I. Tổng quan giáo trình kỹ thuật truyền thanh truyền hình
Giáo trình Kỹ thuật Truyền thanh Truyền hình hệ Trung cấp chuyên nghiệp là một tài liệu cốt lõi, được biên soạn nhằm trang bị những kiến thức nền tảng và chuyên sâu về lĩnh vực điện tử viễn thông. Nội dung chính của giáo trình tập trung vào việc phân tích các hệ thống thu phát thanh và thu phát hình, từ nguyên lý cơ bản đến cấu trúc mạch điện tử phức tạp. Đây không chỉ là một sách kỹ thuật truyền hình thông thường mà còn là một cẩm nang hướng dẫn chi tiết, giúp người học làm chủ các công nghệ quan trọng trong ngành. Mục tiêu hàng đầu của tài liệu là cung cấp một nền tảng vững chắc để học sinh có thể khảo sát, nhận biết và phân tích nguyên lý hoạt động của các thiết bị liên quan đến việc thu phát âm thanh và hình ảnh. Theo tài liệu gốc của KS Trần Công Tiến, mục đích của giáo trình là "trang bị cho học sinh các kiến thức để khảo sát các thiết bị liên quan đến việc thu phát âm thanh, hình ảnh, thành lập sơ đồ khối và phân tích nguyên lý hoạt động của mạch". Điều này cho thấy sự chú trọng vào kỹ năng thực hành, giúp học viên trở thành một kỹ thuật viên truyền hình có năng lực. Giáo trình được thiết kế đặc biệt cho học sinh hệ Trung cấp chuyên nghiệp, chuyên ngành Điện tử Công nghiệp. Do đó, nội dung được trình bày một cách hệ thống, từ tổng quan đến chi tiết, phù hợp với chương trình đào tạo chính quy. Để tiếp thu hiệu quả, người học cần có kiến thức nền về linh kiện điện tử, vi mạch tuyến tính, kỹ thuật số và vi xử lý. Đây là yêu cầu cơ bản để có thể hiểu sâu sắc các sơ đồ mạch và nguyên lý kỹ thuật xử lý tín hiệu được đề cập. Các chương mục được phân chia rõ ràng, bắt đầu với kỹ thuật truyền thanh bao gồm hệ thống AM, FM Mono và FM Stereo. Tiếp theo là kỹ thuật truyền hình đen trắng và truyền hình màu, đi sâu vào các khối chức năng như nguồn, quét hình, cao tần, trung tần, và giải mã. Việc tích hợp các bài phân tích sơ đồ máy thực tế như Radio Cassette Panasonic hay máy thu Sanyo giúp liên kết lý thuyết với thực tiễn, một yếu tố quan trọng trong việc vận hành thiết bị truyền hình và bảo trì hệ thống phát thanh sau này. Đây là một giáo trình điện tử viễn thông toàn diện, đặt nền móng cho sự phát triển chuyên môn trong lĩnh vực truyền thông hiện đại.
1.1. Mục tiêu và đối tượng của tài liệu kỹ thuật truyền thanh
Mục tiêu chính của tài liệu kỹ thuật truyền thanh này là trang bị kiến thức cơ bản và chuyên sâu về lĩnh vực truyền thanh, truyền hình. Cụ thể, giáo trình giúp học sinh hiểu rõ các hệ thống thu phát, phân tích được sơ đồ khối và các mạch điện tử trong máy thu thanh và thu hình. Đối tượng sử dụng chính là học sinh hệ Trung cấp chuyên nghiệp (TCCN) chuyên ngành Điện tử Công nghiệp. Nội dung được biên soạn để đáp ứng chuẩn đầu ra của ngành, đảm bảo học sinh sau khi hoàn thành môn học có thể nhận biết, phân tích và khảo sát các thiết bị nghe nhìn một cách thành thạo.
1.2. Yêu cầu kiến thức nền tảng trước khi học môn này
Để sử dụng hiệu quả giáo trình và nắm bắt tốt môn học kỹ thuật truyền hình, người học cần được trang bị trước các kiến thức nền tảng. Theo hướng dẫn sử dụng, các môn học tiên quyết bao gồm: Linh kiện điện tử, Vi mạch tuyến tính, Kỹ thuật số và Vi xử lý. Những kiến thức này là cơ sở để hiểu được cấu trúc và nguyên lý hoạt động của các mạch dao động, khuếch đại, điều chế và giải điều chế tín hiệu, vốn là những thành phần cốt lõi trong mọi thiết bị thu phát thanh truyền hình.
II. Thách thức khi học kỹ thuật truyền thanh truyền hình
Việc tiếp cận lĩnh vực kỹ thuật truyền thanh truyền hình đặt ra nhiều thách thức, đòi hỏi người học phải nắm vững cả lý thuyết trừu tượng và kỹ năng phân tích mạch thực tế. Một trong những khó khăn lớn nhất là hiểu rõ bản chất của quá trình điều chế tín hiệu. Theo giáo trình, "để truyền tín hiệu âm tần dưới dạng bức xạ điện từ người ta dùng kỹ thuật điều chế". Việc phân biệt sự khác nhau giữa điều chế biên độ (AM) và điều chế tần số (FM) là cực kỳ quan trọng. Tín hiệu AM thay đổi biên độ theo tín hiệu âm tần, trong khi tín hiệu FM thay đổi tần số nhưng giữ nguyên biên độ. Hiểu sai các khái niệm này sẽ dẫn đến việc phân tích sai hoạt động của các khối trộn sóng và tách sóng. Một thách thức khác là nhận biết và phân loại các băng tần sóng vô tuyến. Giáo trình liệt kê chi tiết các băng sóng từ sóng dài (LW), sóng trung (MW), sóng ngắn (SW) đến VHF, UHF. Mỗi băng tần có đặc điểm truyền lan và ứng dụng khác nhau. Ví dụ, sóng ngắn (SW) có thể phản xạ từ tầng điện ly và truyền đi rất xa, được dùng cho phát thanh quốc tế, trong khi sóng VHF/UHF truyền thẳng và được dùng cho truyền hình. Việc ghi nhớ tần số, bước sóng và đặc tính của từng loại là một thử thách. Bên cạnh đó, các thông số kỹ thuật như độ nhạy (sensitivity) và độ chọn lọc (selectivity) cũng là những khái niệm khó. Độ nhạy quyết định khả năng thu sóng yếu từ các đài ở xa, còn độ chọn lọc thể hiện khả năng tách biệt các đài phát gần nhau mà không bị nhiễu. Nắm vững các khái niệm này giúp đánh giá chất lượng của một máy thu và là kiến thức cần thiết cho việc bảo trì hệ thống phát thanh. Cuối cùng, việc chuyển từ sơ đồ khối lý thuyết sang phân tích sơ đồ nguyên lý chi tiết của một thiết bị cụ thể là bước nhảy vọt về độ phức tạp, đòi hỏi khả năng logic và kiến thức sâu rộng về linh kiện. Đây chính là rào cản lớn nhất đối với nhiều học viên khi bắt đầu nghiên cứu các tài liệu kỹ thuật truyền thanh chuyên sâu.
2.1. Hiểu đúng về nguyên lý và kỹ thuật xử lý tín hiệu
Một trong những thách thức cốt lõi là nắm vững kỹ thuật xử lý tín hiệu. Quá trình điều chế là một ví dụ điển hình. Tín hiệu âm tần (AF) có tần số quá thấp để bức xạ hiệu quả, do đó cần được "lồng" vào một sóng mang cao tần (RF). Giáo trình mô tả hai phương pháp chính: điều chế biên độ (AM) và điều chế tần số (FM). Hiểu được phổ tần của sóng AM bao gồm sóng mang và hai biên tần, hay băng thông 150kHz của sóng FM là những kiến thức nền tảng nhưng không dễ để hình dung nếu không có các công cụ phân tích trực quan.
2.2. Phân biệt các băng tần và thông số kỹ thuật chính
Việc phân biệt các băng tần radio như LW, MW, SW và FM đòi hỏi sự ghi nhớ và liên hệ thực tế. Mỗi băng tần tương ứng với một dải tần số và bước sóng khác nhau, quyết định khả năng truyền sóng. Ngoài ra, các thông số như độ nhạy (mV/m) và độ chọn lọc (dB) là thước đo hiệu năng của máy thu. Độ nhạy cao giúp bắt được sóng yếu, trong khi độ chọn lọc tốt giúp tránh nhiễu sóng từ các kênh lân cận. Đây là những kiến thức không thể thiếu đối với một kỹ thuật viên truyền hình chuyên nghiệp.
III. Phương pháp phân tích hệ thống kỹ thuật truyền thanh
Để làm chủ kỹ thuật truyền thanh, phương pháp tiếp cận hiệu quả nhất là đi từ tổng quan đến chi tiết, kết hợp lý thuyết sơ đồ khối với phân tích mạch điện thực tế. Giáo trình cung cấp một lộ trình rõ ràng, bắt đầu bằng việc tìm hiểu sơ đồ khối của máy phát và máy thu thanh. Sơ đồ khối máy phát bao gồm các tầng cơ bản: tạo dao động, điều chế, và khuếch đại công suất, trong khi máy thu gồm các khối: khuếch đại cao tần, tách sóng, và khuếch đại âm tần. Việc nắm vững chức năng của từng khối là bước đầu tiên để hiểu toàn bộ hệ thống. Tiếp theo, giáo trình đi sâu vào hai hệ thống phổ biến là AM và FM. Đối với máy thu AM, phương pháp phân tích bắt đầu với sơ đồ khối của máy thu đổi tần (superheterodyne), bao gồm các tầng RF, trộn sóng, trung tần (IF), tách sóng và âm tần. Tần số trung tần chuẩn cho AM là 455kHz. Giáo trình minh họa bằng cách phân tích chi tiết sơ đồ mạch của máy SONY MODEL 8R42, chỉ rõ vai trò của từng linh kiện như transistor trộn sóng T1, các biến áp trung tần IFT, và diode tách sóng. Cách tiếp cận này giúp người học liên kết các khối lý thuyết với các cụm linh kiện thực tế trên bo mạch. Đối với kỹ thuật âm thanh trong hệ thống FM, quy trình phân tích cũng tương tự nhưng với các thông số kỹ thuật khác. Tần số trung tần của FM là 10.7MHz, và băng thông rộng hơn nhiều so với AM, cho phép truyền tải âm thanh chất lượng cao (Hi-Fi). Hệ thống FM Stereo còn phức tạp hơn, đòi hỏi khối giải mã MPX (Multiplex) để tái tạo lại hai kênh âm thanh Trái (L) và Phải (R) từ tín hiệu tổng hợp. Giáo trình phân tích máy PANASONIC RX FS 435, trong đó IC2 đóng vai trò xử lý tín hiệu trung tần, tách sóng và giải mã FM Stereo. Việc nghiên cứu các sơ đồ mạch cụ thể này không chỉ củng cố lý thuyết về cơ sở kỹ thuật audio video mà còn trang bị kỹ năng chẩn đoán và sửa chữa, nền tảng cho công việc bảo trì hệ thống phát thanh.
3.1. Nguyên lý máy thu AM và phân tích sơ đồ mạch thực tế
Nguyên lý cơ bản của máy thu AM là thu tín hiệu cao tần từ anten, đổi nó về một tần số trung gian cố định (455kHz), khuếch đại rồi tách sóng để lấy lại tín hiệu âm tần gốc. Giáo trình phân tích máy SONY 8R42 làm ví dụ điển hình. Trong đó, T1 là transistor trộn sóng, IFT1, IFT2, IFT3 là các biến áp cộng hưởng trung tần, và Diode D cùng tụ C9 tạo thành mạch tách sóng. Việc phân tích từng linh kiện và đường đi của tín hiệu giúp người học hiểu sâu cách một thiết bị thực tế hoạt động.
3.2. Cơ sở kỹ thuật audio video trong hệ thống FM Stereo
Hệ thống FM Stereo thể hiện rõ nét cơ sở kỹ thuật audio video ở mức độ phức tạp hơn. Để đảm bảo tương thích với máy thu Mono, đài phát truyền đi tín hiệu tổng (L+R), tín hiệu hiệu (L-R) được điều chế với sóng mang phụ 38kHz, và một tín hiệu hoa tiêu 19kHz. Tại máy thu, khối giải mã MPX sẽ sử dụng tín hiệu 19kHz để tái tạo lại sóng mang 38kHz, từ đó tách tín hiệu (L-R) và cuối cùng tái tạo lại kênh L và R riêng biệt. Đây là một ví dụ xuất sắc về kỹ thuật xử lý tín hiệu tiên tiến.
IV. Hướng dẫn tiếp cận kỹ thuật truyền hình đen trắng
Tiếp cận kỹ thuật truyền hình đen trắng đòi hỏi sự am hiểu về cả nguyên lý quang-điện và cấu trúc phức tạp của máy thu. Giáo trình bắt đầu với các khái niệm nền tảng nhất, trong đó quan trọng nhất là sự đồng bộ (Synchro) giữa máy phát và máy thu. Để tái tạo hình ảnh chính xác, chùm tia điện tử trong ống phóng (Vidicon) ở máy phát và đèn hình (CRT) ở máy thu phải quét đồng bộ. Điều này được đảm bảo bởi các xung đồng bộ ngang (H-Sync) và đồng bộ dọc (V-Sync) do đài phát gửi đi. Sơ đồ khối tổng quát của một hệ thống truyền hình là công cụ học tập hữu ích, bao gồm các khối chính: khối cao tần (Tuner), khối trung tần (IF), khối tách sóng hình, khối khuếch đại hình (Video Output), đường tiếng, và đặc biệt là hai hệ thống quét: quét ngang và quét dọc. Khối Tuner chịu trách nhiệm chọn kênh và khuếch đại tín hiệu cao tần. Khối IF tiếp tục khuếch đại tín hiệu ở tần số trung gian (ví dụ 38.75MHz theo chuẩn OIRT). Sau khi tách sóng, tín hiệu hình ảnh được đưa đến khối khuếch đại hình và lên catốt đèn hình, trong khi tín hiệu âm thanh được tách ra xử lý riêng. Điểm cốt lõi và phức tạp nhất trong máy thu hình là khối quét. Khối quét ngang (Horizontal) tạo ra tần số quét 15625 Hz (OIRT), điều khiển chùm tia điện tử quét từ trái sang phải. Khối này còn tạo ra cao áp cho đèn hình thông qua biến áp flyback (FBT). Khối quét dọc (Vertical) tạo tần số 50 Hz, điều khiển chùm tia quét từ trên xuống dưới. Sự hoạt động chính xác của hai khối này quyết định sự ổn định và toàn vẹn của hình ảnh. Việc vận hành thiết bị truyền hình và chẩn đoán lỗi phần lớn liên quan đến việc hiểu rõ hai khối này. Cuối cùng, khối nguồn (Power Supply) cung cấp các mức điện áp DC ổn định cho toàn bộ máy. Giáo trình cung cấp các sơ đồ nguyên lý chi tiết, giúp người học chuyển từ hiểu biết khối chức năng sang phân tích từng linh kiện. Đây là kiến thức không thể thiếu cho kỹ thuật viên truyền hình khi thực hiện sửa chữa và bảo trì hệ thống.
4.1. Nguyên lý thu phát hình và sự đồng bộ tín hiệu
Nguyên lý cơ bản của truyền hình là biến đổi tín hiệu ánh sáng thành tín hiệu điện (Quang-Điện) tại máy phát và ngược lại (Điện-Quang) tại máy thu. Quá trình này dựa trên nguyên tắc phân ảnh và quét. Hình ảnh được chia thành nhiều dòng, và một tia điện tử quét tuần tự qua các dòng này. Để hình ảnh không bị xé hoặc trôi, máy phát gửi kèm các xung đồng bộ ngang và dọc để điều khiển chính xác quá trình quét tại máy thu. Đây là nền tảng của mọi hệ thống truyền hình analog và số.
4.2. Sơ đồ khối và nhiệm vụ các khối trong máy thu hình
Một máy thu hình được chia thành nhiều khối chức năng. Khối Tuner chọn kênh, khối IF khuếch đại tín hiệu trung tần, khối Tách sóng phân tách tín hiệu hình và tiếng. Khối Khuếch đại hình đưa tín hiệu lên đèn hình. Khối Quét ngang và Quét dọc tạo ra từ trường để lái tia điện tử. Khối Nguồn cung cấp năng lượng. Mỗi khối có một nhiệm vụ riêng biệt nhưng phối hợp chặt chẽ với nhau để tái tạo hình ảnh và âm thanh. Nắm vững sơ đồ khối là bước đầu tiên để chẩn đoán và sửa chữa thiết bị.
4.3. Phân tích chi tiết khối quét hình và khối nguồn
Khối quét hình là trái tim của máy thu. Khối quét ngang không chỉ tạo dòng quét mà còn tạo ra cao áp qua biến áp Flyback (FBT) để nuôi đèn hình. Khối quét dọc quyết định độ cao và sự ổn định của hình ảnh theo chiều thẳng đứng. Khối nguồn, dù đơn giản hơn, lại có vai trò tối quan trọng trong việc cung cấp điện áp ổn định cho tất cả các mạch. Sự cố ở một trong hai khối này thường dẫn đến hỏng hóc nghiêm trọng. Phân tích chúng đòi hỏi sự hiểu biết sâu về cả transistor công suất và mạch dao động.
V. Ứng dụng thực tiễn cho kỹ thuật viên truyền hình
Kiến thức từ giáo trình kỹ thuật truyền thanh truyền hình có giá trị ứng dụng thực tiễn to lớn, là hành trang không thể thiếu cho một kỹ thuật viên truyền hình hay chuyên gia bảo trì. Kỹ năng quan trọng nhất mà giáo trình trang bị là khả năng đọc và phân tích sơ đồ mạch. Khi gặp sự cố trên một thiết bị như radio hay TV, việc đầu tiên là khoanh vùng hư hỏng dựa trên sơ đồ khối. Ví dụ, nếu TV mất hình nhưng còn tiếng, kỹ thuật viên có thể suy đoán lỗi nằm ở khối khuếch đại hình hoặc khối quét. Sau đó, dựa vào sơ đồ nguyên lý chi tiết, kỹ thuật viên sẽ tiến hành đo đạc điện áp, kiểm tra tín hiệu tại các điểm đo quan trọng để xác định chính xác linh kiện hỏng. Giáo trình đã cung cấp các ví dụ phân tích mạch Sanyo 12T3 hay Panasonic RX FS 435, đây là những bài tập thực hành quý báu. Kỹ năng bảo trì hệ thống phát thanh cũng được nâng cao đáng kể. Việc hiểu rõ nguyên lý của mạch dao động nội, mạch trộn sóng và các tầng khuếch đại trung tần giúp kỹ thuật viên hiệu chỉnh thiết bị một cách chính xác. Ví dụ, việc tinh chỉnh các lõi ferrite trong biến áp trung tần (IFT) để đạt được độ nhạy và độ chọn lọc tối ưu là một công việc đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc. Ngoài ra, kiến thức về kỹ thuật phát sóng và hệ thống anten giúp tối ưu hóa việc thu nhận tín hiệu, một phần quan trọng trong việc lắp đặt và bảo trì hệ thống cho khách hàng. Mặc dù giáo trình tập trung vào phần cứng, những nguyên lý về tín hiệu video và audio lại là nền tảng cho các lĩnh vực rộng hơn như sản xuất chương trình truyền hình. Một kỹ thuật viên hiểu rõ bản chất của tín hiệu hình tổng hợp, tín hiệu màu, và các tiêu chuẩn quét sẽ có khả năng phối hợp tốt hơn với đội ngũ sản xuất, đảm bảo chất lượng kỹ thuật của chương trình từ khâu ghi hình bằng máy quay phim chuyên dụng đến khâu phát sóng. Do đó, việc nắm vững giáo trình không chỉ giới hạn ở việc sửa chữa thiết bị mà còn mở ra nhiều cơ hội phát triển trong ngành truyền thông đa phương tiện.
5.1. Kỹ năng chẩn đoán lỗi và bảo trì hệ thống phát thanh
Kỹ năng phân tích sơ đồ mạch là công cụ chính để thực hiện bảo trì hệ thống phát thanh. Khi một radio bị mất tiếng hoặc rè, kỹ thuật viên sẽ dựa vào sơ đồ để kiểm tra từ khối nguồn, khối công suất âm tần, ngược trở lại khối tách sóng và trung tần. Việc đo đạc điện áp tại các chân transistor, IC và so sánh với giá trị chuẩn trong tài liệu kỹ thuật giúp xác định nhanh chóng vị trí lỗi. Đây là một quy trình làm việc khoa học và hiệu quả.
5.2. Vai trò của kỹ thuật viên trong sản xuất chương trình
Trong quy trình sản xuất chương trình truyền hình, vai trò của kỹ thuật viên không chỉ dừng lại ở việc vận hành thiết bị truyền hình. Họ còn phải đảm bảo tín hiệu từ máy quay phim chuyên dụng, thiết bị phòng thu đến hệ thống dựng và phát sóng luôn đạt chuẩn. Hiểu biết về các chuẩn tín hiệu (PAL, NTSC), các loại tín hiệu (composite, component), và nguyên lý truyền hình màu giúp họ khắc phục các sự cố về màu sắc, đồng bộ, góp phần tạo ra sản phẩm cuối cùng có chất lượng kỹ thuật cao nhất.
VI. Tương lai ngành và chương trình đào tạo truyền thông
Mặc dù giáo trình kỹ thuật truyền thanh truyền hình này tập trung chủ yếu vào công nghệ analog, những nguyên lý cơ bản mà nó cung cấp vẫn là nền tảng vững chắc cho việc tiếp cận các công nghệ hiện đại. Ngành truyền thông đã có một bước chuyển mình mạnh mẽ từ truyền hình analog và số. Công nghệ truyền hình số mặt đất (DVB-T2), truyền hình vệ tinh, và truyền hình qua giao thức Internet (IPTV) đã thay thế gần như hoàn toàn công nghệ analog cũ. Tuy nhiên, bản chất của việc xử lý tín hiệu hình ảnh và âm thanh vẫn dựa trên các nguyên tắc về điều chế, mã hóa, và đồng bộ. Một kỹ thuật viên đã nắm vững nguyên lý của máy thu đổi tần analog sẽ dễ dàng tiếp thu khái niệm về điều chế số QAM hay COFDM. Tương tự, kiến thức về nguyên lý truyền hình màu trong hệ analog là cơ sở để hiểu cách nén và xử lý màu trong các chuẩn video số như MPEG. Do đó, vai trò của các chương trình đào tạo truyền thông đa phương tiện tại các trường như cao đẳng phát thanh truyền hình là vô cùng quan trọng. Các chương trình này cần cập nhật để bao gồm cả kiến thức nền tảng từ công nghệ analog và các công nghệ số mới nhất. Sinh viên không chỉ học về sửa chữa phần cứng mà còn phải học về mạng máy tính, xử lý tín hiệu số, dựng phim và hậu kỳ trên các phần mềm chuyên nghiệp. Tương lai của ngành không chỉ nằm ở việc phát sóng truyền thống mà còn mở rộng sang các nền tảng streaming, video-on-demand, và nội dung tương tác. Điều này đòi hỏi một thế hệ kỹ thuật viên mới, không chỉ là chuyên gia về điện tử mà còn là người am hiểu về công nghệ thông tin và khoa học dữ liệu. Giáo trình này, dù được biên soạn từ năm 2010, vẫn là điểm khởi đầu có giá trị, cung cấp những cơ sở kỹ thuật audio video bất biến, giúp người học xây dựng một tư duy hệ thống để sẵn sàng đối mặt và thích ứng với sự thay đổi không ngừng của công nghệ.
6.1. Từ truyền hình analog và số đến các công nghệ mới
Sự chuyển đổi từ truyền hình analog và số là một cuộc cách mạng. Truyền hình số mang lại chất lượng hình ảnh và âm thanh vượt trội, cho phép phát nhiều kênh hơn trên cùng một băng thông. Tuy nhiên, các khái niệm cốt lõi như quét hình, tín hiệu chói (Y), tín hiệu màu (C) vẫn được kế thừa. Tương lai sẽ là sự hội tụ của truyền hình và internet, nơi nội dung được cá nhân hóa và phân phối theo yêu cầu, đòi hỏi kỹ thuật viên phải có kiến thức đa ngành.
6.2. Vai trò của cao đẳng phát thanh truyền hình hiện nay
Các trường cao đẳng phát thanh truyền hình đóng vai trò then chốt trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành. Chương trình giảng dạy cần cân bằng giữa lý thuyết nền tảng và thực hành công nghệ mới. Sinh viên cần được thực tập với các thiết bị phòng thu hiện đại, học các quy trình sản xuất chương trình truyền hình chuyên nghiệp và được trang bị các kỹ năng mềm để làm việc hiệu quả trong môi trường truyền thông năng động và cạnh tranh.
