Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở đo lường hiệu quả ngân hàng trường hợp các ngân hàng thương mại niêm yết tại thị trường chứng khoán việt nam giai đoạn trước và sau dịch covid19 năm 20162022

Chuyên khảo kinh tế phân tích Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở đo lường hiệu quả ngân hàng trường hợp các ngân hàng thương, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Ts. Châu Đình Linh
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Hiệu quả ngân hàng
• Đề tài: Đo lường hiệu quả ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam trước và sau Covid-19 (2016-2022)
• Loại tài liệu: đề tài nghiên cứu
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Kết cấu đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Hiệu quả ngân hàng
• 2.2. Đo lường điểm hiệu quả theo cách tiếp cận phi cấu trúc
• 2.3. Đo lường điểm hiệu quả theo cách tiếp cận cấu trúc
• 2.4. Phương pháp phân tích bao dữ liệu DEA
• 2.5. Hiệu quả kỹ thuật
• 2.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả ngân hàng
• 2.7. Quy mô vốn ngân hàng và hiệu quả kỹ thuật (TE)
• 2.8. Mối quan hệ giữa hiệu quả tài chính và hiệu quả kỹ thuật
• 2.9. Các yếu tố vĩ mô và hiệu quả kỹ thuật
• 2.10. Lược khảo các nghiên cứu trước
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp bao dữ liệu DEA
• 3.3. Phương pháp phân tích hồi quy Tobit
• 3.4. Dữ liệu và mô hình đề xuất
• 3.4.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Hiệu quả ngân hàng
• 4.2. Các yếu tố tác động đến điểm hiệu quả kỹ thuật của ngân hàng
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1. Hàm ý quản trị
• 5.1.1. Đẩy mạnh các hoạt động thu ngoài lãi
• 5.1.2. Quản lý chi phí hiệu quả
• 5.1.3. Tăng cường quản lý vốn
• 5.1.4. Đa dạng hóa các nguồn vốn
• 5.1.5. Tăng cường đầu tư vào công nghệ
• 5.1.6. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
• 5.1.7. Các khuyến nghị cụ thể cho ngân hàng trong bối cảnh hiện nay
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào việc đo lường hiệu quả của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2016-2022, đặc biệt là trước và sau đại dịch Covid-19. Hiệu quả hoạt động của ngân hàng được xem xét thông qua các chỉ số tài chính và yếu tố vĩ mô. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích bao dữ liệu (DEA) và hồi quy Tobit để đánh giá hiệu quả kỹ thuật và các yếu tố ảnh hưởng. Kết quả cho thấy sự suy giảm hiệu quả của các ngân hàng trong và sau đại dịch, với tác động Covid-19 là yếu tố nghịch chiều.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đo lường hiệu quả và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam. Nghiên cứu cũng đề xuất các hàm ý quản trị nhằm cải thiện hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh hậu Covid-19.

1.2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là hiệu quả kỹ thuật và các yếu tố tác động đến hiệu quả của các ngân hàng niêm yết tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm dữ liệu từ năm 2016 đến 2022, tập trung vào các ngân hàng niêm yết trên thị trường chứng khoán Hà Nội (HNX), Hồ Chí Minh (HSX), và Upcom.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hai phương pháp chính: phân tích bao dữ liệu (DEA) để đo lường hiệu quả kỹ thuật và hồi quy Tobit để phân tích các yếu tố ảnh hưởng. DEA được áp dụng để đánh giá hiệu quả tương đối giữa các ngân hàng, trong khi hồi quy Tobit giúp xác định các yếu tố nội tại và vĩ mô tác động đến hiệu quả. Phương pháp này cho phép đánh giá toàn diện hiệu quả ngân hàng trong bối cảnh kinh tế phức tạp.

2.1. Phương pháp DEA

Phân tích bao dữ liệu (DEA) được sử dụng để đo lường hiệu quả kỹ thuật của các ngân hàng. Phương pháp này xác định biên hiệu quả dựa trên các yếu tố đầu vào và đầu ra, giúp so sánh hiệu quả tương đối giữa các ngân hàng. Các ngân hàng đạt biên hiệu quả được coi là hiệu quả, trong khi những ngân hàng không đạt biên này được xem là kém hiệu quả.

2.2. Phương pháp hồi quy Tobit

Hồi quy Tobit được áp dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kỹ thuật. Các biến độc lập bao gồm các yếu tố nội tại như ROA, quy mô ngân hàng, và các yếu tố vĩ mô như tăng trưởng kinh tế và lạm phát. Phương pháp này giúp xác định mức độ tác động của từng yếu tố đến hiệu quả ngân hàng.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự suy giảm hiệu quả kỹ thuật của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam trong và sau đại dịch Covid-19. Tác động Covid-19 được xác định là yếu tố nghịch chiều, làm giảm hiệu quả hoạt động. Các yếu tố nội tại như ROA và quy mô ngân hàng có tác động cùng chiều, trong khi tỷ lệ vốn chủ sở hữu có tác động ngược chiều. Các yếu tố vĩ mô như tăng trưởng kinh tế và lạm phát không có ý nghĩa thống kê.

3.1. Hiệu quả kỹ thuật trước và sau Covid 19

Kết quả từ DEA cho thấy số lượng ngân hàng kém hiệu quả tăng lên đáng kể trong và sau đại dịch Covid-19. Điều này phản ánh tác động tiêu cực của đại dịch đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng.

3.2. Tác động của các yếu tố nội tại và vĩ mô

Hồi quy Tobit chỉ ra rằng ROA và quy mô ngân hàng có tác động cùng chiều đến hiệu quả kỹ thuật, trong khi tỷ lệ vốn chủ sở hữu có tác động ngược chiều. Các yếu tố vĩ mô như tăng trưởng kinh tế và lạm phát không có ý nghĩa thống kê.

IV. Hàm ý quản trị và kết luận

Nghiên cứu đề xuất các hàm ý quản trị nhằm cải thiện hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam. Các khuyến nghị bao gồm tăng cường quản lý rủi ro, đa dạng hóa nguồn vốn, và đầu tư vào công nghệ. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá thường xuyên hiệu quả ngân hàng trong bối cảnh kinh tế biến động.

4.1. Khuyến nghị quản trị

Các ngân hàng cần tập trung vào việc tăng cường quản lý rủi ro, đa dạng hóa nguồn vốn, và đầu tư vào công nghệ để cải thiện hiệu quả hoạt động. Đồng thời, cần thường xuyên đánh giá và điều chỉnh chiến lược kinh doanh phù hợp với bối cảnh kinh tế.

4.2. Kết luận

Nghiên cứu cung cấp cái nhìn toàn diện về hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam trước và sau Covid-19. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất các chiến lược quản trị nhằm nâng cao hiệu quả ngân hàng trong bối cảnh hậu đại dịch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2016-2022, hệ thống ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam đã trải qua nhiều biến động, đặc biệt là tác động sâu rộng của đại dịch Covid-19. Với vai trò trung gian tài chính quan trọng, các ngân hàng không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế mà còn là chỉ số phản ánh sức khỏe của nền kinh tế. Theo kết quả nghiên cứu, hiệu quả kỹ thuật trung bình của các ngân hàng dao động từ 42,3% đến 65,4% qua các năm, với mức cao nhất đạt 65,4% vào năm 2020, sau đó giảm xuống còn 46,1% vào năm 2022. Số lượng ngân hàng đạt hiệu quả cũng giảm từ 17 ngân hàng năm 2020 xuống còn 12 ngân hàng năm 2022, cho thấy sự suy giảm rõ rệt trong và sau đại dịch.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc đo lường hiệu quả kỹ thuật của các ngân hàng thương mại niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời phân tích các yếu tố nội tại và vĩ mô ảnh hưởng đến hiệu quả này, đặc biệt là tác động của đại dịch Covid-19. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 26 ngân hàng niêm yết trên các sàn HNX, HSX và Upcom, với dữ liệu tài chính từ báo cáo kiểm toán giai đoạn 2016-2022. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cái nhìn toàn diện về hiệu quả hoạt động ngân hàng, hỗ trợ các nhà quản lý và chính sách đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả, góp phần ổn định và phát triển hệ thống tài chính quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết hiệu quả kỹ thuật và lý thuyết tác động của các yếu tố nội tại và vĩ mô đến hiệu quả ngân hàng. Khái niệm hiệu quả kỹ thuật được định nghĩa theo Koopmans (1951) là khả năng tối đa hóa sản lượng đầu ra với lượng đầu vào nhất định. Phương pháp đo lường hiệu quả được chia thành hai cách tiếp cận: phi cấu trúc (dựa trên các chỉ số tài chính như ROA, ROE) và cấu trúc (dựa trên mô hình biên như DEA và SFA). Trong nghiên cứu này, phương pháp DEA (Data Envelopment Analysis) được sử dụng để đo lường hiệu quả kỹ thuật, dựa trên giả định lợi nhuận không đổi theo quy mô (CRS).

Ba khái niệm chính được áp dụng gồm:

• Hiệu quả kỹ thuật (TE): Đánh giá khả năng sử dụng tối ưu các đầu vào để tạo ra đầu ra.
• Các yếu tố nội tại: Bao gồm lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng nguồn vốn (CAP), và quy mô ngân hàng (BS).
• Các yếu tố vĩ mô: Tăng trưởng kinh tế (GDP), chỉ số lạm phát (INF), và tác động của đại dịch Covid-19 (Cov).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện theo hai giai đoạn chính. Giai đoạn đầu sử dụng phương pháp phân tích bao dữ liệu DEA với mô hình CCR định hướng đầu vào để đo lường điểm hiệu quả kỹ thuật của 26 ngân hàng thương mại niêm yết trong giai đoạn 2016-2022. Các biến đầu vào gồm chi phí nhân viên và quản lý, chi phí lãi vay, tiền gửi khách hàng và vốn chủ sở hữu; các biến đầu ra gồm thu nhập từ lãi, cho vay khách hàng và thu nhập phi lãi.

Giai đoạn hai áp dụng mô hình hồi quy Tobit để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến điểm hiệu quả DEA. Mô hình này phù hợp với biến phụ thuộc bị giới hạn trong khoảng [0,1]. Các biến độc lập bao gồm ROA, CAP, BS, GDP, INF và biến giả đại diện cho Covid-19. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính có kiểm toán và số liệu kinh tế vĩ mô từ Tổng cục Thống kê. Kiểm định tính dừng và đa cộng tuyến được thực hiện để đảm bảo tính ổn định và độ tin cậy của mô hình. Mô hình tác động ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm khắc phục sai lệch và không nhất quán trong ước lượng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả kỹ thuật ngân hàng biến động qua các năm: Điểm hiệu quả trung bình dao động từ 42,3% (2017) đến 65,4% (2020), với số lượng ngân hàng hiệu quả giảm từ 17 ngân hàng năm 2020 xuống còn 12 ngân hàng năm 2022. Điều này phản ánh tác động tiêu cực của đại dịch Covid-19 lên hiệu quả hoạt động.

2. Ảnh hưởng của các yếu tố nội tại:

   • ROA có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê mạnh mẽ (p<0,01), cho thấy lợi nhuận cao giúp nâng cao hiệu quả kỹ thuật.
   • Quy mô ngân hàng (BS) cũng tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê, cho thấy ngân hàng lớn hơn thường hiệu quả hơn.
   • Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng nguồn vốn (CAP) có tác động ngược chiều và có ý nghĩa thống kê, cho thấy vốn chủ sở hữu cao không đồng nghĩa với hiệu quả kỹ thuật cao.

3. Ảnh hưởng của các yếu tố vĩ mô:

   • Tăng trưởng kinh tế (GDP) có tác động ngược chiều nhưng không có ý nghĩa thống kê mạnh (p=0,128).
   • Lạm phát (INF) có tác động cùng chiều nhưng không đạt mức ý nghĩa thống kê.
   • Đại dịch Covid-19 có tác động tiêu cực và có ý nghĩa thống kê (p<0,05), làm giảm hiệu quả kỹ thuật của các ngân hàng.

4. Các đầu vào dư thừa và đầu ra thiếu hụt: Các ngân hàng không hiệu quả thường có dư thừa chi phí nhân viên và quản lý, chi phí lãi vay, vốn chủ sở hữu, đồng thời thiếu hụt thu nhập phi lãi và cho vay khách hàng, cho thấy cần tối ưu hóa chi phí và tăng cường thu nhập ngoài lãi.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm hiệu quả kỹ thuật trong và sau đại dịch Covid-19 phản ánh những thách thức về thanh khoản, tăng nợ xấu và chi phí hoạt động gia tăng. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy Covid-19 tác động tiêu cực đến hiệu quả ngân hàng. Mối quan hệ cùng chiều giữa ROA và hiệu quả kỹ thuật cho thấy lợi nhuận cao giúp ngân hàng sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, đồng thời tăng khả năng mở rộng hoạt động. Quy mô ngân hàng lớn hơn tạo điều kiện tận dụng kinh tế quy mô, nâng cao hiệu quả.

Tuy nhiên, vốn chủ sở hữu cao lại có tác động ngược chiều, có thể do việc duy trì vốn lớn làm giảm tính linh hoạt trong sử dụng nguồn lực, đồng thời tăng chi phí vốn. Các yếu tố vĩ mô như GDP và lạm phát không có ảnh hưởng rõ ràng, có thể do các ngân hàng đã thích nghi tốt với biến động kinh tế hoặc do các chính sách hỗ trợ từ chính phủ và Ngân hàng Nhà nước.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng điểm hiệu quả qua các năm, bảng phân tích hồi quy Tobit với các hệ số và mức ý nghĩa, cùng bảng thống kê các đầu vào dư thừa và đầu ra thiếu hụt để minh họa chi tiết các điểm cần cải thiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đẩy mạnh các hoạt động thu ngoài lãi: Tăng cường phát triển dịch vụ đầu tư, bảo hiểm và các dịch vụ tài chính khác nhằm đa dạng hóa nguồn thu, giảm phụ thuộc vào thu nhập từ lãi vay. Mục tiêu nâng cao tỷ trọng thu nhập phi lãi trong tổng thu nhập trong vòng 2 năm tới, do ban lãnh đạo ngân hàng thực hiện.

2. Quản lý chi phí hiệu quả: Tối ưu hóa chi phí nhân viên và quản lý thông qua tái cấu trúc quỹ lương và ứng dụng công nghệ tự động hóa quy trình. Mục tiêu giảm chi phí hoạt động ít nhất 10% trong 1-2 năm, do phòng nhân sự và công nghệ thông tin phối hợp thực hiện.

3. Tăng cường quản lý vốn: Cân đối tỷ lệ vốn chủ sở hữu và vốn vay để giảm chi phí vốn và tăng hiệu quả sử dụng vốn. Mục tiêu duy trì tỷ lệ vốn chủ sở hữu hợp lý theo quy định, đồng thời tối ưu hóa cấu trúc vốn trong 3 năm tới, do ban quản lý tài chính ngân hàng chịu trách nhiệm.

4. Đa dạng hóa các nguồn vốn: Phát triển các loại tiền gửi và huy động vốn dài hạn như phát hành trái phiếu, hợp tác với tổ chức tài chính quốc tế để tăng tính bền vững và thanh khoản. Mục tiêu tăng tỷ trọng vốn dài hạn lên 30% trong 3 năm, do phòng huy động vốn và quan hệ quốc tế thực hiện.

5. Tăng cường đầu tư vào công nghệ: Đẩy mạnh chuyển đổi số, áp dụng công nghệ hiện đại để nâng cao hiệu quả hoạt động và trải nghiệm khách hàng. Mục tiêu hoàn thiện hệ thống ngân hàng số trong 2 năm, do phòng công nghệ thông tin và chuyển đổi số đảm nhiệm.

6. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Đào tạo và phát triển kỹ năng chuyên môn cho nhân viên, xây dựng môi trường làm việc sáng tạo và chuyên nghiệp. Mục tiêu nâng cao năng suất lao động và giữ chân nhân tài trong 3 năm, do phòng nhân sự và đào tạo thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý ngân hàng: Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động, từ đó xây dựng chiến lược quản trị và phát triển phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả kỹ thuật và tài chính.

2. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế các chính sách hỗ trợ ngành ngân hàng, đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng như đại dịch Covid-19, nhằm duy trì ổn định và phát triển bền vững.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực tài chính-ngân hàng: Tham khảo phương pháp nghiên cứu kết hợp DEA và hồi quy Tobit, cũng như các phân tích về tác động của yếu tố nội tại và vĩ mô đến hiệu quả ngân hàng tại Việt Nam.

4. Nhà đầu tư và cổ đông ngân hàng: Hiểu rõ hơn về hiệu quả hoạt động và các yếu tố ảnh hưởng để đưa ra quyết định đầu tư chính xác, đồng thời đánh giá tiềm năng phát triển và rủi ro của các ngân hàng niêm yết.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp DEA có ưu điểm gì trong đo lường hiệu quả ngân hàng?
   DEA cho phép đánh giá hiệu quả tương đối của các ngân hàng dựa trên nhiều đầu vào và đầu ra mà không cần giả định hàm sản xuất cụ thể, giúp so sánh chính xác hiệu quả kỹ thuật giữa các đơn vị.

2. Tại sao mô hình hồi quy Tobit được sử dụng trong phân tích yếu tố ảnh hưởng?
   Vì điểm hiệu quả DEA bị giới hạn trong khoảng [0,1], mô hình Tobit phù hợp để xử lý biến phụ thuộc bị kiểm duyệt, giúp ước lượng chính xác các hệ số ảnh hưởng.

3. Tác động của đại dịch Covid-19 đến hiệu quả ngân hàng như thế nào?
   Nghiên cứu cho thấy Covid-19 có tác động tiêu cực và có ý nghĩa thống kê, làm giảm hiệu quả kỹ thuật do tăng rủi ro tín dụng, giảm nhu cầu tín dụng và chi phí hoạt động tăng.

4. Vì sao vốn chủ sở hữu có tác động ngược chiều đến hiệu quả kỹ thuật?
   Vốn chủ sở hữu cao có thể làm giảm tính linh hoạt trong sử dụng nguồn lực và tăng chi phí vốn, dẫn đến giảm hiệu quả kỹ thuật mặc dù tăng cường sức mạnh tài chính.

5. Các ngân hàng nên tập trung cải thiện những yếu tố nào để nâng cao hiệu quả?
   Cần tối ưu hóa chi phí nhân viên và quản lý, tăng thu nhập phi lãi, cân đối cấu trúc vốn, đa dạng hóa nguồn vốn và đẩy mạnh chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả hoạt động.

Kết luận

• Nghiên cứu đã đo lường hiệu quả kỹ thuật của 26 ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2016-2022, phát hiện hiệu quả có sự biến động và suy giảm rõ rệt trong và sau đại dịch Covid-19.
• Các yếu tố nội tại như lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) và quy mô ngân hàng (BS) có tác động tích cực đến hiệu quả kỹ thuật, trong khi tỷ lệ vốn chủ sở hữu (CAP) và đại dịch Covid-19 có tác động tiêu cực.
• Các yếu tố kinh tế vĩ mô như tăng trưởng GDP và lạm phát không có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả ngân hàng trong giai đoạn nghiên cứu.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp quản trị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng trong bối cảnh kinh tế biến động.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi và đánh giá hiệu quả thực tiễn, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các yếu tố mới và các ngân hàng chưa niêm yết để có cái nhìn toàn diện hơn.

Hành động ngay: Các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý nên áp dụng các khuyến nghị nghiên cứu để nâng cao hiệu quả hoạt động, đồng thời chuẩn bị các kịch bản ứng phó linh hoạt với các biến động kinh tế trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Chương 2: Cơ sở lý thuyết Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Nội dung và kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị 11 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2. Hiệu quả ngân hàng 2. Hiệu quả Koopmans (1951) giới thiệu khái niệm hiệu quả, “cho rằng một đơn vị được coi là hiệu quả nếu sản lượng đầu ra đạt tối đa với lượng đầu vào nhất định. Hiệu quả đo lường sự chênh lệch giữa kết quả thực tế và kết quả lý tưởng mong muốn”.

Việc tính toán hiệu quả đã trở nên phổ biến và được áp dụng rộng rãi trong nhiều tổ chức kinh tế khác nhau, bao gồm cả các ngân hàng. Theo thời gian, phương pháp đo lường hiệu quả đã phát triển thành hai cách tiếp cận: tiếp cận cấu trúc và tiếp cận phi cấu trúc (Hughes & Mester, 2008). Đo lường điểm hiệu quả theo cách tiếp cận phi cấu trúc Cách tiếp cận phi cấu trúc để đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng là một phương pháp truyền thống và đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều nghiên cứu. Phương pháp này thường dựa vào các chỉ số tài chính cơ bản như tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA), tỷ lệ chi phí cố định trên tổng chi phí, cùng các chỉ số tương tự.

Tuy nhiên, phương pháp này có hai hạn chế chính: thứ nhất, nó không phản ánh được giá trị thị trường của tài sản hay mức độ rủi ro mà ngân hàng phải đối mặt; thứ hai, phương pháp này chỉ thực sự hiệu quả khi ngân hàng sử dụng một loại đầu vào duy nhất hoặc tạo ra một loại đầu ra duy nhất. Để khắc phục những hạn chế này, nhiều nghiên cứu đã sử dụng các chỉ số khác nhằm đánh giá toàn diện hơn về giá trị thị trường và mức độ rủi ro của ngân hàng hoặc doanh nghiệp. Các chỉ số này bao gồm: chỉ số Tobin's q (tỷ lệ giữa giá trị thị trường của tài sản và giá trị sổ sách của tài sản), chỉ số Sharpe (đo lường lợi nhuận trên mỗi đơn vị rủi ro khi đầu tư vào tài sản), và hệ số an toàn vốn (còn gọi là tỷ lệ vốn tự có trên tài sản rủi ro). Ngoài việc sử dụng các chỉ số tài chính, việc phân tích hiệu quả của ngân hàng cần được kết hợp với các yếu tố vi mô của ngân hàng như chiến lược đầu tư, chiến lược cạnh tranh, thị phần, cấu trúc hội đồng quản trị, và các yếu tố khác.

Việc này sẽ giúp mang lại những đánh giá khách quan hơn, phù hợp với bối cảnh và nguồn lực của từng ngân hàng cụ thể. Đo lường điểm hiệu quả theo cách tiếp cận cấu trúc Ở lĩnh vực ngân hàng, việc tìm ra phương pháp tối ưu để đo lường hiệu quả vẫn là chủ đề chưa đạt được sự đồng thuận trong nhiều nghiên cứu. Để vượt qua những hạn chế của phương pháp chỉ dựa trên phân tích tỷ lệ, các kỹ thuật đo lường hiệu quả theo cách tiếp cận biên ngày càng được ưa chuộng hơn. Lý do chính là vì cách tiếp cận này cho phép xem xét nhiều yếu tố đầu vào và đầu ra trong quá trình đo lường hiệu quả (Titko, Stankevičienė & Lāce, 2014).

Đây chính là cơ sở của phương pháp tiếp cận phi cấu trúc. Trong phạm vi cách tiếp cận cấu trúc, có hai phương pháp chính để đo lường hiệu quả: phương pháp tham số và phương pháp phi tham số. “Phương pháp tham số yêu cầu phải có những giả định về dạng cụ thể của hàm chi phí hoặc hàm lợi nhuận được ước tính và sự phân bổ hiệu quả” (Kallel, Ben Hamad & Triki, 2019). Cả hai phương pháp đều có những ưu và nhược điểm riêng, nhưng việc sử dụng phương pháp tiếp cận biên (phi cấu trúc) đang trở nên phổ biến do tính linh hoạt và khả năng xử lý đa chiều của nó, giúp cung cấp một cái nhìn toàn diện hơn về hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

Có ba phương pháp chính trong phương pháp tiếp cận tham số: (i) phương pháp biên ngẫu nhiên (Stochastic Frontier Approach - SFA); (ii) phương pháp phân tích biên dày (Thick Frontier Approach - TFA); và (iii) phân tích biên không phân phối (Distribution Free Approach - DFA). Trong khi đó, phương pháp phi tham số không yêu cầu các giả định về dạng hàm và bao gồm hai phương pháp chính: (i) phân tích bao dữ liệu (Data Envelopment Analysis - DEA) và (ii) xử lý yếu tố tự do (Free Disposal Hull - FDH). Phương pháp phân tích bao dữ liệu DEA Farrel (1957) đã giới thiệu một chỉ số để đo lường hiệu quả kỹ thuật, phản ánh khả năng của một tổ chức trong việc đạt được sản lượng tối đa từ một tập hợp các đầu vào nhất định. Công trình của Farrel đã trở thành nền tảng cho sự phát triển của các phương pháp và mô hình đánh giá hiệu quả ngày càng tốt hơn.

Dựa trên ý tưởng của Farrell, Charnes, Cooper và Rhodes (1978) đã phát triển mô hình phân tích bao dữ liệu (DEA). Ý tưởng chính của họ là sử dụng đường giới hạn khả năng sản xuất (Production Possibility Frontier - PPF) làm tiêu chí đánh giá hiệu quả tương 13 đối giữa các đơn vị ra quyết định (DMUs) trong cùng một ngành. Những công ty đạt tới mức giới hạn này sẽ được coi là hiệu quả, trong khi những công ty không đạt được sẽ bị coi là kém hiệu quả. Để đánh giá hiệu quả hoạt động của các Đơn vị ra quyết định (DMU), cần phải sử dụng nhiều chỉ số hiệu quả khác nhau, bởi vì mỗi DMU thường sử dụng một tổ hợp các yếu tố đầu vào để tạo ra nhiều loại đầu ra khác nhau.

Các yếu tố đầu vào và đầu ra này thường rất khác biệt về tính chất và thước đo, vì vậy, để có thể thực hiện đánh giá tổng hợp và so sánh giữa các DMU, cần quy đổi tất cả các yếu tố về cùng một đơn vị đo lường, thường là tiền tệ. Thách thức lớn nhất trong quá trình này là việc xác định được giá trị tương ứng cho tất cả các yếu tố đầu vào và đầu ra. Nếu giả định một DMU sử dụng m yếu tố đầu vào x để sản xuất n yếu tố đầu ra y, với các trọng số tương ứng là v và u (tương ứng là giá cả của các biến đầu vào và đầu ra, giả thiết rằng thông tin là đầy đủ), hiệu quả của DMU được tính như sau: ∑" " # 𝐸𝐹𝐹 = ∑&!#$ $! %! i = 1…m; j = 1…n %#$ % ! Để tính toán hiệu quả của từng DMU, ta áp dụng công thức được đề xuất, trong đó mỗi DMU có các yếu tố đầu vào (x) và đầu ra (y) khác nhau, trong khi các trọng số (u và v), số lượng đầu vào (m) và số lượng đầu ra (n) là giống nhau. Trong trường hợp không thể xác định giá cả, có thể giả định rằng một biến đầu vào (xi) hoặc một biến đầu ra (yi) sẽ được gán một trọng số (vi hoặc ui) dựa trên mức độ quan trọng của nó đối với DMU.

Tuy nhiên, mỗi DMU sẽ có cách đánh giá khác nhau về tầm quan trọng của từng biến đầu vào và đầu ra, do đó các giá trị u, v, x, và y sẽ khác nhau giữa các DMU. Đây là lúc phương pháp DEA trở nên hữu ích, giúp giải quyết vấn đề này bằng cách xác định hiệu quả tương đối giữa các DMU. Phương pháp DEA sau đó đã được phát triển thành nhiều mô hình khác nhau và được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, bao gồm cả ngành ngân hàng. Theo Sherman & Zhu (2006), năng suất tổng thể của một ngân hàng phụ thuộc vào bốn thành phần phân loại hiệu quả gồm: hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả quy mô, hiệu quả về giá, hiệu quả phân bổ.

Trong đó, hiệu quả kỹ thuật đề cập đến khả năng của doanh nghiệp để tối đa hóa sản lượng với 14 các đầu vào nhất định hoặc; tạo ra cùng một mức đầu ra với việc giảm thiểu đầu vào (Cooper, Seiford & Tone, 2006). Một ngân hàng được coi là kém hiệu quả kỹ thuật khi lãng phí một số đầu vào (Sherman & Zhu, 2006). Hiệu quả kỹ thuật Phương pháp DEA thiết lập bảng xếp hạng mức độ hiệu quả kỹ thuật (Technical Efficiency - TE) dựa trên biên hiệu quả hoặc đường hiệu quả tối ưu thực tế cho các DMUs trong nghiên cứu. Để tính điểm TE, có hai cách tiếp cận chính (Charnes & ctg, 1994) gồm tiếp định hướng đầu hoặc đầu ra.

Trong tiếp cận định hướng đầu vào (input-oriented models), mô hình tập trung vào việc các ngân hàng tạo ra sản lượng đầu ra với lượng đầu vào tối thiểu. Theo cách tiếp cận này, các ngân hàng được coi là không hiệu quả (inefficient) khi so sánh với biên hiệu quả. Để cải thiện hiệu quả, các ngân hàng cần quản lý tốt hơn hoặc tiết giảm chi phí đầu vào mà vẫn duy trì mức sản lượng đầu ra hiện có. Ngược lại, cách tiếp cận định hướng đầu ra (output-oriented models) tập trung vào việc tối đa hóa giá trị đầu ra với một lượng đầu vào nhất định.

Các ngân hàng không hiệu quả sẽ được so sánh với biên hiệu quả để xác định khả năng tăng thêm sản lượng đầu ra. Việc tối đa hóa sản lượng đầu ra có thể là cần thiết khi các yếu tố đầu vào bị hạn chế và mô hình này nhấn mạnh việc gia tăng sản lượng. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả ngân hàng 2. Quy mô vốn ngân hàng và hiệu quả kỹ thuật (TE) Mối quan hệ giữa vốn ngân hàng và TE là một yếu tố quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động của các ngân hàng.

Lý thuyết kinh tế quy mô cho thấy các ngân hàng có quy mô vốn lớn thường có khả năng giảm chi phí đơn vị và tăng cường hiệu quả hoạt động do tận dụng lợi thế quy mô. Cụ thể, với quy mô vốn lớn, ngân hàng có thể đa dạng hóa danh mục đầu tư và phân tán rủi ro, từ đó nâng cao TE (Charnes, Cooper & Rhodes, 1978). Đồng thời, lý thuyết tối ưu hóa tài sản nhấn mạnh việc quản lý vốn hiệu quả giúp ngân hàng đạt được TE cao hơn. Quản lý vốn chủ động, bao gồm cân đối giữa vốn chủ sở hữu và vốn vay, giúp duy trì ổn định tài chính và cải thiện TE (Jensen & Meckling, 1976).

15 Các ngân hàng lớn được kỳ vọng sẽ hoạt động hiệu quả hơn so với các ngân hàng nhỏ do các ngân hàng lớn có khả năng huy động các nguồn lực như nhân lực, vật chất và công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động (Hughes & ctg, 2001).