Chương 1: TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT Chương này cung cấp thông tin về những nghiên cứu có liên quan đến đề tài tại Việt Nam hiện nay và những cơ sở lý thuyết là nền tảng cho vấn đề nghiên cứu của đề tài. Tổng quan về các nghiên cứu có liên quan 1. Đề tài đánh giá kết quả học tập theo chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam Đề tài do tiến sĩ Nguyễn Lan Phương thuộc Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam làm chủ nhiệm. Nghiên cứu cung cấp phương thức đánh giá KQHT của HS dựa theo Chuẩn trong chương trình môn học có liên quan mật thiết đến đề tài.
Kết quả nghiên cứu đưa ra những đề xuất về qui trình đánh giá KQHT dựa theo Chuẩn gồm bước cơ bản: 1 Xác định mục đích đánh giá theo chuẩn KT-KN; 2/ Tiêu chí hoá chuẩn KT-KN 3 Lựa chọn phương pháp, loại hình đánh giá 4 Biên soạn, thử nghiệm, điều chinh bộ công cụ 5 Lựa chọn các xử lý thông tin ph hợp với mục đích đánh giá 6 Phát hiện nguyên nhân, giải thích hiện tượng Ra quyết định điều chỉnh hoạt động dạy và học, thông báo kết quả học tập. Nghiên cứu cũng đưa ra những vấn đề cần chú trọng giải quyết trong thực tiễn đánh giá KQHT để có thể đánh giá mức độ đạt Chuẩn của HS bao gồm 1 Tường minh các mức độ cần đạt của chuẩn KT-KN 2 Hướng dẫn cách thiết kế thang đo mức độ đạt yêu cầu của chương trình 3 Hướng dẫn qui trình biên soạn đề kiểm tra 4 Hướng dẫn qui trình đánh giá kết quả học tập của HS theo chuẩn chương trình. Trên cơ sở đó đề xuất phương thức đánh giá KQHT của 11 môn học với các bước 1 Phân tích nội hàm đinh nghĩa các mức độ cần đạt của chuẩn KT-KN và yêu cầu thái độ trong chương trình môn học nêu định hướng cho việc chọn chuẩn và tiêu chí hoá chuẩn cho kì đánh giá cuối chủ đề chương, cuối học kì 1, cuối năm học 2 Quy chuẩn KT-KN về thang đánh giá được thực hiện thông qua việc biên 12 soạn câu hỏi đo mỗi chuẩn và thiết kế thang định khoảng và thang định hạng đánh giá kết quả bài kiểm tra 3 Nêu các loại công cụ ph hợp cho đánh giá kết quả học tập môn học, nhấn mạnh đến chi tiết kĩ thuật của quy trình bảy bước biên soạn đề kiểm tra dựa theo chuẩn KT- KN 4 Nêu quy trình đánh giá kết quả học tập của HS theo chuẩn KT-KN trong chương trình môn học với một số định hướng như: lựa chọn phương pháp đánh giá nào, loại hình đánh giá trong các giai đoạn học tập khác nhau chuyển đổi điểm thô về điểm quy chuẩn V, tính độ tin cậy, xác định điểm giới hạn để phân loại HS giải thích thực trạng và hướng điều chỉnh hoạt động dạy học, ứng với mỗi cách xử lý. Đề tài cũng kiến nghị mở rộng kết quả nghiên cứu theo các hướng tiêu chí hoá chuẩn KT-KN và yêu cầu thái độ của tất cá các môn học Xây dựng phương thức đánh giá kết quả học tập của HS dựa theo chuẩn KT-KN của chương trình các môn học Thiết kế Rubric đánh giá các năng lực: nghe, nói, đọc, viết giải quyết vấn đề hoạt động hợp tác.
của HS Nghiên cứu phương thức thi cử đảm bảo đồng bộ giữa quá trình dạy học, quá trình đánh giá kết quả học tập và thi tốt nghiệp trung học phổ thông, thi tuyền sinh cao đẳng, đại học dựa theo chuẩn KT-KN của chương trình giáo dục. Tiếp tục định hướng nghiên cứu trên đề tài cấp Bộ trọng điểm “Xây dựng các Tiêu chí đánh giá Chất lượng học tập học sinh trung học phổ thông” thực hiện xây dựng các tiêu chí đánh giá dựa vào Chuẩn. Đề tài cấp Bộ trọng điểm “Xây dựng các Tiêu chí đánh giá Chất lượng Học tập Học sinh Trung học phổ thông” Đề tài cung cấp các tiêu chí đánh giá chất lượng học tập của HS THPT dựa trên Chuẩn của từng bộ môn với các mức độ cụ thể từ trung bình – khá – giỏi – xuất sắc. Như vậy, các mục tiêu được đề ra của Chuẩn đã được tiêu chí hóa với các mức độ cụ thể nhằm đảm bảo cung cấp thông tin về KQHT của HS một cách rõ ràng và là cơ sở thiết kế các đề kiểm tra đánh giá mức độ đạt Chuẩn.
Đề tài được thực hiện từ năm 2009 đến 2011 do Trường Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh chủ trì, khảo sát 2.832 người, trong đó có 45 cán bộ quản lý, 13 445 giáo viên, 1.119 HS, 313 phụ huynh các trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh và 110 nhà nghiên cứu giáo dục. Đề tài vẫn nằm trọn ở góc độ chuẩn quốc gia, dựa vào thang kiến thức và kỹ năng của Bộ GD&ĐT, từ đó các trường sẽ lấy làm chuẩn để đánh giá chính xác hơn chất lượng học tập của HS. Mỗi lĩnh vực, mỗi môn học, mỗi nội dung môn học có những tiêu chí đánh giá riêng, vì thế có hàng trăm tiêu chí. Các tiêu chí đo lường đánh giá khả năng tiếp thu nội dung kiến thức mới ở cấp độ theo thang đánh giá Bloom (có 6 mức độ là biết, hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp và đánh giá) và mức độ đạt chuẩn kiến thức theo quy định của Bộ GD&ĐT.
Những tiêu chí này là giúp hoàn thiện quy trình GD&ĐT bậc THPT trong khâu đánh giá KQHT của HS và đánh giá đúng được khả năng học tập của người học. Qua đó, GV và HS nhận biết được chính xác đạt trình độ tiếp thu kiến thức ở cấp độ nào, có đạt được yêu cầu tối thiểu theo chuẩn kiến thức của Bộ hay chưa. Để từ đó có cả người dạy và người học nhận ra những điểm mạnh, và điểm hạn chế của mình để phát huy và khắc phục. Các nhà quản lý giáo dục cũng sẽ biết được mình cần làm gì để cải tiến và phát triển chất lượng giáo dục tại trường.
Những nghiên cứu đánh giá KQHT dựa trên Chuẩn đã được thực hiện tuy nhiên thực trạng đánh giá KQHT của HS cấp THPT hiện nay cho thấy việc vận dụng Chuẩn còn nhiều bất cập. Đề tài thực trạng đánh giá kết quả học tập của học sinh ở nhà trường phổ thông hiện nay Đề tài thực hiện đánh giá mức độ đạt chuẩn kiến thức dựa trên phương pháp kiểm tra đánh giá hiện nay. Do đó nghiên cứu về thực trạng đánh giá KQHT của HS ở nhà trường phổ thông hiện nay cung cấp những thông tin về những ưu điểm hạn chế của phương pháp kiểm tra đánh giá hiện nay có ảnh hưởng đến KQHT của HS cũng như mức độ đạt chuẩn kiến thức bộ môn Sinh học 10. Đề tài do tiến sĩ Vũ Thị Ngọc Anh thuộc Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam là chủ nhiệm đề tài.
Mục tiêu của đề tài là tìm hiểu thực trạng đánh giá kết quả học tập của học sinh ở nhà trường phổ thông và đề xuất một số kiến nghị về giải pháp 14 thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả của vấn đề đánh giá kết quả học tập của học sinh. Đề tài đã tìm hiểu cơ sở lý luận về đánh giá KQHT của HS ở nhà trường phổ thông, kinh nghiệm của một số nước về vấn đề này, trên cơ sở đó tiến hành tìm hiểu thực trạng đánh giá KQHT của HS và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả đánh giá KQHT. Kết quả nghiên cứu cho thấy những bài học kinh nghiệm về quản lý và chỉ đạo việc đánh giá KQHT của HS trong đó có đề cập đến việc tiêu chí hóa chuẩn kiến thức, kỹ năng và xây dựng chuẩn đánh giá thống nhất trên cả nước. Đối với chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam hiện nay, mục tiêu đánh giá được phân chia thành ba lĩnh vực là kiến thức, kỹ năng và thái độ.
Mỗi mục tiêu thuộc lĩnh vực lại được diễn tả cụ thể hơn bởi các chuẩn kiến thức, kỹ năng. Bên cạnh mục tiêu được phân chia như trên, cần hướng tới mục tiêu đánh giá theo cách tiếp cận năng lực. Khi đó cần căn cứ vào mục tiêu của môn học để xác định các năng lực cần hình thành và phát triển ở người học thông qua các môn học. Đề tài cũng cho thấy một số hạn chế trong công tác chỉ đạo hoạt động đánh giá KQHT của BGD&ĐT như sau chưa có hướng dẫn cụ thể về việc triển khai cụ thể vấn đề đánh giá kết quả học tập phải căn cứ vào chuẩn kiến thức, kỹ năng và yêu cầu thái độ của chương trình giáo dục phô thông quy chế chỉ sử dụng kết quả nhận xét và điểm số của cuối chương, giữa học kỳ, đầu học kỳ và cuối năm học nên khó thuyết phục cán bộ quản lý và giáo viên trường phổ thông sử dụng phương pháp đánh giá như chuyên gia, nghiên cứu sản phẩm, trình diễn, tự đánh giá,… quy định về thang đánh giá kết quả học tập nhưng không quy đinh tiêu chí cho từng mức điểm của thang định khoảng, nên giáo viên thường xây dựng thang chấm điểm căn cứ vào trình độ nhận thức của học sinh là chủ yếu quy chế cho phép điểm thô làm căn cứ để xếp loại học lực trung bình môn học, nhưng điểm thô không thể so sánh và phân tích được sự tiến bộ của học sinh, cần phải chuyển điểm thô về c ng một thang quy chuẩn.
Đối với việc đánh giá kết quả học tập ở nhà trường phổ thông, đề tài đã chỉ ra một số ưu điểm như sau: Về nhận thức, đa số cán bộ quản lý, giáo viên đã nhận 15 thức được mục đích quan trọng nhất của hoạt động đánh giá. Do đó, giáo viên đã nhận thức cần giảm áp lực của điểm số vì điểm số chỉ có tác dụng khi xếp loại học lực, đồng thời tăng cường nhận xét để giúp học sinh nhìn thấy rõ những yếu kém, sai lệch của mình trong học tập và tìm cách khắc phục Về phương thức đánh giá, các nhà trường đã và đang triển khai công hoạt động đánh giá kết quả học tập theo một tiến trình gồm ba công đoạn với hành động cụ thể là thu thập thông tin đánh giá, xử lý và phân tích thông tin đã thu thập, ra quyết định đánh giá. Bên cạnh đó vẫn tồn tại những hạn chế cơ bản về nhận thức và về phương thức đánh giá. Giáo viên chưa quan tâm đúng mức đến việc hình thành các mục tiêu học tập ở mỗi bài, mỗi chương cho học sinh, chưa khắc phục hoàn toàn áp lực về điểm số.