Luận văn thạc sĩ về giải pháp xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh ở cơ sở tại Hà Tĩnh

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh những giải pháp của tỉnh hà tĩnh hiện nay, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Hải
• Người hướng dẫn: GS. Lưu Văn Sùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Giải Pháp Xây Dựng Hệ Thống Chính Trị Vững Mạnh Ở Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của luận văn
• 0.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ, HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở CƠ SỞ VÀ VỊ TRÍ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở CƠ SỞ
• 1.1. Hệ thống chính trị và đặc điểm hệ thống chính trị Việt Nam
• 1.2. Khái niệm và đặc điểm của hệ thống chính trị ở cơ sở
• 1.3. Những tiêu chí đánh giá hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn vững mạnh
• 1.4. Yêu cầu khách quan của việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh
• 1.5. Thực hiện công cuộc đổi mới đất nước
• 1.6. Việc tiếp tục đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở
• 1.7. Thực hành dân chủ rộng rãi ở cơ sở, bảo đảm và phát huy quyền làm chủ thực sự của nhân dân
• 1.8. Nhiệm vụ chính trị của địa phương trong tình hình mới
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở CƠ SỞ VỮNG MẠNH - THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP CỦA TỈNH HÀ TĨNH
• 2.1. Tổng quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của hệ thống chính trị ở cơ sở của tỉnh Hà Tĩnh
• 2.2. Thực trạng hệ thống chính trị ở cơ sở của tỉnh Hà Tĩnh từ năm 2009 đến nay
• 2.3. Năng lực, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn
• 2.4. Những bất cập trong quá trình vận hành của hệ thống chính trị ở cơ sở của tỉnh Hà Tĩnh
• 2.5. Việc thực thi quy chế dân chủ ở cơ sở còn nhiều khó khăn
• 2.6. Những bất cập trong đội ngũ cán bộ, công chức của hệ thống chính trị ở cơ sở
• 2.7. Giải pháp tiếp tục xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh của tỉnh Hà Tĩnh đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ mới
• 2.7.1. Củng cố, kiện toàn tổ chức, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của từng thành tố trong hệ thống chính trị ở cơ sở
• 2.7.2. Tiếp tục hoàn thiện các quy định đảm bảo cho hệ thống chính trị ở cơ sở vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả
• 2.7.3. Thực hiện có hiệu quả quy chế dân chủ ở cơ sở xã, phường, thị trấn
• 2.7.4. Đảm bảo số lượng, cơ cấu, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức trong hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn
• 2.7.5. Kết hợp chặt chẽ giữa nhiệm vụ xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh với đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh, đảm bảo ổn định chính trị, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hệ thống chính trị và tầm quan trọng của nó ở Hà Tĩnh

Hệ thống chính trị đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và điều hành xã hội. Tại Hà Tĩnh, hệ thống chính trị ở cơ sở không chỉ là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân mà còn là nơi thực hiện các chính sách, pháp luật của Nhà nước. Việc xây dựng chính trị vững mạnh ở cơ sở là yêu cầu cấp thiết nhằm đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững. Theo Nghị quyết 09-N/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, mục tiêu là nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở, từ đó góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc củng cố hệ thống chính trị ở cơ sở trong bối cảnh hiện nay.

1.1. Đặc điểm của hệ thống chính trị ở cơ sở

Hệ thống chính trị ở cơ sở tại Hà Tĩnh có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh tình hình kinh tế, xã hội và văn hóa của địa phương. Hệ thống chính trị ở cơ sở bao gồm các tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể và các tổ chức xã hội khác. Sự phối hợp giữa các thành phần này là rất quan trọng để đảm bảo tính hiệu quả trong quản lý và điều hành. Tuy nhiên, một số tổ chức vẫn còn tồn tại những bất cập trong hoạt động, như thiếu sự chủ động và sáng tạo trong việc thực hiện nhiệm vụ. Điều này cần được khắc phục để xây dựng chính trị vững mạnh hơn.

II. Thực trạng hệ thống chính trị ở Hà Tĩnh

Thực trạng hệ thống chính trị ở Hà Tĩnh hiện nay cho thấy nhiều điểm tích cực nhưng cũng không ít thách thức. Các tổ chức trong hệ thống chính trị đã phát huy vai trò của mình, tuy nhiên, năng lực và hiệu quả hoạt động vẫn còn hạn chế. Một số tổ chức Đảng chưa đáp ứng được yêu cầu lãnh đạo trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở còn nhiều khó khăn, dẫn đến việc người dân chưa thực sự tham gia vào quá trình ra quyết định. Điều này ảnh hưởng đến sự tin tưởng của nhân dân đối với hệ thống chính trị.

2.1. Những bất cập trong hoạt động của hệ thống chính trị

Một số bất cập trong hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở Hà Tĩnh bao gồm sự thiếu đồng bộ trong cơ chế vận hành và sự phân công nhiệm vụ chưa rõ ràng giữa các tổ chức. Năng lực quản lý của chính quyền địa phương còn hạn chế, dẫn đến việc thực hiện các chính sách chưa hiệu quả. Đặc biệt, việc thực hiện quyền làm chủ của nhân dân chưa được đảm bảo, nhiều vấn đề quan trọng chưa được lấy ý kiến rộng rãi. Điều này cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị.

III. Giải pháp xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh ở Hà Tĩnh

Để xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh ở Hà Tĩnh, cần có những giải pháp đồng bộ và cụ thể. Trước hết, cần củng cố và kiện toàn tổ chức, đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của từng thành tố trong hệ thống chính trị. Tiếp theo, cần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, đảm bảo họ có đủ năng lực và phẩm chất để thực hiện nhiệm vụ. Cuối cùng, việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở cần được đẩy mạnh, tạo điều kiện cho nhân dân tham gia vào quá trình ra quyết định.

3.1. Cải cách tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị

Cải cách tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị là một trong những giải pháp quan trọng. Cần xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của từng tổ chức trong hệ thống chính trị để tránh chồng chéo và thiếu hiệu quả. Đồng thời, cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ để nâng cao năng lực lãnh đạo và quản lý. Việc này không chỉ giúp hệ thống chính trị hoạt động hiệu quả hơn mà còn tạo niềm tin cho nhân dân vào chính quyền địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống chính trị ở cơ sở giữ vai trò then chốt trong việc đảm bảo ổn định chính trị xã hội và phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Tỉnh Hà Tĩnh, với dân số gần 1,3 triệu người và diện tích gần 6.000 km², là một trong những địa phương có nhiều tiềm năng phát triển nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức trong việc xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh. Giai đoạn nghiên cứu từ năm 2009 đến 2013 tập trung phân tích thực trạng, những hạn chế và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ yêu cầu khách quan của việc xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, đánh giá thực trạng năng lực, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị ở Hà Tĩnh, đồng thời đề xuất các giải pháp thiết thực, phù hợp với điều kiện địa phương. Nghiên cứu có phạm vi không gian tại tỉnh Hà Tĩnh và thời gian từ năm 2009 đến 2013, với định hướng phát triển trong những năm tiếp theo.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các cấp ủy đảng, chính quyền và các tổ chức đoàn thể trong tỉnh Hà Tĩnh trong việc đổi mới, củng cố và nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh và nâng cao đời sống nhân dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình chính trị học hiện đại, trong đó có:

• Lý thuyết hệ thống chính trị: Xem hệ thống chính trị là một chỉnh thể bao gồm các tổ chức như Đảng, Nhà nước và các đoàn thể chính trị - xã hội, hoạt động theo cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ. Hệ thống này vận hành đồng bộ nhằm thực hiện quyền lực chính trị và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa.

• Lý thuyết về xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở: Nhấn mạnh vai trò của tổ chức cơ sở đảng, chính quyền địa phương và các đoàn thể trong việc tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

• Khái niệm chính về hệ thống chính trị ở cơ sở: Bao gồm các tổ chức cơ sở đảng, chính quyền (Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân) và các đoàn thể chính trị - xã hội (Công đoàn, Đoàn thanh niên, Hội phụ nữ, Hội nông dân, Hội cựu chiến binh). Các tổ chức này có mối quan hệ gắn bó, phối hợp chặt chẽ để thực hiện nhiệm vụ chính trị tại địa phương.

• Tiêu chí đánh giá hệ thống chính trị vững mạnh: Thực thi tốt quyền lực chính trị, vận hành thông suốt, phát huy dân chủ ở cơ sở, đội ngũ cán bộ đủ số lượng, cơ cấu hợp lý và đạt chuẩn về chất lượng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh kết hợp với các phương pháp khoa học chính trị như phân tích, tổng hợp, so sánh, logic - lịch sử, thống kê và hệ thống hóa.

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm số liệu thống kê từ các báo cáo của tỉnh Hà Tĩnh, kết quả phân loại tổ chức cơ sở đảng, chính quyền và đoàn thể chính trị - xã hội, các văn bản pháp luật, nghị quyết của Đảng và Nhà nước, cùng các tài liệu nghiên cứu liên quan.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính và định lượng để đánh giá thực trạng, xác định các bất cập và nguyên nhân, so sánh kết quả phân loại các tổ chức trong hệ thống chính trị qua các năm.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào toàn bộ 262 tổ chức cơ sở đảng, 6325 đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã, 235 xã, phường, thị trấn và các đoàn thể chính trị - xã hội trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh.

• Timeline nghiên cứu: Từ năm 2009 đến 2013, với việc thu thập và phân tích dữ liệu liên tục, đồng thời định hướng các giải pháp cho giai đoạn tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Năng lực và hiệu quả hoạt động của tổ chức cơ sở đảng: Tỉnh Hà Tĩnh có 262 đảng bộ xã, phường, thị trấn với 70.241 đảng viên. Năm 2013, 60,69% tổ chức cơ sở đảng được xếp loại trong sạch, vững mạnh, giảm 10,3% so với năm 2009. Tỷ lệ đảng viên vi phạm hoặc không hoàn thành nhiệm vụ tăng từ 0,82% lên 1,1%. Điều này cho thấy sự suy giảm về chất lượng tổ chức và cán bộ trong hệ thống chính trị cơ sở.

2. Chất lượng đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã: Trong tổng số 6325 đại biểu, 64,98% có trình độ văn hóa trung học phổ thông, 71,19% không có bằng cấp chuyên môn. Năm 2013, 1,52% hội đồng nhân dân cấp xã chưa hoàn thành nhiệm vụ, tăng 1,52% so với năm 2009. Hoạt động giám sát và chất lượng quyết định của hội đồng nhân dân còn hạn chế.

3. Hiệu lực và hiệu quả hoạt động của Ủy ban nhân dân cấp xã: Năm 2013, 1,91% ủy ban nhân dân cấp xã chưa hoàn thành nhiệm vụ, tăng gần 2% so với năm 2009. Việc triển khai các chương trình phát triển kinh tế - xã hội còn lúng túng, bị động, hoạt động quản lý hành chính còn nặng về sự vụ, thiếu dân chủ và hiệu quả thấp.

4. Hoạt động của các đoàn thể chính trị - xã hội: Tỷ lệ tổ chức vững mạnh của các đoàn thể như Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh và Công đoàn cơ sở dao động từ 64,89% đến 97,7%. Tuy nhiên, hoạt động của các đoàn thể còn hành chính hóa, thiếu chiều sâu, vai trò giám sát và phản biện xã hội chưa phát huy hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên bao gồm trình độ, năng lực cán bộ cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu, cơ chế vận hành hệ thống chính trị còn chồng chéo, chưa đồng bộ, và sự phân định chức năng nhiệm vụ chưa rõ ràng giữa các tổ chức trong hệ thống. Việc một số cán bộ chủ trì cơ sở làm việc cầm chừng, thiếu quyết liệt, cùng với sự bao biện, làm thay của cấp ủy đã làm giảm hiệu quả hoạt động của hệ thống.

So với các nghiên cứu trong ngành chính trị học, kết quả này phản ánh thực trạng chung của nhiều địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội tương tự, đặc biệt là các tỉnh nông thôn miền Trung. Việc xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của địa phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân loại tổ chức cơ sở đảng, hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân và đoàn thể chính trị - xã hội qua các năm, giúp minh họa xu hướng thay đổi chất lượng hoạt động và các vấn đề nổi bật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cơ sở: Đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng quản lý và giải quyết các vấn đề thực tiễn cho đội ngũ cán bộ xã, phường, thị trấn. Mục tiêu nâng tỷ lệ cán bộ đạt chuẩn lên trên 80% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Ban Tổ chức Tỉnh ủy phối hợp với các cơ sở đào tạo.

2. Hoàn thiện cơ chế phối hợp và phân định chức năng nhiệm vụ: Rà soát, sửa đổi quy chế phối hợp giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị cơ sở, đảm bảo vận hành thông suốt, tránh chồng chéo và bao biện. Thời gian thực hiện trong 1 năm, chủ thể: Ban Thường vụ Tỉnh ủy và UBND tỉnh.

3. Đổi mới phương thức hoạt động của các đoàn thể chính trị - xã hội: Khuyến khích các đoàn thể đổi mới nội dung, hình thức hoạt động, tăng cường vai trò giám sát, phản biện xã hội, nâng cao tỷ lệ tập hợp hội viên lên trên 80% trong 2 năm. Chủ thể: Ban Dân vận Tỉnh ủy và các đoàn thể cấp tỉnh.

4. Thực hiện nghiêm quy chế dân chủ ở cơ sở: Đẩy mạnh công khai minh bạch các chủ trương, chính sách, tăng cường đối thoại với nhân dân, phát huy quyền làm chủ thực sự của người dân. Thời gian liên tục, chủ thể: UBND các cấp và Mặt trận Tổ quốc tỉnh.

5. Cải cách hành chính và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước: Tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động của chính quyền cơ sở, nâng cao chất lượng ban hành văn bản, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Chủ thể: Sở Nội vụ và các cơ quan liên quan, thực hiện trong 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, lãnh đạo các cấp ủy đảng và chính quyền địa phương: Nghiên cứu giúp hiểu rõ thực trạng, hạn chế và giải pháp xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, từ đó nâng cao hiệu quả lãnh đạo, quản lý.

2. Các nhà nghiên cứu, giảng viên chính trị học và khoa học xã hội: Cung cấp tài liệu tham khảo có hệ thống về lý luận và thực tiễn xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở tại một tỉnh miền Trung Việt Nam.

3. Các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội: Giúp nhận diện các điểm mạnh, điểm yếu trong hoạt động, từ đó đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao vai trò giám sát và phản biện xã hội.

4. Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Chính trị học, Quản lý nhà nước: Là tài liệu học tập, nghiên cứu thực tiễn về xây dựng hệ thống chính trị cơ sở, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới và phát triển kinh tế - xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hệ thống chính trị ở cơ sở lại quan trọng đối với phát triển địa phương?
   Hệ thống chính trị cơ sở là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, trực tiếp tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách, đồng thời phát huy quyền làm chủ của nhân dân, góp phần ổn định chính trị và phát triển kinh tế - xã hội.

2. Những hạn chế chính của hệ thống chính trị cơ sở ở Hà Tĩnh là gì?
   Bao gồm năng lực cán bộ còn yếu, cơ chế vận hành chưa đồng bộ, sự phân định chức năng nhiệm vụ chưa rõ ràng, hoạt động của các đoàn thể còn hành chính hóa và thực hành dân chủ ở một số nơi còn hình thức.

3. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở?
   Tăng cường đào tạo cán bộ, hoàn thiện cơ chế phối hợp, đổi mới hoạt động đoàn thể, thực hiện nghiêm quy chế dân chủ và cải cách hành chính là những giải pháp trọng tâm.

4. Làm thế nào để phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở?
   Thông qua công khai minh bạch thông tin, tăng cường đối thoại, giám sát và phản biện xã hội, đảm bảo dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra trong các hoạt động của hệ thống chính trị.

5. Vai trò của các đoàn thể chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị cơ sở là gì?
   Các đoàn thể là cơ sở chính trị của Đảng và Nhà nước, có nhiệm vụ tuyên truyền, vận động, tập hợp nhân dân, đồng thời giám sát, phản biện xã hội và tham gia xây dựng tổ chức đảng, chính quyền vững mạnh.

Kết luận

• Xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh là yêu cầu khách quan, cần thiết để đáp ứng nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo ổn định chính trị tại tỉnh Hà Tĩnh.
• Thực trạng hệ thống chính trị cơ sở còn nhiều hạn chế về năng lực cán bộ, cơ chế vận hành và thực hành dân chủ, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.
• Luận văn đã phân tích chi tiết các tổ chức trong hệ thống chính trị cơ sở, chỉ ra những bất cập và nguyên nhân chủ yếu.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ, thiết thực nhằm nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trong giai đoạn tiếp theo.
• Khuyến nghị các cấp ủy, chính quyền và tổ chức đoàn thể tỉnh Hà Tĩnh triển khai thực hiện các giải pháp trong vòng 3-5 năm để đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

Các cơ quan chức năng và lãnh đạo địa phương cần phối hợp xây dựng kế hoạch chi tiết, phân công trách nhiệm cụ thể và giám sát chặt chẽ việc thực hiện các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao chất lượng hệ thống chính trị cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được kết cấu 2 chương, 6 tiết. 12 z Chươ 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ, HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở CƠ SỞ VÀ VỊ TRÍ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở CƠ SỞ 1. Hệ thố chí h trị và đặc đ ểm hệ thố chí h trị V ệt Nam 1. á n ệm Hệ thống chính trị là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng, một cấu trúc hệ thống ổn định bao gồm các thể chế có quan hệ với nhau về mục tiêu, chức năng trong việc ra quyết định chính trị, trong việc thực thi quyền lực chính trị.

Hệ thống chính trị được hình thành trong nền chính trị hiện đại, từ khi ra đời nền dân chủ tư sản, xuất hiện các đảng chính trị đại diện cho các giai cấp, các lực lượng xã hội đấu tranh giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước, xuất hiện các nhóm lợi ích tác động vào quyền lực nhà nước để thực hiện lợi ích của mình. Vì vậy, việc ra quyết định chính trị, thực thi quyền lực chính trị không chỉ do nhà nước thực hiện mà còn có vai trò của đảng cầm quyền, vai trò của các nhóm lợi ích chính trị - tạo thành hệ thống chính trị. Tuy nhiên, nhà nước v n giữ vai trò cơ bản, quan trọng nhất. Ở Việt Nam, khái niệm “hệ thống chính trị” lần đầu tiên được Đảng ta s dụng trong Văn kiện Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương khóa VI (tháng 3-1989) thay cho khái niệm “hệ thống chuyên chính vô sản”.

Hệ thống chính trị đó bao gồm: Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và các đoàn thể nhân dân. Hệ thống chính trị nước ta vận hành theo cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ. Đây không chỉ đơn giản là sự thay đổi tên gọi mà là một bước đổi mới quan trọng trong tư duy chính trị của Đảng ta. Hệ thống chính trị hiện nay là sự kế thừa và phát triển các thành tựu về tổ chức và hoạt động của hệ thống chuyên chính vô sản trong các 13 z giai đoạn trước đổi mới, đồng thời phản ánh một hiện thực mới về chính trị trong điều kiện đổi mới kinh tế - xã hội ở nước ta hiện nay.

Về cơ bản, khái niệm hệ thống chính trị ở Việt Nam là một chỉnh thể bao gồm Nhà nước, Đảng Cộng sản cầm quyền, các tổ chức chính trị - xã hội hợp pháp của nhân dân và mối quan hệ tác động qua lại cùng với sự vận hành của các yếu tố đó nh m bảo đảm quyền lực của nhân dân. Đặc đ ểm cơ b n của ệ t ốn c ín tr V ệt am - Hệ thống chính trị mang bản chất giai cấp công nhân, do Đảng Cộng sản lãnh đạo. Mục đích của hệ thống chính trị ở Việt Nam là nh m lãnh đạo nhân dân thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế; xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. - Hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay mang những đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Do đó hệ thống chính trị đang trong quá trình hoàn thiện về tổ chức bộ máy, cơ chế hoạt động và đội ngũ cán bộ. - Trong cấu trúc của hệ thống chính trị ở Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam vừa là yếu tố cấu thành của hệ thống chính trị, vừa là hạt nhân lãnh đạo hệ thống chính trị. Do đó, Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Cán bộ, đảng viên của Đảng phải chấp hành hiến pháp, pháp luật.

Mặt khác, hệ thống chính trị do Đảng thành lập, mang bản chất giai cấp công nhân, phục vụ lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và dân tộc, do đó Đảng đồng thời lãnh đạo hệ thống chính trị. Mọi tổ chức trong hệ thống chính trị hoạt động theo chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước nh m phấn đấu vì mục tiêu chung là xây dựng một xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công b ng, văn minh. - Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân là trung tâm quyền lực của hệ thống chính trị. Nhà nước quản lý xã hội b ng pháp luật.

14 z - Các tổ chức đoàn thể chính trị xã hội là cơ sở chính trị của Đảng, Nhà nước; thông qua đó quyền làm chủ của nhân dân lao động được phát huy. Trong quá trình vận hành, m i thành viên của hệ thống chính trị hoạt động với chức năng riêng. Song hệ thống chính trị là một chỉnh thể, m i thành viên chỉ tồn tại với tư cách là một bộ phận của một cấu trúc chung, tác động theo cùng một phương, cùng tạo thành một tổng hợp lực hướng vào một mục đích chung. M i thành viên của hệ thống chính trị có quyền hạn, chức trách và nhiệm vụ riêng.

Nhưng những quyền hạn, chức trách, nhiệm vụ ấy không đối lập nhau. Chúng vừa có tính đối thoại, trao đổi, tranh luận, vừa có tính hợp tác tương h , trong đó m i thành viên hoạt động tương đối độc lập, nhưng lại thống nhất với các thành viên khác trên một nền chung là cùng vì lợi ích của toàn thể, của cả quốc gia, dân tộc. Tính thống nhất của hệ thống chính trị không cho ph p tuyệt đối hóa vị trí, vai trò của bất cứ một thành viên nào trong hệ thống; mặt khác lại đòi hỏi phải khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản và quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân. Chỉ có như thế mới xây dựng được một xã hội dân chủ, trong đó mọi năng lực sản xuất vật chất và tinh thần của các tầng lớp, giai cấp xã hội đều được phát huy; đồng thời bảo đảm cho xã hội có một nền tảng vững chắc là sự liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức; và cũng chỉ như thế mới loại trừ được sự độc quyền, chuyên chế, vừa loại trừ được mọi hình thức chính trị đa nguyên và dân chủ cực đoan.

Hệ thống chính trị là phương tiện của nhân dân để thực hành dân chủ. Do vậy, m i tổ chức thành viên của hệ thống chính trị trước hết phải là một thiết chế dân chủ. Hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn được tổ chức và hoạt động theo một cơ chế bảo đảm thực hiện quyền lực của nhân dân địa phương 15 z dưới sự lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng xã, phường, thị trấn, hệ thống đó bao gồm các tổ chức: Đảng bộ các xã, phường, thị trấn; chính quyền (hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn); các đoàn thể (Công đoàn, Đoàn thanh niên, Hội phụ nữ, Hội nông dân, Hội cựu chiến binh). Đặc đ ểm và hữ t êu chí đ h hệ thố chí h trị ở cơ sở xã, phườ , thị trấ vữ mạ h 1.

á n ệm v đặc đ ểm của ệ t ốn c ín tr ở cơ sở thống chính trị ở cơ sở là khái niệm bao gồm tổ chức cơ sở đảng, chính quyền nhân dân (ủy ban nhân dân, hội đồng nhân dân xã, phường, thị trấn), các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội ở cấp xã; các yếu tố đó có mối quan hệ gắn bó chặt ch với nhau nh m thực hiện các nhiệm vụ chính trị ở cấp xã, phường, thị trấn. - Hệ thống chính trị ở cơ sở là cấp thấp nhất của hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay trong hệ thống 4 cấp gồm: cấp Trung ương, cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, cấp huyện, thành phố, thị xã trực thuộc tỉnh và cấp xã, phường, thị trấn trực thuộc huyện. - Hệ thống chính trị ở cơ sở thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với nhân dân; là nơi triển khai thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, nhiệm vụ của các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội cấp trên. - Hệ thống chính trị ở cơ sở là cầu nối giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước.

Mọi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, chủ trương, nhiệm vụ của các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội cấp trên đều do cấp cơ sở chuyển tải, thông tin, triển khai thực hiện, tổ chức thành các phong trào trong các tầng lớp nhân dân. Do đó thông qua hệ thống chính trị ở cơ sở, nhân dân phản ánh với Đảng, Nhà nước về chủ trương, đường lối, chính sách, về công tác lãnh đạo, chỉ đạo, về cán bộ của Đảng, Nhà nước để 16 z từ đó đề ra các chỉ thị, nghị quyết, chính sách, pháp luật phù hợp với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với lợi ích chính đáng của nhân dân, sắp xếp, bố trí cán bộ, khen thưởng, k luật cán bộ. Tuy nhiên không nên hiểu hệ thống chính trị ở cơ sở chỉ là khâu trung gian đơn thuần, bởi vì hệ thống chính trị ở cơ sở ngoài các chức năng cầu nối còn có nhiều chức năng khác, trong đó có nhiệm vụ trực tiếp phục vụ nhân dân ở cơ sở trên tất cả các lĩnh vực. - Hệ thống chính trị ở cơ sở có vai trò hết sức quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

Theo phân cấp, hệ thống chính trị cơ sở là nơi triển khai các chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, chủ trương, nhiệm vụ của cấp trên để lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, quản lý, huy động, s dụng các nguồn lực về đất đai, tài nguyên khóang sản, lao động, tài chính nh m tổ chức thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, trọng tâm phát triển sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch; xây dựng nông thôn mới; xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội. - Hệ thống chính trị ở cơ sở có vai trò quan trọng trong việc ổn định chính trị, đảm bảo trật tự an toàn xã hội, an toàn giao thông, giữ gìn an ninh, quốc phòng ở địa phương. Trong quá trình triển khai thực hiện nhiệm vụ chính trị ở cơ sở, có khi xảy ra xung đột lợi ích giữa các nhóm dân cư với nhau, giữa người dân với cán bộ, chính quyền.