Chương I: Cơ sở lý luận về hoạt động chia sẻ tri thức của cán bộ, giảng viên trường đại học 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về hoạt động chia sé tri thức trong trường đại học 1. Tổng quan các nghiên cứu về chia sẻ tri thức Trên thé giới đã có rat nhiều những nghiên cứu về việc chia sẻ tri thức nói chung. Lin (2007) đã nghiên cứu mối liên hệ của chia sẻ tri thức va khả năng đổi mới của doanh nghiệp.
Nghiên cứu đặt ra để xem xét ảnh hưởng của các yếu tố cá nhân (sự thích thú trong việc giúp đỡ người khác và sự tự tin vào kiến thức), các yếu tố tô chức (sự hỗ trợ của ban lãnh đạo cao nhất và phần thưởng của tổ chức) và các yếu tố công nghệ (sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông) đối với quá trình chia sẻ tri thức và mối liên hệ đến khả năng đổi mới vượt trội của công ty. Kết quả cho thấy hai yếu tố cá nhân (sự thích thú trong việc giúp đỡ người khác và sự tự tin vào kiến thức) và một trong những yếu tổ tổ chức (sự hỗ trợ của quản lý cấp cao) ảnh hưởng đáng kể đến quá trình chia sẻ kiến thức. Kết quả cũng chỉ ra rằng sự sẵn lòng của nhân viên để đóng góp và thu thập kiến thức cho phép công ty cải thiện khả năng đổi mới. Obrenovic và cộng sự (2015) nghiên cứu sự liên quan của chia sẻ tri thức với hiệu suất làm việc nhóm của các nhà khoa học.
Nghiên cứu đã phát hiện ra rằng, cả tri thức ẩn và tri thức hiện đều có ý nghĩa với hiệu suất làm việc của nhóm. Các nhóm chia sẻ tri thức một cách tự do và cởi mở có xu hướng làm việc hiệu quả hơn. Andolšek (2015) đã đưa ra hệ thống lý thuyết hia sẻ tri thức trong tổ chức thông qua quan điểm cá nhân. Lý thuyết trao dé xã he m rõ các giả định cơ bản liên quan đến hành động cá nhân và do đó thích hợp dé giải thích tai sao và khi nào một cá nhân sẵn sàng chia sẻ kiến thức của mình trong một tổ chức.
Nghiên cứu nhằm tiết lộ điều gì đã hình thành nên quyết định chia sẻ kiến thức của nhân viên trong một tình hudéng công việc và điều gì là cần thiết trong một tổ chức để tạo điều kiện cho các cá nhân chia sẻ chứ không tích trữ kiến thức của họ. Tại Việt Nam cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến hoạt động chia sẻ tri thức được công. Một số các nghiên cứu tiêu biểu có thể kể đến như: Nhâm Phong Tuân và cộng sự (2019) thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Quốc gia với dé tài “Nghién cứu thực chứng về mối quan hệ giữa chia sẻ tri thức cá nhân, đổi mới sáng tạo và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp Việt Nam”. Nghiên cứu đã phân tích các yếu tố quyết định tới chia sẻ tri thức cá nhân trong doanh nghiệp Việt Nam; tác động của chia sẻ tri thức cá nhân tới đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam; mối quan hệ giữa chia sẻ tri thức cá nhân, đổi mới sáng tạo và kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam.
Kết quả nghiên cứu đã làm rõ các ngụ ý và dé xuất hàm ý quản trị tới các nhà nghiên cứu và các doanh nghiệp Việt Nam. Nguyễn Đăng Quang và Nguyễn Văn Khoa (2021) đã thực hiện đo lường mức độ chia sẻ tri thức của giảng viên Trường Dai học Giao thông vận tải. Nghiên cứu sử dụng thang đo Likert để đo lường mức độ chia sẻ tri thức của giảng viên đại học dựa trên quá trình truyền đạt tri thức và quá trình thu nhận tri thức, kết quả nghiên cứu cũng cho thấy đã có sự tương tác chia sẻ tri thức giữa các giảng viên, quá trình truyền đạt tri thức diễn ra ở mức bình thường nhưng quá trình thu nhận tri thức diễn ra ở mức cao. Tổng quan các nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động chia sé tri thức Diana Burgess (2005) đã nghiên cứu động lực thúc day nhân viên chuyền giao tri thức bên ngoài nhóm làm việc bằng một khảo sát định lượng với 480 người của công ty CPG tại Mỹ.
Mô hình được Burgess xây dựng gồm các yếu tố: phần thưởng, rủi ro chia sẻ tri thức, sự ảnh hưởng trong tổ chức, sự xấu hd, quy tắc qua lại, lợi ích chung, sự gắn bó ảnh hưởng đến quá trình chia sẻ tri thức và quá trình tìm kiếm tri thức. Động cơ cá nhân Phần thưởng ` NK Na 1Œ) Rui ro chia sẻ tri thức Động cơ giữa các cá nhân Sự ảnh hưởng trong tô chức Chia sẻ Sự xấu hỗ tri thức Động cơ mối quan hệ i Quy tắc có đi có lại Loi ich chung Động co nhóm ` Sự gắn bó Hình 1.1: Mô hình nghiên cứu của Burgess (2005) Nguôn: Burgess 2005 Kết quả nghiên cứu của Diana Burgess (2005) cho thay nhân viên nhận được nhiều phan thưởng của tổ chức cho việc chia sẻ tri thức dành nhiều thời gian cho hoạt động, này hơn, ngược lại, nhân viên coi tri thức như một phương tiện để thăng tiến trong tổ chức thì ít có khả năng chia sẻ tri thức mà có xu hướng tim kiếm tri thức được chia sẻ. Ngoài ra, nhân viên ít có động lực chia sẻ và tìm kiếm tri thức ngoài nhóm làm việc của họ vì họ tin rằng quy tắc có đi có lại chi phối việc trao đổi thông tin và họ xác định gắn kết với đơn vị công tác nhiều hơn là với tổ chức. Cho đến nay đã có rất nhiều nghiên cứu dựa trên mô hình của Burger dé phát triển các nghiên cứu tiếp theo tại các tổ chức, doanh nghiệp cụ thể.
Al-alawi và cộng sự (2007) nghiên cứu nhằm mục đích điều tra vai trò của các yếu tố nhất định của văn hóa tô chức trong thành công của hoạt động chia sẻ tri thức. Các yếu tố: (1) sự tin tưởng giữa các cá nhân; (2) giao tiếp giữa các nhân viên; (3) hệ thông. thông tin; (4) phần thưởng và (5) cơ cấu tổ chức đóng vai trò quan trọng trong việc xác định mối quan hệ giữa các nhân viên và khả năng phá vỡ các trở ngại đối với việc chia sẻ tri thức. Nghiên cứu này nhằm góp phan giúp các doanh nghiệp hiểu được vai trò thiết yếu của văn hóa tổ chức trong việc tích lũy tri thức và mở rộng tri thức dé có thé tậ dụng chuyên môn của họ.
Kết quả của nghiên cứu được dựa trên việc giải thích kết quả khảo sát và một số cuộc phỏng vấn với nhân viên từ những công ty nhà nước và tư nhân ở Bahrain. Kết quả nghiên cứu chi ra rằng sự tin tưởng, giao tiếp, hệ thống thông tin, phần thưởng và cấu trúc tô chức có liên quan tích cực đến việc chia sé tri thức trong tổ chức. Razmerita và cộng sự (2016) nghiên cứu yếu tố ảnh hưởng đến việc chia sé tri thức trong các tổ chức, trên quan điểm tiến thoái lưỡng nan của xã hội (Social Dilemma) về truyền thông mạng xã hội. Nền tảng truyền thông xã hội của doanh nghiệp cung cấp những cách thức mới dé chia sé tri thức và giao tiếp trong các tổ chức dé làm lợi ích từ vốn xã hội và tri thức quý giá sẵn có của nhân viên.
Dựa trên tình trạng tiền thoái lưỡng nan của xã hội và lý thuyết tự quyết định, mục đích của nghiên cứu là tìm hiểu những yếu té thúc day sự tham gia của các nhân viên và những yếu tố nào cản trở sự tham gia của họ trong phương tiện truyền thông xã hội của doanh nghiệp. Dựa trên tổng quan các tài liệu trước đây, một mô hình nghiên cứu thống nhất được đưa ra là tích hợp các yếu tố nhân khẩu học, cá nhân, tổ chức va công nghệ ảnh hưởng đến động lực của nhân viên để chia sẻ tri thức. Mô hình được kiểm tra bằng phương pháp thống kê trên 114 người trả lời tại Đan Mạch. Dữ liệu định tính được sử dụng để xây dựng và giải thích các kết quả định lượng của những phát hiện.
Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra các động lực quan trọng trong chia sẻ tri thức là: thích giúp đỡ người khác, phần thưởng bằng tiền, quan lý hỗ trợ, thay đổi hành vi chia sẻ tri thức và công nhận. Các rào cản đáng kể được xác định đối với chia sẻ tri thức là: thay đổi hành vi, thiếu tin tưởng và thiếu thời gian. Rhodes và cộng sự (2018) nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến chia sẻ tri thức trong doanh nghiệp và từ đó đề xuất các hàm ý quản trị để tăng hiệu suất của công ty. Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố thuộc về tổ chức cụ thể như hệ thống công nghệ thông tin có tác động đáng ké nhất đến chia sẻ tri thức, theo sau đó là chiếc lược học tập có cấu trúc và văn hóa tổ chức sáng tạo.
Nguyễn Hoàng Lập và Phạm Quốc Trung (2014) nghiên cứu ảnh hưởng của văn hóa tổ chức đến việc chia sẻ tri thức của nhân viên trong ngành xây dựng Việt Nam và hành khảo sát ở TP. Hồ Chí Minh. Kết quả cho thấy việc chia sẻ tri thức của nhân viên ngành xây dựng Việt Nam chịu tác động bởi các yếu tố sau: (1) Sự tin tưởng; (2) Cơ cầu tô chức; (3) Khen thưởng ngắn hạn; (4) Hệ thống thông tin; (5) Khen thưởng dai han. Vii Ngọc Xuân (2019) nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến chia sẻ tri thức trong doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam.
Nghiên cứu này dựa trên mô hình nghiên cứu của Burgess (2005) và các lý thuyết liên quan để xác định các yếu tố động cơ tâm lý ảnh hưởng đến chia sẻ tri thức. Nghiên cứu tiến hành khảo sát tại 400 doanh nghiệp vừa và nhỏ để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến chia sẻ tri thức trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố như khen thưởng, sợ mat quyền, lợi ích cá nhân, dé cao vai trò của nhóm, khái niệm vì lợi ích xã hội ảnh hưởng đến chia sẻ tri thức. Nghiên cứu cũng đề xuất một số khuyến nghị nhằm cải thiện động lực chia sẻ trí thức của nhân viên trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam.
Đoàn Bảo Son (2021) nghiên cứu. mối quan hệ giữa động lực cá nhân, ý định chia sẻ tri thức và phát triển sản phẩm mới giữa các nhân viên trong ngành du lịch dựa trên lý thuyết kỳ vọng và lý thuyết hành động hợp lý.