Luận văn: Giải pháp ứng phó với nhập cư ở Liên minh Châu Âu

Phân tích chuyên sâu về thách thức nhập cư tại Liên minh Châu Âu và đề xuất các giải pháp ứng phó hiệu quả, đảm bảo an ninh và phát triển bền vững.

• Đề tài: Giải Pháp Ứng Phó Với Nhập Cư Ở Liên Minh Châu Âu
• Loại tài liệu: luận văn

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHẬP CƯ Ở LIÊN MINH CHÂU ÂU
• 1.1. Khái niệm về nhập cư
• 1.2. Các hình thức nhập cư
• 1.3. Sơ lược quá trình phát triển chính sách nhập cư của EU
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ VỚI NHẬP CƯ Ở LIÊN MINH CHÂU ÂU
• 3. CHƯƠNG 3: DỰ BÁO TÌNH HÌNH NHẬP CƯ Ở LIÊN MINH CHÂU ÂU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nhập cư ở Liên minh Châu Âu

Nhập cư đã trở thành một vấn đề nóng bỏng tại Liên minh Châu Âu (EU), đặc biệt trong bối cảnh tình hình bất ổn ở các quốc gia Trung Đông và Bắc Phi. Theo báo cáo của Cơ quan giám sát biên giới EU (FRONTEX), số lượng người di cư trái phép vào EU đã đạt kỷ lục 1,2 triệu người trong năm 2015. Điều này đã tạo ra áp lực lớn lên các quốc gia thành viên, buộc họ phải tìm kiếm giải pháp ứng phó với nhập cư. Mặc dù EU đã thông qua nhiều hiệp ước quan trọng như Hiệp ước Schengen và Hiệp ước Lisbon, nhưng vẫn chưa có một chính sách nhập cư chung hiệu quả do sự bất đồng giữa các quốc gia thành viên về lợi ích và mục tiêu. Chính sách nhập cư của EU hiện tại vẫn đang thúc đẩy sự luân chuyển lao động trong nội khối, đồng thời góp phần ngăn chặn dòng nhập cư bất hợp pháp. Tuy nhiên, sự phân chia trách nhiệm giữa các quốc gia thành viên vẫn còn nhiều tranh cãi, dẫn đến tình trạng bế tắc trong việc phân bổ người tị nạn.

1.1. Tình hình nhập cư hiện nay

Tình hình nhập cư vào EU đang diễn ra phức tạp với sự gia tăng số lượng người di cư từ các quốc gia đang chịu xung đột như Syria và Afghanistan. Các quốc gia Tây Âu như Đức và Pháp đã thể hiện sự sẵn sàng tiếp nhận người tị nạn, trong khi các nước Đông Âu như Hungary lại kiên quyết phản đối. Điều này đã dẫn đến sự hình thành những hàng rào ngăn cách giữa các quốc gia, đe dọa sự tồn tại của Hiệp ước Schengen. Kế hoạch phân bổ 120.000 người nhập cư theo hạn ngạch cũng gặp khó khăn do thiếu đồng thuận giữa các quốc gia. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia thành viên và các tổ chức quốc tế nhằm ổn định tình hình ở các quốc gia nguồn gốc di cư.

II. Thách thức trong chính sách nhập cư của EU

Chính sách nhập cư của EU đang đối mặt với nhiều thách thức nhập cư nghiêm trọng. Sự bất đồng giữa các quốc gia thành viên về cách thức tiếp nhận và phân bổ người tị nạn đã dẫn đến những căng thẳng trong nội bộ EU. Các quốc gia như Hungary đã chỉ trích hệ thống phân bổ hạn ngạch, cho rằng nó sẽ khuyến khích sự gia tăng di cư vào châu Âu. Hơn nữa, tình hình chính trị và kinh tế ở các quốc gia nguồn gốc di cư cũng ảnh hưởng lớn đến dòng người di cư. Việc thiếu một chính sách nhập cư chung và sự phân chia trách nhiệm không đồng đều giữa các quốc gia thành viên đã làm cho tình hình trở nên phức tạp hơn. Để giải quyết những thách thức này, EU cần phải xây dựng một chính sách nhập cư toàn diện và đồng bộ hơn.

2.1. Những bất đồng giữa các quốc gia thành viên

Sự bất đồng giữa các quốc gia Tây Âu và Đông Âu về chính sách nhập cư đã tạo ra một bức tranh phức tạp. Trong khi các quốc gia như Đức và Pháp sẵn sàng tiếp nhận người tị nạn, các quốc gia Đông Âu lại có xu hướng đóng cửa biên giới. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chính sách nhập cư mà còn đe dọa sự đoàn kết trong EU. Các hàng rào biên giới và chính sách kiểm soát nghiêm ngặt đã làm giảm khả năng di chuyển tự do của công dân EU, điều này đi ngược lại với nguyên tắc cơ bản của Liên minh. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự đồng thuận và hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia thành viên.

III. Cơ hội từ nhập cư

Mặc dù nhập cư mang lại nhiều thách thức, nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội nhập cư cho EU. Nhập cư có thể góp phần làm phong phú thêm văn hóa và kinh tế của các quốc gia thành viên. Người di cư có thể cung cấp nguồn lao động dồi dào cho các ngành nghề đang thiếu hụt nhân lực, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Hơn nữa, việc tiếp nhận người tị nạn có thể giúp EU thể hiện vai trò lãnh đạo trong việc bảo vệ nhân quyền và hỗ trợ những người đang gặp khó khăn. Tuy nhiên, để tận dụng được những cơ hội này, EU cần phải xây dựng một chính sách nhập cư hợp lý và hiệu quả, đồng thời đảm bảo quyền lợi cho người nhập cư.

3.1. Tác động tích cực đến kinh tế

Nhập cư có thể mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho EU. Người di cư thường có khả năng làm việc trong các lĩnh vực mà người bản địa không muốn tham gia, từ đó giúp lấp đầy khoảng trống trong thị trường lao động. Hơn nữa, sự đa dạng văn hóa từ người di cư có thể thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới trong các ngành công nghiệp. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, người di cư đóng góp đáng kể vào ngân sách nhà nước thông qua thuế và các khoản đóng góp khác. Để khai thác tối đa những lợi ích này, EU cần có các chính sách hỗ trợ người di cư hòa nhập vào thị trường lao động và xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và các biến động chính trị, xã hội tại khu vực Trung Đông và Bắc Phi, Liên minh Châu Âu (EU) đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nhập cư nghiêm trọng nhất kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai. Theo Cơ quan giám sát biên giới EU (Frontex), trong 10 tháng đầu năm 2015, có khoảng 1,2 triệu người di cư trái phép vào EU, kèm theo hơn 2.800 người thiệt mạng trên biển Địa Trung Hải. Làn sóng người nhập cư chủ yếu đến từ các quốc gia chịu xung đột như Syria, Afghanistan, Libya và các nước nghèo đói khác. Vấn đề nhập cư không chỉ đặt ra thách thức về an ninh, kinh tế mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến chính sách và sự đoàn kết nội khối EU.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng nhập cư tại EU sau khủng hoảng, đánh giá các giải pháp ứng phó của EU và dự báo triển vọng phát triển của tình hình nhập cư trong tương lai. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn sau khủng hoảng nhập cư, đặc biệt là từ năm 2011 đến nay, trong phạm vi địa lý của Liên minh Châu Âu. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách nhập cư, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm an ninh, ổn định xã hội trong khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với quan điểm của Liên minh Châu Âu về vấn đề nhập cư. Hai lý thuyết chính được vận dụng là:

• Chủ nghĩa duy vật biện chứng: Giúp phân tích mối quan hệ biện chứng giữa các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội trong quá trình nhập cư và chính sách ứng phó của EU.
• Chủ nghĩa duy vật lịch sử: Giúp đánh giá sự phát triển lịch sử của chính sách nhập cư EU trong bối cảnh biến động toàn cầu và nội bộ.

Ba khái niệm chuyên ngành trọng tâm bao gồm: nhập cư hợp pháp và bất hợp pháp, chính sách nhập cư chung của EU, và cơ chế phân bổ hạn ngạch người nhập cư.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp so sánh tổng hợp kết hợp phân tích thống kê dựa trên các nguồn dữ liệu thứ cấp đa dạng như sách, bài báo khoa học, báo cáo chính thức của EU, Frontex, UNHCR, và các tổ chức quốc tế khác. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm số liệu thống kê về người nhập cư, tị nạn từ năm 2011 đến 2018, với trọng tâm là các quốc gia thành viên EU chịu ảnh hưởng nặng nề như Hy Lạp, Italia, Đức, Hungary.

Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các quốc gia tuyến đầu và các nước có chính sách nhập cư đa dạng để so sánh hiệu quả các giải pháp. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng cách tổng hợp số liệu thống kê, so sánh tỷ lệ nhập cư, tỷ lệ thất nghiệp, chi phí ngân sách và các biện pháp kiểm soát biên giới. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2011 đến 2018, phản ánh giai đoạn khủng hoảng và các chính sách ứng phó của EU.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Gia tăng đột biến số lượng người nhập cư: Năm 2015, EU ghi nhận khoảng 1,2 triệu người di cư trái phép, tăng gần 10 lần so với năm 2014 tại Hy Lạp (473.000 người). Đức tiếp nhận khoảng 500.000 người tị nạn trong cùng năm, trở thành điểm đến hấp dẫn nhất.

2. Sự phân hóa trong chính sách và quan điểm các quốc gia thành viên: Các nước Tây Âu như Đức, Pháp, Thụy Điển sẵn sàng tiếp nhận người tị nạn, trong khi các nước Đông Âu như Hungary, Slovakia, Cộng hòa Séc phản đối mạnh mẽ kế hoạch phân bổ hạn ngạch người nhập cư. Hungary đã dựng hàng rào dây thép gai và đóng cửa biên giới với Croatia, gây ra sự chia rẽ sâu sắc trong EU.

3. Tác động kinh tế và xã hội đáng kể: Chi phí ngân sách dành cho người tị nạn tăng lên đáng kể, với các nước như Áo, Đức, Thụy Điển chiếm từ 0,3% đến 0,5% GDP cho công tác này. Tỷ lệ thất nghiệp trong khu vực đồng Euro giảm xuống còn 8,4% vào năm 2018, tuy nhiên các nước tuyến đầu như Hy Lạp vẫn chịu tỷ lệ thất nghiệp cao trên 20%. Người nhập cư có tỷ lệ nhận trợ cấp thất nghiệp và hỗ trợ xã hội cao hơn người bản xứ từ 1,3 đến 1,5 lần.

4. Hiệu quả của các giải pháp kiểm soát biên giới và hợp tác quốc tế: Thỏa thuận EU-Thổ Nhĩ Kỳ năm 2016 đã giúp giảm đáng kể dòng người di cư qua tuyến đường biển Đông Địa Trung Hải. Số người nhập cư bất hợp pháp vào EU giảm từ khoảng 1,2 triệu năm 2015 xuống còn khoảng 204.300 người năm 2017. Cơ quan Frontex và EUROPOL tăng cường phối hợp phá vỡ nhiều tổ chức buôn người.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân gia tăng nhập cư chủ yếu xuất phát từ các cuộc xung đột và bất ổn chính trị tại Trung Đông và Bắc Phi, đặc biệt là cuộc nội chiến Syria với hơn 4 triệu người tị nạn. Sự can thiệp quân sự của các cường quốc phương Tây và hoạt động của các tổ chức khủng bố cũng làm trầm trọng thêm tình hình, khiến dòng người di cư tăng mạnh.

Sự chia rẽ trong nội bộ EU về chính sách nhập cư phản ánh sự khác biệt về lợi ích kinh tế, an ninh và văn hóa giữa các quốc gia thành viên. Các nước Tây Âu có nhu cầu bổ sung lao động do già hóa dân số, trong khi các nước Đông Âu lo ngại về an ninh và gánh nặng kinh tế. Điều này làm giảm hiệu quả của các chính sách chung và gây áp lực lên cơ chế phân bổ hạn ngạch.

Các biện pháp kiểm soát biên giới, tăng cường hợp tác quốc tế và thiết lập các cơ quan chuyên trách như Frontex, EASO đã góp phần giảm dòng người nhập cư bất hợp pháp và nâng cao khả năng quản lý. Tuy nhiên, các giải pháp này chưa giải quyết được nguyên nhân gốc rễ của khủng hoảng, đồng thời đặt ra thách thức về quyền con người và hội nhập xã hội.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng người nhập cư theo năm, bảng so sánh tỷ lệ thất nghiệp và chi phí ngân sách giữa các quốc gia, cũng như sơ đồ minh họa các tuyến đường di cư chính và cơ chế phân bổ hạn ngạch.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hợp tác đa phương và hỗ trợ ổn định khu vực Trung Đông - Bắc Phi: EU cần phối hợp với các tổ chức quốc tế và các nước liên quan để thúc đẩy hòa bình, ổn định chính trị, giảm xung đột và phát triển kinh tế tại các quốc gia xuất phát người di cư. Thời gian thực hiện: trung hạn (3-5 năm). Chủ thể: EU, Liên Hợp Quốc, các quốc gia thành viên.

2. Hoàn thiện chính sách nhập cư chung và cơ chế phân bổ hạn ngạch: Xây dựng khung pháp lý thống nhất, minh bạch và công bằng hơn trong việc phân bổ người nhập cư dựa trên năng lực tiếp nhận và điều kiện kinh tế của từng quốc gia. Thời gian: ngắn hạn (1-2 năm). Chủ thể: Nghị viện châu Âu, Hội đồng EU.

3. Tăng cường năng lực quản lý biên giới và chống buôn người: Đầu tư trang thiết bị, nhân lực cho cơ quan Frontex và các lực lượng biên phòng, đồng thời nâng cao hợp tác tình báo giữa các quốc gia thành viên và với các nước láng giềng. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Ủy ban châu Âu, các quốc gia thành viên.

4. Phát triển chương trình hội nhập xã hội và hỗ trợ người nhập cư: Tăng cường đào tạo nghề, hỗ trợ ngôn ngữ, văn hóa và tạo điều kiện tiếp cận thị trường lao động cho người nhập cư nhằm giảm thiểu xung đột xã hội và nâng cao đóng góp kinh tế. Thời gian: trung hạn. Chủ thể: Chính phủ các quốc gia thành viên, tổ chức xã hội.

5. Đẩy mạnh hợp tác với các nước thứ ba và khu vực: Thúc đẩy các thỏa thuận song phương và đa phương nhằm kiểm soát dòng người di cư, hỗ trợ tái định cư và hoàn trả người nhập cư trái phép. Thời gian: liên tục. Chủ thể: EU, các nước láng giềng, Thổ Nhĩ Kỳ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhập cư EU: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách nhập cư, nâng cao hiệu quả quản lý và phối hợp nội khối.

2. Các tổ chức quốc tế và phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực di cư và nhân quyền: Thông tin chi tiết về thực trạng và giải pháp giúp xây dựng chương trình hỗ trợ người nhập cư và tị nạn phù hợp.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả chuyên ngành chính sách công, quan hệ quốc tế và an ninh: Cung cấp dữ liệu, phân tích và khung lý thuyết để phát triển nghiên cứu sâu hơn về nhập cư và chính sách liên quan.

4. Các cơ quan truyền thông và báo chí: Hiểu rõ bối cảnh, nguyên nhân và tác động của khủng hoảng nhập cư để truyền tải thông tin chính xác, khách quan đến công chúng.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên nhân chính dẫn đến khủng hoảng nhập cư tại EU là gì?
   Khủng hoảng xuất phát từ các cuộc xung đột, bất ổn chính trị tại Trung Đông và Bắc Phi, đặc biệt là nội chiến Syria, cùng với sự can thiệp quân sự của các cường quốc và hoạt động của các tổ chức khủng bố. Điều này tạo ra làn sóng người tị nạn và di cư ồ ạt vào EU.

2. Chính sách nhập cư chung của EU đã đạt được những thành tựu gì?
   EU đã thiết lập các cơ chế kiểm soát biên giới như Frontex, tăng cường hợp tác quốc tế, xây dựng kế hoạch phân bổ hạn ngạch người nhập cư và thỏa thuận với Thổ Nhĩ Kỳ giúp giảm dòng người di cư bất hợp pháp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức về sự đồng thuận và hiệu quả thực thi.

3. Tác động kinh tế của nhập cư đối với các quốc gia EU như thế nào?
   Nhập cư tạo áp lực lên ngân sách công, tăng chi phí cho y tế, nhà ở và giáo dục. Tuy nhiên, người nhập cư cũng góp phần bổ sung lực lượng lao động, đặc biệt trong bối cảnh già hóa dân số. Tác động cụ thể khác nhau giữa các quốc gia tùy thuộc vào quy mô và chính sách tiếp nhận.

4. Các biện pháp kiểm soát biên giới nội khối EU được thực hiện ra sao?
   Các nước trong khu vực Schengen đã áp dụng kiểm soát biên giới tạm thời trong các tình huống khẩn cấp, như Đức, Áo, Thụy Điển đã kiểm soát biên giới nội bộ từ năm 2015 đến 2018 nhằm ngăn chặn dòng người nhập cư bất hợp pháp và đảm bảo an ninh.

5. Làm thế nào để giải quyết mâu thuẫn nội bộ EU về chính sách nhập cư?
   Cần tăng cường đối thoại, xây dựng chính sách linh hoạt dựa trên nguyên tắc đoàn kết và chia sẻ trách nhiệm công bằng, đồng thời hỗ trợ các quốc gia tuyến đầu về tài chính và kỹ thuật để giảm áp lực và tạo sự đồng thuận trong khối.

Kết luận

• Cuộc khủng hoảng nhập cư tại EU là thách thức lớn nhất kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, với hơn 1,2 triệu người di cư trái phép vào năm 2015.
• Sự chia rẽ nội bộ giữa các quốc gia thành viên về chính sách nhập cư làm giảm hiệu quả quản lý và gây áp lực lên cơ chế phân bổ hạn ngạch.
• Các biện pháp kiểm soát biên giới, hợp tác quốc tế và thỏa thuận với Thổ Nhĩ Kỳ đã góp phần giảm dòng người nhập cư bất hợp pháp.
• Tác động kinh tế và xã hội của nhập cư là đa chiều, đòi hỏi các chính sách hội nhập và hỗ trợ phù hợp để giảm thiểu xung đột và phát huy lợi ích.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp tăng cường hợp tác đa phương, hoàn thiện chính sách nhập cư chung và phát triển chương trình hội nhập xã hội nhằm ứng phó hiệu quả với khủng hoảng.

Next steps: Tiếp tục theo dõi diễn biến nhập cư, đánh giá hiệu quả các chính sách mới và thúc đẩy hợp tác quốc tế sâu rộng hơn.

Các nhà hoạch định chính sách và tổ chức liên quan cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng chiến lược nhập cư bền vững, đảm bảo an ninh và phát triển kinh tế xã hội cho EU.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHẬP CƯ Ở LIÊN MINH CHÂU ÂU 1. Khái niệm về nhập cư Hiện nay vẫn chưa có một định nghĩa chung về “nhập cư” để có thể áp dụng một cách phổ biến trên toàn cầu. Nhập cư là hoạt động di chuyển chỗ ở đến vào một vùng hay một quốc gia mới. Dân nhập cư là người dân di chuyển từ một vùng đến một vùng khác để định cư hoặc tạm trú.

Theo Cơ quan thống kê EU (Eurostat), người nhập cư là những người đến hoặc trở về từ nước ngoài để về sống ở một đất nước trong một thời gian nhất định, trước đó họ đã cư trú ở một nơi khác [82]. Theo định nghĩa trong từ điển tiếng Anh Oxford dân nhập cư là bộ phận những người chuyển đến định cư tạm thời, hoặc vĩnh viễn từ một khu vực, quốc gia tới một nơi khác sinh sống. Có rất nhiều lý do để người ta di cư: lý do kinh tế, gia đình, học tập, việc làm. - Bất kỳ ai khi rời bỏ một quốc gia để đến một quốc gia khác được xem là người nhập cư, ngoại trừ vì lý do chiến tranh hay đàn áp chính trị.

Liên Hợp Quốc định nghĩa - “người nhập cư dài hạn là những người ở lại nước tiếp nhận trong thời gian hơn một năm, mặc dù họ không liên tục sinh sống tại nước đó trong vòng hơn một năm” [112]. Các hình thức nhập cư Có nhiều loại hình nhập cư khác nhau tùy vào mục đích của người nhập cư và nhu cầu của nước tiếp nhận có thể phân loại một cách tương đối như sau: - Dựa vào tính pháp lý: có nhập cư hợp pháp và nhập cư bất hợp pháp. Nhập cư hợp pháp là loại hình nhập cư được luật pháp của cả nước gốc và nước nhập cư cho phép. Nhập cư bất hợp pháp là nhập cư trái với luật pháp của nước gốc hoặc nước tiếp nhận, hoặc trái với luật pháp của cả hai nước [7, tr.

- Dựa vào thời gian cư trú: có nhập cư dài hạn và nhập cư ngắn hạn. 9 - Nhập cư với mục đích kinh tế: có các loại hình như nhập cư theo lực lượng lao động, nhập cư tị người tị nạn nhập cư, nhập cư theo diện đoàn tụ gia đình, học tập, kinh doanh, du lịch, chữa bệnh… Có thể nói, các cách phân loại loại hình nhập cư như trên chỉ mang tính chất tương đối, tùy theo các vấn đề, tình hình, tính chất mỗi nước đưa ra những tiêu chí phân loại khác nhau. Ở EU có bốn lý do khiến nhiều người mong muốn được nhập cư vào: vấn đề lao động nhập cư vào EU để làm việc, vấn đề đoàn tụ gia đình, tị nạn chính trị, học tập là những loại hình nhập cư chủ yếu, có ảnh hưởng lớn đến đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa của các nước thành viên. Quyền di cư để làm việc hoặc học tập là một thực tế của nền kinh tế toàn cầu hóa.

Xét về lâu dài, tình trạng nhập cư sẽ ngày càng gia tăng chứ không giảm, xét xu hướng nhân khẩu học của châu Âu hiện nay. Vì vậy, châu Âu phải tăng cường đoàn kết và cùng nhau hành động để giải quyết cuộc khủng hoảng di cư. Sơ lược quá trình phát triển chính sách nhập cư của EU Ngay từ Hiệp ước Rome, Hiệp ước sáng lập EC vấn đề nhập cư và cư trú đã được chú ý. Điều 3(c) của Hiệp định Rome năm 1957 quy định “huỷ bỏ những trở ngại về việc đi lại tự do cá nhân giữa các nước thành viên”.

Tuy nhiên, đến năm 1993, sự ra đời của thị trường thống nhất và việc mở rộng liên minh sang các nước Trung và Đông Âu đã gia tăng áp lực lên toàn thể cộng đồng, đòi hỏi EU phải có một chính sách chung về nhập cư. Nhằm tăng cường hợp tác giữa các nước thành viên và chống lại những ảnh hưởng bất lợi của các nhóm nhập cư bất hợp pháp, ngày 14/6/1985, 5 nước gồm Pháp, Đức, Bỉ, Hà Lan, Lucxemburg đã ký kết Hiệp ước Schengen với mục đích kiểm soát chặt chẽ dòng người di cư ngay tại cửa khẩu biên giới phía ngoài của cộng đồng. Hiệp ước cũng kêu gọi xóa bỏ chế độ kiểm tra về hộ chiếu giữa các nước thành viên. - Khu vực Schengen hiện nay với 22/28 nước là thành viên EU bao gồm: Pháp, Đức, Italia, Bỉ, Hà Lan, Luxembourg, Đan Mạch, Hy Lạp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Áo, Thuỵ Điển, Phần Lan, Cộng hòa Séc, Hungary, Ba 10 Lan, Slovakia, Slovenia, Litva, Latvia, Estonia, Malta.

Đối với công dân các nước ngoài EU chỉ cần được cấp thị thực nhập cảnh của 1 nước trong khu vực Schengen là có thể đi lại tự do trong toàn khối. Năm 1993, Hiệp ước Masstricht khẳng định sự ra đời của Liên minh châu Âu liên kết trên 3 trụ cột: kinh tế, an ninh đối ngoại và tư pháp nội vụ, hướng tới hoàn thiện thị trường thống nhất và Liên minh Kinh tế - Tiền tệ, thì chính sách di cư và nhập cư trong khu vực mới thực sự chuyển biến. Một nội dung quan trọng của Hiệp ước là đã đưa ra khái niệm công dân châu Âu, tạo nên cơ sở pháp lý quan trọng để người dân châu Âu có thể tự do di chuyển giữa các thành viên, đồng thời là cơ sở pháp lý cho các cơ quan của EU tham gia vào Hiệp ước Schengen, đảm bảo các quyền đi lại của công dân EU [3, tr.25] Hiệp ước Amsterdam chính thức đưa Schengen vào khuôn khổ pháp lý của EU như là “Schengen acquis”. Bộ luật Schengen bao gồm Hiệp ước Schengen 1985, Công ước Schengen 1990 cũng như các quyết định và thỏa thuận khác trong quá trình thực hiện Schengen.

Khi hiệp ước Amsterdam có hiệu lực năm 1999, quyền hạn gia quyết định của Schengen thuộc về Hội đồng Bộ trưởng EU như những quyền cơ bản, không phân biệt đối xử, tư pháp và đối nội, chính sách xã hội và việc làm, chính sách đối ngoại và an ninh chung của EU. Hiệp ước Amsterdam có một số thay đổi căn bản trong hệ thống quản lý của EU như mở rộng phạm vi áp dụng phương thức bỏ phiếu theo đa số; mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục đồng quyết định; tạo ra thủ tục hợp tác tăng cường và nhấn mạnh đến 4 mục tiêu cơ bản là coi việc làm và quy công dân là vấn đề trung tâm của EU, xóa bỏ những rào cản cuối cùng còn lại trong lưu chuyển tự do trên thị trường thống nhất, tạo một tiếng nói chung có trọng lượng hơn của EU trong các công việc quốc tế và làm cho thể chế EU hoạt động có hiệu quả hơn. Tất cả nhằm bổ sung khuôn khổ pháp lý đã được thông qua tại Maastricht về việc sử dụng đồng tiền chung châu Âu Euro với hai tiêu chuẩn rất quan trọng, đó là các nước thành viên Khu vực đồng tiền chung (Eurozone) phải đảm bảo nợ công không vượt quá 60% GDP và bội 11 chi ngân sách không vượt quá 3% GDP để xây dựng một Liên minh Kinh tế và tiền tệ châu Âu (EMU) được thực hiện từ 1/1/1999 với một đồng tiền chung duy nhất (đồng Euro). Mặc dù Schengen chính thức trở thành một nội dung liên kết của EU, nhưng không phải áp dụng cho tất cả các nước thành viên.

Hiệp ước Tampere được thông qua ở Phần Lan đã thống nhất yêu cầu phải thiết lập Chính sách di cư chung và Cơ chế cư trú chính trị chung châu Âu. Xây dựng các yêu cầu cần thiết cho chính sách nhập cư chung của EU, đó là [58]: 1) Chính sách nhập cư dựa trên phương pháp tiếp cận toàn diện của sự quản lý nhập cư. 2) Chính sách bao gồm đối xử công bằng các nước thứ 3 nhằm trao các quyền và nghĩa vụ tương đương càng nhiều càng tốt cho các công dân đến từ các nước thứ 3 nhập cư ở các nước thành viên. 3) Các chính sách quản lý phải là sự phát triển quan hệ hữu nghị giữa các nước bao gồm các chính sách hợp tác phát triển.

4) Bất kỳ chính sách chung nào cho vấn đề tị nạn phải tôn trọng tuyệt đối các điều khoản của công ước Geneva và nghĩa vụ của các nước thành viên của các điều ước quốc tế. Đến tháng 11/2004, Hội nghị Brussel thông qua chương trình cho trụ cột tư pháp và nội vụ được gọi là chương trình Hague, đưa ra những điều kiện chính trị cho việc giải quyết các vấn đề nhập cư trong vòng 5 năm, nhưng đã ít tham vọng hơn so với Hội nghị Tampere. Chương trình Hague nhấn mạnh sự cần thiết phải trao đổi thông tin và kinh nghiệm nhưng không động chạm tới quyền hạn của các nước thành viên, mà chỉ kêu gọi các nước thành viên và các thể chế của EU phát triển những nguyên tắc chung có chú trọng tới tính gắn kết trong khuôn khổ EU về nhập cư [3]. Cộng đồng chung châu Âu kêu gọi phát triển sâu rộng hơn nữa Chính sách di cư và cư trú chính trị của EU.

Năm 2004, các mục tiêu chính sách này đã được mở rộng theo Chương trình Hague, nhấn mạnh nhu cầu mạnh mẽ về chính sách toàn diện của EU trong tất cả các giai đoạn nhập cư, bao gồm xác định quyền con người và dân sự của người nhập cư và người xin tị nạn. 12 Năm 2005, Hội đồng châu Âu đã thông qua những nguyên tắc cơ bản chung về Chính sách hội nhập người di cư trong EU (CBPs) và Chương trình chung cho Hội nhập tạo khung pháp lý cho việc hội nhập những người quốc tịch thứ ba tại EU. Năm 2007, EU soạn thảo hai chỉ thị là Chỉ thị về các điều kiện làm việc ở EU của người lao động có trình độ cao và Chỉ thị về các quyền của người nhập cư hợp pháp trong lĩnh vực lao động. Nội dung của hai bản chỉ thị này làm tăng tính hấp dẫn và đảm bảo tất cả lao động nhập cư được đối xử công bằng ở EU, tạo điều kiện cho họ có quyền cư trú dài hạn (Chỉ thị Hội đồng 2003/109/EC).

Đặc biệt nhằm mở rộng số lượng người nhập cư có trình độ vào EU. Ủy ban châu Âu đã đưa ra đề xuất thiết lập hệ thống Thẻ Xanh EU (EU Blue Card) với mục đích ưu tiên cấp giấy phép cư trú và làm việc theo thủ tục nhanh gọn cho các lao động trình độ cao từ các nước thứ 3 làm việc tại các nước thành viên EU. Tháng 10/2008, Hiệp ước châu Âu về di cư và cư trú chính trị được Ủy ban châu Âu thông qua. Bằng Hiệp ước này, quan điểm của EU là hướng tới một nhận thức chung cho chính sách quản lý di cư hiệu quả của các nước thành viên EU.