt và tuổi thọ dụng cụ. Một trong những khó khăn lớn nhất là xác định và duy trì chế độ cắt khi phay tối ưu. Việc chọn sai tốc độ trục chính, lượng chạy dao hoặc chiều sâu cắt có thể dẫn đến hiện tượng rung động, gây mẻ dao phay, hoặc làm bề mặt gia công bị cháy, không đạt độ bóng. Thách thức thứ hai liên quan đến việc gá đặt phôi. Nếu đồ gá không đủ cứng vững hoặc việc chọn chuẩn định vị sai, chi tiết sẽ bị xê dịch trong quá trình gia công, dẫn đến sai lệch kích thước và hình dạng nghiêm trọng. Cuối cùng, việc kiểm soát và bảo dưỡng máy móc cũng là một vấn đề quan trọng. Một chiếc máy phay không được bảo dưỡng định kỳ sẽ mất đi độ chính xác, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm cuối cùng. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự kết hợp giữa kiến thức lý thuyết vững chắc và kinh nghiệm thực tiễn phong phú.

2.1. Lỗi thường gặp trong quá trình vận hành máy phay vạn năng

Trong quá trình vận hành máy phay vạn năng, một số lỗi phổ biến có thể xảy ra. Lỗi đầu tiên là không kiểm tra máy trước khi khởi động, dẫn đến các sự cố về hệ thống bôi trơn hoặc điện. Lỗi thứ hai là điều chỉnh tốc độ hoặc bước tiến khi trục chính đang quay, gây hư hỏng hộp số. Lỗi thứ ba là gá dao không chặt hoặc không kiểm tra độ đảo của dao, làm giảm độ chính xác và gây mòn dao không đều. Ngoài ra, việc đưa dao tiếp xúc với phôi quá nhanh hoặc tắt máy đột ngột khi dao còn ăn vào phôi cũng là những thao tác sai lầm, có thể gây mẻ dao hoặc hỏng phôi. Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình vận hành được nêu trong các tài liệu phay là cách tốt nhất để tránh các lỗi này.

2.2. Tối ưu hóa việc chọn chuẩn và sử dụng đồ gá hiệu quả

Hiệu quả của quá trình phay phụ thuộc lớn vào việc sử dụng đồ gá. Một đồ gá tốt phải đảm bảo định vị chính xác và kẹp chặt phôi một cách ổn định. Nguyên tắc định vị 6 điểm là nền tảng, giúp khống chế tất cả các bậc tự do của phôi trong không gian. Thách thức nằm ở việc chọn mặt chuẩn hợp lý. Chuẩn thô, dùng cho nguyên công đầu tiên, cần đảm bảo phân bố đủ lượng dư cho các bề mặt gia công. Chuẩn tinh, dùng cho các nguyên công sau, nên trùng với gốc kích thước để giảm sai số tích lũy. Việc kẹp chặt phôi phải đủ lực để chống lại lực cắt nhưng không được làm biến dạng chi tiết. Điểm kẹp nên được bố trí đối diện với các điểm định vị để tạo ra một hệ thống cân bằng và cứng vững.

III. Phương pháp vận hành máy phay P82 và các dòng máy cơ bản

Nắm vững cách vận hành máy phay là kỹ năng cốt lõi được nhấn mạnh trong mọi giáo trình phay. Lấy máy phay nằm vạn năng P82 làm ví dụ điển hình, quy trình vận hành đòi hỏi sự cẩn trọng và tuân thủ nghiêm ngặt các bước. Trước khi làm việc, người vận hành phải kiểm tra toàn bộ máy, từ hệ thống bôi trơn, hệ thống điện đến các cơ cấu truyền động. Sau khi khởi động, máy cần được cho chạy không tải ở các cấp tốc độ khác nhau để kiểm tra sự ổn định. Việc điều chỉnh tốc độ trục chính và lượng chạy dao phải được thực hiện khi máy đã dừng hoàn toàn để tránh làm hỏng các bánh răng trong hộp tốc độ. Các tay quay điều khiển bàn máy theo phương dọc, ngang và thẳng đứng cần được sử dụng một cách mượt mà. Trong quá trình gia công, việc theo dõi liên tục âm thanh của máy, màu sắc của phoi và tình trạng bề mặt chi tiết giúp phát hiện sớm các vấn đề bất thường. Kết thúc công việc, việc vệ sinh máy, lau chùi phoi và bôi dầu bảo quản các bề mặt trượt là bắt buộc để duy trì tuổi thọ và độ chính xác của thiết bị.

3.1. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy phay vạn năng

Máy phay vạn năng bao gồm các bộ phận chính: thân máy, hộp tốc độ, trục chính, bàn máy, hộp chạy dao và bệ máy. Thân máy là khung chính, chứa động cơ và hộp tốc độ. Hộp tốc độ cho phép điều chỉnh nhiều cấp vòng quay khác nhau cho trục chính. Trục chính có thể nằm ngang (máy phay ngang) hoặc thẳng đứng (máy phay đứng) và là bộ phận trực tiếp lắp dao phay. Bàn máy có khả năng di chuyển theo ba phương vuông góc với nhau và có thể xoay một góc nhất định, tạo nên tính "vạn năng" của máy. Nguyên lý hoạt động dựa trên việc truyền chuyển động từ động cơ qua các hệ thống bánh răng trong hộp tốc độ và hộp chạy dao để tạo ra chuyển động quay cho dao và chuyển động tịnh tiến cho bàn máy.

3.2. Quy trình điều chỉnh chế độ cắt khi phay tối ưu nhất

Việc thiết lập chế độ cắt khi phay là yếu tố quyết định đến năng suất và chất lượng. Chế độ cắt bao gồm ba yếu tố chính: vận tốc cắt (V), lượng chạy dao (S) và chiều sâu cắt (t). Vận tốc cắt, được tính bằng m/phút, phụ thuộc vào vật liệu dao và vật liệu phôi. Lượng chạy dao có thể được tính theo răng (mm/răng), theo vòng (mm/vòng) hoặc theo phút (mm/phút). Chiều sâu cắt là độ dày lớp vật liệu được loại bỏ trong một lần cắt. Một quy trình tối ưu thường bắt đầu bằng việc phay thô với chiều sâu cắt lớn, lượng chạy dao cao và vận tốc cắt vừa phải để loại bỏ nhanh lượng dư. Sau đó, nguyên công phay tinh được thực hiện với chiều sâu cắt nhỏ, lượng chạy dao thấp hơn và vận tốc cắt cao hơn để đạt độ chính xác và độ bóng bề mặt yêu cầu.

IV. Cách chọn dao phay và đồ gá trong ngành cơ khí chế tạo

Lựa chọn đúng dụng cụ là một chương quan trọng trong giáo trình phay, quyết định đến 50% sự thành công của một nguyên công phay. Trong ngành cơ khí chế tạo máy, sự đa dạng của các loại dao phay và đồ gá đòi hỏi người kỹ sư phải có kiến thức sâu rộng. Việc lựa chọn dao phay không chỉ dựa vào vật liệu gia công (thép, gang, nhôm...) mà còn phụ thuộc vào dạng bề mặt cần tạo hình. Ví dụ, để phay mặt phẳng, người ta thường dùng dao phay mặt đầu hoặc dao phay trụ. Để phay rãnh, dao phay ngón hoặc dao phay đĩa là lựa chọn phù hợp. Vật liệu làm dao cũng rất quan trọng, từ thép gió (HSS) cho các ứng dụng phổ thông đến hợp kim cứng (Carbide) cho gia công tốc độ cao và vật liệu cứng. Tương tự, đồ gá đóng vai trò cố định phôi, đảm bảo chi tiết không bị rung động hay xê dịch. Việc lựa chọn từ ê tô vạn năng, khối V, đến các loại đồ gá chuyên dụng được thiết kế riêng cho từng sản phẩm phải dựa trên hình dáng, kích thước phôi và yêu cầu về độ chính xác.

4.1. Phân loại và ứng dụng các loại dao phay phổ biến hiện nay

Các loại dao phay được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí như công dụng, kết cấu và phương pháp kẹp chặt. Về công dụng, có dao phay mặt phẳng (dao phay mặt đầu, dao phay trụ), dao phay rãnh (dao phay ngón, dao phay đĩa ba mặt cắt), dao phay định hình, dao phay bánh răng. Về kết cấu, có dao liền khối, dao răng chắp, dao răng ghép. Dao liền khối thường làm từ thép gió, trong khi dao răng chắp (gắn mảnh hợp kim) cho phép gia công với tốc độ cao hơn và thay thế lưỡi cắt dễ dàng. Việc lựa chọn đúng loại dao cho từng ứng dụng cụ thể trong cơ khí chế tạo máy không chỉ đảm bảo chất lượng mà còn tối ưu hóa chi phí sản xuất.

4.2. Nguyên tắc định vị 6 điểm và kẹp chặt phôi với đồ gá

Nguyên tắc định vị 6 điểm là nền tảng của thiết kế đồ gá. Một vật thể rắn trong không gian có 6 bậc tự do (3 tịnh tiến, 3 quay). Để cố định hoàn toàn vật thể, cần phải khống chế cả 6 bậc tự do này. Thông thường, một mặt phẳng chính (chuẩn chính) được tì lên 3 điểm, khống chế 3 bậc tự do. Một mặt phẳng phụ (chuẩn dẫn hướng) tì lên 2 điểm, khống chế 2 bậc tự do. Một mặt phẳng thứ ba (chuẩn tì) tì lên 1 điểm, khống chế bậc tự do cuối cùng. Sau khi định vị, lực kẹp được tác dụng để giữ chặt phôi, chống lại lực cắt sinh ra trong quá trình gia công. Lực kẹp phải đủ lớn, hướng vào các điểm định vị và không gây biến dạng chi tiết.

V. Công nghệ phay tương lai Từ thủ công đến máy phay CNC

Những kiến thức nền tảng từ giáo trình phay truyền thống là bước đệm không thể thiếu để tiến vào kỷ nguyên của công nghệ phay hiện đại. Sự ra đời của máy phay CNC (Computer Numerical Control) đã cách mạng hóa ngành gia công cơ khí. Thay vì điều khiển bằng tay, các chuyển động của máy được tự động hóa thông qua một chương trình máy tính. Điều này không chỉ tăng năng suất vượt trội mà còn cho phép gia công các chi tiết có biên dạng 3D phức tạp với độ chính xác cực cao. Các nguyên tắc cơ bản về chế độ cắt khi phay, lựa chọn dao phay và phương pháp gá đặt phôi vẫn giữ nguyên giá trị, nhưng được tối ưu hóa và điều khiển bởi máy tính. Lập trình phay trở thành một kỹ năng quan trọng, nơi các kỹ sư chuyển đổi bản vẽ thiết kế thành một chuỗi lệnh mà máy có thể hiểu và thực thi. Sự phát triển của các phần mềm CAD/CAM và các hệ điều khiển thông minh đang tiếp tục đẩy xa hơn nữa giới hạn của công nghệ này.

5.1. Giới thiệu về lập trình phay với G code và M code cơ bản

Trên máy phay CNC, lập trình phay là quá trình tạo ra các chỉ thị để điều khiển máy. Ngôn ngữ lập trình phổ biến nhất là G-code M-code. G-code (Geometric Code) là các lệnh điều khiển chuyển động của dao, ví dụ G00 (di chuyển nhanh), G01 (nội suy đường thẳng), G02/G03 (nội suy cung tròn). M-code (Miscellaneous Code) là các lệnh chức năng phụ trợ, như M03 (bật trục chính quay thuận), M05 (tắt trục chính), M08 (bật dung dịch trơn nguội). Việc viết một chương trình CNC cơ bản đòi hỏi người lập trình phải hiểu rõ về tọa độ, các lệnh G-code, M-code và quy trình công nghệ để tạo ra một đường chạy dao hợp lý.

5.2. Vai trò của Mastercam và hệ điều khiển Fanuc trong phay CNC

Để gia công các chi tiết phức tạp, việc lập trình thủ công trở nên không khả thi. Đây là lúc các phần mềm CAM (Computer-Aided Manufacturing) như Mastercam phát huy vai trò. Mastercam cho phép người dùng tạo ra các đường chạy dao 2D và 3D một cách trực quan từ mô hình CAD, sau đó tự động xuất ra chương trình G-code M-code. Chương trình này sau đó được nạp vào hệ điều khiển Fanuc, một trong những hệ điều khiển CNC phổ biến nhất thế giới. Hệ điều khiển Fanuc sẽ phiên dịch các dòng lệnh và gửi tín hiệu điều khiển đến các động cơ servo, thực hiện chính xác các chuyển động của máy theo lập trình.

5.3. Tổng hợp các tài liệu phay CNC cần thiết cho kỹ sư cơ khí

Để thành thạo phay CNC, kỹ sư cần trang bị một bộ tài liệu phay CNC chuyên sâu. Các tài liệu này bao gồm: sổ tay lập trình cho hệ điều khiển cụ thể (ví dụ: hệ điều khiển Fanuc), tài liệu hướng dẫn sử dụng phần mềm CAM (như Mastercam), bảng thông số chế độ cắt khi phay của các nhà sản xuất dao phay, và các giáo trình về chiến lược gia công cao tốc, gia công 5 trục. Việc kết hợp kiến thức từ giáo trình phay cơ bản với các tài liệu nâng cao này sẽ giúp kỹ sư tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm thời gian gia công và nâng cao chất lượng sản phẩm.

VI. Kết luận Tổng hợp kiến thức cốt lõi từ giáo trình phay

Tổng kết lại, giáo trình phay đóng vai trò là kim chỉ nam, cung cấp một hệ thống kiến thức toàn diện và nền tảng cho bất kỳ ai muốn theo đuổi lĩnh vực gia công cơ khí. Từ những khái niệm cơ bản nhất về công nghệ phay, nguyên lý hoạt động của máy, cho đến các kỹ năng thực tiễn như vận hành máy phay, lựa chọn dao phay và đồ gá, tất cả đều là những viên gạch vững chắc xây dựng nên năng lực của một người kỹ sư, một người thợ lành nghề. Những thách thức trong quá trình gia công như đảm bảo độ chính xác, tối ưu hóa chế độ cắt khi phay hay xử lý các sai hỏng đều có thể được giải quyết hiệu quả thông qua việc áp dụng đúng và sáng tạo các nguyên tắc đã học. Hơn nữa, việc nắm vững kiến thức cơ bản từ phay cơ truyền thống là tiền đề quan trọng để tiếp cận và làm chủ các công nghệ tiên tiến như máy phay CNC, lập trình phay và các hệ thống sản xuất tự động. Tương lai của ngành cơ khí chế tạo máy luôn rộng mở với những ai không ngừng học hỏi và hoàn thiện kỹ năng.

6.1. Tầm quan trọng của kỹ năng phay trong ngành cơ khí hiện đại

Trong ngành cơ khí hiện đại, kỹ năng phay vẫn là một trong những yêu cầu cơ bản và quan trọng nhất. Dù công nghệ phay đã phát triển lên CNC 5 trục hay các trung tâm gia công phức hợp, những nguyên lý về lực cắt, về sự tương tác giữa dao và phôi, về cách chọn chuẩn và kẹp chặt vẫn không thay đổi. Một kỹ sư giỏi không chỉ biết cách vận hành phần mềm Mastercam hay đọc hiểu G-code M-code, mà còn phải hiểu sâu sắc bản chất vật lý của quá trình cắt gọt để có thể đưa ra các chiến lược gia công tối ưu, giải quyết các vấn đề phát sinh và cải tiến quy trình sản xuất.

6.2. Xu hướng phát triển của công nghệ gia công phay tương lai

Công nghệ gia công phay đang liên tục phát triển theo hướng thông minh hơn, nhanh hơn và chính xác hơn. Các xu hướng nổi bật bao gồm gia công cao tốc (High-Speed Machining), gia công vật liệu siêu cứng, tích hợp công nghệ in 3D kim loại và gia công phay trên cùng một máy (Hybrid Manufacturing). Các máy phay CNC thế hệ mới được trang bị cảm biến thông minh để tự động điều chỉnh chế độ cắt khi phay theo thời gian thực, tối ưu hóa tuổi thọ dao và giảm thiểu sai hỏng. Trí tuệ nhân tạo (AI) và Machine Learning cũng đang được ứng dụng để dự đoán lỗi, bảo trì máy và tối ưu hóa toàn bộ dây chuyền sản xuất.

Nội dung chính

Phân Tích Giáo Trình Phay: Lý Thuyết Và Thực Hành Cơ Bản

{
  "document_type": "textbook",
  "confidence": 0.99,
  "reasoning": "Tài liệu có tiêu đề và nội dung xuất hiện rõ ràng các từ khóa và đặc trưng của sách giáo trình đào tạo nghề như: 'Giáo trình Phay', 'Dùng cho trình độ trung cấp nghề và cao đẳng nghề', 'Nhà xuất bản Lao động', 'biên soạn cuốn Giáo trình', 'chương trình khung quốc gia về đào tạo nghề', 'mô đun', 'mục tiêu của mô đun', và cấu trúc giảng dạy tích hợp lý thuyết - thực hành."
}

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Phay (Dùng cho trình độ Trung cấp nghề và Cao đẳng nghề) do nhóm tác giả Nguyễn Thị Quỳnh, Phạm Minh Đạo và Trần Thị Ninh biên soạn, được Nhà xuất bản Lao Động phát hành năm 2010 tại Hà Nội. Tài liệu được xây dựng trực tiếp trên nền tảng chương trình khung quốc gia về đào tạo nghề Cắt gọt kim loại, ban hành kèm theo Quyết định số 30/2008/QĐ-BLĐTBXH ngày 04/04/2008 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Trong chương trình đào tạo chuyên ngành Cơ khí chế tạo và Cắt gọt kim loại, môn học Phay là môn học kỹ thuật chuyên môn cốt lõi, cung cấp các khối kiến thức và kỹ năng thực thi gia công cơ khí quan trọng bên cạnh công nghệ tiện, bào và mài.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm trang bị cho người học hệ thống kiến thức hoàn chỉnh về cấu tạo, nguyên lý làm việc và phương pháp bảo dưỡng các loại máy phay thông dụng; bản chất cơ học của quá trình cắt gọt khi phay; các quy chuẩn chọn dao, chọn đồ gá và xác định chuẩn công nghệ. Về mặt kỹ năng, giáo trình hướng đến việc giúp người học vận hành thuần thục máy phay vạn năng, thực hiện các nguyên công gia công mặt phẳng (mặt phẳng song song, vuông góc, mặt bậc, mặt nghiêng), gia công rãnh, phay góc, phay bánh răng và thanh răng đạt độ chính xác kích thước, dung sai hình học và độ nhám bề mặt theo yêu cầu bản vẽ kỹ thuật.

Cấu trúc giáo trình tiếp cận theo mô hình đào tạo tích hợp (kết hợp lý thuyết và thực hành tại xưởng). Nội dung phân định rõ ràng giữa các phần lý thuyết cơ sở, bảng biểu tra cứu chế độ cắt, quy trình công nghệ từng bước và hệ thống bảng kiểm tiêu chuẩn đánh giá kết quả gia công.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình được cấu trúc thành 3 phần/mô đun chuyên môn chính với sự tịnh tiến logic từ cơ bản đến phức tạp:

• Phần thứ nhất: Phay mặt phẳng (Thời lượng: 15 giờ lý thuyết, 56 giờ thực hành, 4 giờ kiểm tra):
  • Bài 1: Vận hành và bảo dưỡng máy phay vạn năng: Cung cấp khái niệm cắt gọt khi phay, phân loại chuyển động (chuyển động chính quay tròn của trục chính mang dao, chuyển động chạy dao tịnh tiến dọc $S_d$, ngang $S_n$, đứng $S_đ$ của bàn máy mang phôi). Phân tích kết cấu máy phay nằm vạn năng P82, máy phay đứng, chuỗi động học truyền động với 18 cấp tốc độ, quy trình đóng mở máy an toàn và kỹ thuật bảo dưỡng.
  • Bài 2: Sử dụng dụng cụ gá: Khái niệm đồ gá, nguyên tắc định vị 6 điểm trong hệ tọa độ Descartes ($Oxyz$), các phương pháp khống chế bậc tự do, nguyên tắc chọn chuẩn thô (5 nguyên tắc) và chuẩn tinh (5 nguyên tắc). Kết cấu và cách sử dụng vấu kẹp bàn, êtô cố định, êtô xoay 2 chiều, khối V và bàn gá nam châm vĩnh cửu.
  • Bài 3: Sử dụng dao phay: Phân loại dao phay theo tính năng công nghệ, kết cấu răng (răng nhọn, hớt lưng), dạng chuôi (chuôi trụ, chuôi côn, chuôi rời). Vật liệu chế tạo dao (thép carbon dụng cụ, thép hợp kim, thép gió, hợp kim cứng). Quy trình gá dao trên trục nằm ngang và đầu trục đứng, phương pháp khử lực cắt dọc trục thông qua chọn chiều xoắn rãnh dao tương ứng chiều quay trục chính; kỹ thuật đo độ đảo bằng đồng hồ so.
  • Bài 4: Phay mặt phẳng ngang: Kỹ thuật phay mặt phẳng bằng dao phay trụ và dao phay mặt đầu, cách chọn đường kính dao $D$, số răng $Z$, xác định chế độ cắt ($V, S_z, S_p, t, B$) qua đồ thị tra cứu.
  • Các bài tiếp theo: Phay mặt phẳng song song và vuông góc, phay mặt bậc, phay mặt phẳng nghiêng.
• Phần thứ hai: Phay rãnh, phay góc: Hướng dẫn kỹ thuật gia công rãnh then kín, rãnh then suốt, rãnh chữ T, rãnh đuôi én (mộng bồ câu) và phay góc bằng dao phay ngón, dao phay đĩa 3 mặt cắt, dao phay góc đơn và dao phay góc kép.
• Phần thứ ba: Phay bánh răng, thanh răng: Kỹ thuật sử dụng đầu phân độ vạn năng để gia công thanh răng, bánh răng trụ răng thẳng, răng nghiêng bằng dao phay định hình đĩa module hoặc dao phay ngón module.

graph TD
    A["Kiến thức cơ sở: Máy phay & Chế độ cắt"] --> B["Trang bị công nghệ: Đồ gá & Dao phay"]
    B --> C["Mô đun 1: Phay mặt phẳng (Ngang, Đứng, Bậc, Nghiêng)"]
    C --> D["Mô đun 2: Phay rãnh & Phay góc"]
    D --> E["Mô đun 3: Phay bánh răng & Thanh răng (Đầu phân độ)"]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Động lực học và thông số hình học quá trình cắt: Giáo trình phân tích cơ chế tạo phoi hình dấu phẩy. Thiết lập công thức tính vận tốc cắt $V = \frac{\pi \cdot D \cdot n}{1000}$ (m/ph), phân biệt các đại lượng lượng chạy dao răng ($S_z$), lượng chạy dao vòng ($S_v$), lượng chạy dao phút ($S_p = S_z \cdot Z \cdot n$), chiều sâu cắt ($t$), chiều rộng phay ($B$), chiều dày cắt ($a$).
• Phân tích cơ chế phay thuận và phay nghịch:
  • Phay nghịch: Chiều dày cắt biến thiên từ $a = 0$ đến $a_{max}$. Lực cắt có xu hướng nâng bàn máy lên và ép trục vít me - đai ốc, giảm rung rơ cơ cấu truyền động, thích hợp cho gia công thô và phôi đúc có vỏ cứng nhưng lưỡi cắt nhanh mòn do hiện tượng trượt ở điểm vào.
  • Phay thuận: Chiều dày cắt từ $a_{max}$ giảm dần về $0$. Lực cắt ép chi tiết xuống bàn máy giúp tăng độ cứng vững và tăng độ bóng bề mặt, tiêu thụ ít công suất chạy dao, phù hợp cho phay tinh; tuy nhiên đòi hỏi máy phải có độ cứng vững cao và cơ cấu trục vít me không có khe hở tiếp xúc để tránh va đập mạnh làm mẻ răng dao.
• Nguyên tắc định vị và chọn chuẩn công nghệ: Hệ thống hóa lý thuyết 6 điểm định vị nhằm khống chế 6 bậc tự do (3 tịnh tiến, 3 quay) của vật thể trong không gian, ngăn ngừa hiện tượng siêu định vị (khống chế một bậc tự do quá 1 lần). Cung cấp 5 nguyên tắc chọn chuẩn thô (chọn mặt không gia công, chọn mặt có lượng dư nhỏ, bề mặt bằng phẳng, dùng chuẩn thô 1 lần) và 5 nguyên tắc chọn chuẩn tinh (ưu tiên chuẩn tinh chính, chuẩn trùng gốc kích thước, đảm bảo độ cứng vững khi kẹp, kết cấu gá đơn giản, tính thống nhất của chuẩn).
• Vật liệu dụng cụ cắt gọt:
  • Thép carbon dụng cụ (Y10A, Y12A): Carbon $0.7 - 1.2%$, độ cứng $58 - 61$ HRC, chịu nhiệt kém, dùng cho vận tốc cắt thấp.
  • Thép hợp kim dụng cụ (45X, 9XC): Chứa Cr, W, Si, Mn, chịu nhiệt $350 - 400^\circ\text{C}$.
  • Thép gió (P9, P18, P18M, P9M): Độ cứng $62 - 65$ HRC, chịu nhiệt $500 - 600^\circ\text{C}$, tốc độ cắt cao.
  • Hợp kim cứng (thiêu kết bột carbide với chất kết dính Coban): Nhóm BK (Carbide Vonfram + Co như BK2, BK6, BK8) chuyên gia công gang và kim loại màu; nhóm TK (Carbide Titan + Carbide Vonfram + Co như T5K10, T14K6, T15K10) có độ cứng $71 - 75$ HRC, chịu nhiệt $900 - 1100^\circ\text{C}$, chuyên gia công thép các loại.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật vận hành: Thao tác chuyển đổi 18 cấp tốc độ trục chính trên máy phay P82 (từ $30$ đến $1553$ vòng/phút), điều chỉnh hệ thống bàn trượt 3 phương bằng tay quay hoặc tay gạt tự động, cài đặt lượng chạy dao từ $28.5$ đến $1180$ mm/phút, thực hiện chạy nhanh $770 - 2300$ mm/phút.
• Kỹ năng gá đặt và hiệu chuẩn: Lắp đặt trục gá côn Morse vào trục chính, sắp xếp các bạc lót, gá quai treo phụ, khử lực uốn dọc trục; căn chỉnh độ đảo hướng kính của dao phay đĩa/trụ trên trục gá bằng đồng hồ so với dung sai cho phép $\le 0.02$ mm đối với 2 răng kề nhau trên đường kính $100$ mm và $\le 0.04$ mm đối với 2 răng đối diện; độ đảo mặt đầu $\le 0.02$ mm cho dao dài dưới $50$ mm.
• Kỹ năng gia công và đo kiểm: Thiết lập chế độ cắt theo đồ thị quan hệ $V - D - n - S_z - S_p$, thực hiện các đường phay khống chế độ nhám bề mặt từ cấp 3 đến cấp 6 (phay thô) và đạt cấp 7 đến cấp 10 (phay tinh), sử dụng thước cặp, thước đo góc vạn năng, panme và đồng hồ so để đánh giá độ phẳng, độ vuông góc và độ song song của chi tiết.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai phương pháp tiếp cận sư phạm tích hợp theo quy trình 4 giai đoạn chuẩn trong đào tạo kỹ năng nghề:

flowchart LR
    Step1["1. Học trên lớp<br/>(Lý thuyết & Tính toán)"] --> Step2["2. Thảo luận nhóm<br/>(Phân tích quy trình)"]
    Step2 --> Step3["3. Trình diễn mẫu<br/>(Quan sát thao tác giáo viên)"]
    Step3 --> Step4["4. Thực hành tại xưởng<br/>(Thao tác & Đánh giá bảng kiểm)"]

1. Học lý thuyết chuyên môn trên lớp: Tiếp thu các khái niệm động học cắt, cấu tạo thiết bị, phân loại dụng cụ và cơ sở tính toán thông số gia công.
2. Thảo luận nhóm: Học viên chia thành các nhóm 4 - 5 người để đọc hiểu sơ đồ động học máy phay P82, tính toán chuỗi bánh răng truyền động $n = 1440 \times \frac{27}{54} \times \frac{16}{39} \times \frac{18}{47} \times \frac{19}{71} \approx 30$ vòng/phút; phân tích sự cân bằng lực trong phay thuận/nghịch; lập phiếu tiến trình công nghệ gia công chi tiết cụ thể.
3. Quan sát trình diễn mẫu: Giáo viên thực hiện thao tác chuẩn xác từng bước: gá phôi, rà phẳng bằng đồng hồ so, lắp dao, cài đặt thông số chạy dao, thao tác cắt gọt mẫu; học viên quan sát, ghi nhận các điểm then chốt về an toàn và kỹ thuật.
4. Thực hành tại xưởng và tự đánh giá: Học viên thực hiện trực tiếp trên máy phay theo phiếu hướng dẫn công việc; tự kiểm tra sai lệch kích thước và hình học của phôi sau mỗi lát cắt thông qua bảng kiểm tiêu chuẩn (Checklist).

Phương thức đánh giá kết thúc mô đun bao gồm hai phần độc lập: Đánh giá kiến thức lý thuyết thông qua bài kiểm tra trắc nghiệm và tự luận; Đánh giá kỹ năng thông qua bài thực hành gia công chi tiết thực tế, chấm điểm dựa trên dung sai kích thước, độ nhám bề mặt, thời gian hoàn thành và mức độ chấp hành an toàn lao động.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Chuẩn hóa theo khung chương trình quốc gia: Nội dung bám sát hoàn toàn mục tiêu đào tạo nghề Cắt gọt kim loại quy định tại Quyết định số 30/2008/QĐ-BLĐTBXH, đảm bảo tính liên thông và thống nhất kiến thức giữa các cơ sở dạy nghề trên toàn quốc.
• Chi tiết hóa chuỗi động học của thiết bị thực tế: Giáo trình không mô tả máy phay một cách trừu tượng mà phân tích chi tiết thông số kết cấu và sơ đồ khai triển động học hộp tốc độ của dòng máy phay vạn năng P82 (công suất $7.0$ kW, kích thước bàn máy $1250 \times 320$ mm, khối lượng $2800$ kg), giúp người học hiểu rõ bản chất truyền lực cơ khí từ động cơ đến trục chính.
• Trực quan hóa việc tính toán chế độ cắt: Tích hợp trực tiếp hệ thống đồ thị tra cứu thông số cắt (đồ thị tìm số vòng quay trục chính theo đường kính dao và vận tốc cắt; đồ thị tương quan lượng chạy dao răng $S_z$ và lượng chạy dao phút $S_p$), giảm thiểu sai số tính toán thủ công cho học viên trong quá trình chuẩn bị sản xuất.
• Quy chuẩn hóa dung sai gá đặt: Đưa ra các chỉ số dung sai định lượng rõ ràng cho việc rà gá dao và phôi (ví dụ: độ đảo mặt đầu không quá $0.02$ mm, sai lệch độ phẳng $0.02/100$ mm), giúp hình thành tư duy kiểm soát chất lượng chính xác theo tiêu chuẩn công nghiệp.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên, học sinh chuyên ngành: Dành cho người học hệ Trung cấp nghề và Cao đẳng nghề thuộc ngành Cắt gọt kim loại, Công nghệ chế tạo máy, Cơ khí chế tạo, Cơ điện tử.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết: Người học cần hoàn thành các học phần cơ sở kỹ thuật gồm: Vẽ kỹ thuật cơ khí (đọc hiểu bản vẽ chi tiết, ký hiệu độ nhám và dung sai), Dung sai và đo lường kỹ thuật (sử dụng thước cặp, panme, đồng hồ so), Vật liệu học cơ khí và Công nghệ kim loại (nắm vững tính chất thép, gang, hợp kim và biến cứng bề mặt).
• Giảng viên và giáo viên dạy nghề: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính khóa, định khung thời lượng phân bổ giữa lý thuyết và thực hành tại xưởng, xây dựng ngân hàng đề thi tự luận, trắc nghiệm và tiêu chí chấm điểm kỹ năng theo bảng kiểm.
• Kỹ thuật viên, công nhân gia công cơ khí: Làm tài liệu tra cứu kỹ thuật tại phân xưởng về chế độ cắt, phương pháp chọn chuỗi dao phay, quy tắc chọn chiều xoắn dao để triệt tiêu lực dọc trục và quy trình xử lý sự cố sai hỏng trong quá trình phay.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho học sinh, sinh viên các trường Cao đẳng nghề, Trung cấp nghề chuyên ngành Cắt gọt kim loại, thợ gia công cơ khí tại các xưởng sản xuất và giảng viên giảng dạy mô đun Phay.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần nắm vững kiến thức cơ bản về Vẽ kỹ thuật cơ khí, Dung sai lắp ghép và đo lường kỹ thuật, Cơ lý tính vật liệu kim loại và các quy tắc an toàn xưởng cơ khí trước khi tiếp cận giáo trình này.

3. Điểm khác biệt của tài liệu so với sách lý thuyết cắt gọt kim loại thuần túy?

Giáo trình thiết kế theo cấu trúc bài giảng tích hợp (kết hợp lý thuyết công nghệ và bài tập thực hành theo giờ định mức). Mọi bài học đều có phiếu hướng dẫn thực hiện, bảng định mức dung sai, bảng tra đồ thị chế độ cắt và quy trình phòng ngừa sai hỏng cụ thể cho từng dạng bề mặt gia công.

4. Làm sao để tự học hiệu quả bằng tài liệu này?

Người học cần đọc kỹ phần phân tích lý thuyết và bảng thông số dao trước khi vận hành máy; đối chiếu các bước thực hành với sơ đồ quy trình công nghệ; thường xuyên sử dụng bảng kiểm tra chất lượng sản phẩm để tự đo lường dung sai kích thước và độ phẳng của phôi sau mỗi bài tập.

5. Giáo trình có các dữ liệu tra cứu kỹ thuật nào đi kèm?

Giáo trình cung cấp sơ đồ hộp tốc độ 18 cấp của máy P82, bảng phân loại các dòng thép gió ($P9, P18, P18M$) và hợp kim cứng ($BK2 - BK15, T5K10, T14K6$), đồ thị xác định vòng quay trục chính $n$ theo đường kính dao $D$, cùng bảng quy đổi lượng chạy dao răng $S_z$ sang lượng chạy dao phút $S_p$.

---

Kết luận

Giáo trình Phay (Dùng cho trình độ Trung cấp nghề và Cao đẳng nghề) là tài liệu đào tạo chuyên môn có cấu trúc chặt chẽ, kết hợp hài hòa giữa nguyên lý cắt gọt kim loại và kỹ năng thực hành gia công thực tế trên máy phay vạn năng. Lộ trình đào tạo được xây dựng tuần tự: bắt đầu từ việc làm chủ thiết bị (máy P82), lựa chọn và chuẩn bị hệ thống trang bị công nghệ (đồ gá định vị 6 điểm, dao phay thép gió/hợp kim cứng), tiến đến thực hiện các nguyên công phay mặt phẳng, phay bậc, phay góc, phay rãnh và phay bánh răng theo đúng dung sai kỹ thuật. Để bổ trợ cho quá trình học tập, người học nên kết hợp tham khảo thêm Sổ tay Công nghệ Chế tạo máy, các tiêu chuẩn TCVN về dung sai hình học và quy trình an toàn vận hành thiết bị cơ khí gia công cắt gọt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NGUYÊN THỈ QUỲNH. PHAM MINH DAO - TRAN THỊ NINH GIAO TRINH THỈA( (DUNG CHO TRÌNH ĐỘ TRUNG CAP NGHE VA CAO DANG NGHE) 1 PHAY.MAT PHANG 2 PHAY RANH, PHAY GOG 3 PHAY BANH RANG, THANH RANG t NHÀ XUẤT BẢN LAO ĐỘNG NGUYÊN THỊ QUỲNH - PHAM MINH DAO - TRAN THỊ NINH GIAO TRINH PHAY (DUNG CHO TRINH DO TRUNG CAP NGHE VA CAO DANG NGHE) @ PHAY MAT PHANG @ PHAY RANH, PHAY GOC © PHAY BANH RANG, THANH RANG NHA XUAT BAN LAO DONG Hà Nội - 2010 LOI NOI DAU Trong ngành cắt gọt kim loại, máy phay chiếm một số lượng tương đối, bởi các tính năng vượt trội của nó so với một số máy cắt kim loại khác. Phay là một quá trình cat gọt kim loại, hót đi một phần kim loại trên bề mặt phôi để có chỉ tiết đạt hình dạng, kích thước và độ nhám bề mặt. Trong đó chuyển động chính là chuyển động quay tròn của trục chính mang đao, chuyển động chạy dao là chuyển động tịnh tiến của bàn máy mang phôi.

Cùng với sự phát triển của khoa họe công nghệ trên thế giới, lĩnh vực cơ khí chế tạo nói chung ở Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể về số lượng và chất lượng, đóng góp cho sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước. Việc biên soạn tài liệu chuyên môn nhăm đáp ứng nhu cầu về tài liệu học tập cho học sinh, tài liệu tham khảo cho giáo viên, tạo tiếng nói chung trong quá trình đào tạo, phù hợp với tiêu chuẩn Quốc tế và đáp ứng yêu cầu sản xuất thực tế là một điều cấp thiết. Nhằm đâm bảo sự thống nhất nội dung đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề, từng bước đổi mới giáo dục, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đảm bảo người lao động sau khi đào tạo có nghề tốt, chúng tôi tổ chức biên soạn cuốn Giáo trình Phay. Đây là Giáo trình được xây dựng và soạn thao trên cơ sở chương trình khung quốc gia về đào tạo nghề Cắt gọt kim loại (bđan hành kèm theo Quyết định số 30/2008/QĐ-BLĐTBXH ngày 04/4/2008 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), trong đó có bổ sung một số phần tự chọn để phù hợp với đặc trưng của mỗi trường.

Nội dung biên soạn theo hình thức tích hợp giữa lý thuyết và thực hành. Với giáo trình này người dạy và người học có thể nhanh chóng truyền đạt và tiếp thu đây đủ những kiến thức cơ bản về cấu tạo, nguyên lý làm việc của máy phay. Trình bày được các đặc điểm về quá trình cắt khi phay. Có kỹ năng tính toán, lựa chọn đao, dụng cụ rà gá, gá lắp dao, phôi.

Phay được mặt phẳng, mặt phẳng Song song, vuông góc, mật bậc, mặt phẳng nghiêng,. trên máy phay đạt yêu cầu kỹ thuật, thời plan va an toàn, Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã tham khảo nhiều tài liệu liên quan của các trường Đại học khối kỹ thuật, các trường nghề, chúng tôi xin gửi lời cảm chân thành đến quý cơ quan, đơn vị và cá nhân đã giúp chúng tôi hoàn thiện bộ tài liệu này. Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng không tránh khỏi những thiếu sót. Nhóm tác giả vất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo và các bạn học sinh, sinh viên cùng đông đảo bạn đọc để bộ giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn.

Xin tran trong cam ơn! NHOM TAC GIA Phần thứ nhat PHAY MAT PHANG Mõ đun phay mặt phẳng nhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về cấu tạo, nguyên lý làm việc của các loại máy phay thông dụng, các dụng cụ, đồ gá cơ bản. Nhằm giúp cho học sinh có những khái niệm đầu tiên về nghề phay. Các kiến thức về phương pháp gia công, phương pháp lựa chọn các dụng cụ cắt hợp lý và hiệu quả cho từng bước công nghệ, rèn luyện cho người học có những kỹ năng cơ bản trong việc gia công các loại mặt phẳng song song và vuông góc, mặt bậc, mặt phẳng nghiêng đảm bảo đúng quy trình, đúng yêu cầu kỹ thuật, an toàn và năng suất cao, Mục tiêu của mô đun này nhằm rèn luyện cho học sinh: Có đây đủ kiến thức cơ bản về cấu tạo, nguyên lý làm việc của máy phay. Trình bày được các đặc điểm về quá trình cắt khi phay.

Có kỹ năng tính toán, lựa chọn dao, dụng cụ rà gá, gá lắp dao, phôi. Phay được mặt phẳng, mặt phẳng song song, vuông BÓC, mặt bậc, mặt phẳng nghiêng trên máy phay đạt yêu cầu kỹ thuật, thời flan và an toàn. GIỚI THIỆU VỀ MÔ DUN MỤC TIEU THUC HIEN CUA MO DUN Học xong mô đun này học sữnh có bhủ năng: - Trình bày đầy đủ cấu tạo, nguyên lý làm việc của máy phay. - Xác định rõ đặc tính quá trình cắt của các dạng gia công phay.

- Vận hành máy phay thành thạo, đúng quy trình và nội quy sử dụng. - Chọn chuẩn, gá lắp phôi trên êtô và một số đồ gá thông dụng đâm bảo độ cứng vững và tính công nghệ. - Lựa chọn, sử dụng dao hợp lý, hiệu quả cao cho từng nguyên công. ¬ Phay các mặt phẳng, mặt phẳng song song, vuông góc, mặt bậc, mặt phăng nghiêng đạt yêu cầu kỹ thuật, thời gian và an toàn, - Sử dụng các dụng cụ đo kiểm thành thạo, chính xác.

- Xác định đúng các dang sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục. - Thực hiện đầy đủ nội quy sử dụng và chăm sóc máy. - Thu xếp nơi làm việc đảm bảo gọn gàng, sạch sẽ và an toàn. NỘI DUNG CHÍNH CỦA MÔ ĐUN Thời lượng (giờ) SIT Tên bài Ly Thực Kiểm thuyết | hành tra 1.

| Vận hành và bảo dưỡng máy phay vạnnăng | - 3 8 2 jSửdungdụngcugi | 2 |. 3| Sử dụng dao phay 4 | 4 6 | Phay mat bac 7 Phay mat nghiéng Tổng cộng +5 56 4 | CÁC HÌNH THỨC HỌC TẬP CHÍNH TRONG MÔĐUN 1. Học trên lớp - Khái niệm cơ bản về phay - Công dụng, cấu tạo, nguyên lý làm việc của máy phay nằm vạn năng - Các đặc tính kỹ thuật của máy phay - Sử dụng và bảo dưỡng máy phay - Chọn và sử dụng các dụng cụ đồ gá thông dụng dùng trên máy phay - Nhận dạng, chọn dao, và gá đặt dao phay - Các yêu cầu kỹ thuật của bản vẽ gia công - Phương pháp gá lắp phôi - Chọn chế độ cắt. cho các bước nguyên công, cu thé - Phương pháp phay mặt phẳng, phay mặt phẳng song song và vuông góc, phay mặt bậc, phay mặt.

- Các dạng sai hỏng nguyên nhân và cách phòng ngừa, khắc phục. Thảo luận nhóm « Tự nghiên cứu các tài liệu liên quan đến các sơ đô xích, sơ đồ động học của máy P82. Phân tích đọc hiểu sơ đồ động. e Nhận dạng được các đạng đồ gá thông dụng, phương pháp sử dụng và cách bảo dưỡng các dụng cụ gá thông dụng.

e Nhận dạng được các loại dao phay thông dụng, phương pháp gá lắp và hiệu ch'nh dao. e Các phương pháp gia công các loại mặt phẳng, mặt phẳng song song và vuông góc, mặt. bậc, mặt nghiêng. e Lap trình tự các bước gia công cho từng chỉ tiết cụ thé.

e Các biện pháp an toàn 3. Thực hành e Xem trình điễn mẫu, quan sát từng thao động tác của giáo viên. e Hoc sinh bat chước, làm thử, hình thành các kỹ năng cơ bản tiến đến làm thành thạo. e Hoc sinh tự đánh giá và nhận xét sau khi được làm thử và qua các bài tập thực hành.

e Thực hành - Thao tác vận hành máy - Nhận dạng và sử dụng các loại đồ gá thông dụng - Dao phay, công dụng, cách gá lắp và hiệu chỉnh dao trên trục gá. - Phay mặt phẳng ngang, mặt phẳng song song Và vuông góc - Phay mặt bậc - Phay mặt nghiêng 4. Tự nghiên cứu các tài liệu và các bài tập về nhà Các tài liệu liên quan đến bài học, đặc biệt là các phần cơ bản về máy, dụng eụ gá, các loại dao phay, cách sử dụng cho từng công việc cụ thể, Tham khảo các bài tập nắng cao, tự lập quy trình và tiến bành thực hiện. YEU CAU VE DANH GIA HOÀN THÀNH MÔ ĐUN 1.

Kiến thức Trình bày được cấu tạo, nguyên lý làm việc của một số máy phay thông dụng, trình bày đầy đủ các phương pháp phay mặt phăng, mặt phẳng song song vuông góc, mặt bậc, mặt phẳng nghiêng, nhận biết được các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách phòng ngừa. Qua bài kiểm tra viết với câu tự luận, trắc nghiệm bằng bảng kiểm đạt yêu cầu. Kỹ năng - Nhận đạng, lựa chọn đúng các loại: Đồ gá, dụng cụ cắt, dụng cụ kiểm tra. - Phay được các mặt phẳng, mặt phẳng song song vuông góc, mặt bậc, mặt nghiêng đạt yêu cầu kỹ thuật, thời gian và an toàn.

Được đánh giá qua quan sát, sản phẩm bằng bảng kiểm đạt yêu cầu. Thai do - Thể hiện tính nghiêm túc trong công việc - Tuân thủ mọi quy trình, thực hiện tốt các biện pháp an toàn - Thể hiện tỉnh thần trách nhiệm và hợp tác. Bài 1 SỬ DỤNG VÀ BẢO DƯỠNG MÁY PHAY I. GIỚI THIẾU Máy phay chiếm một vị trí rất quan trọng trong ngành công nghệ chế tạo máy, bởi nó có những ưu điểm vượt trội so với các loại máy cắt gọt kim loại khác.

IL MỤC TIỂU THỰC HIỆN Trình bày đây đủ cấu tạo, nguyên lý làm việc, công dụng, đặc tính kỹ thuật máy phay vạn năng. Vận hành và bao dudng máy phay đúng quy trình và đúng nội quy. NỘI DUNG CHÍNH - Khái niệm cø ban về gia công phay - Công dụng và phân loại. - Máy phay P82 (cấu tạo, đặc tính kỹ thuật, nguyên lý làm việc) - Các cơ cấu điều khiển và phương pháp điều chỉnh - Vận hành và bảo dưỡng mấy - Các biện pháp an toàn khi sử dụng máy phay A.

HỌC TRÊN LỚP 1. Khái niệm cơ bản về gia công phay Trong ngành cắt gọt kim loại, máy phay chiếm một số lượng tương đối, bởi các tính năng vượt trội của nó so với một số máy cắt kim loại khác. Ta hãy hình dung các loại hình, các đạng bề mặt mà máy phay tạo ra (hình 1. Phay là một quá trình cắt gọt kim loại, hớt đi một phần kim loại trên bề mặt phôi để có chỉ tiết đạt hình dạng, kích thước và độ nhám bề mặt, Trong đó chuyển động chính là chuyển động quay tròn của trục chính mang đao, chuyển động chạy dao là chuyển động tịnh tiến của bàn máy mang phôi.