Đánh Giá Thực Trạng Tín Dụng Doanh Nghiệp Tại NHTM VIB - Sở Giao Dịch Trong Bối Cảnh Dịch COVID-19

Đánh giá tín dụng doanh nghiệp tại VIB Sở Giao Dịch trong bối cảnh COVID-19. Phân tích thực trạng, cơ hội và thách thức để đưa ra giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Trần Tiến Duy
• Người hướng dẫn: TS. Trần Mạnh Hà
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Đánh giá thực trạng trong hoạt động Tín dụng Khách Hàng Doanh Nghiệp thời kì dịch COVID-19 tại SGD NHTM Quốc Tế VIB
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Cơ sở lý thuyết về hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Khái quát về ngân hàng thương mại
• 1.1.2. Hệ thống cơ sở lý luận về hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại
• 1.1.2.1. Khái niệm tín dụng ngân hàng thương mại
• 1.1.2.2. Đặc điểm của hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại
• 1.1.2.3. Phân loại hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại
• 1.1.2.4. Vai trò hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại
• 1.1.3. Tổng quan về hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại đối với đối tượng Khách Hàng Doanh Nghiệp
• 1.1.3.1. Khái niệm về khách hàng doanh nghiệp và các loại hình doanh nghiệp
• 1.2. Hệ thống cơ sở lý luận về tín dụng ngân hàng thương mại đối với đối tượng khách hàng doanh nghiệp
• 1.2.1. Hệ thống nguyên tắc và điều kiện cấp tín dụng doanh nghiệp
• 1.2.1.1. Nguyên tắc cấp tín dụng
• 1.2.1.2. Điều kiện cấp tín dụng doanh nghiệp và hệ thống cấp tín dụng ngân hàng thương mại
• 1.2.2. Phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro
• 1.2.3. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại
• 1.2.4. Tổng quan tình hình nghiên cứu về hoạt động tín dụng
• 1.2.5. Tiểu kết tổng quan lý luận về hoạt động tín dụng doanh nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG DN TẠI VIB SGD TRONG BỐI CẢNH COVID-19
• 2.1. Bối cảnh đại dịch COVID
• 2.1.1. Tính nghiêm trọng và thời sự của COVID-19
• 2.1.2. Tác động của dịch COVID tới tình hình kinh tế thế giới và kinh tế - xã hội Việt Nam
• 2.1.3. Tác động của đại dịch COVID đến Ngành Ngân Hàng Việt Nam
• 2.2. Thực trạng hoạt động tín dụng của Sở Giao Dịch VIB trong bối cảnh đại dịch COVID-19
• 2.2.1. Tổng quan về Ngân Hàng Thương Mại Quốc Tế (VIB)
• 2.2.2. Tổng quan về Sở Giao Dịch NHQT VIB
• 2.2.3. Hoạt động tín dụng tại Ngân Hàng Quốc tế VIB
• 2.2.4. Thực trạng hoạt động tín dụng doanh nghiệp tại VIB - SỞ GIAO DỊCH trong bối cảnh đại dịch
• 2.2.5. Tiểu kết về thực trạng hoạt động tín dụng doanh nghiệp của VIB - SỞ GIAO DỊCH trong bối cảnh dịch COVID
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP TẠI VIB - SỞ GIAO DỊCH TRONG BỐI CẢNH ĐẠI DỊCH COVID
• 3.1. Các nguyên tắc đề xuất giải pháp
• 3.2. Định hình chiến lược chung và chiến lược phát triển khối KHDN VIB trong bối cảnh đại dịch COVID-19
• 3.2.1. Định hình chiến lược phát triển khối KHDN VIB năm 2021 trong bối cảnh đại dịch COVID
• 3.3. Đề xuất kiến nghị và giải pháp phát triển tín dụng doanh nghiệp và khả năng cạnh tranh KHDN trong bối cảnh dịch COVID áp dụng tại VIB - SỞ GIAO DỊCH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hoạt Động Tín Dụng Doanh Nghiệp VIB 55 Ký Tự

Nền kinh tế Việt Nam phụ thuộc lớn vào hệ thống ngân hàng. Hoạt động tín dụng ngân hàng chiếm tỷ trọng lớn trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế. Bối cảnh COVID-19 gây ảnh hưởng sâu sắc đến kinh tế toàn cầu và Việt Nam. Ngân hàng Nhà Nước (NHNN) đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định kinh tế. Trong tình hình dịch bệnh phức tạp, nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp giảm mạnh. Việc tín dụng tăng trưởng chậm là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, tín dụng ngân hàng thương mại vẫn ghi nhận mức tăng trưởng dương so với các nền kinh tế lớn khác. Điều này cho thấy sự cố gắng trong công tác kiểm soát dịch và các chính sách kinh tế đúng đắn. Thanh khoản của hệ thống NHTM dồi dào, đảm bảo cung ứng đủ vốn cho khách hàng.

1.1. Khái niệm và vai trò của tín dụng doanh nghiệp VIB

Tín dụng doanh nghiệp VIB đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nó giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô, đầu tư vào công nghệ mới và tăng cường khả năng cạnh tranh. VIB, với vai trò trung gian tài chính, kết nối nguồn vốn từ nơi dư thừa đến nơi thiếu hụt, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các hình thức cấp tín dụng của VIB rất đa dạng, từ cho vay ngắn hạn đến tài trợ dự án dài hạn, đáp ứng nhu cầu khác nhau của từng loại hình doanh nghiệp.

1.2. Đặc điểm hoạt động tín dụng doanh nghiệp

Hoạt động tín dụng doanh nghiệp có những đặc điểm riêng biệt so với tín dụng cá nhân. Quy mô khoản vay thường lớn hơn, thời gian vay dài hơn và yêu cầu về tài sản đảm bảo cũng khắt khe hơn. Ngân hàng cần đánh giá kỹ lưỡng khả năng trả nợ của doanh nghiệp dựa trên tình hình tài chính, kết quả kinh doanh và triển vọng phát triển. Việc quản lý rủi ro tín dụng là vô cùng quan trọng để đảm bảo an toàn vốn và hiệu quả hoạt động. VIB áp dụng các quy trình thẩm định chặt chẽ và hệ thống giám sát rủi ro hiệu quả.

II. Ảnh Hưởng COVID 19 Đến Hoạt Động Tín Dụng VIB 57 Ký Tự

COVID-19 tác động tiêu cực đến mọi mặt của nền kinh tế, trong đó có hoạt động tín dụng doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất kinh doanh, dẫn đến giảm doanh thu, lợi nhuận và khả năng trả nợ. Nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp cũng giảm do lo ngại về tình hình kinh tế bất ổn. Điều này gây áp lực lên các ngân hàng, trong đó có VIB. Các ngân hàng phải đối mặt với nguy cơ nợ xấu doanh nghiệp tăng cao và lợi nhuận giảm sút. Theo báo cáo, hệ thống ngân hàng ước tính phải chia sẻ khoảng 30.000 tỷ đồng nguồn thu nhập để hỗ trợ khách hàng.

2.1. Phân tích tác động của đại dịch đến doanh nghiệp

Đại dịch COVID-19 gây ra những tác động sâu sắc đến doanh nghiệp. Gián đoạn chuỗi cung ứng, giảm cầu tiêu dùng và hạn chế đi lại ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp phải tạm ngừng hoạt động hoặc thu hẹp quy mô. Các ngành như du lịch, dịch vụ và vận tải chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Khả năng trả nợ của doanh nghiệp suy giảm, làm tăng rủi ro tín dụng cho ngân hàng. VIB đã triển khai các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp để giảm thiểu tác động tiêu cực của đại dịch.

2.2. Rủi ro tín dụng gia tăng trong bối cảnh COVID 19

COVID-19 làm gia tăng rủi ro tín dụng đối với các ngân hàng. Doanh nghiệp gặp khó khăn trong trả nợ, dẫn đến tăng tỷ lệ nợ xấu. Ngân hàng phải trích lập dự phòng rủi ro cao hơn, ảnh hưởng đến lợi nhuận. Việc đánh giá rủi ro tín dụng trở nên phức tạp hơn do tình hình kinh tế bất ổn. VIB đã tăng cường giám sát rủi ro và áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả để hạn chế tác động tiêu cực của đại dịch.

2.3. Thay đổi trong chính sách tín dụng VIB

Trước những thách thức từ COVID-19, chính sách tín dụng VIB đã có những điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với tình hình mới. Ngân hàng đã nới lỏng điều kiện vay, giảm lãi suất và cơ cấu lại thời hạn trả nợ cho các doanh nghiệp gặp khó khăn. VIB cũng tăng cường hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) để giúp họ vượt qua giai đoạn khó khăn. Tuy nhiên, VIB vẫn duy trì các tiêu chuẩn đánh giá tín dụng nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn vốn.

III. Đánh Giá Tín Dụng Doanh Nghiệp VIB Phương Pháp 59 Ký Tự

Việc đánh giá tín dụng doanh nghiệp là vô cùng quan trọng để ngân hàng có thể đưa ra quyết định cho vay chính xác. VIB sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để đánh giá tín dụng doanh nghiệp, bao gồm phân tích tài chính, đánh giá phi tài chính và phân tích ngành. Phân tích tài chính tập trung vào các chỉ số tài chính quan trọng như doanh thu, lợi nhuận, khả năng trả nợ và tình hình kinh doanh doanh nghiệp. Đánh giá phi tài chính xem xét các yếu tố như uy tín của doanh nghiệp, năng lực quản lý và vị thế cạnh tranh.

3.1. Phân tích tài chính doanh nghiệp trong đánh giá tín dụng

Phân tích tài chính doanh nghiệp là bước quan trọng trong đánh giá tín dụng. Các chỉ số như khả năng thanh toán, khả năng trả nợ, hiệu quả hoạt động và tình hình kinh doanh được xem xét kỹ lưỡng. Bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh và báo cáo lưu chuyển tiền tệ là những nguồn thông tin quan trọng. VIB sử dụng các mô hình đánh giá tín dụng tiên tiến để dự báo khả năng trả nợ của doanh nghiệp.

3.2. Đánh giá phi tài chính Yếu tố ảnh hưởng tín dụng

Ngoài phân tích tài chính, đánh giá phi tài chính cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá tín dụng. Các yếu tố như uy tín của doanh nghiệp, năng lực quản lý, kinh nghiệm của đội ngũ lãnh đạo và vị thế cạnh tranh trên thị trường được xem xét. Phân tích ngành cũng giúp đánh giá tiềm năng phát triển và rủi ro của doanh nghiệp. Thông tin từ các nguồn như báo chí, khảo sát thị trường và đánh giá của các tổ chức uy tín được sử dụng để bổ sung cho hồ sơ tín dụng doanh nghiệp.

IV. Giải Pháp Hỗ Trợ Tín Dụng Doanh Nghiệp VIB 54 Ký Tự

Để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn trong bối cảnh COVID-19, VIB đã triển khai nhiều giải pháp tín dụng linh hoạt và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giảm lãi suất vay, miễn giảm phí và cung cấp các gói vay ưu đãi. VIB cũng tăng cường tư vấn tài chính cho doanh nghiệp để giúp họ quản lý dòng tiền hiệu quả và tìm kiếm cơ hội kinh doanh mới. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh và phục hồi sau đại dịch.

4.1. Tái cơ cấu nợ Giải pháp cho doanh nghiệp VIB

Tái cơ cấu nợ là một trong những giải pháp quan trọng để hỗ trợ doanh nghiệp VIB gặp khó khăn. VIB xem xét gia hạn thời gian trả nợ, điều chỉnh lãi suất và các điều khoản khác của hợp đồng tín dụng để giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp. Quy trình tái cơ cấu nợ được thực hiện nhanh chóng và minh bạch để đảm bảo quyền lợi của cả ngân hàng và khách hàng.

4.2. Giảm lãi suất vay VIB Hỗ trợ doanh nghiệp

Giảm lãi suất vay VIB là một giải pháp thiết thực để giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp. VIB đã triển khai nhiều chương trình giảm lãi suất vay cho các doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực ưu tiên và chịu ảnh hưởng nặng nề bởi COVID-19. Việc giảm lãi suất giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để duy trì hoạt động và đầu tư vào phục hồi.

V. Nghiên Cứu Đánh Giá Tín Dụng VIB Trong COVID 59 Ký Tự

Một nghiên cứu chuyên sâu về đánh giá tín dụng doanh nghiệp VIB trong bối cảnh COVID-19 cho thấy ngân hàng đã có những phản ứng linh hoạt và hiệu quả để đối phó với những thách thức. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các giải pháp hỗ trợ của VIB đã giúp nhiều doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn và duy trì hoạt động. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục tăng cường giám sát rủi ro tín dụng và cải thiện quy trình đánh giá tín dụng để đảm bảo an toàn vốn.

5.1. Kết quả nghiên cứu tín dụng VIB Tác động COVID

Kết quả nghiên cứu tín dụng VIB chỉ ra rằng COVID-19 đã tác động đáng kể đến hoạt động tín dụng doanh nghiệp. Tỷ lệ nợ xấu tăng lên và lợi nhuận giảm sút. Tuy nhiên, VIB đã kiểm soát tốt tình hình và duy trì được khả năng trả nợ. Các giải pháp hỗ trợ của ngân hàng đã giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của đại dịch.

5.2. Giải pháp nào hiệu quả Đánh giá từ nghiên cứu

Nghiên cứu chỉ ra rằng tái cơ cấu nợ và giảm lãi suất vay là hai giải pháp hiệu quả nhất để hỗ trợ doanh nghiệp. Việc tư vấn tài chính cũng giúp doanh nghiệp quản lý dòng tiền tốt hơn. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải lựa chọn các giải pháp phù hợp với từng loại hình doanh nghiệp và tình hình cụ thể.

VI. Tương Lai Tín Dụng VIB Sau COVID Hướng Đi 51 Ký Tự

Sau khi đại dịch COVID-19 kết thúc, hoạt động tín dụng doanh nghiệp sẽ đối mặt với nhiều cơ hội và thách thức mới. VIB cần tiếp tục cải thiện quy trình đánh giá tín dụng, tăng cường quản lý rủi ro và phát triển các sản phẩm dịch vụ mới để đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp. VIB cũng cần chủ động tham gia vào quá trình chuyển đổi số và tận dụng các công nghệ mới để nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng cường khả năng cạnh tranh. Hướng đi đúng đắn sẽ giúp VIB củng cố vị thế là một trong những ngân hàng hàng đầu tại Việt Nam.

6.1. Cải thiện đánh giá tín dụng và quản lý rủi ro VIB

Cải thiện đánh giá tín dụng và quản lý rủi ro VIB là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn vốn và hiệu quả hoạt động. VIB cần áp dụng các mô hình đánh giá tín dụng tiên tiến và thường xuyên cập nhật thông tin về tình hình tài chính và hoạt động của doanh nghiệp. VIB cũng cần xây dựng hệ thống cảnh báo sớm để phát hiện và ngăn chặn các rủi ro tiềm ẩn.

6.2. Ứng dụng công nghệ trong tín dụng doanh nghiệp VIB

Ứng dụng công nghệ trong tín dụng doanh nghiệp VIB giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và cải thiện trải nghiệm khách hàng. VIB có thể sử dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (ML) để tự động hóa quy trình đánh giá tín dụng và dự báo rủi ro. VIB cũng có thể phát triển các ứng dụng di động và nền tảng trực tuyến để giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các sản phẩm dịch vụ và thực hiện giao dịch.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Tiến Duy (chuyên ngành Ngân hàng, Khoa Ngân hàng, Học viện Ngân hàng; người hướng dẫn: TS. Trần Mạnh Hà) tập trung phân tích thực tiễn hoạt động cấp tín dụng cho khối khách hàng doanh nghiệp trong giai đoạn nền kinh tế chịu tác động trực tiếp từ dịch bệnh COVID-19.

Về bối cảnh thực tiễn, tác giả chỉ ra rằng nền kinh tế Việt Nam kể từ giai đoạn đổi mới năm 1986 đến năm 2021 có mức độ phụ thuộc lớn vào hệ thống ngân hàng thương mại, trong đó kênh cung ứng vốn qua tín dụng ngân hàng chiếm xấp xỉ 96,2% tổng cung nguồn vốn cho nền kinh tế (theo số liệu đánh giá hoạt động tín dụng giai đoạn 2019–2020). Khi đại dịch COVID-19 bùng phát trên quy mô toàn cầu với số ca nhiễm ghi nhận tại thời điểm nghiên cứu lên tới 500.000 ca/ngày trên thế giới, hoạt động sản xuất kinh doanh, thương mại quốc tế và lưu thông hàng hóa rơi vào trạng thái đình trệ. Mặc dù các ngân hàng thương mại đồng loạt hạ lãi suất, nhu cầu vay vốn của nhiều nhóm doanh nghiệp vẫn sụt giảm sâu. Theo ước tính từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), toàn hệ thống ngân hàng phải gánh vác các khoản hỗ trợ bao gồm hoãn nợ, hạ lãi suất và giảm chi phí với giá trị khoảng 30.000 tỷ đồng nguồn thu nhập, kéo theo mức giảm lợi nhuận khoảng 25%.

Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quốc tế Việt Nam (VIB) – tổ chức tín dụng có bề dày 25 năm hoạt động (thành lập ngày 14/02/1996) – lại ghi nhận sự tăng trưởng các chỉ tiêu kinh doanh trên báo cáo tài chính kiểm toán. Đơn vị được tác giả lựa chọn khảo sát thực tế là VIB - Sở Giao Dịch (tọa lạc tại Tòa nhà Corner Stone, số 16 Phan Chu Trinh, Hoàn Kiếm, Hà Nội). Đây là cơ sở nguyên là Hội sở chính của VIB trong giai đoạn 1996–2017 trước khi chuyển địa điểm hội sở vào TP. Hồ Chí Minh, và hiện giữ vị trí sở giao dịch lớn nhất khu vực miền Bắc.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định cụ thể gồm:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại đối với đối tượng khách hàng doanh nghiệp và phân tích tình hình hoạt động tín dụng của VIB nói chung cùng VIB - Sở Giao Dịch nói riêng.
2. Nghiên cứu thực tế và đánh giá hiệu quả trong chiến lược, hoạt động tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp tại VIB - Sở Giao Dịch, tập trung vào các nhóm sản phẩm chuyên biệt: vay ngắn hạn, hoạt động mở tín dụng thư (L/C), bảo lãnh dự thầu và bảo lãnh trúng thầu.
3. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng và năng lực cạnh tranh cho khối khách hàng doanh nghiệp tại VIB - Sở Giao Dịch trong bối cảnh đại dịch.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Mức dư nợ tín dụng của nhóm khách hàng doanh nghiệp trong danh mục quản lý của VIB - Sở Giao Dịch; đồng thời so sánh số liệu với các ngân hàng thương mại khác để đánh giá mức độ và khả năng cạnh tranh của đơn vị.
• Phạm vi không gian: Khối khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quốc tế Việt Nam (VIB) và tập trung khảo sát trực tiếp tại VIB - Sở Giao Dịch Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát, phân tích số liệu thứ cấp giai đoạn từ năm 2019 đến cuối năm 2020; quá trình thực tập, thu thập số liệu thực tế tại cơ sở diễn ra từ tháng 08/2020 đến tháng 04/2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống lý luận dựa trên các quy định pháp luật hiện hành và các chuẩn mực ngân hàng:

• Khái niệm và bản chất pháp lý của ngân hàng thương mại: Dẫn chiếu định nghĩa theo Pháp lệnh Ngân hàng Nhà nước ngày 24/05/1990; Điều 5 Nghị định số 59/2009/NĐ-CP; khái niệm cấp tín dụng theo quy định tại khoản 14 Điều 4 Luật các Tổ chức tín dụng.
• Khung pháp lý về doanh nghiệp: Khái niệm doanh nghiệp theo khoản 7 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm 2014 và phân loại 04 loại hình doanh nghiệp theo quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2020 (Doanh nghiệp tư nhân, Công ty TNHH, Công ty Cổ phần, Công ty Hợp danh).
• Nguyên tắc và điều kiện cấp tín dụng: Khóa luận phân tích 04 nguyên tắc cơ sở (nguyên tắc hoàn trả vốn và lãi; nguyên tắc bảo đảm khoản vay; nguyên tắc xây dựng kế hoạch và tôn trọng hợp đồng; nguyên tắc nguồn trả nợ đảm bảo) và 02 nguyên tắc khi ký kết hợp đồng tín dụng doanh nghiệp (sử dụng vốn đúng mục đích thỏa thuận và thanh toán nợ gốc, lãi đúng kỳ hạn). Điều kiện cho vay căn cứ theo Điều 7 Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng ban hành kèm Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN ngày 31/12/2001 của Thống đốc NHNN.
• Cơ chế phân loại nợ và trích lập dự phòng: Căn cứ Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN, Văn bản hợp nhất số 22/VBHN-NHNN và chuẩn mực kế toán quốc tế IAS-39 về phân loại nợ thành 5 nhóm kèm mức độ rủi ro tổn thất dự tính: Nhóm 1 (Nợ đủ tiêu chuẩn), Nhóm 2 (tổn thất tối đa 5% giá trị nợ gốc), Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn, tổn thất 5%–20%), Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ, tổn thất 20%–50%), Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn, tổn thất >50%).
• Khung chính sách hỗ trợ trong dịch bệnh: Dẫn chiếu Thông tư số 01/2020/TT-NHNN ngày 13/03/2020 của NHNN quy định về việc cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn, giảm lãi, phí, giữ nguyên nhóm nợ hỗ trợ khách hàng chịu tác động bởi dịch COVID-19.
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tín dụng: Sử dụng 05 chỉ tiêu tài chính định lượng gồm: Hệ số thu nợ, Tỷ lệ nợ xấu, Tỷ lệ tăng trưởng dư nợ tín dụng, Hiệu suất sử dụng vốn và Tỷ trọng thu nhập từ hoạt động tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng, phối hợp các phương pháp cụ thể:

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập số liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính kiểm toán năm 2019–2020 của VIB, tài liệu nội bộ của Khối Khách hàng doanh nghiệp VIB và VIB - Sở Giao Dịch, báo cáo chuyên đề của NHNN, Tổng cục Thống kê, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
• Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: Số liệu được phân loại, tính số bình quân, so sánh tương đối và tuyệt đối, sử dụng kiểm định tham số (test tham số) và lập biểu đồ so sánh tương quan giữa các năm và giữa các đơn vị.
• Phương pháp bổ trợ: Phân tích tổng kết kinh nghiệm thực tiễn từ quá trình làm việc, thực tập của tác giả tại các tổ chức tín dụng (SeABank chi nhánh Đại An và VIB - Sở Giao Dịch) kết hợp phương pháp quan sát khoa học hoạt động tác nghiệp tại quầy và quy trình thẩm định.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

Chương này tập trung chuẩn hóa lý luận về trung gian tài chính và các nghiệp vụ tín dụng:

• Phân loại và vai trò của tín dụng ngân hàng: Tác giả phân loại tín dụng theo đối tượng khách hàng (cá nhân, doanh nghiệp), theo thời hạn (ngắn hạn dưới 12 tháng, trung hạn từ 12 đến 36 tháng, dài hạn trên 36 tháng), theo tài sản đảm bảo (có bảo đảm, không có tài sản bảo đảm) và theo hình thức tài trợ (vay từng lần, theo hạn mức, phát hành thẻ tín dụng, thấu chi, cho thuê tài chính, bảo lãnh). Hoạt động tín dụng được xác định giữ 06 vai trò chính đối với nền kinh tế: tài trợ nguồn vốn sản xuất kinh doanh; luân chuyển vốn xã hội; dịch chuyển cơ cấu kinh tế theo hướng Công nghiệp – Nông nghiệp – Dịch vụ; thúc đẩy quan hệ giao lưu quốc tế thời kỳ gia nhập WTO; công cụ điều tiết lưu thông tiền tệ và lạm phát của NHNN; đáp ứng nhu cầu tiết kiệm và mở rộng đầu tư.
• Quy trình cấp tín dụng khách hàng doanh nghiệp: Được chuẩn hóa thành quy trình 05 bước khép kín gồm:
  1. Lập hồ sơ đề nghị cấp tín dụng: Tiếp nhận đơn đề nghị, hồ sơ pháp lý, phương án kinh doanh, báo cáo tài chính và giấy tờ tài sản bảo đảm.
  2. Phân tích, thẩm định tín dụng: Đánh giá khả năng tài chính, tài sản bảo đảm, xếp hạng điểm tín dụng và kiểm tra thông tin từ hệ thống Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC).
  3. Quyết định cấp tín dụng: Bộ phận có thẩm quyền đánh giá rủi ro, khả năng sinh lời để phê duyệt hoặc từ chối, sau đó tiến hành ký kết hợp đồng tín dụng và hợp đồng công chứng.
  4. Giải ngân sau ký kết hợp đồng: Thẩm định kiểm tra chứng từ theo điều kiện của hợp đồng, phát lệnh chuyển tiền (Ủy nhiệm chi), hạch toán và lưu trữ hồ sơ.
  5. Kiểm soát và theo dõi sau giải ngân: Giám sát định kỳ việc sử dụng vốn vay, phân tích báo cáo tài chính hàng quý, theo dõi biến động tài khoản tiền gửi thanh toán, tái xét hạng tín dụng định kỳ và tiến hành thanh lý hợp đồng khi khách hàng hoàn tất nghĩa vụ trả nợ.
• Tổng quan tình hình nghiên cứu: Tác giả điểm luận các công trình tiêu biểu gồm: luận án của TS. Võ Việt Hùng (2011) về mở rộng tín dụng tại Agribank TP.HCM; luận văn của ThS. Lê Thị Ngọc Hà (2014) về phát triển tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại SeABank Hai Bà Trưng; luận văn của ThS. Nguyễn Thị Hà Thu (2017) về quản lý hoạt động tín dụng tại SeABank Hải Dương. Khoảng trống nghiên cứu được chỉ ra là các công trình tiền nhiệm khảo sát trong điều kiện kinh tế bình thường, chưa nghiên cứu tác động của cú sốc y tế và suy thoái đứt gãy cung ứng do đại dịch COVID-19.

CHƯƠNG II: Thực trạng hoạt động tín dụng DN tại VIB SGD trong bối cảnh COVID-19

Chương II phản ánh thực trạng tài chính vĩ mô và vi mô:

• Bối cảnh vĩ mô:
  • Toàn cầu: Theo WHO tính đến tháng 05/2021, thế giới ghi nhận 155 triệu ca nhiễm COVID-19 (2,01% dân số thế giới) và hơn 3,25 triệu ca tử vong. Báo cáo IMF (tháng 06/2020) chỉ ra kinh tế toàn cầu năm 2020 tăng trưởng âm 4,9%; GDP Mỹ quý II/2020 giảm 31,4%; Eurozone quý II giảm 12,1%; Nhật Bản quý II giảm 28,8%. Sang quý III/2020 ghi nhận sự phục hồi nhẹ với chỉ số PMI tăng từ 52,5 lên 53,3.
  • Việt Nam: Tăng trưởng GDP 9 tháng đầu năm 2020 đạt 2,12% (quý I tăng 3,82%, quý II tăng 0,38%, quý III phục hồi 2,62%). Thặng dư thương mại 10 tháng đầu năm 2020 đạt 17,7 tỷ USD. Tuy nhiên, khảo sát của Tổng cục Thống kê trên 126.565 doanh nghiệp cho thấy 85,7% doanh nghiệp chịu tác động tiêu cực từ dịch (khảo sát của Đại học Kinh tế Quốc dân trên 510 doanh nghiệp ghi nhận 93,9% bị tác động). Có 43,4% doanh nghiệp ngành hàng không và du lịch không có nguồn thu, 20,25% doanh nghiệp giảm trên 80% doanh thu, đẩy tỷ lệ thất nghiệp lên 10,8% (dự báo 13,2% nếu kéo dài).
  • Ngành ngân hàng: Tăng trưởng tín dụng toàn ngành năm 2020 chạm đáy trong nhiều năm, 9 tháng đầu năm tăng 6,09%. Thực hiện Thông tư 01/2020/TT-NHNN, tính đến ngày 14/09/2020, các tổ chức tín dụng đã cơ cấu lại thời hạn trả nợ cho hơn 271.000 khách hàng với dư nợ 321.000 tỷ đồng; miễn, giảm, hạ lãi suất cho gần 485.000 khách hàng với dư nợ 1,18 triệu tỷ đồng; doanh số cho vay mới lãi suất ưu đãi đạt 1,6 triệu tỷ đồng cho 310.000 khách hàng.
• Thực trạng tại VIB và VIB - Sở Giao Dịch:
  • VIB có vốn điều lệ 11.000 tỷ đồng, mạng lưới gồm 151 chi nhánh/phòng giao dịch tại 27 tỉnh/thành phố trọng điểm. Tại Hà Nội có 38 cơ sở.
  • VIB - Sở Giao Dịch (số 16 Phan Chu Trinh, Hoàn Kiếm, Hà Nội) duy trì cơ cấu tổ chức gồm 05 khối chính: Khối Ngân quỹ (quản lý quỹ, quyết toán lương và chỉ tiêu tài chính chi nhánh trực thuộc), Khối Tín dụng (gồm Phòng Khách hàng doanh nghiệp, Phòng Khách hàng cá nhân, Phòng Dịch vụ khách hàng), Khối Hành chính (văn thư, nhân sự, thi đua khen thưởng), Khối Thẩm định (đánh giá tài sản bảo đảm và rủi ro tín dụng độc lập), Khối Pháp chế (xử lý tố tụng và phòng ngừa rủi ro pháp lý). Cơ cấu Khối KHDN tại Sở Giao Dịch phân cấp từ Giám đốc Khối, Giám đốc Phòng, Phó Giám đốc Phòng, các Trưởng phòng và Chuyên viên quản lý khách hàng doanh nghiệp.
  • Các chỉ tiêu hoạt động của VIB giai đoạn 2019–2020: Hệ số chi phí trên thu nhập (CIR) giảm từ 42% (năm 2019) xuống 39% (năm 2020); giao dịch qua ngân hàng số tăng trưởng 110%; trích lập dự phòng rủi ro tăng 42,98% (từ 663 tỷ đồng năm 2019 lên 948 tỷ đồng năm 2020); dư nợ cơ cấu lại theo Thông tư 01 chỉ ghi nhận khoảng 500 tỷ đồng (chiếm 0,35% tổng dư nợ); tỷ lệ nợ xấu giảm xuống mức 1,46%–1,7%; hệ số an toàn vốn CAR đạt 10,12% theo chuẩn Basel II.

CHƯƠNG III: KIẾN NGHỊ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP TẠI VIB - SỞ GIAO DỊCH TRONG BỐI CẢNH ĐẠI DỊCH COVID

Nội dung chương III tập trung vào các giải pháp ứng phó và mở rộng tín dụng:

• Các nguyên tắc đề xuất: Tuân thủ quy định pháp luật và thông tư chỉ đạo của NHNN (đặc biệt là Thông tư 01/2020/TT-NHNN); duy trì tỷ lệ an toàn vốn theo Basel II; đảm bảo hài hòa giữa việc hỗ trợ phục hồi sản xuất kinh doanh cho doanh nghiệp và bảo toàn vốn ngân hàng.
• Định hướng chiến lược phát triển: Đại hội đồng cổ đông VIB thông qua kế hoạch kinh doanh năm 2020–2021 với mục tiêu tăng trưởng tín dụng 24% (phụ thuộc hạn mức NHNN phê duyệt); kế hoạch lợi nhuận trước thuế đạt 4.500 tỷ đồng; tăng vốn điều lệ lên trên 11.000 tỷ đồng qua chia cổ phiếu thưởng 20% và hoàn tất chuyển sàn niêm yết sang Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE).
• Nhóm giải pháp áp dụng tại VIB - Sở Giao Dịch:
  • Cơ cấu lại danh mục cấp tín dụng: Hướng dòng vốn vào các gói sản phẩm ngắn hạn bổ sung vốn lưu động, hoạt động mở L/C nhập khẩu nguyên liệu thiết yếu, cấp bảo lãnh dự thầu và bảo lãnh trúng thầu cho các doanh nghiệp có phương án khả thi.
  • Chính sách hỗ trợ lãi suất: Tiếp tục triển khai gói giảm lãi suất vay từ 0,5% đến 2% đối với các khoản nợ trung và dài hạn chịu tác động tiêu cực từ đại dịch.
  • Ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số: Tận dụng các giải pháp số hóa, nền tảng thẻ Smart Card, công nghệ dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) đã triển khai ở ngân hàng bán lẻ để áp dụng vào khâu thẩm định thông tin, theo dõi dòng tiền thanh toán của KHDN.
  • Nâng cao hiệu quả thẩm định và giám sát dòng tiền: Tăng cường tính độc lập của Khối Thẩm định; phối hợp kiểm soát tài khoản tiền gửi của doanh nghiệp sau khi giải ngân để nhận diện sớm các dấu hiệu suy giảm năng lực trả nợ.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các chỉ tiêu kinh doanh thực tế của VIB trong hai năm 2019–2020 qua bảng số liệu sau:

STT	Chỉ tiêu tài chính / hoạt động	Năm 2019	Năm 2020	So sánh / Đánh giá biến động
1	Lợi nhuận sau thuế	4.082 tỷ đồng (LNTT)	4.884 tỷ đồng (LNST)	Vượt kế hoạch năm 2020 (kế hoạch LNTT 4.500 tỷ đồng)
2	Tổng dư nợ tín dụng	Đạt mức tăng trưởng 31%	171.685 tỷ đồng	Quy mô tín dụng mở rộng
3	Tổng nguồn vốn huy động	139.512 tỷ đồng	178.908 tỷ đồng	Tăng 28,24%, vượt kế hoạch năm 2020 (165.685 tỷ đồng) 0,92%
4	Tỷ lệ nợ xấu	1,68%	1,46% – 1,70%	Duy trì dưới mức kiểm soát mục tiêu (< 3,0%)
5	Tỷ lệ an toàn vốn (CAR - Basel II)	9,60%	10,12%	Vượt ngưỡng quy định tối thiểu của NHNN (> 9,0%)
6	Tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR)	42,00%	39,00%	Giảm 3,0 điểm phần trăm, tối ưu chi phí vận hành
7	Chi phí trích lập dự phòng rủi ro	663 tỷ đồng	948 tỷ đồng	Tăng 42,98% (tương ứng tăng thêm 285 tỷ đồng)
8	Tăng trưởng giao dịch ngân hàng số	-	+110% so với 2019	Gia tăng kênh phân phối điện tử
9	Quy mô dư nợ cơ cấu lại theo TT01	-	Khoảng 500 tỷ đồng	Chiếm tỷ trọng 0,35% tổng dư nợ toàn ngân hàng

Về các đề xuất và đóng góp của đề tài:

• Khóa luận hệ thống hóa các biện pháp thực tế mà VIB đã áp dụng để hỗ trợ khách hàng, bao gồm việc hạ lãi suất cho vay từ 0,5% đến 2,0% đối với hơn 8.000 tỷ đồng dư nợ trung - dài hạn có nguy cơ bị ảnh hưởng.
• Tác giả đóng góp góc nhìn phân tích thực tế tại VIB - Sở Giao Dịch trong giai đoạn đơn vị chuyển giao vai trò từ Hội sở sang Sở Giao dịch khu vực phía Bắc, đồng thời chỉ ra sự dịch chuyển cơ cấu danh mục tài sản tín dụng sang các nhóm khách hàng có tài sản bảo đảm thanh khoản cao nhằm duy trì tỷ lệ nợ xấu dưới 2%.
• So với các nghiên cứu trước đây (chủ yếu phân tích trong điều kiện kinh tế ổn định), khóa luận đóng góp thêm bộ dữ liệu thực chứng về phản ứng của một ngân hàng thương mại cổ phần trong giai đoạn đầu của cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu:

• Giới hạn về dữ liệu chuỗi thời gian: Dữ liệu phân tích thực nghiệm chỉ giới hạn trong giai đoạn 2019 đến hết năm 2020, phản ánh giai đoạn đầu và đợt bùng phát thứ hai của dịch COVID-19, chưa bao quát các đợt bùng dịch phức tạp trên diện rộng trong năm 2021.
• Phạm vi tiếp cận số liệu KHDN: Do yêu cầu bảo mật thông tin ngân hàng, các dữ liệu phân tích chi tiết cấp Sở Giao Dịch chỉ tập trung vào một số sản phẩm tín dụng cụ thể (vay ngắn hạn, L/C, bảo lãnh) mà chưa phản ánh toàn bộ cơ cấu tài chính nội bộ của mọi nhóm khách hàng doanh nghiệp lớn.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tác giả gợi mở việc theo dõi biến động nợ xấu tiềm ẩn trong các năm tiếp theo khi các chính sách hỗ trợ giữ nguyên nhóm nợ theo Thông tư 01 hết hiệu lực; đồng thời nghiên cứu sâu hơn về hiệu quả ứng dụng thực tế của công nghệ Big Data và AI trong quy trình thẩm định tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME).

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Ngân hàng, Tài chính doanh nghiệp: Tài liệu cung cấp ví dụ thực tiễn về cấu trúc khóa luận phân tích thực trạng tín dụng tại một chi nhánh ngân hàng cấp 1, phương pháp tính toán và phân tích các chỉ tiêu an toàn vốn theo Basel II, tỷ lệ CIR và trích lập dự phòng.
• Chuyên viên quan hệ khách hàng doanh nghiệp và cán bộ thẩm định tín dụng: Tham khảo hệ thống quy trình cấp tín dụng 5 bước, bảng hồ sơ thẩm định và quy định phân loại nợ 5 nhóm theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN, IAS-39 cùng việc vận dụng Thông tư 01 trong cơ cấu nợ.
• Phần đáng tham khảo nhất trong văn bản: Bảng tổng hợp quy trình cấp tín dụng khách hàng doanh nghiệp (Bảng 1.1) và hệ thống dữ liệu tài chính của VIB giai đoạn 2019–2020 phản ánh tác động của đại dịch lên bảng cân đối kế toán ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Vị trí địa lý và vai trò của VIB - Sở Giao Dịch trong hệ thống Ngân hàng Quốc tế VIB được xác định như thế nào?
VIB - Sở Giao Dịch đặt tại Tòa nhà Corner Stone, số 16 đường Phan Chu Trinh, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Trong giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2017/2018, địa điểm này từng là Hội sở chính của VIB trước khi Hội sở được chuyển về Tòa nhà Sailing Tower (số 111A Pasteur, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh). Hiện nay, VIB - Sở Giao Dịch là sở giao dịch lớn nhất khu vực miền Bắc, quản lý số lượng lớn khách hàng doanh nghiệp và chịu trách nhiệm điều phối một số chỉ tiêu tài chính của các phòng giao dịch cấp dưới trực thuộc.

2. Tỷ lệ nợ xấu và hệ số an toàn vốn (CAR) của VIB biến động ra sao trong bối cảnh đại dịch COVID-19 năm 2019–2020?
Theo số liệu trong văn bản, tỷ lệ nợ xấu của VIB năm 2019 được duy trì ở mức 1,68% và không có dư nợ tại VAMC. Sang năm 2020, tỷ lệ nợ xấu tiếp tục duy trì ở mức thấp từ 1,46% đến 1,70%, đáp ứng yêu cầu dưới 3% của NHNN. Về hệ số an toàn vốn (CAR) tính theo phương pháp Basel II, VIB đạt 9,6% trong năm 2019 (là ngân hàng TMCP tư nhân đầu tiên triển khai cả 3 trụ cột của Basel II) và tăng lên 10,12% trong năm 2020, cao hơn ngưỡng yêu cầu 9% do NHNN quy định.

3. Khối lượng dư nợ bị ảnh hưởng và cần cơ cấu lại thời hạn trả nợ tại VIB theo Thông tư 01/2020/TT-NHNN là bao nhiêu?
Báo cáo tại ĐHĐCĐ của VIB cho thấy mức độ ảnh hưởng của đại dịch lên danh mục cho vay của ngân hàng ở mức thấp. Quy mô dư nợ của khách hàng có nhu cầu đăng ký cơ cấu lại thời gian trả nợ theo hướng dẫn của Thông tư 01 chỉ ghi nhận khoảng 500 tỷ đồng, chiếm 0,35% tổng dư nợ của toàn ngân hàng.

4. Khóa luận hệ thống hóa quy trình cấp tín dụng cho khách hàng doanh nghiệp gồm những bước nào?
Quy trình cấp tín dụng khách hàng doanh nghiệp được chuẩn hóa thành 05 bước: (1) Lập hồ sơ đề nghị cấp tín dụng; (2) Phân tích, thẩm định tài chính, tài sản bảo đảm và điểm tín dụng khách hàng; (3) Quyết định cấp tín dụng hoặc từ chối, ký kết hợp đồng tín dụng và hợp đồng bảo đảm; (4) Giải ngân vốn vay, kiểm tra tính hợp pháp của chứng từ thanh toán và lưu trữ hồ sơ; (5) Kiểm soát, theo dõi sau giải ngân, giám sát định kỳ mục đích sử dụng vốn qua báo cáo tài chính và tài khoản tiền gửi của doanh nghiệp.

5. VIB đã áp dụng những giải pháp cụ thể nào về công nghệ và chính sách tín dụng để duy trì tăng trưởng trong năm 2020?
VIB đã chủ động giảm lãi suất từ 0,5% đến 2% cho nhóm khách hàng có nợ trung - dài hạn chịu rủi ro bởi đại dịch với tổng dư nợ hỗ trợ hơn 8.000 tỷ đồng. Về công nghệ, ngân hàng tăng cường các sản phẩm số hóa, triển khai giải pháp công nghệ Smart Card, ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong mở và quản lý thẻ tín dụng, giúp số lượng giao dịch trên ngân hàng số năm 2020 tăng trưởng 110% so với năm 2019.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Tiến Duy đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động tín dụng doanh nghiệp, đồng thời phản ánh bức tranh tài chính của VIB và VIB - Sở Giao Dịch trong hai năm 2019–2020 dưới tác động của đại dịch COVID-19. Nghiên cứu cung cấp số liệu thực chứng về việc duy trì hệ số an toàn vốn CAR đạt 10,12%, kiểm soát nợ xấu dưới 1,7% và trích lập dự phòng rủi ro tăng 42,98% nhằm đối phó với rủi ro đứt gãy kinh tế. Các giải pháp đề xuất tập trung vào cơ cấu danh mục sản phẩm ngắn hạn, tài trợ thương mại L/C, cấp bảo lãnh và đẩy mạnh ứng dụng ngân hàng số, mang lại tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho sinh viên chuyên ngành Ngân hàng cũng như các cán bộ tác nghiệp tín dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TỔNG QUAN LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý thuyết về hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại 1. Khái quát về ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại cho đến thời điểm hiện nay có rất nhiều khái niệm được quy định tại mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ khác nhau với điểm chung là một tổ chức kinh tế, hoạt động kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ, tín dụng với việc cung cấp những sản phẩm dịch vụ cho khách hàng như cho vay, bảo lãnh,… đồng thời nhận những khoản tiền gửi của khách hàng dưới những hình thức khác nhau. Theo Pháp lệnh ngày 24/05/1990 của NHNN quy định về tổ chức NHTM như sau: “ Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán”.

Căn cứ theo Điều 5 Nghị định 59/2009/NĐ-CP quy định về khái niệm và tổ chức hoạt động của NHTM: “ Ngân Hàng thương mại là ngân hàng thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật các Tổ chức tín dụng và các quy định khác của pháp luật”. Đồng thời, cũng trong nghị định 59/2009/NĐ-CP, các tổ chức ngân hàng thương mại như NHTM nhà nước, NHTM CP, NHTM liên doanh,… cũng được quy định rõ ràng, qua đó thể hiện tính pháp lý, minh bạch, định hình rõ thêm về hệ thống ngân hàng thương mại. Hệ thống cơ sở lý luận về hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại 1. Khái niệm tín dụng ngân hàng thương mại Tín dụng là khái niệm cơ bản trong một nền kinh tế, được hiểu trên cơ sở là một phạm trù kinh tế tồn tại song song với sự luân chuyển hàng hóa ( nền kinh tế hàng hóa) và trở thành tiền đề, động lực giúp nền kinh tế hàng hóa luân chuyển tốt hơn, phát triển lên những giai đoạn cao hơn.

Trên cơ sở đó, việc nghiên cứu tín dụng trong môi trường ngân hàng căn cứ theo Luật Các Tổ chức tín dụng Điều 4 6 Mục 14 được giải thích như sau: “Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác”. Như vậy, tín dụng ngân hàng hay hoạt động tín dụng ngân hàng ( cấp tín dụng) về bản chất là mối quan hệ tín dụng giữa ngân hàng và các chủ thể khác trong nền kinh tế trong đó ngân hàng đóng vai trò trung gian tài chính luân chuyển vốn từ nơi dư thừa vốn đến nơi thiếu hụt vốn khi vừa ở bên cho vay đồng thời ở bên vay. Lãi suất của khoản vay ( khoản cấp tín dụng) do ngân hàng và khách hàng kí kết trong hợp đồng cấp tín dụng là mức lợi tức mà khách hàng có nghĩa vụ phải trả trong suốt khoản thời gian tồn tại của khoản vay. Đặc biệt, với hàng hóa được sử dụng trong việc cấp tín dụng ( tín dụng ngân hàng) là tiền – loại hàng hóa đặc biệt, có tính thanh khoản cấp cao nhất, đồng nghĩa với việc luân chuyển dễ dàng, không chịu sự giới hạn như một số loại hàng có tính quy đổi, chuẩn mực khác.

Điều này đóng góp không nhỏ vào tầm quan trong của hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại đối với nền kinh tế với bản chất lưu chuyển vốn cho nền kinh tế ổn định và phát triển. Đặc điểm của hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại Hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại theo hệ thống nghiên cứu tổng quan trước đây bao gồm 4 nguyên tắc cơ sở: - Nguyên tắc hoàn trả vốn và lãi sau một khoảng thời gian cấp tín dụng: đây là nguyên tắc đảm bảo của hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại. - Nguyên tắc bảo đảm khoản vay: Trên cơ sở cấp tín dụng cần những tài sản có giá trị tương đương, xấp xỉ là tài sản đảm bảo để giảm thiểu rủi ro trong hoạt động cấp tín dụng và quản lý tín dụng ( gọi chung là hoạt động tín dụng); đồng thời đóng vai trò là điều kiện cơ sở để thực hiện nguyên tắc thứ nhất. - Nguyên tắc xây dựng kế hoạch và tôn trọng hợp đồng cấp tín dụng đã ký kết giữa hai bên: Để đảm bảo khách hàng sau khi ký kết hợp đồng cấp tín dụng với ngân hàng sử dụng vốn đúng mục đích và sử dụng vốn có hiệu quả, đủ khả năng trả vốn và lãi cho ngân hàng thương mại.

7 - Nguyên tắc nguồn trả nợ đảm bảo khi cấp tín dụng: Khách hàng vay vốn phải chứng minh được khả năng trả nợ cho ngân hàng thương mại ( giải trình nguồn trả nợ) 1. Phân loại hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại Căn cứ vào các tiêu thức khác nhau xét trên nhu cầu phân loại khác nhau, hoạt động tín dụng trong ngân hàng thương mại có thể phân loại thành các nhóm chính như sau: - Căn cứ vào đối tượng khách hàng được cấp tín dụng Hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại căn cứ vào đối tượng khách hàng được cấp tín dụng bao gồm: Đối tượng khách hàng doanh nghiệp và đối tượng khách hàng cá nhân. - Căn cứ vào thời gian cấp tín dụng Hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại được phân loại vào thời gian cấp tín dụng bao gồm: - Tín dụng ngắn hạn: Là các hợp đồng tín dụng, hoạt động tín dụng có thời hạn dưới 12 tháng. - Tín dụng trung hạn: Là các hợp đồng tín dụng, hoạt động tín dụng có thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng được sử dụng chủ yếu để đầu tư TSCĐ, mở rộng SXKD với các dự án quy mô nhỏ, khả năng thu hồi vốn nhanh.

Đồng thời, tín dụng trung hạn xét trên tình hình thị trường thực tế còn trở thành nguồn hình thành vốn lưu động thường xuyên của các DN hoặc nhu cầu vay tiêu dùng các nhân đối với đối tượng khách hàng các nhân. - Tín dụng dài hạn: Là các hợp đồng tín dụng, hoạt động tín dụng có thời hạn trên 36 tháng để đáp ứng các dự án mở rộng, đầu tư hoạt động SXKD quy mô lớn, thời gian thu hồi vốn lâu và thường được cấp tín dụng theo hình thức đồng tài trợ. - Căn cứ theo điều kiện tài sản đảm bảo Hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại được phân loại dựa trên điều kiện tài sản đảm bảo bao gồm 8 - Cấp tín dụng có đảm bảo: là các hợp động tín dụng mà khách hàng sử dụng tài sản của mình làm tài sản đảm bảo cho việc xin cấp tín dụng và để trả nợ cho ngân hàng thương mại như nhà đất, sổ đỏ,… - Cấp tín dụng không có tài sản đảm bảo: là các hợp đồng tín dụng được ký kết giữa ngân hàng thương mại và khách hàng không sử dụng tài sản của khách hàng làm tài sản đảm bảo ( không có tài sản bảo đảm) mà việc cấp tín dụng chỉ dựa vào uy tín của khách hàng, có tài chính lành mạnh, có kế hoạch sử dụng vốn hiệu quả và đủ khả năng thanh toán vốn và lãi cho ngân hàng thương mại. Ngoài ra, việc phân loại hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại cũng được căn cứ theo hình thức tài trợ tín dụng bao gồm các nhóm chính như tín dụng cho vay từng lần, cho vay theo hạn mức tín dụng, cho vay thông qua nghiệp vụ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng, cho vay theo hạn mức thấu chi, cho thuê tài chính, bảo lãnh,… 1.

Vai trò hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại Kể từ giai đoạn 1986, trong Đại hội Đảng lần thứ VI, Việt Nam chính thức bước vào nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều thách thức mới, nhiều cơ hội mới trên phương diện cải thiện, vực dậy nền kinh tế đất nước sau thời kì bao cấp trì trệ, không phát triển. Hơn 20 năm đổi mới và phát triển, kinh tế Việt Nam đã và đang có những sự thay đổi tích cực theo từng ngày. Trong công cuộc kiến thiết nền kinh tế đất nước, kể từ những ngày đầu, hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại dưới những chính sách, phân phối của NHNN luôn đóng một vai trò quan trọng, góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển, tạo sự ổn định lưu thông tiền tệ. Cụ thể, hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại có những vai trò chủ đạo trong nền kinh tế như sau: Vai trò thứ nhất, tín dụng ngân hàng thương mại là công cụ tài trợ cho nền kinh tế, đáp ứng những nhu cầu về số lượng và thời gian của nguồn vốn các hoạt động SXKD cùng với chi phí sử dụng vốn tín dụng ngân hàng thường thấp hơn những chi phí sử dụng các nguồn vốn khác.

9 Vai trò thứ hai, hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại là công cụ vận chuyển vốn cho nền kinh tế, đóng vai trò trung gian quan trọng trong việc luân chuyển vốn từ nơi dư thừa vốn đến nơi thiếu hụt vốn, đảm bảo nhu cầu vốn cho nền kinh tế. Vai trò thứ ba, hoạt động tín dụng ngân hàng góp phần là dịch chuyển tỷ trọng cơ cấu nền kinh tế theo hướng hiện đại hóa, công nghiệp hóa; cụ thể Công nghiệp – Nông nghiệp – Dịch vụ, đồng thời tạo động lực và cơ sở để nền kinh tế tăng trưởng và bứt phá. Lý giải cho vai trò này bởi vốn ngân hàng thương mại cung ứng được giới hạn trong khoảng thời gian quy định ở hợp đồng cấp tín dụng, bởi vậy đối tượng khách hàng của ngân hàng, đặc biệt là các doanh nghiệp phải luôn có phương án sử dụng vốn hiệu quả, nâng cao chất lượng sản xuất kinh doanh để vừa có lợi nhuận, vừa đủ khả năng hoàn trả vốn và lãi cho ngân hàng, tăng nhanh vòng quay của vốn. Vai trò thứ tư, hoạt động tín dụng ngân hàng góp phần thúc đẩu mở rộng mối quan hệ giao lưu quốc tế, trên cơ sở đưa nền kinh tế Việt Nam phát triển và tiệm cận với nền kinh tế thế giới.

Đặc biệt kể từ 2007, Việt Nam gia nhập WTO ( tổ chức thương mại thế giới), việc phát triển kinh tế quốc gia đặt song song với sự phát triển của kinh tế thế giới lại càng được chú trọng.