Khoá luận tốt nghiệp về giải quyết nguồn tin tội phạm theo bộ luật tố tụng hình sự 2015

Khóa luận tốt nghiệp phân tích nguồn tin về tội phạm theo quy định Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Pham Huong Ly
• Người hướng dẫn: Th. Nguyen Thi Mat
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Giải Quyết Nguồn Tin Về Tội Phạm Theo Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự 2015
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT NGUỒN TIN VỀ TỘI PHẠM
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm giải quyết nguồn tin về tội phạm
• 1.2. Mục đích, ý nghĩa của giải quyết nguồn tin về tội phạm
• 1.3. Nguyên tắc áp dụng trong giải quyết nguồn tin
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ 2015 VỀ GIẢI QUYẾT NGUỒN TIN VỀ TỘI PHẠM
• 2.1. Chủ thể thực hiện giải quyết nguồn tin về tội phạm
• 2.2. Thời hạn, thủ tục giải quyết nguồn tin về tội phạm
• 2.3. Phương pháp giải quyết nguồn tin về tội phạm
• 2.4. Tạm đình chỉ giải quyết nguồn tin về tội phạm
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT NGUỒN TIN VỀ TỘI PHẠM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP
• 3.1. Nguyên nhân của hạn chế trong công tác giải quyết nguồn tin về tội phạm
• 3.2. Giải pháp nâng cao chất lượng giải quyết nguồn tin về tội phạm
• 3.3. Giải pháp về hoàn thiện pháp luật
• 3.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động giải quyết nguồn tin về tội phạm của cơ quan có thẩm quyền
• 3.5. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Những vấn đề lý luận về giải quyết nguồn tin về tội phạm

Giải quyết nguồn tin tội phạm là một hoạt động quan trọng trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam. Theo quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015, nguồn tin về tội phạm bao gồm tố giác, tin báo và kiến nghị khởi tố. Việc xác định rõ khái niệm này giúp các cơ quan có thẩm quyền thực hiện đúng quy trình tố tụng hình sự. Đặc điểm của việc giải quyết nguồn tin về tội phạm là tính chất khẩn cấp và yêu cầu phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án. Mục đích của việc giải quyết nguồn tin là nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Nguyên tắc áp dụng trong giải quyết nguồn tin bao gồm việc tôn trọng quyền lợi của người tố giác và bảo vệ quyền lợi của bị cáo. Điều này thể hiện rõ trong các quy định của pháp luật hình sự hiện hành.

1.1. Khái niệm và đặc điểm giải quyết nguồn tin

Khái niệm giải quyết nguồn tin về tội phạm được hiểu là quá trình xử lý thông tin liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật. Đặc điểm của quá trình này là sự phức tạp và đa dạng, bao gồm nhiều giai đoạn từ tiếp nhận thông tin đến việc ra quyết định khởi tố vụ án. Việc giải quyết nguồn tin không chỉ dừng lại ở việc xác minh thông tin mà còn phải đảm bảo tính chính xác và khách quan. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan, đặc biệt là quyền lợi của người bị tố cáo. Hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình giải quyết nguồn tin.

II. Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 về giải quyết nguồn tin về tội phạm

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã có những quy định rõ ràng về quy trình tố tụng liên quan đến việc giải quyết nguồn tin tội phạm. Chủ thể thực hiện việc giải quyết nguồn tin bao gồm các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án. Thời hạn giải quyết nguồn tin được quy định cụ thể, nhằm đảm bảo tính kịp thời trong việc xử lý các vụ việc. Thủ tục giải quyết nguồn tin cũng được quy định chi tiết, từ việc tiếp nhận thông tin đến việc ra quyết định khởi tố. Điều này giúp các cơ quan có thẩm quyền thực hiện đúng chức năng và nhiệm vụ của mình. Việc tạm đình chỉ giải quyết nguồn tin cũng được quy định rõ ràng, nhằm đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan trong quá trình điều tra.

2.1. Chủ thể thực hiện giải quyết nguồn tin

Chủ thể thực hiện việc giải quyết nguồn tin tội phạm bao gồm các cơ quan có thẩm quyền như Công an Nhân dân, Viện kiểm sát Nhân dân và Tòa án Nhân dân. Mỗi cơ quan có vai trò và trách nhiệm riêng trong việc xử lý thông tin liên quan đến tội phạm. Công an Nhân dân là cơ quan chủ yếu thực hiện việc điều tra, xác minh thông tin. Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm sát hoạt động điều tra và quyết định khởi tố vụ án. Tòa án có vai trò xét xử các vụ án hình sự. Sự phối hợp giữa các cơ quan này là rất quan trọng để đảm bảo tính hiệu quả trong việc giải quyết nguồn tin về tội phạm.

III. Thực tiễn giải quyết nguồn tin về tội phạm và một số giải pháp

Thực tiễn giải quyết nguồn tin tội phạm hiện nay cho thấy còn nhiều hạn chế trong việc áp dụng các quy định của pháp luật. Nhiều vụ việc chưa được giải quyết kịp thời, dẫn đến tình trạng tồn đọng hồ sơ. Nguyên nhân của những hạn chế này có thể do thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền, hoặc do quy trình giải quyết còn phức tạp. Để nâng cao chất lượng giải quyết nguồn tin, cần có những giải pháp cụ thể như cải cách quy trình tố tụng, tăng cường đào tạo cho cán bộ điều tra và kiểm sát, cũng như nâng cao nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ của mình trong việc tố giác tội phạm. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong việc tiếp nhận và xử lý thông tin cũng là một giải pháp cần được chú trọng.

3.1. Nguyên nhân của hạn chế trong công tác giải quyết nguồn tin

Nguyên nhân của những hạn chế trong công tác giải quyết nguồn tin tội phạm chủ yếu xuất phát từ việc thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền. Nhiều trường hợp, thông tin không được chuyển giao kịp thời giữa các cơ quan, dẫn đến việc xử lý không hiệu quả. Bên cạnh đó, quy trình giải quyết còn phức tạp, gây khó khăn cho cả cơ quan điều tra và người tố giác. Hơn nữa, nhận thức của một số cán bộ về quy định pháp luật còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết nguồn tin. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự cải cách đồng bộ trong hệ thống pháp luật và quy trình tố tụng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Giải quyết nguồn tin về tội phạm là giai đoạn mở đầu có ý nghĩa then chốt trong tố tụng hình sự, đóng vai trò xác định sự việc xảy ra có hay không có dấu hiệu tội phạm để làm căn cứ ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự. Việc giải quyết chính xác, kịp thời nguồn tin về tội phạm tạo tiền đề pháp lý vững chắc cho các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử tiếp theo; đồng thời phòng chống oan sai, chống bỏ lọt tội phạm và hạn chế tình trạng trả hồ sơ điều tra bổ sung.

Về mặt chủ trương và pháp lý, đề tài được đặt trong bối cảnh triển khai chiến lược cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 18/2/2003 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Khóa IX) và Nghị quyết số 96/2019/QH14 ngày 27/11/2019 của Quốc hội. Nghị quyết số 96 đặt ra chỉ tiêu bắt buộc đối với các cơ quan điều tra: phải thụ lý 100% tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và tỷ lệ giải quyết phải đạt trên 90%. Nhằm thể chế hóa chủ trương này, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (BLTTHS 2015) và Thông tư liên tịch số 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC ngày 29/12/2017 đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định mới về thẩm quyền, thời hạn, thủ tục giải quyết và các biện pháp tạm đình chỉ, phục hồi giải quyết nguồn tin.

Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng cho thấy hệ thống quy định vẫn bộc lộ một số hạn chế: cơ chế phối hợp giữa Cơ quan điều tra (CQĐT) với các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra và Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) chưa thực sự chặt chẽ; nhiều vụ việc kiểm sát thụ lý còn chậm trễ; tình trạng kéo dài thời gian xác minh hoặc vi phạm thủ tục tố tụng vẫn xảy ra. Do đó, việc nghiên cứu đề tài "Giải quyết nguồn tin về tội phạm theo quy định của BLTTHS 2015" mang tính cấp thiết cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn áp dụng pháp luật.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của khóa luận là phân tích các vấn đề lý luận, quy định pháp luật hiện hành và thực trạng áp dụng, từ đó đưa ra hệ thống kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao chất lượng giải quyết nguồn tin về tội phạm. Để hoàn thành mục tiêu này, khóa luận xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu, làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản về giải quyết nguồn tin về tội phạm.
2. Nghiên cứu, đánh giá các quy định của BLTTHS năm 2015 về giải quyết nguồn tin về tội phạm.
3. Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động giải quyết nguồn tin về tội phạm; chỉ ra các vướng mắc, bất cập còn tồn tại và nguyên nhân của những hạn chế đó.
4. Đề xuất định hướng hoàn thiện pháp luật và giải pháp nhằm bảo đảm, nâng cao chất lượng công tác tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm trong thực tiễn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu được xác định rõ:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận, quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành và thực tiễn thi hành công tác giải quyết nguồn tin về tội phạm tại Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện hành và thực tiễn giải quyết nguồn tin về tội phạm.
• Phạm vi không gian: Thực hiện trên phạm vi cả nước.
• Phạm vi thời gian: Tập trung khảo sát, đánh giá số liệu thực tiễn trong giai đoạn từ năm 2020 đến tháng 9 năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, kết hợp với các quan điểm, đường lối chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về cải cách tư pháp.

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý trực tiếp bao gồm:

• Hiến pháp năm 2013 (các nguyên tắc pháp chế tại Điều 8, bảo vệ quyền con người tại Điều 11).
• Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021), trọng tâm là các Điều 4, 144, 145, 147, 148, 149, 150, 153, 157, 201, 202, 206.
• Bộ luật Hình sự năm 2015.
• Thông tư liên tịch số 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC ngày 29/12/2017 hướng dẫn thi hành quy định của BLTTHS 2015 về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố.
• Quyết định số 565/QĐ-VKSTC ngày 29/12/2017 của Viện trưởng VKSNDTC ban hành Quy chế tiếp nhận, thu thập, quản lý, xử lý và giải quyết nguồn tin về tội phạm thuộc thẩm quyền của Cơ quan điều tra VKSNDTC.
• Quyết định số 1319/QĐ-BCA-C41 ngày 20/3/2015 của Bộ Công an về quy trình tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố trong Công an nhân dân.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng:

• Phương pháp thu thập và nghiên cứu tài liệu: Thu thập các giáo trình, công trình nghiên cứu, bài báo khoa học trên các tạp chí chuyên ngành (Tạp chí Kiểm sát, Tạp chí Nghề luật, Tạp chí Pháp lý, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN) và các luận văn thạc sĩ luật học để kế thừa các giá trị lý luận.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Sử dụng xuyên suốt để bóc tách từng điều luật trong BLTTHS 2015, tổng hợp số liệu thực tiễn và đánh giá mối quan hệ giữa các quy định pháp luật với kết quả áp dụng trên thực tế.
• Phương pháp so sánh luật học: So sánh, đối chiếu quy định của BLTTHS 2015 với BLTTHS 2003, đối chiếu Thông tư liên tịch 01/2017 với Thông tư liên tịch 06/2013 nhằm làm nổi bật những điểm sửa đổi, bổ sung mới.

Nguồn dữ liệu của công trình bao gồm:

• Số liệu thống kê quốc gia về công tác tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm giai đoạn 2020 – tháng 9/2023 từ các Báo cáo tổng kết công tác của CQĐT và Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
• Các tài liệu giáo trình chuẩn của Trường Đại học Luật Hà Nội, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội và sách bình luận khoa học chuyên ngành.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về giải quyết nguồn tin về tội phạm

Chương này tập trung xây dựng cơ sở lý luận nền tảng cho toàn bộ khóa luận, gồm khái niệm, đặc điểm, mục đích, ý nghĩa và các nguyên tắc tố tụng chi phối:

• Khái niệm: Dựa trên điểm d khoản 1 Điều 4 BLTTHS 2015, tác giả khái quát: "Nguồn tin về tội phạm là nơi phát sinh, cung cấp thông tin về vụ việc hoặc hành vi gây nguy hiểm cho xã hội có dấu hiệu tội phạm được quy định trong BLHS". Trên cơ sở đó, giải quyết nguồn tin về tội phạm được định nghĩa là hoạt động của cơ quan, người có thẩm quyền tiếp nhận, xem xét và xử lý các thông tin tội phạm theo luật định để kiểm tra, xác minh có hay không dấu hiệu tội phạm, từ đó ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự cùng các quyết định tố tụng khác.
• Đặc điểm: Tác giả xác định 5 đặc điểm riêng biệt của hoạt động giải quyết nguồn tin: (1) Chủ thể thực hiện đa dạng (CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, VKSND); (2) Nhiệm vụ cốt lõi là làm rõ có hay không dấu hiệu tội phạm; (3) Căn cứ kích hoạt là khi xuất hiện sự việc "có dấu hiệu tội phạm"; (4) Là hoạt động đặc thù mang đầy đủ tính chất của giai đoạn khởi tố vụ án; (5) Kết thúc bằng các quyết định tố tụng cụ thể (khởi tố, không khởi tố hoặc tạm đình chỉ).
• Mục đích và ý nghĩa: Làm rõ vai trò thu thập thông tin, củng cố tính pháp lý cho giai đoạn khởi tố, ngăn chặn hành vi tẩu tán tài liệu, chứng cứ, bắt giữ người phạm tội quả tang; đồng thời bảo vệ các quyền tự do dân chủ của công dân trước khi bước vào giai đoạn điều tra chính thức. Hoạt động này có ý nghĩa pháp lý sâu sắc và ý nghĩa chính trị - xã hội quan trọng trong việc bảo vệ trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa.
• 5 nguyên tắc áp dụng: (1) Tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân; (2) Trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết đầy đủ, kịp thời mọi tố giác, tin báo, kiến nghị khởi tố; (3) Giải quyết đúng thẩm quyền; (4) Bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tố tụng hình sự (Điều 7 BLTTHS); (5) Bảo đảm quyền và lợi ích của chủ thể báo tin (Điều 11 BLTTHS).

Chương 2: Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 về giải quyết nguồn tin về tội phạm

Chương 2 đi sâu phân tích toàn diện khung pháp lý thực định của BLTTHS 2015 và các văn bản liên tịch hướng dẫn thi hành:

• Chủ thể thực hiện (Điều 145): Phân định thẩm quyền giữa CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra và VKSND. Điểm mới nổi bật là Thông tư liên tịch 01/2017 đã mở rộng thẩm quyền giải quyết cho Đội An ninh Công an cấp huyện. Đồng thời, VKSND được trao thẩm quyền giải quyết trực tiếp và quyền khởi tố vụ án theo khoản 3 Điều 153 trong hai trường hợp: VKS trực tiếp phát hiện dấu hiệu tội phạm hoặc trực tiếp giải quyết nguồn tin khi CQĐT có vi phạm nghiêm trọng/bỏ lọt tội phạm mà không khắc phục.
• Thời hạn và thủ tục (Điều 147): Khắc phục mức trần 02 tháng cứng nhắc của BLTTHS 2003, BLTTHS 2015 quy định thời hạn kiểm tra, xác minh ban đầu là 20 ngày; đối với vụ việc phức tạp hoặc phải xác minh tại nhiều địa điểm, có thể kéo dài nhưng không quá 02 tháng; trường hợp chưa thể kết thúc thì Viện trưởng VKS cùng cấp có quyền gia hạn một lần không quá 02 tháng (tổng thời hạn tối đa là 04 tháng). Về thủ tục, Thông tư liên tịch 01/2017 bổ sung thời hạn phân loại nguồn tin bắt buộc trong vòng 24 giờ kể từ khi tiếp nhận và quy định rõ thẩm quyền kiểm tra, xác minh ban đầu của Công an cấp xã.
• Phương pháp giải quyết (khoản 3 Điều 147): Phân tích 4 nhóm biện pháp luật định mà cơ quan có thẩm quyền được áp dụng trong giai đoạn này: (1) Thu thập thông tin, tài liệu, đồ vật từ cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan (kèm quyền triệu tập, dẫn giải); (2) Khám nghiệm hiện trường (Điều 201); (3) Khám nghiệm tử thi (Điều 202); (4) Trưng cầu giám định và yêu cầu định giá tài sản (Điều 206).
• Tạm đình chỉ và phục hồi giải quyết (Điều 148, 149): Đây là chế định hoàn toàn mới của BLTTHS 2015. Cơ quan có thẩm quyền ra quyết định tạm đình chỉ khi: đã trưng cầu giám định, định giá tài sản, yêu cầu tương trợ tư pháp hoặc yêu cầu cung cấp tài liệu, đồ vật quan trọng nhưng chưa có kết quả. Khi lý do tạm đình chỉ không còn, cơ quan tiến hành tố tụng ra quyết định phục hồi với thời hạn giải quyết tiếp không quá 01 tháng.
• Giải quyết tranh chấp về thẩm quyền (Điều 150): Quy định rõ VKSND là cơ quan duy nhất có thẩm quyền phân định tranh chấp giải quyết nguồn tin về tội phạm (VKS cấp trên trực tiếp giải quyết tranh chấp cấp dưới; VKSNDTC giải quyết tranh chấp giữa các CQĐT cấp tỉnh, hoặc giữa CQĐT Công an nhân dân, Quân đội nhân dân và CQĐT VKSNDTC).

Chương 3: Thực tiễn giải quyết nguồn tin về tội phạm và một số giải pháp

Chương 3 tổng kết, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật trong giai đoạn 2020 – tháng 9/2023 và phân tích các nguyên nhân, hạn chế:

• Kết quả đạt được: Công tác tiếp nhận, xử lý nguồn tin được chuẩn hóa và phân cấp rõ ràng. Các CQCSĐT cấp huyện đều bố trí 01 cán bộ chuyên trách (cấp tỉnh bố trí 03 cán bộ); VKSND cấp huyện thực hiện kiểm sát đối với hơn 10.500 đơn vị Công an cấp xã. VKSNDTC ban hành Quyết định số 565/QĐ-VKSTC tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho CQĐT VKSNDTC. Tỷ lệ giải quyết nguồn tin hàng năm duy trì ở mức cao, đạt từ trên 91% đến 97% (vượt chỉ tiêu Quốc hội giao).
• 8 nhóm hạn chế, tồn tại trong thực tiễn:
  1. Khâu thụ lý, phân loại, xử lý ban đầu chưa kịp thời do lượng đơn thư tăng nhanh trong khi biên chế cán bộ còn thiếu.
  2. Thời gian xác minh tại một số địa phương bị kéo dài, dẫn đến vi phạm thủ tục về thời hạn; tỷ lệ vụ án được khởi tố sau xác minh ở một số khâu còn thấp.
  3. Sự chỉ đạo, kiểm tra nghiệp vụ của lãnh đạo cấp trên ở một số đơn vị chưa thường xuyên, thiếu đôn đốc quyết liệt.
  4. Phối hợp liên ngành VKSND - CQĐT ở một số nơi còn mang tính hình thức, VKS còn tâm lý thụ động, coi mình là cơ quan "phối hợp" thuần túy.
  5. Trình độ, năng lực chuyên môn của một bộ phận Điều tra viên, Kiểm sát viên chưa đồng đều, còn chủ quan, chậm cập nhật văn bản hướng dẫn.
  6. Bất cập lớn trong công tác giám định pháp y tâm thần (thời gian giám định kéo dài, đối tượng trốn tránh) và khó khăn về kinh phí giám định đối với các vụ án an ninh quốc gia.
  7. Thiếu cơ chế ràng buộc và chế tài xử lý đối với các tổ chức liên quan (ngân hàng, tổ chức tín dụng, nhà mạng viễn thông, các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, Tiki, Sendo và các nền tảng xuyên biên giới Facebook, Zalo, Viber, WeChat, Telegram) trong việc chậm cung cấp dữ liệu, chứng cứ điện tử, buộc CQĐT phải tạm đình chỉ giải quyết vụ việc.
  8. Nhận thức pháp luật của một bộ phận nhân dân còn hạn chế; tâm lý e ngại bị trả thù, không hợp tác hoặc muốn tự hòa giải các vụ việc xâm phạm sức khỏe, nhân phẩm.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu thực tiễn

Khóa luận đã tổng hợp toàn diện bức tranh thực tiễn giải quyết nguồn tin về tội phạm tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2020 đến tháng 9 năm 2023 với tổng số 585.348 nguồn tin được tiếp nhận, thụ lý.

Năm	Số nguồn tin tiếp nhận	Khởi tố VAHS	Không khởi tố	Các quyết định khác	Tạm đình chỉ / Đang giải quyết	Vi phạm thủ tục giải quyết	Tỷ lệ giải quyết đạt được
2020	133.157	65.643	36.823	18.782	11.909	389 (0,29%)	91,0% (121.248 tin, vượt 3% chỉ tiêu QH)
2021	137.266	69.231	40.428	16.151	11.456	93 (0,068%, có 7 tin quá hạn)	91,6% (125.810 tin)
2022	146.347	76.344	42.351	14.421	13.231	142 (0,00097%)	91,0% (133.116 tin)
2023 (đến 9/2023)	168.578	90.372	43.128	14.051	21.027	167 (0,001%)	147.551 tin (tăng 13,5% so với 2022)
Tổng cộng	585.348	-	-	-	-	-	Đạt >91% đến 97% hàng năm

Bên cạnh đó, số liệu thực tiễn phản ánh mức độ áp dụng các quy định mới của BLTTHS 2015 trong giai đoạn 2020 - 2023:

• Có 129.379 nguồn tin phải đề nghị VKSND gia hạn thời hạn kiểm tra, xác minh theo khoản 2 Điều 147 (chiếm 22% tổng số nguồn tin thụ lý).
• Có 61.631 nguồn tin phải ra quyết định tạm đình chỉ giải quyết theo Điều 148 (chiếm 10,5% tổng số nguồn tin thụ lý).

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

Trên cơ sở phân tích thực trạng, tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật: Bổ sung quy định giới hạn số lần tạm đình chỉ giải quyết nguồn tin nhằm tránh tình trạng kéo dài vụ việc vô thời hạn; ban hành chế tài pháp lý bắt buộc đối với các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp viễn thông, sàn thương mại điện tử và nền tảng số trong việc cung cấp chứng cứ điện tử; hoàn thiện quy chuẩn chi phí và thời hạn giám định tư pháp, đặc biệt là giám định pháp y tâm thần.
2. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động: Tăng cường biên chế chuyên trách phân loại đơn thư; đổi mới công tác phối hợp liên ngành giữa CQĐT và VKSND ngay từ khâu tiếp nhận ban đầu; nâng cao năng lực cho đội ngũ Điều tra viên và Kiểm sát viên; tăng cường tập huấn chuyên môn cho lực lượng Công an cấp xã khi tiếp nhận, xử lý ban đầu nguồn tin về tội phạm.

Đóng góp của công trình

So với các công trình nghiên cứu trước đó, khóa luận đã:

• Hệ thống hóa đầy đủ các quy định mới của BLTTHS 2015 và Thông tư liên tịch 01/2017 về thẩm quyền của Công an cấp xã, thẩm quyền khởi tố trực tiếp của VKS và cơ chế tạm đình chỉ, phục hồi giải quyết nguồn tin.
• Cung cấp chuỗi số liệu thực tiễn cập nhật từ năm 2020 đến tháng 9/2023 trên phạm vi toàn quốc, lượng hóa cụ thể tỷ lệ gia hạn xác minh (22%) và tỷ lệ tạm đình chỉ (10,5%).
• Nhận diện những điểm nghẽn thực tiễn phát sinh từ không gian mạng, thương mại điện tử và công tác giám định tư pháp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tập trung nghiên cứu số liệu thống kê chung ở cấp độ toàn quốc trong giai đoạn 2020 – tháng 9/2023, do đó chưa đi sâu phân tích đặc thù giải quyết nguồn tin theo từng nhóm tội danh cụ thể (như nhóm tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tội phạm công nghệ cao) hoặc so sánh chi tiết giữa các vùng địa bàn hành chính khác nhau.

Về hướng phát triển tiếp theo, công trình mở ra hướng nghiên cứu chuyên sâu về quy trình thu thập chứng cứ điện tử từ các nền tảng số xuyên biên giới trong giai đoạn giải quyết nguồn tin, cũng như hoàn thiện cơ chế kiểm sát trực tiếp của VKSND đối với hoạt động tiếp nhận, xử lý nguồn tin của lực lượng Công an cấp xã.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Tố tụng hình sự, Tội phạm học và Tư pháp hình sự; đồng thời có giá trị thực tiễn đối với đội ngũ cán bộ điều tra, Điều tra viên tại các cơ quan điều tra và Kiểm sát viên làm công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm.

Các nội dung có giá trị tham khảo cao gồm:

• Bảng so sánh và luận giải các điểm mới của BLTTHS 2015 so với BLTTHS 2003 tại Chương 2 (về thẩm quyền, thời hạn gia hạn 04 tháng, các căn cứ tạm đình chỉ giải quyết).
• Bảng số liệu thống kê thực tiễn toàn quốc giai đoạn 2020 – 2023 và danh mục 8 nhóm tồn tại, vướng mắc thực tiễn được phân tích tại Chương 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Thời hạn giải quyết nguồn tin về tội phạm theo quy định của BLTTHS 2015 tối đa là bao lâu?

Theo Điều 147 BLTTHS 2015, thời hạn giải quyết ban đầu là không quá 20 ngày kể từ ngày nhận được nguồn tin. Trường hợp vụ việc có nhiều tình tiết phức tạp hoặc phải xác minh tại nhiều địa điểm thì có thể kéo dài nhưng không quá 02 tháng. Nếu chưa thể kết thúc việc kiểm tra, xác minh thì Viện trưởng VKS cùng cấp có thể gia hạn một lần nhưng không quá 02 tháng. Như vậy, thời hạn tối đa theo luật định là không quá 04 tháng (khắc phục giới hạn tối đa 02 tháng của BLTTHS 2003).

2. Trong giai đoạn 2020 - tháng 9/2023, tỷ lệ nguồn tin phải gia hạn xác minh và tạm đình chỉ giải quyết trên toàn quốc là bao nhiêu?

Theo số liệu báo cáo trong khóa luận, trong tổng số 585.348 nguồn tin được thụ lý:

• Có 129.379 nguồn tin phải đề nghị VKS gia hạn thời hạn kiểm tra, xác minh theo khoản 2 Điều 147, chiếm 22% tổng số thụ lý.
• Có 61.631 nguồn tin phải ra quyết định tạm đình chỉ giải quyết theo Điều 148, chiếm 10,5% tổng số thụ lý.

3. Cơ quan có thẩm quyền được thực hiện những biện pháp cụ thể nào khi giải quyết nguồn tin về tội phạm?

Theo khoản 3 Điều 147 BLTTHS 2015, cơ quan có thẩm quyền được quyền tiến hành 4 hoạt động:

1. Thu thập thông tin, tài liệu, đồ vật từ cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan (bao gồm quyền triệu tập, dẫn giải người làm chứng, bị hại, người bị tố giác).
2. Khám nghiệm hiện trường (theo Điều 201).
3. Khám nghiệm tử thi (theo Điều 202).
4. Trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản (theo Điều 206).

4. Khi xảy ra tranh chấp về thẩm quyền giải quyết nguồn tin về tội phạm, cơ quan nào có quyền phân định?

Theo quy định tại Điều 150 BLTTHS 2015, Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan duy nhất có thẩm quyền giải quyết tranh chấp thẩm quyền giải quyết nguồn tin về tội phạm:

• Tranh chấp giữa các CQĐT cấp huyện thuộc các tỉnh khác nhau do VKSND cấp tỉnh nơi đầu tiên tiếp nhận giải quyết.
• Tranh chấp giữa các CQĐT cấp tỉnh do VKSNDTC giải quyết.
• Tranh chấp giữa CQĐT của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân và CQĐT VKSNDTC do Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao giải quyết.

5. Khóa luận chỉ ra những vướng mắc nào trong công tác phối hợp với các tổ chức liên quan khi xác minh nguồn tin?

Khóa luận chỉ ra rằng các ngân hàng, tổ chức tín dụng, nhà mạng viễn thông, các sàn thương mại điện tử (Shopee, Lazada, Tiki, Sendo) và các công ty quản lý mạng xã hội (Facebook, Zalo, Viber, WeChat, Telegram) thường chậm trễ hoặc chưa phối hợp chặt chẽ trong việc cung cấp tài liệu, chứng cứ điện tử. Pháp luật hiện hành thiếu chế tài bắt buộc cụ thể đối với các cơ quan, tổ chức này, dẫn đến việc CQĐT phải kéo dài thời gian xác minh hoặc phải ra quyết định tạm đình chỉ giải quyết nguồn tin vì lý do chờ văn bản trả lời.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Hương Ly đã làm rõ các vấn đề lý luận nền tảng, hệ thống hóa và phân tích sâu sắc các quy định của BLTTHS năm 2015 về giải quyết nguồn tin về tội phạm. Thông qua nguồn dữ liệu thực tiễn giai đoạn 2020 – tháng 9/2023 trên quy mô toàn quốc, công trình đã phản ánh chính xác kết quả đạt được (tỷ lệ giải quyết đạt trên 91% - 97%) cùng 8 nhóm bất cập, vướng mắc trong thực tế áp dụng. Các giải pháp và kiến nghị hoàn thiện pháp luật do tác giả đề xuất có giá trị thực tiễn và đóng góp thiết thực cho công tác hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vin để lý luận và giải uyết nguén tín vé tôi phạm, Chương): Quy định của Bộ luật Tổ tanghinh sự năn 2015 vé giả quyếtnguôn tin về tộ phan. Thực tấn giải quyết nguẫn tin vi tối phạm và một số giả pháp. NHỮNG VẤN ĐÈ LÝ LUẬN VE GIẢI QUYÉT NGUÒN TIN vE TỌI PHẠM. L1-Khái niệm, đặc iễm gi quyết ngẫm tinct LLL.

Khái niệm giãi quyếtnguần tn vễ tội phạm là hot động giải quyết nguồn tin vé tội phạm, Vi ví ễu thé nào là hoạt động, giã quyếtnguằn tin vi tối phạm một cách chỉtiết vàrõ răng cén phãi xác dinh “nguồn tin vé tối phen” là ‘Tai điển d khoản1 Điều4 BLTTHS năm 2015 quy dink: “Ngidn tin về tội ‘phan gồm tô giác, tin báo và tô phạm, kiến nghĩ khối tổ của cơ quan tổ chức, cả nhân lời kei của người phan tô tự thủ và thông tin vé ôi phạm do cơ quan có thẩm, quyền iến hành tổ tung tac HÊp phát hiện”. Nguồn tin và tối phạm không được định "nghĩa cụ thể trong uit mà chỉ được nêu ra theo dang été nhằm xác định hình thúc tổn tei cba nd Giả thích theo Từ điễn Tổng Việt “nguén” được hiể la noi bất đầu, nơi phát sinh ra hoặc nơi có thể cung cấp. "Tin" lá điều được truyền di, bảo cho iết sự việc, fink hình way re. Dựa vào gi ngĩa ha trần, có thể dinh ng “nguén tin” là nơi suit phat, cong cấp thông t ar vie, tỉnh hinh di xéyre.

Từ đó khá niệm “nguễn tin về tối phạm." được khá quát li nh sau: "N guốn tn v tội phạm là nơi phát sinh, cung cấp thông tín vỀ my việc hoặc hành vi gây nguy hiển cho xã hội có dẫu hiệu tội pham được quy định rong BLES" So sánh với BLTTHS nim 2003, các nhà lam luật cũng không đơn ra khổ niệm VỀ “nguôn tin v tôi phạm)” mà thay vào dé lá các quy định về "tổ giác, tin áo vé tôi pham, kiên nghị khôi tốt, tay nhiên cũng không có giả thích cho các thuật ngữ này: Do da, din đến những cách hiểu khác nhau vé các khá niện trên ‘Theo quy định tạ Điều 100 va Điều 101 BLTTHS năm 2003, chỗ th của tổ tác vé ti pham phãi là công din, nhưng trên thục LỄ, tổ giác về tối pham không chỉ do công din Việt Nam, ma còn do người nước ngoài cũng cấp, Do đó, nếu chỉ quy ` Viên ngẽn ngữhọc, G5. Hoing th (0biên), Ted Ting Vit G018), O3 Hing Đức, HA Nột định công dân Việt Nam mới có quyên tổ giác tội phạm là chưa đây đủ) Hệ quả dẫn. din việc không thống nhất trong việc ép dung gây khó khẩn trong công tíc phân loi, thông kê các sổ liêu liên quan đến việc xác mink, kiểm tra nguồn tn v2 tôi phạm, Thắc phục được thiêu sớt này, Bộ luật TTHS năm 2015 đã they thé “tổ giác oa cổng dân" thành “td giác ci cá nhân” đ mỡ rông điện người tổ giác vé tối phạm, và cả nhân ở đây bao gồm cả công in Việt Nam và người nước ngoài Đi với tia báo về ti phan, Bộ luật TTHS nim 2003 quy đính gém có tin báo của cơ quan, tổ chúc và tin báo rên các phương bên thông tn dai chúng Tuy nhiễn, thục tn áp dung cho thi tin báo là thông tin về vụ việc pham tôi, ngoài cơ quan, tỔ chức báo tin, thi cá nhân công báo rit nhiễu tin vé vụ việc ma minh biết cho cơ quan có thẫn quyển giải tuyết Do đó, BLTTHS năm 2015 đãbỗ sung of tin bán về tôi phạm cia cá nhân Từ thục tiễn giãi quyết nguồn tin về tôi phạm, tai khoản 1, 2, 3 Điều 144, BLTTHS nim 2015, sửa đổ bổ sng năm 2021 due ra khá niêm tổ giác, tin báo về tối phạm và kiến ngủ khi tổ cụ th như sau “1, TỔ giác về ôi phạm là việc cả nhãn phát hiện và tổ cáo hành vi có dẫu hiệu ôi pham với cơ quan có thẫn quyền 2. Tin báo về tôi pha là thông tin vi vụ việc có dẫu hiệu tôi phạm do cơ quan, tổ chức, cá nhân thông báo với cơ quan có thêm quyển hoặc thông tín v tối phạm trên phương tên thông tin dai chúng 4.

Kiénngh Hi tổ là ade cơ quan nhà nước có thẫm quyén tiên nghị bằng vin bin vi git kim theo chúng cứ tả liệu liên quan cho Cơ quan điều tra Viên kiẫm sat có thim quyền xem xét xỡ lý vụ việc có dẫu hiệu ôi pham" Chủ thể cin tổ giác vé tôi phạm phi là người phất hiện, có thé là bị hại hoặc "ngồi trực tiệp chúng iền hành vi co dâu hiệu ôi ghem xây ra. Vidu: A phát hiện là người đã lay trém chiếc xe máy cia mình A dé dén công an phường để tình báo say iệc tiên Việc A báo công an là tổ giác vé tôi pham, Chủ thể cong cập tin báo về tối pham rồng hơn beo gém cá nhấn, cơ quan, tổ chúc phát hiện sựviệc nghĩ ngờ có đâu hiệu tội pham, thông báo với cơ quan có thẳm, igh Vin Vt C000), Tinta tổ gác về tpl, HN ng Môi tổ eo Anh của Bộ hết tổ neg ind seni 2012", Tap cá Nun cơ Tập a sẻ 0% 09) "heo /lgphap cw/Pages nance aspx YeenetéZ210531 trợ cấp ngày 28072023 ˆ Nguễn Ngoc Anh (hitb) Ngộ Đức Thing, Dio Anh Ti, Le Hà Thing, Pon Dương Đp 2016), “lồ Hậu tập huẫt chọnâu Bột TỔ ng Tô sự tắm 2015. Than nền, Ha NỘI, 136 qguyễn hoặc sử dang các phương tiên thông tin đi chúng để cũng cấp các thông tin của sự việc nay. Ví dự Dai truyện hình da phương được người dinthông tn về việc dosh nghiipX xã chất thi bùa bãi uống sông gẫn nguồn nước sinh host cia người dân ‘Seu khi tim liễu, dai truyền hình dia phương đưa tin báo về hot đông của doanh nghiệp X.

‘Vé hình thức của tổ giác v tn báo và tôi pham, theo khoản Điều 144 BLTTHS năm 2015 quy định tổ giác, tin báo về tôi phạm có thé bằng lời (tinh bày trục tp tai cơ quan có thim quyển tiếp nhân) hoặc bing vin bản (đơn, thư git qua đường ưu điện _). Tiến ngủ khối ổ là trường hợp cơ quan nhà nước cóthẫm quyền khỉ đang thực hiện nhiệm vụ oie minh ma phát hiền, the thập được những tả liệu, chứng cử xác dink mốt vụ việc cụ thể nào đó có dâu hiệu tô pham theo quy định cia BLHS và ben hành vin bản nêu rõ quan đểm cia mình kèm theo ching cử tài iêu liên quan để nghị cơ quan có thẫn quyển khối tổra quyết định khối tổ V AHS đã xử Lý hànhvi có dâu hiệu tối pham đó! Yêu câu của cơ quan nhà nước trong trường hợp này không hả chỉ đơn thuên là các tin báo về vụ việc có dẫu hiệu phạm tôi mã là yê cầu khỏi tổ thông qua vin bản liền nghị khôi tố, Vi dụ VKS ki tiên hành kiểm sat pháthiện ty iệc có dẫu hiệu tôi pham nhang COĐT đã ra quyết định tem định chỉ đu tra, VKS ra kiến nghĩ yêu cầu COĐT khôi tổ V AHS với nguén tin này (Cin cửtheo diém hkhoän1 Điều 4 BLTTHS năm 2015, aged phạm tối từ thú là việc người phem tối ty nguyện kai báo với cơ quan, tổ chúc về hành vũ phạm tôi của minh trước kh tội pham hoặc người phạm tố bị phát hiện Vi dx Một người có Thành wi cổ ý gây thươngtích, chưa có ai phát hiện ra nhưng người đó tự dén cơ quan. công an để nhận tôi và khai ra hành và cũa minh “Thông tn về tôi phạm do cơ quan có thễm quyền trục tiếp phát hiện là những việc cơ quan có thậm quyên đã bit, áp đụng các biện pháp ngăn chặn và vụ việc di xé dâu hiệu côatôi pham, di căn cứ dé khôi tổ V AHS va cả những vụ việc sau thí cơ quan có thẫn quyền phát hiện phã tiến hành xác minh mốt s tà liệu mới đũ căn cử kết luận hành và có cầu thành tội phạm hey không va có thể được khối tổ VAHS hoặc giải quyết bằng việc xử lý hành chính hoặc không có hành vi vi phạm, những, ˆNgyễn Ngọc Anh 2920), Luận vn tục sf jee “Gi go ngu snyé spre rong nog ink sue Die Ne và ục nến it hh 9 C qu tu Tiên iên ei ti ao", Tường Đạ lọc Thật HANG. Hoing Thị Mh Sem (hả biển), 2018), “Gd rò Lage ng hinh se, wing Đại học Tat Nỗi, HANG) IO Công mdi din Vu Việc này pai được thụ lý giả quyết theo trinh ty quy định tei BLTTHS và Thông tư liên tích số 01/2017/TTLT ngày 29/12/2017% BLTTHS nim 2015 không đưa ra hổ niệm cụ th về thuật ngữ "gi quyết "nguễn tin về ti pham,” nhưng từ những gi thích vé nguồn tí vé tội phạn nếu tiên và quy định tạ idm d khoản 1 Điễn 4 BLTTHS nim 2015, có thể hiễu "gã quyét "nguồn tin vé tôi phạm)” chính là giải quyét các tổ giác tin báo về tội phan, tiên nghị khôi tổ của cơ quan tổ chúc, cánhân lời khai cũa người phem tối từ hủ và thông tín vvé tội phạm đo cơ quan có qin tiến hành tổ tung trục tiép phát hiện “Từ những phân títh trên có thể đơn ra khá niém gi quyết nguồn tin về tội pham như sau.

"Giới ude nguẫn tin về tội phạm là hoạt đồng cũa cơ quơn, người 8 thm quyễn tiếp nhân xem vétvà xữ lý các thông t tôi pham theo gu độnh của pháp luật tổ tong hình sự đ liễu tra xác minh có hay không dẫn hiệu tội pham, tie 46a quyết nh khối hoặc không khổitễ TAHS cũng nÌnecác quyắt nh khác theo uy đình pháp luật nhằm inp ti v ý đối với ôi phạm đồng thời góp phẫn đấu tranh phòng ngim tôi phạm” Gili quyét nguén tin v ti pham là một quétrinh trong giai đoạn khối tổ V AHS, agitvai tro tất quan trong trong việc quyết din có hay không dẫu hiệu tối phạm, do đó giã quyết nguôn tin về tôi pham có những đặc lên riêng biệt như su Thứ nhất, chủ thể thục hiện các host động giã quyết nguễn tin vé tôi pham có say đa dang Nếu nhờ trước đây BLTTHS năm 2003 quy định cơ quan có thêm quyển giã quyết nguồn tn vé tôi pham chi laCQDT thi teiBUTTHS năm 2015, thêm quyển agi quyết không chỉ có CQĐT ma con có các cơ quan dave giao nhiệm vụ tin hành xnôt sổ hot động đu ra giã quyết tổ giác, tí báo về tối phạm theo thậm quyền điều tra cia mình và VES.