Luận văn thạc sĩ về giải pháp thúc đẩy hoạt động sáp nhập và mua lại ngân hàng tại Việt Nam

Khám phá giải pháp thúc đẩy hoạt động sáp nhập và mua lại ngân hàng tại Việt Nam, hướng tới hình thành tập đoàn tài chính ngân hàng.

• Tác giả: Phạm Thụy Cẩm Tú
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Huy Hoàng
• Trường học: Đại Học Kinh Tế Tp. HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Giải Pháp Thúc Đẩy Sáp Nhập Và Mua Lại Ngân Hàng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG SÁP NHẬP, MUA LẠI NGÂN HÀNG VÀ TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
• 1.1. Lý luận về hoạt động sáp nhập và mua lại ngân hàng
• 1.1.1. Khái niệm sáp nhập và mua lại (M&A)
• 1.1.2. Phân loại sáp nhập và mua lại
• 1.1.2.1. Dựa trên mức độ liên kết
• 1.1.2.2. Dựa vào phạm vi lãnh thổ
• 1.1.3. Những lợi ích và hạn chế của thương vụ hợp nhất và sáp nhập ngân hàng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG SÁP NHẬP VÀ MUA LẠI NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG SÁP NHẬP VÀ MUA LẠI NGÂN HÀNG THEO ĐỊNH HƯỚNG HÌNH THÀNH TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục
• Phụ lục 1: Điều tra, khảo sát ý kiến về hoạt động sáp nhập, mua lại doanh nghiệp và tập đoàn tài chính ngân hàng
• Phụ lục 2: Những thương vụ sáp nhập và mua lại hình thành một số tập đoàn tài chính ngân hàng lớn trên thế giới

Tóm tắt

I. Giới thiệu về sáp nhập và mua lại ngân hàng

Hoạt động sáp nhập ngân hàng và mua lại ngân hàng (M&A) đã trở thành một xu hướng quan trọng trong ngành tài chính ngân hàng tại Việt Nam. Sáp nhập và mua lại không chỉ giúp các ngân hàng tăng cường quy mô và năng lực cạnh tranh mà còn tạo ra những giá trị gia tăng cho cả hai bên tham gia. Theo định nghĩa, M&A là quá trình mà một ngân hàng hoặc tổ chức tài chính mua lại hoặc hợp nhất với một ngân hàng khác nhằm tối ưu hóa hoạt động và mở rộng thị trường. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu chi phí hoạt động mà còn tạo ra cơ hội để phát triển các sản phẩm dịch vụ mới, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Tuy nhiên, để thực hiện thành công các thương vụ M&A, các ngân hàng cần phải có một chiến lược rõ ràng và một khung pháp lý vững chắc.

1.1. Khái niệm và phân loại M A

M&A được phân loại thành nhiều loại khác nhau dựa trên mức độ liên kết và phạm vi lãnh thổ. Sáp nhập theo chiều ngang xảy ra khi hai ngân hàng cùng lĩnh vực hợp nhất, trong khi sáp nhập theo chiều dọc liên quan đến việc mua lại các công ty trong chuỗi giá trị. M&A xuyên biên giới cũng đang gia tăng, cho thấy sự hội nhập ngày càng sâu rộng của ngành ngân hàng Việt Nam với thị trường quốc tế. Những lợi ích từ M&A bao gồm việc tăng cường quy mô, giảm chi phí và tối ưu hóa nguồn lực, tuy nhiên cũng cần lưu ý đến những thách thức như quản lý rủi ro và sự khác biệt trong văn hóa doanh nghiệp.

II. Thực trạng hoạt động M A ngân hàng tại Việt Nam

Trong những năm qua, hoạt động M&A ngân hàng tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Các ngân hàng thương mại đã thực hiện nhiều thương vụ sáp nhập và mua lại nhằm tăng cường năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy rằng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các ngân hàng nhỏ thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm đối tác phù hợp và xây dựng chiến lược M&A hiệu quả. Hơn nữa, khung pháp lý hiện tại vẫn còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho các ngân hàng trong việc thực hiện các thương vụ M&A. Đặc biệt, sự cạnh tranh từ các ngân hàng nước ngoài cũng tạo ra áp lực lớn cho các ngân hàng nội địa, yêu cầu họ phải nhanh chóng cải thiện năng lực và quy mô để tồn tại.

2.1. Đánh giá kết quả và tồn tại

Mặc dù đã có nhiều thương vụ M&A thành công, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết. Các ngân hàng sau sáp nhập thường gặp khó khăn trong việc tích hợp văn hóa doanh nghiệp và quản lý nhân sự. Hơn nữa, việc thiếu thông tin minh bạch và quy trình kiểm soát chất lượng trong các thương vụ M&A cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến thất bại. Để khắc phục những tồn tại này, cần có sự hỗ trợ từ phía nhà nước trong việc hoàn thiện khung pháp lý và xây dựng các kênh thông tin minh bạch cho các ngân hàng.

III. Giải pháp thúc đẩy hoạt động M A ngân hàng

Để thúc đẩy hoạt động sáp nhập và mua lại ngân hàng tại Việt Nam, cần có một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, việc hoàn thiện khung pháp lý về M&A là rất cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng thực hiện các thương vụ này. Thứ hai, cần xây dựng các kênh kiểm soát thông tin và đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng. Thứ ba, việc khuyến khích đào tạo các nhà tư vấn M&A chuyên nghiệp sẽ giúp nâng cao chất lượng các thương vụ M&A. Cuối cùng, cần có sự quản lý nhà nước chặt chẽ đối với các tập đoàn tài chính ngân hàng để đảm bảo sự phát triển bền vững và hiệu quả.

3.1. Định hướng xây dựng tập đoàn tài chính ngân hàng

Việc hình thành các tập đoàn tài chính ngân hàng thông qua hoạt động M&A không chỉ giúp các ngân hàng tăng cường quy mô mà còn tạo ra một hệ sinh thái tài chính đa dạng và phong phú. Các ngân hàng cần lựa chọn đúng công ty mục tiêu để sáp nhập, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh. Sự kết hợp giữa các ngân hàng lớn và nhỏ sẽ tạo ra những cơ hội mới cho cả hai bên, đồng thời giúp nâng cao chất lượng dịch vụ và sự hài lòng của khách hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động sáp nhập và mua lại (M&A) trong lĩnh vực tài chính ngân hàng tại Việt Nam đã trở thành một xu hướng tất yếu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cạnh tranh ngày càng gay gắt. Tính đến năm 2011, hệ thống ngân hàng Việt Nam gồm 52 ngân hàng thương mại, 51 chi nhánh ngân hàng nước ngoài và hơn 1.000 quỹ tín dụng cơ sở, nhưng quy mô vốn và năng lực tài chính của nhiều ngân hàng còn hạn chế. Năm 2006, Ngân hàng Nhà nước ban hành quy định vốn điều lệ tối thiểu 3.000 tỷ đồng đối với các ngân hàng thương mại, tạo áp lực buộc các ngân hàng nhỏ phải tìm kiếm giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh, trong đó M&A được xem là con đường nhanh và hiệu quả nhất.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ các lý luận về hoạt động M&A và tập đoàn tài chính ngân hàng, phân tích thực trạng M&A tại Việt Nam từ trước năm 2005 đến giai đoạn sau năm 2005, đồng thời đề xuất các giải pháp thúc đẩy hoạt động này theo định hướng hình thành tập đoàn tài chính ngân hàng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động M&A của các ngân hàng thương mại và các công ty liên quan như bảo hiểm, chứng khoán, đầu tư trong giai đoạn từ năm 1997 đến 2011, với trọng tâm tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và các địa phương có hoạt động ngân hàng sôi động.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng nội địa, giúp các tổ chức tài chính phát triển bền vững, đồng thời góp phần ổn định và phát triển hệ thống tài chính quốc gia trong bối cảnh hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về hoạt động sáp nhập và mua lại (M&A) trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, tập trung vào ba loại hình M&A: theo chiều ngang, chiều dọc và hình thành tập đoàn. Khái niệm M&A được hiểu là việc giành quyền kiểm soát doanh nghiệp thông qua sở hữu cổ phần hoặc tài sản, trong đó sáp nhập là sự kết hợp tạo thành một công ty duy nhất, còn mua lại là hành động mua cổ phần hoặc tài sản để chi phối công ty mục tiêu.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng lý thuyết về tập đoàn tài chính ngân hàng (TCNH), mô tả tập đoàn này là một nhóm công ty hoạt động đa ngành trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán và đầu tư, với mục tiêu mở rộng quy mô, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao hiệu quả quản trị. Các khái niệm chính bao gồm lợi thế kinh tế nhờ quy mô (economies of scale), lợi thế kinh tế nhờ cơ hội (economies of scope), văn hóa doanh nghiệp, và quản trị rủi ro trong tập đoàn tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính. Dữ liệu được thu thập từ các nguồn chính thức như báo cáo thường niên của Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại, Tổng cục Thống kê, các văn bản pháp luật liên quan, cùng các bài báo, tạp chí chuyên ngành trong và ngoài nước. Ngoài ra, tác giả tiến hành khảo sát ý kiến thực tế qua phiếu điều tra với khoảng 100 người làm việc trong lĩnh vực tài chính ngân hàng nhằm đánh giá các phương thức M&A và thực trạng hoạt động.

Phân tích dữ liệu sử dụng các phương pháp thống kê mô tả, tổng hợp, so sánh các chỉ tiêu tài chính trước và sau M&A, đồng thời phân tích nội dung để làm rõ các yếu tố ảnh hưởng và hiệu quả của hoạt động M&A. Cỡ mẫu khảo sát được lựa chọn dựa trên tính đại diện cho các đối tượng trong ngành tài chính ngân hàng tại các thành phố lớn. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1997 đến 2011, phản ánh quá trình phát triển và thay đổi của hoạt động M&A trong bối cảnh hội nhập kinh tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng quy mô và hiệu quả tài chính sau M&A: Ví dụ điển hình là Ngân hàng TMCP Phương Nam, sau khi sáp nhập với nhiều ngân hàng nông thôn và quỹ tín dụng, vốn điều lệ tăng từ 50 tỷ đồng năm 1996 lên 114,26 tỷ đồng năm 2002 (tăng 128,5%), tổng vốn huy động tăng 853%, tổng dư nợ tăng 640%, lợi nhuận trước thuế tăng 150%. Các chi nhánh mới từ ngân hàng bị sáp nhập đều ghi nhận tăng trưởng vốn huy động và lợi nhuận đáng kể.

2. Gia tăng năng lực cạnh tranh và đa dạng hóa sản phẩm: Các ngân hàng sau M&A có khả năng cung cấp đa dạng sản phẩm dịch vụ hơn, tận dụng hệ thống khách hàng rộng lớn, đồng thời giảm chi phí hoạt động nhờ cắt giảm chi nhánh trùng lặp và nhân sự dư thừa. Ví dụ, Techcombank sau khi hợp tác chiến lược với HSBC đã nâng tổng tài sản lên hơn 2,5 tỷ USD, lợi nhuận trước thuế đạt 709 tỷ đồng năm 2007, doanh thu dịch vụ tăng 61% so với năm trước.

3. Tác động tích cực của M&A đến công nghệ và quản trị: Các ngân hàng sau M&A có điều kiện đầu tư công nghệ hiện đại, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử. Techcombank là ngân hàng đầu tiên cung cấp dịch vụ giao dịch qua internet tại Việt Nam, góp phần nâng cao trải nghiệm khách hàng và hiệu quả hoạt động.

4. Thách thức về văn hóa doanh nghiệp và quản lý nhân sự: M&A cũng gây ra xung đột văn hóa, mâu thuẫn giữa các cổ đông lớn và sự dịch chuyển nguồn nhân lực. Các ngân hàng sau sáp nhập phải đối mặt với việc hòa nhập văn hóa doanh nghiệp khác biệt và giữ chân nhân sự chủ chốt để duy trì ổn định hoạt động.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy hoạt động M&A là công cụ hiệu quả để các ngân hàng Việt Nam nâng cao quy mô vốn, đa dạng hóa sản phẩm và tăng cường năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập WTO và cạnh tranh với ngân hàng nước ngoài. Sự gia tăng quy mô tài sản và lợi nhuận sau M&A minh chứng cho lợi thế kinh tế nhờ quy mô và cơ hội mà các tập đoàn tài chính ngân hàng mang lại.

Tuy nhiên, thách thức về văn hóa doanh nghiệp và quản lý nhân sự là nguyên nhân chính dẫn đến thất bại hoặc hiệu quả thấp của một số thương vụ M&A trên thế giới và tại Việt Nam. Việc xây dựng quy trình M&A bài bản, chú trọng đến hòa nhập văn hóa và giữ chân nhân sự là yếu tố quyết định thành công. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, Việt Nam đang trong giai đoạn học hỏi và hoàn thiện khung pháp lý, quy trình thực hiện M&A để phù hợp với đặc thù thị trường trong nước.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng các chỉ tiêu tài chính trước và sau M&A, bảng so sánh các vụ M&A tiêu biểu, và đồ thị đánh giá mức độ am hiểu, quan điểm về M&A của các chuyên gia trong ngành.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về M&A: Cần xây dựng và cập nhật các văn bản pháp luật rõ ràng, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động M&A, đồng thời kiểm soát chặt chẽ để tránh tập trung thị trường quá mức. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, chủ thể là Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan.

2. Xây dựng kênh kiểm soát thông tin và minh bạch hoạt động: Thiết lập hệ thống báo cáo, giám sát thông tin M&A nhằm đảm bảo tính minh bạch, giảm thiểu rủi ro và tăng niềm tin của cổ đông, khách hàng. Thời gian triển khai 6-12 tháng, do Ngân hàng Nhà nước phối hợp với các ngân hàng thực hiện.

3. Khuyến khích đào tạo và phát triển đội ngũ tư vấn M&A chuyên nghiệp: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo nâng cao năng lực tư vấn, định giá và quản lý M&A cho cán bộ ngân hàng và các chuyên gia tư vấn. Chủ thể là các trường đại học, viện nghiên cứu và các tổ chức đào tạo chuyên ngành, thực hiện liên tục.

4. Xây dựng quy trình thực hiện M&A chuẩn hóa: Phát triển quy trình chi tiết từ đánh giá, định giá, đàm phán đến hậu M&A, chú trọng hòa nhập văn hóa doanh nghiệp và giữ chân nhân sự chủ chốt. Thời gian xây dựng 1 năm, do Ngân hàng Nhà nước phối hợp với các ngân hàng lớn thực hiện.

5. Lựa chọn đúng công ty mục tiêu và nâng cao hiệu quả hoạt động sau M&A: Các ngân hàng cần đánh giá kỹ lưỡng năng lực tài chính, công nghệ, văn hóa và hệ thống khách hàng của đối tác để đảm bảo sự phù hợp và hiệu quả lâu dài. Chủ thể là các ngân hàng thương mại, thực hiện liên tục trong quá trình M&A.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngân hàng thương mại: Giúp hiểu rõ về lợi ích, thách thức và quy trình M&A, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng quy mô.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về tài chính ngân hàng: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, pháp luật và giám sát hoạt động M&A, đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống tài chính quốc gia.

3. Các chuyên gia tư vấn tài chính, luật sư chuyên ngành M&A: Hỗ trợ tư vấn, định giá và thực hiện các thương vụ M&A hiệu quả, đồng thời góp phần xây dựng quy trình chuẩn và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

4. Các nhà nghiên cứu, sinh viên ngành tài chính ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá để nghiên cứu sâu về hoạt động M&A, tập đoàn tài chính ngân hàng và các vấn đề liên quan đến phát triển ngành ngân hàng trong bối cảnh hội nhập.

Câu hỏi thường gặp

1. M&A trong ngân hàng là gì và có những hình thức nào?
   M&A là hoạt động sáp nhập và mua lại doanh nghiệp nhằm giành quyền kiểm soát. Trong ngân hàng, có ba hình thức chính: M&A theo chiều ngang (giữa các ngân hàng cùng lĩnh vực), chiều dọc (giữa ngân hàng và đối tác trong chuỗi giá trị), và hình thành tập đoàn tài chính ngân hàng đa ngành.

2. Lợi ích lớn nhất của M&A đối với ngân hàng là gì?
   M&A giúp ngân hàng tăng quy mô vốn, đa dạng hóa sản phẩm, giảm chi phí hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng cung cấp dịch vụ tài chính hiện đại, từ đó gia tăng giá trị doanh nghiệp và lợi nhuận.

3. Những thách thức phổ biến khi thực hiện M&A ngân hàng?
   Bao gồm xung đột văn hóa doanh nghiệp, mâu thuẫn giữa các cổ đông lớn, khó khăn trong hòa nhập nhân sự, và rủi ro về quản lý sau sáp nhập. Việc thiếu quy trình chuẩn và đào tạo cũng làm giảm hiệu quả M&A.

4. Phương pháp định giá ngân hàng trong M&A như thế nào?
   Các phương pháp phổ biến gồm tỷ suất P/E, tỷ lệ giá trị doanh nghiệp trên doanh thu (EV/Sales), chi phí thay thế, và chiết khấu dòng tiền (DCF). DCF được đánh giá cao vì tính chính xác trong dự báo giá trị hiện tại dựa trên dòng tiền tương lai.

5. Làm thế nào để đảm bảo thành công sau M&A?
   Cần lựa chọn đúng đối tác phù hợp, xây dựng quy trình M&A bài bản, chú trọng hòa nhập văn hóa, giữ chân nhân sự chủ chốt, và phát triển hệ thống quản trị rủi ro hiệu quả. Sự minh bạch và phối hợp giữa các bên cũng rất quan trọng.

Kết luận

• Hoạt động sáp nhập và mua lại ngân hàng là giải pháp thiết yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
• M&A giúp tăng quy mô vốn, đa dạng hóa sản phẩm, cải thiện hiệu quả tài chính và công nghệ, đồng thời tạo điều kiện hình thành các tập đoàn tài chính ngân hàng mạnh.
• Thách thức lớn nhất là quản lý văn hóa doanh nghiệp, giữ chân nhân sự và xây dựng quy trình M&A chuẩn hóa để đảm bảo thành công lâu dài.
• Cần hoàn thiện khung pháp lý, minh bạch thông tin, đào tạo chuyên gia tư vấn và xây dựng quy trình thực hiện M&A phù hợp với đặc thù Việt Nam.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-2 năm, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật thực tiễn để nâng cao hiệu quả hoạt động M&A trong ngành tài chính ngân hàng.

Hành động ngay hôm nay để thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam thông qua hoạt động sáp nhập và mua lại có định hướng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG SÁP NHẬP, MUA LẠI NGÂN HÀNG VÀ TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG 1.1 Lý luận về hoạt động sáp nhập và mua lại ngân hàng 1.1 Khái niệm sáp nhập và mua lại (M&A) M&A (viết tắt của cụm từ tiếng Anh “Mergers and Acquistions” có nghĩa là Mua bán và sáp nhập) là hoạt động giành quyền kiểm soát một doanh nghiệp, một bộ phận doanh nghiệp thông qua việc sở hữu một phần hoặc toàn bộ doanh nghiệp đó. Sáp nhập (Merge) là sự kết hợp của hai hay nhiều công ty để tạo thành một công ty duy nhất có quy mô lớn hơn. Kết quả của việc sáp nhập là một công ty sống sót (giữ được tên và đặc thù) công ty còn lại ngưng tồn tại như một tổ chức riêng biệt. Trường hợp cả hai công ty đều ngưng hoạt động và một công ty mới ra đời từ thương vụ sáp nhập gọi là hợp nhất (consolidation).

Mua lại ( Acquisition) là hành động mua lại cổ phiếu hoặc tài sản của một công ty để trở thành chủ sở hữu. Công ty mua lại gọi là công ty đi mua (acquirer), công ty được mua lại gọi là công ty mục tiêu (target). Trong trường hợp mua lại thì công ty mục tiêu trở thành tài sản thuộc quyền sở hữu của công ty mua lại. Theo điều 17 luật cạnh tranh ngày 3/12/2004 của Việt Nam: “ Sáp nhập doanh nghiệp là việc một hoặc một số doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình sang một doanh nghiệp khác, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp bị sáp nhập.

Mua lại doanh nghiệp là việc một doanh nghiệp mua toàn bộ hoặc một phần tài sản của doanh nghiệp khác đủ để kiểm soát, chi phối toàn bộ hoặc một ngành nghề của doanh nghiệp bị mua lại” Tuy có khác nhau, nhưng điểm chung của cả sáp nhập và mua lại là tạo ra giá trị lớn hơn nhiều so với giá trị của từng bên riêng lẻ. Đó chính là dấu hiệu cuối cùng của sự thành công hay thất bại của một thương vụ M&A.2 Phân loại sáp nhập và mua lại: 1.1 Dựa trên mức độ liên kết: M&A được phân thành 3 loại: - Sáp nhập và mua lại theo chiều ngang: Là sự sáp nhập và mua lại giữa hai công ty kinh doanh trong cùng một lĩnh vực. Ví dụ: giữa hai ngân hàng sáp nhâp hoặc mua lại với nhau. Kết quả từ những vụ sáp nhập theo dạng này sẽ đem lại cho bên sáp nhập lợi thế kinh tế nhờ quy mô, cơ hội mở rộng thị trường, kết hợp thương hiệu, giảm chi phí cố định, tăng cường hiệu quả của hệ thống phân phối và hậu cần.

Khi hai đối thủ cạnh tranh trên thương trường kết hợp lại với nhau (dù sáp nhập hay mua lại) họ không những giảm bớt cho mình một đối thủ mà còn tạo nên một sức mạnh lớn hơn để đương đầu với các đối thủ còn lại. - Sáp nhập và mua lại theo chiều dọc: Là sự sáp nhập hoặc mua lại giữa hai công ty nằm trên cùng một chuỗi giá trị, dẫn đến sự mở rộng về phía trước hoặc phía sau của công ty sáp nhập trên chuỗi giá trị đó. M&A theo chiều dọc được chia thành 2 nhóm: + Sáp nhập tiến (forward) khi một công ty mua lại công ty khách hàng của mình, ví dụ: công ty may mặc mua lại chuỗi cửa hàng bán lẻ quần áo. + Sáp nhập lùi (backward) khi một công ty mua lại nhà cung cấp của mình.

Ví dụ như công ty sản xuất sữa mua lại công ty bao bì, đóng chai hoặc công ty chăn nuôi sữa. Sáp nhập theo chiều dọc đem lại cho công ty tiến hành sáp nhập lợi thế về đảm bảo và kiểm soát chất lượng nguồn hàng hoặc đầu ra sản phẩm, giảm chi phí trung gian, khống chế nguồn hàng hoặc đầu ra của đối thủ cạnh tranh… - Sáp nhập và mua lại hình thành tập đoàn Là trường hợp xảy ra đối với các công ty hoạt động ở các lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh không liên quan tới nhau, không có quan hệ người mua kẻ bán và cũng chẳng phải là đối thủ cạnh tranh của nhau. Nói cách khác nếu một cuộc M&A không rơi vào hai trường hợp trên thì đó là M&A hình thành tập đoàn. M&A hình thành tập đoàn rất phổ biến vào thập niên 60, khi 123doc 12 các luật chống độc quyền ngăn cản các công ty có ý định thực hiện M&A theo chiều ngang hay chiều dọc, bởi vì M&A hình thành tập đoàn không ảnh hưởng lập tức đến mức độ tập trung của thị trường.

Những công ty theo đuổi chiến lược đa dạng hóa các dãy sản phẩm sẽ lựa chọn chiến lược liên kết thành lập tập đoàn. Lợi ích của M&A hình thành tập đoàn là giảm thiểu rủi ro nhờ đa dạng hóa, tiết kiệm chi phí gia nhập thị trường và lợi nhuận gia tăng nhờ có nhiều sản phẩm dịch vụ. M&A hình thành tập đoàn được phân thành 3 nhóm: (a) M&A tổ hợp thuần túy: hai bên không hề có mối quan hệ nào với nhau, như một công ty thiết bị y tế mua công ty thời trang. (b) M&A bành trướng về địa lý: hai công ty sản xuất cùng một loại sản phẩm nhưng tiêu thụ trên hai thị trường hoàn toàn cách biệt về địa lý, chẳng hạn một tiệm ăn ở Hà Nội mua một tiệm ăn ở Singapore.

(c) M&A đa dạng hóa sản phẩm: mở rộng dãy sản phẩm của công ty, qua đó tạo ra danh mục gồm các sản phẩm phụ bao quanh các sản phẩm cốt lõi.2 Dựa vào phạm vi lãnh thổ: M&A được phân thành 2 loại: - - Sáp nhập và mua lại trong nước: Đây là những thương vụ M&A giữa các công ty trong cùng lãnh thổ một quốc gia. - Sáp nhập và mua lại xuyên biên: Được thực hiện giữa các công ty thuộc hai quốc gia khác nhau, là một trong những hình thức đầu tư trực tiếp phổ biến nhất hiện nay. Trong những năm gần đây, làn sóng toàn cầu hóa đã dần xóa bỏ biên giới kinh doanh của các công ty đa quốc gia, khiến cho xu hướng M&A xuyên biên ngày càng trở thành một phần tất yếu của bức tranh toàn cảnh nền kinh tế thế giới.3 Những lợi ích và hạn chế của thương vụ hợp nhất và sáp nhập ngân hàng: 1.1 Các lợi ích của hoạt động hợp nhất và sáp nhập ngân hàng
Lợi thế nhờ qui mô : Hai hay nhiều ngân hàng sáp nhập với nhau sẽ tạo nên được qui mô lớn hơn về vốn, con người, số lượng chi nhánh… Từ đó sẽ tạo ra được khả năng cung ứng vốn cho những dự án lớn hơn, đòi hỏi vốn nhiều và với lãi suất cạnh tranh. Hơn nữa, với sự gia tăng về số lượng chi nhánh, ngân hàng sau sáp nhập sẽ đáp ứng được nhu cầu ngày càng gia tăng của khách hàng một cách tốt hơn.

Việc sáp nhập sẽ dẫn đến sự cắt giảm những chi nhánh của hai hay nhiều ngân hàng trước đây có cùng địa bàn hoạt động để duy trì một chi nhánh, phòng giao dịch từ đó sẽ cắt giảm được một số lượng nhân viên, cắt giảm chi phí văn phòng, chi phí tiền lương nhân viên, chi phí hoạt động của chi nhánh, phòng giao dịch. Chi phí hoạt động sẽ giảm xuống, doanh thu tăng luôn là yếu tố làm cho hiệu quả hoạt động của ngân hàng sau sáp nhập cao hơn. Đồng thời, hai hay nhiều ngân hàng riêng lẻ có những sản phẩm khác nhau khi kết hợp lại sẽ tạo ra việc sử dụng các sản phẩm hỗ trợ cho nhau hoặc thay thế lẫn nhau sẽ làm gia tăng tính tiện ích của sản phẩm dịch vụ ngân hàng sau sáp nhập từ đó sẽ thu hút khách hàng nhiều hơn, giá trị dịch vụ của sản phẩm sẽ ngày càng cao hơn dẫn đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng tăng trưởng hơn.
Tận dụng ưu điểm và hệ thống khách hàng của nhau: Mỗi ngân hàng sẽ tạo ra đặc thù kinh doanh riêng do vậy khi kết hợp lại sẽ có những lợi thế riêng để khai thác bổ sung cho nhau.

Chẳng hạn như ngân hàng có hệ thống khách hàng là các doanh nghiệp vừa và nhỏ khi kết hợp với ngân hàng chuyên cho vay đối với cá nhân và doanh nghiệp nhỏ thì sản phẩm cho vay đối với các nhân viên của doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ được ngân hàng sử dụng triệt để nhằm khai thác lợi thế vốn có của mình. Hoặc khi ngân hàng nhỏ sáp nhập vào ngân hàng lớn thì họ có điều kiện để kinh doanh những sản phẩm mà trước kia họ không có khả năng thực hiện như lập phòng kinh doanh ngoại tệ 123doc 14 chẳng hạn. Muốn phát triển một phòng giao dịch ngoại tệ phải có đầu tư lớn về công nghệ, nhân lực và năng lực quản trị rủi ro. Điều này vượt ra ngoài khả năng của các ngân hàng nhỏ nên sau khi sáp nhập các ngân hàng nhỏ có điều kiện hơn để tham gia vào những lĩnh vực mà trước đây bản thân họ không thể thực hiện được.

Ngân hàng sau sáp nhập sẽ được kế thừa hệ thống khách hàng của hai ngân hàng trước sáp nhập, từ đó khách hàng sẽ được cung cấp các sản phẩm dịch vụ mà trước đây ngân hàng kia không có, làm tăng sự gắn bó của khách hàng với ngân hàng đồng thời tăng nguồn thu nhập cho ngân hàng. Hơn nữa, khi một trong hai hay nhiều ngân hàng có chi nhánh hoặc phòng giao dịch tại những địa bàn mà bên còn lại không có cơ sở kinh doanh thì ngân hàng kia có thể khai thác các khách hàng của ngân hàng này để cung cấp các sản phẩm của mình thay vì thiết lập chi nhánh hoặc phòng giao dịch mới vừa tốn kém chi phí vừa mất rất nhiều thời gian để xây dựng hệ thống khách hàng. Như vậy hiệu quả chung của ngân hàng sau sáp nhập sẽ cao hơn rất nhiều so với hiệu quả của hai ngân hàng đơn lẻ cộng lại.
Giảm được chi phí huy động do việc chạy đua lãi suất.

Trong thời kỳ cuối năm 2007 sang đầu năm 2008, các NHTM Việt Nam lao vào cuộc đua lãi suất huy động: Đỉnh điểm là hồi tháng 2 năm 2008, sau rất nhiều cuộc họp của Hiệp hội ngân hàng Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước, cuộc đua lãi suất vẫn rất gay gắt kể cả sau khi bỏ trần lãi suất, áp dụng lãi suất cho không vượt quá 150% lãi suất cơ bản nhưng một số NHTMCP vẫn duy trì lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng trên 19%/năm. Cá biệt có ngân hàng SCB và Eximbank chạy đua lãi suất tiền gửi 24 giờ với lãi suất 20%/năm.